Liderlerin ve yöneticilerin amaçlara yönelik davranıĢ ve tavırları birbirinden farklı görülmektedir. Yöneticiler, bireysel ve çekingen bir tavır sergilerken liderler, dinamiktir; fikirleri uygulamaktan ziyade yenilerini üretebilmektedirler.93
Yöneticiler, “iĢlerin nasıl ve ne Ģekilde yapılması gerektiği” konusuna öncelik verirken liderler, yenilenmek ve değiĢmek için ne çeĢit adımların atılması gerektiği ve belirlenmiĢ olan amaçlardan hangilerinin neticelendirileceği üzerinde, “sonuca odaklı” olarak çalıĢabilmektedirler.
Liderlik, herhangi bir yetki kullanıldığında ortaya konulan davranıĢlarla aynı olmamaktadır. Lidersiz bir iĢletmede yönetici bulunabilir. Bahsedilen iĢletmenin yöneticisi, iĢletmeyi liderden daha iyi yönetebilmektedir. Bunun aksine bir yönetici, lidersiz olarak yaptığı iĢi yerine getiremeyedebilir. Yönetici, gerek iĢletmede olsun gerek devlette, iĢlerini belirli kurallara göre yapan, dikkatli kayıt tutan bir bürokrat olarak adlandırılabilir. Öte yandan lider ise düzenlemeleri, kuralları ve kaideleri bir tarafa koyup yönetici olmadan da etkin olabilmektedir. Yöneticiler, liderlik yapar ve lider yönetir ama her ikisi aynı anlamı ifade etmemektedir. Liderlik faaliyetleri, yönetim fonksiyonlarına katkı sağlamaktadır. Yönetim fonksiyonları da liderliğe olanak sağlayabilmektedir.94
Bununla birlikte, bazı liderler yöneticilik yapmaz, bazı yöneticiler ise liderlik etmemektedirler. Yönetici, hedeflenen amaçlara ulaĢabilmek adına kaynakları kullanma sorumluluğu ve yetkisi olan, örgütsel sistemi kuran ve örgütsel hedefleri
93 Dilaver Tengilimoğlu vd., Büro Yönetimi, Anadolu Üniversitesi Yayını, EskiĢehir, 2012, s. 13. 94
59
yerine getiren kiĢidir. Kısaca, örgütlerde koordinasyon, kadrolama, örgütleme, planlama, yöneltme ve denetim gibi yönetsel vazifeleri yerine getirebilmektedirler.95
Yönetici, örgütte, çalıĢanların iĢ kapasitesi ile örgütsel hedeflerin gerçekleĢtirilmesini yasal yetkisini kullanarak dengelemeye çalıĢmaktadır. Yönetici ve lider ifadeleri genelde aynı manada kullanılsa da aralarında fark bulunmaktadır. Ġdeal olan, kiĢinin hem yönetici hem de liderlik (önderlik) özelliklerini taĢımasıdır. Liderler, örgütü hedeflere yöneltirken gücünü ve karakter özelliklerini kullanmaktadır. Yönetici ise Ģahsına verilen yasal kudret ile örgütü hedeflerine yöneltebilmektedirler.96
Liderlerin en önemli vasıfları baĢkalarını etkileyebilecek ikna ve iletiĢim yeteneklerinin güçlü olanbilmesidir. Liderlik, insanlık tarihinin baĢlangıcından bu yana bir tartıĢma konusu olabilmektedir. Yöneticilik kavramı ise 19. yüzyılda Henri Fayol‟un geliĢtirdiği yönetim felsefesi ile birlikte çeĢitli tartıĢmalara yol açmaktadır; bu kavram, liderliğe göre yeni bir kavram olarak kabul edilmektedir. Yaptığımız tanım ayrımlarından da tahmin edilebileceği üzere, lider ile yönetici farklı anlamlarda kullanılan kavramlardır. Liderler, yönetici konumundaki kiĢiler olmayabilir, yöneticiler de liderlik vasıflarına sahip bireyler olmayabilir. Her ne kadar tanımlama bu kadar basit olsa da modern iĢ dünyasında organizasyonlar, yöneticilerinde liderlik vasıflarını da aramaktadır.
Yöneticiler, kuruluĢların çalıĢmalar sonucunda elde edilen kâr veya taĢımıĢ oldukları risk baĢkalarına ait olan mal veya hizmeti üretmek amacıyla gerekenlerin teminini gerçekleĢtiren ve bu aksiyonları belirli gereksinimleri ortadan kaldırmak amacıyla gerçekleĢtiren kiĢiler olarak ifade edilmektedir. Yöneticiler, bulundukları organizasyonları söz konusu organizasyonun giriĢimcisi adına faal tutan ve sorumluluğu sahiplenen bireyler olarak ifade edilmektedir.97
Bahsettiğimiz tanımın ıĢığında, lider ve yönetici kavramlarının benzer özelliklere sahip olduğu görülmektedir. Liderlikte de yöneticilikte de bireylerin belirlenmiĢ hedeflere yönlendirilmesi söz konusu olmaktadır. Hem yöneticiler hem de liderler takipçilerini yönlendirirken güç kullanmaktadır. Liderler de yöneticiler de
95 Tengilimoğlu vd., a.g.e., s. 13. 96
Ibid.
97 Eda Eroğlu, “Yöneticilik ve Liderlikte Duygusal Zekâ”, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler
60
çalıĢma arkadaĢları ile yakın temas hâlindedir.98 Bu duruma rağmen yöneticilik ve liderlik eĢ anlamlı kavramlar olmamaktadır.
Lider ile yönetici arasındaki temel farklılıkları aĢağıdaki tabloda görüldüğü gibi açıklanmaktadır.
Tablo 1- Yönetici – Lider Farkları99
YÖNETĠCĠ LĠDER
Ġdareyi sağlar Yenilikçidir
Düzenin koruyucusudur Farklılık yaratır
Koruyucudur GeliĢtiricidir
Sisteme önem verir KiĢi odaklıdır
Görev tanımına sahiptir Görev tanımı yoktur
Uzun döneme ait bakıĢ açısına sahiptir Kısa döneme ait bakıĢ açısına sahiptir Formel organizasyonlarda bulunur Formel yapısız da devam edebilir
Alt kademelere bakar Çevreyi inceler
Ġçinde bulunulan durumu kabullenir Ġçinde bulunulan durumu sorgular
Ġç yapıya önem verir DıĢ çevreye önem verir
ĠĢleri doğru Ģekilde yapandır Doğru iĢleri gerçekleĢtirendir Tekrarcı bir yapıya sahiptir Orijinal fikirler üreten bir yapıya sahiptir
Kurallara bağlıdır Riske girebilir
TeĢvik eder Yönlendirir
Sorgular Cevaplar
DüĢünceyi önemser Olaylara seyirci kalmaz
Esnektir Katıdır
Liderlik ve yöneticilik, iĢin özüne indiğimizde farklılıklar göstermektedir. Lider, farklılık yaratan kiĢidir.100 Lider, yaĢanacak değiĢimleri önceden sezmekte ve adapte olabilmektedir. Yönetici, var olan düzeni sürdürmekte ve verimliliğin korunmasını
98
Victor H. Vroom and Philip W. Yetton, Leadership and Decision–Making, Vol. 110,
University of Pittsburgh Press, USA, 1973, pp. 317-324.
99 Beste Gökçe Parsehyan, “EtkileĢimci ve DönüĢümcü Liderlik DavranıĢları Ġle Örgütsel Bağlılık
ĠliĢkisinde Örgüt Kültürünün Rolü: Sağlık KuruluĢunda Bir Uygulama”, Ġstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ġstanbul, 2014, s. 14 (YayımlanmamıĢ Doktora Tezi).
100 Ali Doğanay, “Liderlik Tarzlarının ÇalıĢanların Bağlılık Seviyesi ve Performansına Etkisi:
BaĢakĢehir Belediyesinde Bir Uygulama”, Ġstanbul GeliĢim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ġstanbul, 2014, ss. 9-11 (YayımlanmamıĢ Yüksek Lisans Tezi).
61
sağlamaya çalıĢmaktadır. Lider ile yönetici arasındaki söz konusu fark, yöneticiliğin değiĢimden tamamen kopuk olması değildir. Böyle bir anlama da gelmemelidir. Yöneticilik ile liderlik uyum içinde olabilmektedir. Benzer bir Ģekilde lider de düzenden kopuk bir konumda değildir. Etkili liderlik, var olan veya potansiyel kaotik senaryoların kontrol altına alınarak düzenlenmesini gerektirmektedir.101
Lider tek baĢına herhangi bir faaliyet veya bütçe düzenlemesini yapamaz. Benzer Ģekilde bir yönetici de asla bireysel olarak kritik bir değiĢim gerçekleĢtiremez.102
Organizasyonlar baĢarılı olabilmek adına liderlik ve yöneticilik vasıflarını birarada bulunduran kiĢileri iĢe almak durumunda kalmaktadır. Bu gerçekleĢmediği sürece organizasyonların ve söz konusu organizasyonda çalıĢanların iĢletmenin çevrelerinde yaĢanan hızlı değiĢimlere uyum sağlaması süreci giderek daha komplike bir hâle gelmektedir.