Liderliği olumlu ve olumsuz yönde etkileyen faktörlerin kısaca özetlenmesi gerekirse bunlar; liderin çalıĢanları ile empati kuramaması, gündemden uzak olması, yeni hedefler kuramaması, değiĢime açılamaması, yeni liderlerin önünü açmaması, çalıĢanların menfaatlerini arka planda tutması, ödüllendirme yanlısı olmaması, çalıĢanları cesaretlendirmemesi vb. durumlar Ģeklinde açıklanabilinir.76
Liderler sergilemiĢ oldukları aksiyonların sonucunda olumlu ya da olumsuz olarak etkilenebilmektedir. Liderlerin gerçekleĢtirdikleri doğru veya yanlıĢ olarak adlandırılan aksiyonlar, liderin içerisinde bulunduğu organizasyon baĢta olmak üzere, takipçilerini hatta bir devleti bile yönlendirebilmektedir. Liderin aksiyonları, onun etki alanı içerisinde bulunan herkesi etkilemekte, baĢarıya ulaĢtırabilmekte veya baĢarısızlığa götürebilmektedir. Burada da lideri etkileyen faktörler devreye girmektedir. Eğer liderler kendilerini etkileyen faktörlerin farkında olur ve aldıkları aksiyonlarla bu faktörleri yönlendirebilirlerse baĢarıyı, verimliliği ve bunların sürekliliğini sağlayabilmektedirler.
2.7.1. Liderliği Olumlu Yönde Etkileyen Faktörler
Liderlikle ilgili çalıĢmaları ile tanınan araĢtırmacı John C. Maxwell, ilk olarak 1998 yılında yayımlanan “Liderliğin Reddedilemeyecek 21 Kuralı” adlı kitabında, lider olabilmek ile ilgili temel yirmi kural olduğunu ifade etmekte ve bu kuralları açıkladığı görülmektedir. Maxwell‟in ifadesine göre söz konusu kuralları özümseyen
74 Akyürek, a.g.e., ss. 66-69.
75 Kurt T. Dirks and Daniel Skarlicki, “Trust in Leaders: Existing Research and Emerging Issues,
to Appear in Trust Within Organizations”, Colombia, 2013, p. 20.
51
bireyler etkili ve baĢarılı olabilmektedir. Yazar, bu sırada liderliği etkileyen faktörlerden de bahsetmektedir. John C. Maxwell‟in düĢüncelerine göre liderleri olumlu etkileyen dört temel faktör bulunmaktadır.77
a.Liderlik Yeteneklerinin Üst Seviyelerde Olması: Liderin en kritik özelliği
yönlendirebilme yeteneğidir. Liderler ancak yönlendirebildikleri sürece baĢarıya ulaĢabilmektedir. Kısacası, yönlendirebilme yeteneği ile etkinlik seviyesi doğru bir orantı sergilemektedir. Liderler, baĢkalarını yönlendirebildiği ölçüde etkin olabilmektedir.
b.Etkileme Gücünün Olması: Liderlerin takipçilerini yönlendirebilmek için ilk
olarak onları bir Ģekilde etkileyebilmesi gerekmektedir. Ġnsanoğlu ancak etkilendiği kiĢileri lider olarak kabul etmekte ve onun yönlendirmelerine izin vermektedir. Liderler statülerinden dolayı değil, etkileme güçleri yüksek olduğu için takip edilebilmektedir.
c.Güvenilirlik ve Saygınlık: Lider olmanın temeli güvendir. Liderin takipçileri,
liderlerine ve onun kararlarına güvenirler. Liderin, sağlam bir karakterde ve tutarlı bir birey olması güven kazanmasını sağlamaktadır. Güven kazanan liderler saygı da edinmektedir. Güven kazanmıĢ bir lider güç de kazanmaktadır.78
d.Takım Oyunu Yaratımı: Lider, koĢullar ne olursa olsun baĢarılı olabilmek
adına takımlarını kendileri seçer. Takımın baĢarılı olabilmesi adına üç temel koĢulun gerçekleĢtirilmesi gerekmektedir. Bunlardan ilki, takımın ortak bir vizyona sahip olabilmesidir. Ġkincisi ise takımdaki kiĢilerin farklı yeteneklere sahip olmasıdır. Üçüncü koĢul ise liderin baĢarıya inanması ve takımını hedefe doğru ilerletmesidir. Birbirine bağlı olan bir takım yaratabilen lider baĢarılı olabilmektedir.
Bahsi geçen faktörlerin var olması durumunda liderin pozitif yönde etkileneceği ve güçleneceği öngörülmektedir.
77
John C. Maxwell, Liderlik Yasaları, 2. Basım Çeviren: Alican PınarbaĢı, Beyaz Yayınevi,
Ġstanbul, 2013, ss. 9-27.
78 Craig L. Pearce et al., “Shared Leadership Theory”, The Leadership Quarterly, 2007, 18 (3),
52
2.7.2. Liderliği Olumsuz Yönde Etkileyen Faktörler
Liderler kararları ve tutumları ile ilerleme kaydedebilmektedirler. Söz konusu davranıĢlar her zaman baĢarıya götürmeyebilir. Liderin yanlıĢları yalnızca kendisini etkilememekte, takipçilerine ve bağlı olduğu organizasyonlara karĢı da sorumluluğu olmaktadır. Bu nedenle, liderin her aksiyonu ve kararı önemli kabul edilmektedir.79 Liderleri olumlu olarak etkileyen faktörler kadar liderleri olumsuz olarak etkileyen faktörler de bulunmaktadır. Liderler bu faktörleri göz ardı ederlerse baĢarısız olabilmektedirler.80
a.ÇatıĢmaları Görmezden Gelmek: Liderler, kurumlardaki veya toplumdaki
çatıĢmaları görmezden geldiği sürece baĢarılı olamayacakları düĢülmektedir.
b.Takipçileri Değersiz Kılmak: Liderler ve takipçileri arasında yakın iliĢkiler
olması gerekli görülmektedir. Lider, takipçilerini önemsemez ve onların ihtiyaçlarını görmezsen gelirse hedeflere ulaĢmak mümkün olmayacağı düĢünülmektedir.
c.Empati Kuramamak: Yöneticilerin çalıĢanları ile empati kurma zorunluluğu
yoktur. Yöneticilik görev odaklı olmaktır. Liderlik ise insan odaklı bir kavramdır. Lider takipçileri ile empati kurabilmelidir. Aksi bir durumda lider takipçilerini kaybedebilmekte ve baĢarısız olabilmektedir.
d.Olgun DavranıĢlar Sergilememek: Liderlerin ruhsal olarak olgun kiĢiler
olması önemlidir. Ruhsal olarak denge kuramayan kiĢilerin lider olmaları veya baĢarılı olmaları beklenemez.
e.Geleceğin Liderlerini YetiĢtirmemek: Lider kendisinden sonraki lideri
belirleyip onu göreve hazırlamalıdır. Kendisinden sonrasını düĢünmeyen liderler, takipçilerini, bağlı oldukları organizasyonu veya devleti kaos ortamına sürükleyebilmekte, bu kaos beraberinde çöküĢü dahi getirebilmektedir.
f.DeğiĢmemekte Israr Etmek: Lider dıĢ çevresinde yaĢananları takip etmeli
ve potansiyel değiĢimleri önceden fark ederek tedbir almalıdır. DeğiĢimlerin doğru zamanda gerçekleĢtirilerek fırsata çevrilmesi ve önlemlerin alınması önemli liderlik özelliklerindendir. DeğiĢime karĢı direnen lider baĢarısız olabilmektedir.
79
Joe Raelin, “From Leadership as Practice to Leaderful Practice”, Leadership, 2011, 7 (2), 195-211, pp. 196-201.
80
53
g.Gündemden Uzak Kalmak: Lider, gündemi takip etmek zorundadır.
Gündemden uzak kalan lider, takipçileri tarafından da eleĢtirilmektedir. Bu durum da liderlik yapmayı zorlaĢtırmaktadır.
h.Vizyonun Belirlenmemesi: Lider, bağlı olduğu organizasyonun veya
toplumun vizyonunu belirler ve vizyonu gerçek kılabilmek adına bir yol haritası çizer. Vizyonun olmadığı ortamda kaos hüküm sürebilmektedir.
I.Taraflı Olarak Ödüllendirmek: Lider baĢarılı olanı motive edici
ödüllendirmelerde bulunur. Liderin bu esnada hassas davranması gerekmektedir. Aksi durumda, takipçiler arasında sorunlar çıkmakta ve potansiyel sorunlar organizasyonu veya toplumu baĢarısızlığa doğru götürebilmektedir.
Liderin, bahsettiğimiz faktörleri olumsuzdan olumluya doğru çevirmesi ancak liderin aksiyonları ve tutumu ile mümkündür.81
Özetlendiğinde, liderliği olumsuz yönde etkileyen faktörlerin liderin aksiyon ve tutumundan ibaret olduğu söylenebilinir.