Kommunebilete 2016 – Hægebostad kommune

(1)

Styringsdialogen mellom Hægebostad og Fylkesmannen i Aust- og Vest-Agder

Kommunebilete 2016 –

Hægebostad kommune

(2)

Innhald:

1. Innleiing ... 3

2. Planlegging og styring av kommunen ... 4

2.1. Politiske og administrative styringsverktøy ... 4

2.2. Demografi ... 4

2.3. Likestilling ... 4

2.4. Økonomi og økonomistyring ... 5

2.5. Samfunnssikkerhet og beredskap ... 6

2.6. Kommunereforma ... 7

3. Tenesteyting og velferdsproduksjon ... 9

3.1. Barne og unge ... 9

3.2. Barnehage ... 9

3.3. Grunnskole ... 10

3.4. Barnevern ... 10

3.5. Kommunale helse- og omsorgstenester ... 11

3.6. Førebyggjande arbeid og folkehelse ... 12

3.7. Sosiale tenester og levekår ... 12

3.8. Flyktningsituasjonen ... 13

4. Arealforvaltning og ressurs- og næringsutvikling ... 13

4.1. Forvaltning av arealressursane gjennom kommuneplanens arealdel ... 13

4.2. Byggesaksbehandlinga ... 13

4.3. Det grøne skifte ... 14

4.4. Miljøvern ... 14

4.5. Landbruk ... 16

Lenkjar: ... 18

Vedlegg: ... 18

(3)

1. Innleiing

Kommunebilda er, saman med Tilstandsrapporten og kommunemøta, viktige element i styringsdialogen mellom kommunane og Fylkesmannen i Aust- og Vest-Agder.

Tilstandsrapporten

Tilstandsrapporten gir eit riss av nåsituasjonen innanfor ulike tenesteområde i kommunane i Aust-Agder og Vest-Agder. Fylkesmannen har i oppdrag å løyse fleire oppgåver på vegne av nasjonale styresmakter. Mykje av oppdraget som er gjeve, inneber tilsyn, kontroll, rådgiving og rettleiing. For å løyse oppgåvene best mogleg er det ein føresetnad at Fylkesmannen har oversyn over den samla situasjonen i den enkelte kommunen. Tilstandsrapporten vil vere eit av fleire utgangspunkt for styringsdialogen mellom kommunane i våre fylker og den regionale staten.

Tilstandsrapport 2016 er publisert på heimesidene våre under kommuneøkonomi.

Kommunebilda

Kommunebilda er dokument som på eit overordna nivå syner Fylkesmannen sitt inntrykk av kommunane i fylket. Dei blir utforma i samband med Fylkesmannen sitt kommunebesøk i den aktuelle kommunen, det vil seie ein gong i kvar kommunestyreperiode. Kommunebilda utgjer saman med Tilstandsrapporten og kommunen sitt planverk tyngda i dialoggrunnlaget i dette besøket. Strukturen i dokumentet ser slik ut:

1. Innleiing

2. Planlegging og styring av kommunen 3. Tenesteyting og velferdsproduksjon

4. Arealforvaltning og ressurs- og næringsutvikling

Kvart underpunkt i denne strukturen har følgjande oppbygning:

• Fylkesmannen sitt fokusområde - konkret for gjeldande kommune og med utgangspunkt i statlege forventningar og politikk, og dessutan Fylkesmannen sin kjennskap til kommunen.

• Fylkesmannen sitt bilete av kommunen - kort oppsummert kommunen sin status i tilhøve til Fylkesmannen sine fokusområde og eventuelle andre relevante tilhøve.

• Dialogpunkt - tilhøve der Fylkesmannen ønsker ein dialog med kommunen.

Det er viktig å understreke at Kommunebiletet ikkje gjev eit uttømmande bilde av kommunen, men at Kommunebiletet har fokus på tilhøve der kommunen har eit handlingsrom eller utviklingspotensial som det er viktig å ha dialog om.

(4)

2. Planlegging og styring av kommunen

2.1. Politiske og administrative styringsverktøy

Fokusområde for Fylkesmannen:

 Nasjonale forventningar til regional og kommunal planlegging (kgl.res. 2015) bør danne grunnlag for planlegginga i kommunen. De tre hovedsatsingsområda i forventningane er:

o Gode og effektive planprosessar

o Bærekraftig areal- og samfunnsplanlegging

o Attraktive og klimavennlege by- og tettstedsområde

 Regionplan Agder 2020 må følgjast opp

 Internkontroll og system for kvalitet

Fylkesmannen sitt bilete av kommunen

 Arbeidet med planstrategi er starta opp

 Kommunedelplan for Eiken er forholdsvis ny, vedteke i 2013. Kommunen har og andre kommunedelplanar, t.d for Eiken heiemark og for Hekkfjell.

 Kommunedelplan for Snartemo-Birkeland er starta opp.

 Samfunnsdelen til kommuneplanen vart vedteke i 2013. Kommunen har fokus på internkontroll og system for kvalitet. Mellom anna har kommunen starta med å innføre Kvalitetslosen. Systemet skal være på plass i alle einingane frå sommaren 2016.

Dialogpunkt

 Planstrategi: Kva for planar og kva planarbeid vil kommunen leggje føringar for i den nye planstrategien?

2.2. Demografi

 Kommunen skal ha oversikt over folkesetnadsutviklinga i kommunen og planlegge arealbruk og tenestetilbod etter venta folkesetnadsutvikling.

 Hægebostad kommune har hatt ein svak vekst i folkesetnaden. På bakgrunn av tal frå SSB er det venta ei vekst i folkesetnaden i perioden 2016-2040 på 18 prosent. Dette er noko lågare enn venta nasjonal vekst for same periode som er 21,4 prosent.

 Kommunen sitt folketall pr 1.1.2016 er 1.702.

 Det er venta at den største auka i folkesetnaden vil kome innanfor dei eldste

aldersgruppene (frå 67 år og eldre). Kommunen er merksam på dette i samband med den framtidige dimensjoneringa av tilbodet innan helse og omsorg.

(5)

Dialogpunkt

 Kor langt er kommunen kommen i å planlegge og gjennomføre konkrete tiltak for å møte dei utfordringane ein ventar knytta til den auka delen eldre i folkesetnaden?

2.3. Likestilling

 Aktivitets- og rapporteringsplikta i likestillingslova

 Utvikling til kommunen i tilhøve til SSB sin likestillingsindeks

 Regionplan Agder 2020 og LIM

 Kommunen har ein god omtale av arbeidet med likestilling i årsmeldinga. Kommunen er framleis blant ein av mange kommunar på Agder som skårar svakt på fleire av SSB sine indikatorar for kjønnslikestilling. Det er bra at delen kvinnelege leiarar, delen barn i barnehage og kjønnsamansetninga i kommunestyret har betra seg

 Kommunen rapporterer grad av måloppnåing på fleire likestillingstiltak i høve til måla i Samfunnsplanen. Innafor barnehage rapporterast det om høy måloppnåing på mange av tiltaka. Det er og ein del tiltak som ikkje er komme godt nok i gang.

 Kommunen har og ei omtala av planlagde og gjennomførte tiltak i forhold til etnisitet og nedsett funksjonsevne i årsmeldinga for 2015.

Dialogpunkt

 Ingen

2.4. Økonomi og økonomistyring

 Økonomisk status og balanse, irekna:

- driftsresultat - gjeldssituasjon - fondsreserver

 Økonomistyring, irekna bruk av KOSTRA-tall

 Kvaliteten på KOSTRA-rapportering. Tala bør gi eit rett bilete av kommunen sin tenesteproduksjon.

 Budsjett og økonomiplan 2016-2019 er utarbeidd i balanse. Kommunen budsjetterer med positive netto driftsresultat på mellom 0,2 og 0,8 prosent av brutto driftsinntekter for heile økonomiplanperioden. Kommunen når difor ikkje opp til tilrådinga om 1,75 prosent av

(6)

brutto driftsinntekter. Det vedtekne budsjettet for lokal skatt og rammetilskott for 2016 er i tråd med statlege prognosar.

 Hægebostad kommune hadde negative netto driftsresultat i 2014 og 2015 og eit svakt positivt resultat i 2015. Kommunen har klart å dekke inn akkumulert underskot frå 2013 og 2014 i 2015-rekneskapen og vil såleis ikkje bli meld inn i ROBEK.

 Kommunen si netto lånegjeld i prosent av brutto driftsinntekter har vore stabilt i perioden 2013-2015 og er på 60,4 prosent pr utgangen av 2015. Dette er noe lågare enn snittet for kommunegruppe 5 (63,5 prosent) og landsgjennomsnittet (77,7 prosent).

 Disposisjonsfondet utgjer bare 1,9 prosent av brutto driftsinntekter ved inngangen til 2016. Dette er under tilrådd nivå på 5 prosent av brutto driftsinntekter.

 Vi vil understreke at det er viktig at kommunen jobbar målretta med å arbeide opp ein betre balanse mellom driftsinntekter og driftsutgifter, og på sikt eit netto driftsresultat på om lag 1,75 prosent av netto driftsinntekter, for å sikre en berekraftig økonomi.

 Reviderte KOSTRA-tal for 2015 blei publisert 15.6. Det er viktig at kommunen

kontrollerer desse tala, slik at dei gir eit rett bilete av kommunen sin tenesteproduksjon.

Dialogpunkt

 Kva er dei største økonomiske utfordringane i åra som kjem, og korleis jobbar kommunen med å tilpasse utgiftene til inntektene?

2.5. Samfunnssikkerhet og beredskap

 Heilskapleg beredskapstenking gjennom planhierarkiet, frå kommuneplan via ROS- analyse til kriseplan og arealplanlegging

 Beredskapsbevissthet i alle ledd

 Oppdatert oversikt over risikobiletet i kommunen og oppdatert planverk i høve til dette

 Kommunen sin evne til å ta beredskapsomsyn samfunnsplanlegginga Fylkesmannen sitt bilete av kommunen

 Siste beredskapstilsyn blei gjennomførd i Hægebostad i 2013. Da blei det gitt eit generelt avvik basert på seks observasjonar. Kommunen har jobba aktivt med desse og avviket er no lukka.

 Siste øving i regi av Fylkesmannen blei halden i 2015. Scenarioet var ekstremvær.

Kommunen gjennomførde øvinga på ein god måte og baserte handteringa m. a. på erfaringar frå ekstremværet «Nina».

 Utover tilsyn og øvingar var Hægebostad, fram til vinteren 2015, ein av kommunane som Fylkesmannen høyrde lite frå når det gjaldt beredskap. Frå vinteren 2015 og framover har det vært hendingar som har generert mye aktivitet:

- Kommunen blei råka av ekstremværet «Nina» i januar 2015. Spesielt området rundt Eiken blei råka, med bortfall av kraft og elektronisk kommunikasjon (ekom).

I dette området ligg omsorgssenteret til kommunen, et privat rehabiliteringssenter og ambulansestasjonen. Kommunen skal ha honnør for aktiv oppfølging etter

«Nina». Dei har hatt tett dialog med Agder Energi i høve til problem med

kraftforsyninga i Eiken-området og fått løyst dette. I høve til bortfall av ekom har kommunen skaffa satellittelefonar.

(7)

- I desember 2015 blei kommunen råka av ekstremværet «Synne». Det blei ingen alvorlige konsekvensar av uveret, men noko kommunal infrastruktur blei øydelagd. Som ein av to kommunar i Vest-Agder søkte Hægebostad om

skjønnsmidlar til utbetring av skader, og blei tildelt kr. 994 500. Kommunen skal rapportere på bruken av midlane hausten 2017.

 Fylkesmannen har eit svakt grunnlag for å vurdere evna kommunen har til å ta beredskapsmessige omsyn i arealplanlegginga fordi det kommer forholdsvis få sakar derfrå.

Dialogpunkt

 Kva er status etter uveret «Synne»?

2.6. Kommunereforma

Fokusområde for Fylkesmannen

 Eit breitt fleirtal på Stortinget ønskjer større kommunar, for å nå måla om (i) gode og likeverdige tenester, (ii) heilskapleg og samordna samfunnsutvikling, (iii) bærekraftige og økonomisk robuste kommunar og (iv) styrka lokaldemokrati.

 Arbeidet vil gå vidare, og kommunen bør følgje med på den vidare behandlinga av kommune- og regionreformane på nasjonalt nivå, og førebu seg på ev. vidare arbeid eller nye prosessar.

 Fylkesmannen tilrår at kommunen inntil nye vedtak ev. blir gjort, satsar vidare på å utvikle det interkommunale samarbeidet og investere i gode samarbeidsforhold med dei andre kommunane i området.

 Hægebostad har tatt aktivt del i arbeidet med kommunereforma, gjennomført fleire utredningar og involvert innbyggarane i saken. Kommunestyret sa i juni 2016 med knapt fleirtall nei til samanslåing med Lyngdal og Audnedal. Andre alternativ som Lister 5 og Midt-Agder, samt parvise løysingar med Audnedal eller Kvinesdal, hadde da falt bort, og kommunen ønskjer nå å stå aleine.

 Fylkesmannen ser Hægebostad som en befolkningsmessig svært liten kommune utan ekstraordinære inntekter, med relativt sett korte avstandar til større kommunar ved kysten.

Kommunen er slik sett openbart langt framme i målgruppa for reforma.

 Kommunen leverer i hovudsak gode tenester i dag, men på lengre sikt er både økonomi og tenester svært sårbare. Kommunen har neppe verken det inntektsgrunnlag eller den

befolkningsstørrelse som synes nødvendig for å klare framtidige utfordringar på ein god måte. Alenegang er ikkje ei varig løysing for Hægebostad.

 I Fylkesmannen sitt råd til regjeringa om framtidig kommunestruktur sendt 1. oktober i år, løfter vi fram ein stor Lister kommune som hovudgrep i regionen. Vi ser det da som mest naturlig at Hægebostad blir med i denne, og vi foreslår derfor ikkje at Hægebostad skal innlemmast i Lyngdal 3 – konstellasjonen nå mot sin vilje. Dersom ein stor Lister-

kommune som inkluderer Lyngdal ikkje skulle la seg realisere, og Lyngdal 2 blir ståande

(8)

som eigen kommune, bør det vurderast på nytt om ikkje Hægebostad bør gå inn i denne.

Felles geografi med Lyngdal og samarbeidet om skolesenteret på Byremo taler for dette.

Dialogpunkt

 Korleis ser Hægebostad kommune på sin situasjon nå og framover, i lys av kommunereforma så langt?

 Har kommunen synspunkt på ein ev. ny reformperiode med arbeid mot ein stor kommune i Lister?

(9)

3. Tenesteyting og velferdsproduksjon

3.1. Barn og unge

 Tverrfagleg samarbeid og heilskaplege løysningar

 Utsette barn og unge

 Barn og unge sin rett til medverknad

Fylkesmannen sitt bilde av kommunen

 Kommunen har etablert tverrfagleg team og har tverrfagleg samarbeid mellom skole/barnehage/barnevern.

Dialogpunkt

 Korleis er rutinar for tverrfagleg samarbeid forankra i det kommunale planverket?

 Er rettleiaren for samarbeid mellom barnevern- og skole kjend og implementert?

 Har kommunen rutinar og system for barn og unge sin medverknad i alle saker som gjeld dei? Gje ei kort utgreiing

3.2. Barnehage

 Kommunen si plikt til å innfri retten til barnehageplass

 Kommunen sine tiltak for å betre språkforståing blant minoritetsspråklege barn i førskulealder

 Kommunen sitt overordna ansvar for å sikre at barna får eit godt og forsvarleg barnehagetilbod

 Kommunen innfrir retten til barnehageplass.

 Fylkesmannen er kjend med at det er barn med minoretesspråkleg bakgrunn i barnehage i Hægebostad. Vi har lite kjennskap til kva kommunen gjer for å betre språkforståelsen hos denne gruppa

 Fylkesmannen er kjent med at det er 2 kommunale barnehager i kommunen.

 Delen barn (1-5 år) som går fulltid var 76.4 % i 2012 andelen var økt til 81.8% i 2014

Dialogpunkt

 Klarer kommunen å tilby de fleste søkerne 1. eller 2. prioritet?

 Barnehagen er den viktigste integrerings- og språkopplæringsarena for barn i førskulealder. Språkstimuleringstiltak bør derfor primært bli tilbudt i barnehagen.

Samarbeid mellom helsestasjon, barnehage, skule og språkopplæring for foreldre er ofte nødvendig for eit heilheitleg, målretta og best mogeleg tilbod til minoritetsspråklege barn og familiar. Kva for tiltak har kommunen på dette området?

 Korleis ivaretek kommunen si rolle som barnehagemynde slik at barnehagene har eit godt og forsvarleg tilbod? Har kommunen tilstrekkeleg kapasitet til å sikre dette?

(10)

3.3. Grunnskole

 Læringsmiljø

 Læringsutbytte

 Språklege minoritetar

 Nasjonale prøver: Tal for skoleåret 2015-16 syner at elevane på 5. trinn i Hægebostad har lågare skår i både engelsk, lesing og rekning samanlikna med nasjonalt nivå. Både i engelsk og rekning er nivåret lågare enn året før medan det i lesing er høgare enn året før.

 Elevane på 8. trinn går på interkommunal skule i Audnedal.

 Gjennomsnittlege grunnskolepoeng på 10. trinn i Audnedal var skoleåret 2015-16 på 36,8. Det er lågare enn for landet (41,2) og fylket (40,8) i grunnskolepoeng for same periode.

 Gjennomføring: Dei elevene frå Hægebostad som starta på vg1 hausten 2010 og som ved skoleslutt våren 2015 hadde status fullført og bestått (felles for studieforberedande og yrkesfaglig utdanningsprogram) var på 81%. Landsgjennomsnittet for dette kullet var 72,5 prosent.

 Mobbing: Andelen elever som hausten 2015 på 7. trinn svarte i Elevundersøkinga at dei blei bli mobba 2-3 gangar i månaden eller meir, er i Vest-Agder fylke 3,3 og for landet 4,5. Tall for Hægebostad er unntatt offentlegheit.

 Krenkelsar: Av alle som svarte på Elevundersøkinga hausten 2015 om de ble gjort narr av eller erta så de ble lei 2-3 gangar i månaden eller meir, er andelen høgre i Hægebostad (20,9) enn for Vest-Agder fylke (7,1) og i heile landet (7,8).

 Skuleåret 2015-16 var det få elevar i Hægebostad som fekk særskilt norskopplæring. Det er ikkje registrert elevar som har fått morsmålsopplæring og/eller tospråkleg

fagopplæring.

Dialogpunkt

 Kva for tiltak har kommunen for å auke den grunnleggjande dugleiken for alle elevane på 5. trinn?

 Elevane i Hægebostad har låge grunnskolepoeng. Korleis følgjer kommunen opp?

 Strategi for vidare arbeid med skolemiljø. Korleis arbeider kommunen med krenkingar og fortsatt arbeid mot mobbing?

 Korleis vurderer kommunen eiga arbeid med elevar frå språklege minoritetar?

3.4. Barnevern

 Barneverntenesta si handtering av meldingar og tilbakemelding til meldar.

 Tverrfaglege samarbeid

 Fristar for meldingar og undersøkingar

(11)

 Barnevernstenesta overheld fristar i loven for meldingar og undersøkingar

 Barnevernstenesta mottek få meldingar i året. Frå 1.7.15 til 1.7.16 mottok

barneverntenesta 21 meldingar. Meldingane blir handtert innan gjeldande fristar. Ved siste rapportering (1/2 halvår av 2016) var det kome inn 11 meldingar. 10 av disse gjekk til undersøking. Alle undersøkingane ble lagt vekk utan tiltak.

 Kommunen har berre 5 barn i hjelpetiltak. Av disse barna er det ein som ikkje har tiltaksplan

Dialogpunkt

 Mange undersøkingar blir henlagt utan tiltak frå barnevernstenesta og kommunen har få barn med tiltak frå barnevernet. Kva for tankar har kommunen om kva som er årsak til det låge talet for barn med tiltak?

3.5. Kommunale helse- og omsorgstenester

 Pasientsikkerheit og kvalitet

 Medverknad frå brukar - i alle ledd

 Kompetanse; minimal bruk av ufaglærde og aukande del høgskuleutdanna

 Samarbeid mellom dei ulike tenestene i kommunen; tverrsektorielt

 Rus og psykisk helse som dei største helsemessige utfordringane i unge år og som orsak til sjukdomsbyrde i alle aldrar

 Kommunen har hatt ein liten auke i talet på tilsette i pleie- og omsorgstenesta i perioden 2007-2025

 Talet sysselsette aukar meir enn tal årsverk, det tyder på fleire deltidsstillingar

 Talet på personar med høgskuleutdanning / sjukepleiar har gått litt ned

 Kommunen har ikkje oppgitt å ha system for brukerundersøkingar

 Kommunen har ikkje oppgitt å ha psykiatrisk sjukepleiar (men har kanskje samarbeid med anna kommune?)

 Kommunen har ikkje søkt om tilskott til kommunepsykolog Dialogpunkt

 Har kommunen problem med å rekruttera høgskuleutdanna personell?

 Korleis jobbar kommunen for å identifisera morgondagens brukarar og dei behova desse har?

 Korleis rekruttere rett kompetanse for stadig meir krevjande tilstander hjå brukar, jf.

plikten til døgnopphald for øyeblikkelig hjelpog innan rus og psykisk helse

 Kommunen sitt systematiske arbeid innanfor pasientsikkerheit; målsetjinga er minst eit systematisk tiltak under Pasientsikkerhetsprogrammet «I trygge hender»

(12)

3.6. Førebyggjande arbeid og folkehelse

 Helsevurderingar i alle vedtak – kommunale planstrategiar

 Tidleg innsats for ein god start

 Psykisk helse barn og unge

 Brukermedverknad i alle ledd

 Det er mange gravide som seier at dei røykjer, 14% mot 11% i snitt for fylket og 10,5%

for landet

 Jordmor i 20% stilling har ikkje moglegheit til å gå på heimebesøk etter fødsel. Dette er ikkje i samsvar med rettleiar for barselomsorg

 Dei aller fleste (96%) får heimebesøk av helsesyster innan to ukar etter fødsel.

 Ungdommen scorar godt på dei fleste parameter i Ungdata-undersøkelsen 2016. Dette er veldig bra. Når mange har det bra, kan det være enda viktigare å finne – og gje tilbod – til dei som treng det.

Dialogpunkt

 Har kommunen nytta midlane som er overført i ramma, til helsestasjons- og skulehelsetenesta i tråd med intensjonen?

 Korleis er framdrifta på oversiktsarbeidet i høve til folkehelselova?

 Korleis sikra at ungdommen holdar seg frisk og aktiv?

3.7. Sosiale tenester og levekår

 Talet på barn i låginntektsfamiliar

 Talet på langtidsmottakare av sosialstønad

 Brukermedverknad i alle ledd

 Det er nokon fleire born i låginntektsfamilier i kommunen (15%) mot snitt for fylket (12%)

 14% av ungdom trur dei blir arbeidsledige (13% i fylket)

 45% trur dei vil ta høgare utdanning (64% i fylket); 52% trur dei vil ta fagbrev

 Snitt på stønadslengde (økonomisk sosialhjelp) er redusert siste tre-års periode

 Utbetaling per stønadsmånad aukar, og saman med Lyngdal har kommunane dei høgste utbetalingane etter Kristiansand.

 Det har ikkje vore nokon i KVP (kvalifiseringsprogrammet) 2015-2016

(13)

Dialogpunkt

 Kva tenkjer kommunen om dei auka utbetalingane per månad?

 Kor ligg terskelen for å tilby brukara av sosiale tenester KVP – har kommunen relevante tilbod til målgruppa?

3.8. Flyktningsituasjonen

 Busetting av flyktningar 2017

 Kommunen har ingen mottak pr. 22.8.16

 Ifølge IMDi sin oversikt pr. 16.8.16 har Hægebostad kommune ikkje fatta vedtak om busetting av flyktningar i 2017. IMDi sine plantall for kommunen er 20 herav 0 EMA.

 For 2016 har kommunen vedteke busetting av 10, herav 0 EMA. IMDi sin oppmoding var 15.

Dialogpunkt

 Har kommunen planar om å vedta busetting av flyktningar i 2017?

4. Arealforvaltning og ressurs- og næringsutvikling

4.1. Forvaltning av arealressursane gjennom kommuneplanens arealdel

 Naturmangfald, vassdrag, viktige landskapsverdiar og friluftsliv skal ivaretakast gjennom arealforvaltninga.

 Arealforvaltninga skal bidra til reduserte utslepp av klimagassar gjennom

utbyggingsmønstre som reduserer energi- og transportbehovet, jf. statlig planretningslinje for kommunal klima- og energiplanlegging og rikspolitiske retningslinjer for samordna areal- og transportplanlegging.

 Landbruksareala skal sikrast gjennom aktivt jordvern.

 Barn og unge sine interesser skal sikrast gjennom arealforvaltninga.

 Samfunnstryggleik og beredskap skal ivaretakast i arealplanlegginga.

 Ivareta villreinen sine leveområde i eit langsiktig perspektiv.

av kommunen

 Vi har ein god dialog med kommunen i plansaker. Kommunen tar kontakt når dei ønsker drøfting av saker.

 Konfliktsaker i Hægebostad har ofte å gjere med nærleik til vassdrag eller bygging i heiområda eller på dyrka mark. Det er ikkje mange slike saker i løpet av eit år.

(14)

 Vi er positive til bruken av felles planressurs/planhandsamar i Hægebostad, Audnedal og Åseral.

 Det ligg store område med godkjente planer for fritidsbustader som enno ikkje er utbygd i kommunen.

Dialogpunkt

 Kva erfaringar har kommunen gjort dei åra man har hatt felles planressurs med Åseral og Audnedal?

4.2. Byggesaksbehandlinga

 Fylkesmannen som klageinstans legg vekt på å sikre at kommunale vedtak følgjer reglene i plan og bygningslova. Vi er opptekne av at vedtak generelt og dispensasjonsvedtak spesielt må grunngis i forhold til lovas krav.

 Forholdet mellom plan og dispensasjon. Planlagd utvikling bør skje ved planrevisjon og ikkje ved bruk av dispensasjonar.

 Kommunane har nødvendig dokumentasjon for at gebyra er i samsvar med prinsippet om sjølvkost.

 Vi fekk ein klagesak frå Hægebostad i 2015 og her blei vedtaket frå kommunen stadfesta.

Det er ikkje komme saker i 2016. Dei få klagesakane som er sende til Fylkesmannen, gjer lite grunnlag for å vurdere kvaliteten på sakshandsaminga. Det er grunn til å tro at

kommunen finn fram til gode og rette løysningar i deira byggesaker og klagesaker.

 Kommunen arbeid aktivt for å auke kompetansen på byggesaksområdet med deltaking på opplæringssamling samt i Forum for Byggsak.

 Sakshandsamer frå kommunen tar kontakt for rettleiing

Dialogpunkt

 Kva utfordingar har kommunen ved sakshandsaming/forberedande klagesakshandsaming etter plan og bygningslova?

 Kva er kommunens forventningar til Fylkesmannen på dette området?

4.3. Det grøne skifte

 I medhald av statlig planretningslinje for klima- og energiplanlegging i kommunane av 4.

september 2009 skal alle kommunar gjere klima- og energiplanlegging, enten som egen plan eller som del av kommuneplanen. Første plan skulle vere ferdig innan 1. juli 2010, og deretter jamleg vurderast for revisjon, minimum kvart fjerde år.

(15)

 Fylkesmannen gjer rekne med at kommunane følgjer opp statlig planretningslinje for klima- og energiplanlegging og statlig planretningslinje for samordna bustad-, areal- og transportplanlegging i si planlegging.

 Fylkesmannen skal gi informasjon og råd til kommunane i klima- og energispørsmål, mellom anna om økt bruk av tre i bygg og økt bruk av bioenergi.

Fylkesmannens bilete av kommunen

 Kommunen søkte ikkje om tilskot gjennom Klimasatsordninga første søknadsrunde.

Fylkesmannen oppmodar kommunen til å søke i dei kommande søknadsrundane.

 Fylkesmannen kan ikkje sjå at kommunen har eigen klima- og energiplan.

 Fylkesmannen er i liten grad kjend med kommunens innsats på klima- og energiområdet.

Dialogpunkt

 Fylkesmannen ber om status for utarbeiding av klima- og energiplan i kommunen, og meir informasjon om korleis kommunen arbeider med klima- og energispørsmål i dag.

4.4. Miljøvern

Naturtypar og artar

 Kommunen må sikre naudsynt kompetanse for å ivareta naturmangfald i si forvalting.

 Kunnskapsgrunnlaget for naturmangfald må sikrast gjennom god kartleggingsdekning og god kvalitet på naturmangfalddata i nasjonale databaser.

 Kommunen har ansvar for å take i vare naturmangfaldet i all arealforvaltning. Kommunen må sikre eit aktivt forhold til temaet og gode vurderingar etter naturmangfaldlova i all relevant sakshandsaming. Ivaretaking av naturtypelokaliteter med C-verdi er eit kommunalt ansvar. Omfanget av løyver til inngrep i slike områder bør søkast redusert.

 Naturmangfaldloven § 53 krev at kommunen i all si utøving av mynde utviser særleg omsyn til førekomster av «utvalde naturtypar», og kommunen må difor vere oppdatert om kva for naturtypar som har status som utvalde.

Vann- og vassressursforvaltning

 Kommunen skal i høve til vassforskrifta bidra i vassforvaltninga på vassområdenivå.

Kommunen må følgje opp tiltak i vassforvaltningsplana der den er myndigheit eller problemeigar.

Forureining

 Kommunen sin evne til å følgje opp myndigheita på forureiningsområdet, t.d. tilsyn med avlaupsanlegg, forsøplingssaker mv.

 Behandling av byggje- og rivingsavfall for å unngå forureining.

 Saker om forureina grunn.

o Handsaming av saker etter kap. 2 i forurensningsforskriften o Føre tilsyn

(16)

o Oppdatering av Grunnforurensningsbasen

 Kommunen må ivareta omsyn til forureining i plan- og byggesaker. T.d. kan det vere konfliktfylt å etablere industri nær boligområde og omvendt. Andre fokusområde er overvann, støy, lukt og luftkvalitet.

Motorferdsle

 Alle motorferdslesakar skal handsamast i tråd med regelverket.

Fylkesmannens bilete av kommunen Vann- og vassressursforvaltning

 Kommunen skal i høve til vassforskrifta bidra i vassforvaltninga på vassområdenivå.

Kommunen må følgje opp tiltak i vassforvaltningsplana der den er myndigheit eller problemeigar.

Forureining

 Kommunen sin evne til å følgje opp myndigheita på forureiningsområdet, t.d. tilsyn med avlaupsanlegg, forsøplingssaker mv.

 Behandling av byggje- og rivingsavfall for å unngå forureining.

 Saker om forureina grunn.

o Handsaming av saker etter kap. 2 i forurensningsforskriften o Føre tilsyn

o Oppdatering av Grunnforurensningsbasen

 Kommunen må ivareta omsyn til forureining i plan- og byggesaker. T.d. kan det vere konfliktfylt å etablere industri nær boligområde og omvendt. Andre fokusområde er overvann, støy, lukt og luftkvalitet.

Dialogpunkt

 Korleis følgjer kommunen opp forvaltningsmynde for naturvernvernområda?

 Kva gjer kommunen av tilsyn med avlaupsanlegg og ulovleg avfallshandtering/forsøplingssaker?

4.5. Landbruk

 Kommunen sin kapasitet og kompetanse til å arbeide med landbruk (jord- og skogbruk) og næringsutvikling i og i tilknyting til landbruket.

 Kommunens rolle som statleg tilskotsforvaltar i kontrollarbeid, medrekna kontroll av tilskot, foryngelsesplikt mm.

 Kommunens rolle med eit sterkt jordvern som grunnlag for økt matproduksjon i Noreg.

 Landbrukets rolle i lokal samfunns- og næringsutvikling.

 Forvalting av arealressursane under dette arbeid med oppdatering av kartgrunnlag, AR5.

(17)

 Areal og eigedomar

I følgje NIBIO sin arealstatestikk er det nær 15.000 dekar dyrka areal i Hægebostad, noe som utgjer 3,5 prosent av landarealet i kommunen, medan 32,8 prosent av arealet er produktiv skog. I følgje KOSTRA blei det ikkje omdisponert dyrka eller dyrkbar jord i 2015. Av dei 336 landbrukseigedomane i kommunen er det 320 som har hus. Om lag 41 prosent av kommunens innbyggjarar er busett på ein landbrukseigedom.

 Jordbruk

Jordbruket er ei stor og viktig næring i kommunen med mjølk, sau, kjøt og

kyllingproduksjon. I 2015 vart det utbetalt meir enn 15 millionar kroner i tilskot til jordbruksføretaka i kommunen. 71 føretak søkte om produksjonstilskot til i overkant av 13.000 dekar.

I 2015 blei det frå produsentar i kommunen levert om lag 185.000 l mjølk, 165.000 kg svinekjøt, 261.000 kg kyllingkjøt, 60.000 kg sau- og lammekjøt, 112.000 kg storfekjøt og 8400 kg kalvekjøt.

I 2015 blei det frå kommunen betalt ut 109.000 kr til SMIL-tiltak. SMIL-midlane er ei ordning der formålet er å ta vare på kulturminneverdiane i jordbrukets kulturlandskap.

 Skogbruk

Nær 140.000 dekar er produktiv skog. Avverkingskvantumet har over tid vore noe lågt med frå 7 – 11.000 m3 for sal. I 2015 vart det avverka 17.000 m3 til ein bruttoverdi på 5,8 millionar kroner. Nivået på ungskogpleie samsvarer med avverka tømmer.

 Næringsutvikling.

Hægebostad er ein aktiv jord- og skogbrukskommune, med eit godt fagmiljø som kan utvikle og styrkje desse næringane. I Meld.St.31 (2014 – 2015) «Garden som ressurs – marknaden som mål» blir det løfta fram ulike mogeligheiter for næringsutvikling innan landbruksbaserte ressursar. Fylkesmannen meiner Hægebostad har potensiale som ennå ikkje er tatt i bruk for slik næringsutvikling.

 Kommunal forvaltning

Samarbeidet med den lokale landbruksforvaltninga er god. Det ligg et ansvar hos kommunen i å gje jordlovsaker god og rett behandling. Fylkesmannen er på tilbodssida når det gjeld å halde opplæring i slike saker for politikarar og administrasjonen. Dette er eit tilbod som dei fleste kommunane nytter seg av. Hægebostad har i dei seinaste åra ikkje nytta seg av dette tilbodet. Fylkesmannen meiner kommunen vil ha nytte av ei slik

opplæring/oppfresking av ajourført lovverk.

Kommunen er statleg tilskotsforvaltar. Kontroll av tilskotsutbetalingar er ei prioritert sak for staten. For å oppretthalde tilliten til systemet er det viktig at fellesskapets midlar vert forvalta på ein ryddig og korrekt måte. Totalt blei det utbetalt meir enn 15 millionar kroner som produksjonstilskot og avløysartilskot i Hægebostad i 2015. Det er avgjerande at kommunen utfører risikobasera kontroll og oppfølging, både i den halvårlege «5 % - kontrollen» og elles. Vidare er det viktig at leiinga støttar fagfolka i dette arbeidet, som kan opplevast vanskelig.

Dialogpunkt

 Jordvern/arealforvaltning – korleis sett kommunen desse tema på dagsorden, også i høve nasjonale jordvernmål?

 Kontrollarbeid – kva er kommunen si haldning til den økte merksemda på kontrollarbeid?

Har kommunen tid og ressursar til å følgje opp dette arbeidet?

(18)

 Vekst og gründerskap innan landbruksbaserte næringar – korleis jobbar kommunen med dette?

 Får kommunen den rettleiinga dei treng frå Fylkesmannen i aktuelle landbrukssaker?

Lenkjar:

Tilstandsrapport 2016:

https://www.fylkesmannen.no/Aust--og-Vest-Agder/Kommunal- styring/Kommunebilde/Tilstandsrapport-2016/

Opplæringsvinduet 2015:

Kommer

Vedlegg:

1. Utvalde nøkkeltall Nivå 1, 2013-2015, KOSTRA tall pr. 15.6.16

(19)

Gruppe 5

Vest- Agder

Landet u Oslo

Avvik prosent

poeng/

kr sml m gr. 5

2013 2014 2015 2015 2015 2015

Finansielle nøkkeltall

Brutto driftsresultat i prosent

av brutto driftsinntekter -11,8 -10,3 -8,3 0,9 1,5 2,2 -9,2

Netto driftsresultat i prosent av

brutto driftsinntekter -4,1 -2,8 0,4 1,8 2,9 2,7 -1,4

Frie inntekter i kroner per

innbygger 58991 61956 62303 69568 48643 49776 -7265

Langsiktig gjeld i prosent av

brutto driftsinntekter 185,2 193,1 201,6 222,9 217,7 213 -21,3 Arbeidskapital ex. premieavvik

i prosent av brutto

driftsinntekter 22 20,5 29 18,8 25,5 17,8 10,2

Netto lånegjeld i kroner per

innbygger 51309 51291 54495 66478 62847 54184 -11983

Prioritering

Netto driftsutgifter per innbygger 1-5 år i kroner,

barnehager 126346 124682 111304 133467 125410 130793 -22163

Netto driftsutgifter til

grunnskolesektor (202, 215, 222,

223), per innbygger 6 138259 148341 148000 144429 101571 102843 3571 Netto driftsutgifter pr.

innbygger i kroner,

kommunehelsetjenesten 4251 4953 5107 4393 2261 2381 714

Netto driftsutgifter pr.

innbygger i kroner, pleie- og

omsorgtjenesten 19837 21402 19986 25803 15317 16229 -5817

sosialtjenesten pr. innbygger 20-

66 år 564 1195 2256 2346 3277 3241 -90

Netto driftsutgifter per innbygger 0-17 år,

barnevernstjenesten 3432 3652 3812 8431 7860 8340 -4619

administrasjon og styring i kr.

pr. innb 8509 8634 9403 10086 4122 4196 -683

Hægebostad

(20)

Gruppe 5

Vest- Agder

Landet u Oslo

Avvik prosent

poeng/

kr sml

2013 2014 2015 2015 2015 2015

Dekningsgrader Andel barn 1-5 år med

barnehageplass 78,5 81,8 80 88,9 89,2 91 -8,9

Andel elever i grunnskolen som

får spesialundervisning 3,8 3,9 2,7 9,9 7 7,9 -7,2

Legeårsverk pr 10 000 innbyggere,

kommunehelsetjenesten 14,8 14,8 12,9 16,2 10,8 10,5 -3,3

Fysioterapiårsverk per 10 000 innbyggere,

kommunehelsetjenesten 10,1 12,3 12,2 11,1 8,7 9,1 1,1

Andel mottakere av

hjemmetjenester over 67 år .. .. .. .. .. ..

Andel plasser i enerom i pleie- og

omsorgsinstitusjoner 100 100 100 97,8 99,4 94,7 2,2

Andel innbyggere 80 år og over

som er beboere på institusjon 22,1 28,8 26,9 17,9 12,2 13,2 9

Andelen sosialhjelpsmottakere i alderen 20-66 år, av innbyggerne

20-66 år 3 3,4 2,6 3,7 3,9 3,9 -1,1

Andel barn med barnevernstiltak

ift. innbyggere 0-17 år 3,6 3,7 3,8 .. .. 4,8

Sykkel-, gangveier/turstier mv.

m/kom. driftsansvar per 10 000

innb 6 6 6 73 49 52 -67

Kommunalt disponerte boliger per

1000 innbyggere 16 17 16 33 20 21 -17

Årsverk i brann- og ulykkesvern pr.

1000 innbyggere 0,48 0,45 0,39 .. 0,51 0,57

Produktivitet

Korrigerte brutto driftsutgifter i kroner per barn i kommunal

barnehage 176412 171044 165967 184230 181026 177232 -18263

Korrigerte brutto driftsutgifter til grunnskole, skolelokaler og

skoleskyss (20 149016 156794 163497 150151 107846 106567 13346 Gjennomsnittlig gruppestørrelse,

8.-10.årstrinn .. .. .. 9,7 14,7 14,1

Korrigerte brutto driftsutg pr.

mottaker av hjemmetjenester (i

kroner) 140173 135000 128375 216468 210786 237826 -88093

Korrigerte brutto driftsutgifter,

institusjon, pr. kommunal plass 921917 969375 919750 987569 1025022 1035689 -67819 Årsgebyr for vannforsyning - ekskl.

mva. (gjelder rapporteringsåret+1) 3121 2530 1888 4440 2436 3381 -2552 Årsgebyr for avløpstjenesten -

ekskl. mva. (gjelder

rapporteringsåret+1) 4980 5523 6410 4125 4087 3784 2285

Årsgebyr for avfallstjenesten - ekskl. mva. (gjelder

rapporteringsåret+1) 2954 3043 3134 2920 2660 2616 214

Gjennomsnittlig saksbeh.tid for private forslag til detaljreg.

Kalenderdager .. .. .. .. 329 233

Gj.snittlig saksbehandlingstid for opprettelse av grunneiendom.

Kalenderdager 22 20 0 .. 47 51

Bto. dr.utgifter i kr pr. km

kommunal vei og gate 81333 97333 85639 74140 120020 125104 11499 Andel søknader om motorferdsel i

Hægebostad