Etkili liderlerin baĢarılı olmaları için uygulayacakları kuralları bazı yazarlar “liderlik kodu” olarak adlandırmaktadır ve belirlenen etkili liderlik kodları ve kuralları son derece mühimdir. Strateji geliĢtirmede etkili olan bu kurallara göre strateji sahibi lider, “Biz nereye gidiyoruz?” sorusuna ustalıkla cevap verebilirken etrafındakilerin de bunu iyi anlamalarını sağlayacak yapıyı oluĢturabilmektedir.
Bu liderler sadece geleceği öngörmezler aynı zamanda fikirlerinin var olan kaynaklara ne denli uygulanabilir olduğunu değerlendirerek gelecek yaratabilmektedir. Yaratıcılıklarının yanı sıra faydalı ve gerçekçi düĢünme kabiliyetleri de mevcuttur. Bulundukları durumdan arzu ettikleri geleceğe ulaĢabilmek için bu süreçte etraflarındakiler ile uyumlu bir çalıĢma içerisine girmektedirler. Gelecek ile ilgili farklı bakıĢ açılarıyla bakabilen bu liderler, takipçilerini istenilen yönde doğru yönlendirebilme yetisine sahip olabilmektedir. Onlar, nelerin olabileceğini ortaya koyarak ve anlatarak uygulamaya sağlam bir zemin oluĢturabilmektedirler.
Lider kiĢi, öncelikle kendisini çok iyi tanımalı ve her alanda kendini geliĢtirmeyi amaç edinilmelidir. Böylelikle, liderliğin temel taĢı olan bilgi ve donanımı elde etmiĢ olup, belirli potansiyele eriĢerek, kendisinden beklenenlere fazlasıyla cevap verebilecek duruma gelebilmektedirler. Sorumluluk duygusu taĢıyan kiĢi, en kritik anlarda bile bu duyguyu kaybetmeyerek, liderliği döneminde, gerekli atılımlarda bulunabilmelidir. Bir liderin en önemli özelliği, yeni amaç ve hedefler belirleyerek takipçilerine yol gösterebilmesidir. Bu süreç, liderliğin gerçekleĢmesinde son derece etkili olabilmektedir. Gerçek lider gerektiğinde anlık ve doğru zamanda doğru kararlar alarak derhâl uygulamaya geçirebilmelidir. KiĢi, adaletli olmalıdır. Hak ve hukuku doğru Ģekilde kullanmalıdır ve bunu da yönetim tarzı hâline getirmelidir. Aksi bir durum, kiĢinin örgüt nezdinde lider olarak kabul edilmesine engel teĢkil edebilmektedir. Liderliğin kimyasında yer alan bu temel özellikler liderlik kavramının olmazsa olmazı olarak nitelendirilmektedir. Lider, oluĢturduğu sürecin yeni süreçlerini ve değiĢimini kabul edip sürece çabuk adapte olabilmelidir.67 Çünkü bu süreci baĢlatan, sürdüren ve sonlandıran kiĢi yine liderin kendisi olabilmektedir.
67 Barutçugil, a.g.e., s.159., Filiz Tahaoğlu ve Tokay Gedikoğlu, “Ġlköğretim Okulu Müdürlerinin
Liderlik Rolleri”, Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 2009, Cilt: 15, Sayı: 58, 274-298, ss. 274- 281.
47
Liderlik insanların doğuĢtan edindiği bir özellik olmamakla birlikte bazı liderlik özelliklerinin doğuĢtan geldiği de öne sürülmektedir. Bireyler eğitim görerek ve kendilerini geliĢtirerek de liderlik özelliklerini geliĢtirebilmektedirler. Ayrıca liderliğin yalnızca kiĢilik veya yetenek ile ilgili olmadığını da unutmaması gerekmektedir. KiĢilerin lider konumuna gelebilmeleri için çalıĢacakları alan hakkındaki bilgiler ile kendilerini donatmaları, çevrelerinde bulunan kiĢilerle iletiĢimlerinin güçlü olması, sonuç odaklı yaĢamaları ve devamlı olarak geliĢimlerini sürdürmeleri gerekmektedir. Liderlik üzerinde çalıĢan araĢtırmacıların, liderliğin kurallarıyla ilgili gerçekleĢtirdikleri çalıĢmalar sonucunda birbirlerinden farklı noktalara değindikleri görülmektedir. Yine de gerçekleĢtirilen çalıĢmaların sonunda, liderin geliĢimini devamlı olarak sürdürmek zorunda olması öngörüsüne, ortak bir kural olarak rastlanılmaktadır.
Drucker‟ın tanımlamasına göre, dünya çapında tanınan liderlerin farklı karakterlere sahip oldukları, farklı davranıĢlar sergiledikleri, farklı değer yargılarına sahip oldukları ve yine farklı konularda yetenek sahibi oldukları görülmektedir. Drucker, lider olabilmek için sekiz temel ilke belirlemiĢtir. Bu ilkeleri Ģu Ģekilde sıralamak mümkündür:68
KiĢi, kendisine, yapılması gerekenin ne olduğunu sormalıdır.
KiĢi, doğru olanın ne olduğunu sorgulamadır.
KiĢi, eylem planı hazırlamalıdır.
KiĢi, kararlarının sorumluluğunu üstlenmelidir.
KiĢi, iletiĢimin ve sonuçlarının sorumluluğunu üstlenmelidir.
KiĢi, mevcut veya potansiyel problemlerden öte fırsatlara odaklanmalıdır.
KiĢi, üretken olmalıdır.
KiĢi, benden öte biz diye düĢünebilmelidir.
Drucker, yukarıdaki ilkeleri eksiksiz uygulayan kiĢilerin, elde etmeyi amaçladıkları verilere ulaĢacaklarını ve elde ettikleri veriyi ne Ģekilde kullanacaklarına da doğru bir Ģekilde karar vereceklerini ifade etmektedir. Ulrich, Smallwood ve Sweetman da tıpkı Drucker‟ın yapmıĢ olduğu gibi lider olabilmek için gereken ilkeler üzerinde çalıĢmıĢ ve çalıĢmanın sonucunda ortaya koydukları ilkeleri
Liderlik Kodu ismini verdikleri bir modelde toplanmaktadır.
68 Peter F. Drucker, “Etkin Yöneticiyi Etkin Yapan Nedir?”, Çev. Melis Ġnan, Liderlik, Optimist
48
ġekil 3 - Liderlik Kodu69
Ulrich, Smallwood ve Sweetman‟ın modelindeki ilkeler Ģu Ģekildedir:70
a).Geleceği ġekillendir: Liderin, bir strateji uzmanı olması öngörülmektedir.
Lider, geleceğe dair bir bakıĢ açısına sahip olmabilmektedir. Lider, çalıĢtığı kurumun geleceğini Ģekillendirebilmelidir. Lider, potansiyel sorunlara çözüm üretmeye hazır olmalıdır.
b).Sonuç Odaklı Ol: Lider iĢ bitirici olmalıdır. Lider, çalıĢanlarının da iĢ bitirici
hâle gelmesini sağlayacak çalıĢma sistemlerini hazırlamalıdır.
c).ĠĢe Bağlılık Yarat: Lider, organizasyonlarında hangi yeteneklere sahip
kiĢilerin bulunması gerektiğini bilmekte; ihtiyacı olduğu yeteneklere sahip kiĢileri ekibine katmakta ve onları geliĢtirebilmektedir.
d).Gençleri YetiĢtir: Lider, organizasyonun devamlılığını ve verimliliğini
sağlayıp devam ettirecek sonraki nesilleri ekibine katmalıdır. Lider ayrıca geleceğin liderini de tespit etmeli ve onu geliĢtirerek liderliğe hazırlamalıdır.
69
Dave Ulrich, Norm Smallwood, and Kate Sweetman, The Leadership Code: Five Rules to
Lead, Harvard Business Press, Boston, 2013, p. 22.
70
49
e).Kendini GeliĢtir: Liderin kendisini geliĢtirmesi liderlik kodunun merkezinde
yer almaktadır. Lider, öğrenmeye açık olmalıdır.
Liderlik kuralları ile ilgili gerçekleĢtirilen farklı araĢtırmaları da incelediğimizde lidelikle ilgili çok sayıda prensip ortaya çıkmaktadır. Drucker‟ın sunmuĢ olduğu ilkeler ile Ulrich, Smallwood ve Sweetman‟ın ortaya koyduğu liderlik kodu adlı model diğer araĢtırmacıların kurallarını da içeren nitelikte olabilmektedir.
Özetlemek gerekirse liderliğin bir mucize olmadığı söylenebilir. KiĢiler, liderlikle ilgili özellikleri doğuĢtan edinememektedirler. Kendisini yetiĢtiremediği ve kendisini yeterli bilgiyle donatamadığı sürece liderin baĢkasını etkilemesi ve yönlendirmesi de mümkün olamamaktadır.