Fasıl 7: Fikri Mülkiyet Hukuku
Müktesebata Uyum Kapsamındaki Düzenlemeler
Türkiye’nin, Fikri Mülkiyet Hukuku başlığı altında yer alan telif haklarına ve sınai mülkiyet haklarına ilişkin AB mevzuatına uyumu, Gümrük Birliğinin nihai aşamasının uygulanmasına ilişkin 1/95 sayılı Türkiye-AB Ortaklık Konseyi Kararından (OKK) kaynaklanan bir yükümlülüktür. Bu alandaki Türk mevzuatının AB müktesebatına uyum düzeyi oldukça yüksek seviyede olup, bu durum AB tarafından da teyit edilmektedir.
Öte yandan, sınai mülkiyet mevzuatının suç ve cezalara ilişkin hükümlerinin, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ile uyumlu olmasını, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen hükümler neticesinde ortaya çıkan yasal boşluğun giderilmesini ve AB müktesebatına uyum düzeyinin artırılmasını teminen Türk Patent Enstitüsü tarafından
“551, 554, 555 ve 556 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnameler ile 5000 ve 5147 Sayılı Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı Taslağı” hazırlanmıştır.
Taslağa ilişkin olarak ilgili kurumların görüşleri alınmış olup, Taslak halihazırda Başbakanlıkta bulunmaktadır.
Benzer şekilde, dijital dünyadaki gelişmelerden kaynaklanan ihlallerin önüne geçilmesini, telif birliklerinin daha şeffaf ve etkili bir sistem içinde faaliyet göstermelerinin sağlanmasını ve kullanıcıların lisanslamaya ilişkin problemlerinin çözülebilmesini teminen, hem uluslararası anlaşmalara hem de AB müktesebatına uyum düzeyinin artırılması amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı Taslağı”
hazırlanmıştır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, değişiklik öngören Kanun Tasarısı Taslağını Türkiye’de faaliyet gösteren telif birlikleri, ihtisas mahkemeleri hâkim ve savcıları, kamu kurumları, akademisyenler, odalar ve diğer meslek birlikleri gibi çeşitli paydaşlarla işbirliği içinde hazırlamıştır. Bakanlık, taslağı kısa bir süre içerisinde Başbakanlığa sevk etmeyi öngörmektedir.
İdari Kapasite Çalışmaları
Fikri mülkiyet hakları alanındaki uygulamaların güçlendirilmesini teminen yürütülen çalışmalara devam edilmiştir.
Türk Patent Enstitüsü (TPE), TR 2007.02.14 referans numaralı “Sınaî Mülkiyet Haklarının Uygulanması ve Yürütülmesinin Güçlendirilmesinin Desteklenmesi”
konusunda bir Eşleştirme Projesi gerçekleştirmiştir. Söz konusu proje kapsamında,
Avrupa Birliği Bakanlığı 86
• Alman Federal Patent Mahkemesi hâkimleri ile birlikte, sınai mülkiyet alanında mevzuat uyumunun arttırılmasını teminen tavsiyeler içeren mevzuat uyum raporları hazırlanmıştır.
• Eğitim programları ve paydaşlar arasındaki diyalogu geliştiren ortak etkinliklerle TPE hem kendi idari kapasitesini güçlendirmiş hem de diğer uygulama birimlerinin bu alandaki çalışmalarına katkıda bulunmuştur. Aynı zamanda, ilgili kesimlerin farkındalığını artırmak adına çeşitli seminer ve çalıştaylar düzenlenmiştir.
• TPE kararları ile Fikri Mülkiyet Hukuku İhtisas Mahkemelerinin kararları arasındaki tutarlılık oranı arttırılmış ve markaların tescil edilme süreci hızlandırılmıştır.
• Ek olarak, OHIM (Avrupa Birliği İç Pazar Uyum Ofisi) ve Alman Federal Patent Mahkemesi ile işbirliği içerisinde marka, patent ve endüstriyel tasarımlara ilişkin inceleme kılavuzları hazırlanmış ve söz konusu kılavuzlar kamuoyuna sunulmuştur. Böylelikle, hem TPE tarafından sağlanan hizmetlerin şeffaflığının ve öngörülebilirliğinin arttırılmasına hem de alınan kararların tutarlılığının ve bütünlüğünün geliştirilmesine katkı sağlanmıştır.
• Yabancı hâkimler, icracı kurumlar ve özel sektörün işbirliğinde “Türkiye'de Fikri Mülkiyet Haklarının İdari ve Cezai Uygulamasına İlişkin Rapor”
hazırlanmıştır.
Türk Patent Enstitüsü ve Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı (WIPO) arasında markaların uluslararası tescili kapsamında Uzman Değişimi Programı başlatılmış ve ilk ulusal uzmanımız bir yıl süre ile görevlendirilerek 2012 yılı Ocak ayında WIPO’da göreve başlamıştır. Program düzenli olarak müteakip yıllarda da sürdürülecek olup, 2013 yılından itibaren Topluluk İç Pazar ve Uyum Ofisi’nde (OHIM) de benzer şekilde uygulanabilmesi için gerekli mutabakat sağlanmıştır.
Fikri ve Sınaî Mülkiyet Hakları Koordinasyon Kurulunun kararı doğrultusunda Ulusal Fikri Mülkiyet Strateji Belgesi hazırlanması için Mevcut Durum Analizi çalışmasına başlanmıştır. Türk Patent Enstitüsü koordinasyonunda yürütülen bu çalışmada Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı’nın örnek anketi temel alınmıştır.
5 Aralık 2012 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2012/3784 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Türk Patent Enstitüsüne 80 marka uzmanı ve 70 patent uzmanı olmak üzere toplam 150 yeni uzman alınmasına imkan sağlanmıştır. İdari kapasite ve karar kalitesinin artırılmasına yardımcı olacak bu personel artışı aynı zamanda Faslın açılış kriterine yönelik olarak hazırlanan Eylem Planında belirlenen personel alımı hedefini de karşılamaktadır.
Faslın birinci kapanış kriteri olan “Komisyonun 3 Nisan 2008 tarihinde Türkiye’ye sunduğu işleyiş esasları çerçevesinde Fikri Mülkiyet Hakları alanındaki konularda Türkiye’nin başarılı bir diyalog tesis etmesi” çerçevesinde oluşturulan Türkiye-AB Fikri Mülkiyet Hukuku Çalışma Grubu ikinci toplantısını 18 Ocak 2012 tarihinde gerçekleştirmiştir.
TPE ile Kültür ve Turizm Bakanlığı arasında 9 Ocak 2012 tarihinde “Fikri Mülkiyet Akademisi Kurulmasına İlişkin Mutabakat Zaptı” imzalanmıştır. Bahse konu Akademinin kurulması ile fikri mülkiyet sistemi yürütücüleri ve kullanıcılarının uluslararası standartlarda çalışabilmesi için ihtiyaç duydukları temel ve uzmanlık eğitimlerinin sağlanması, Türkiye’de fikri mülkiyet bilgisinin bilimsel yollarla öğrenilmesi, üretilmesi ve paylaşılmasına katkıda bulunulması hedeflenmektedir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, telif hakları ve bağlantılı haklar alanında daha ileri seviyede uzmanlaşmış bir idari yapı oluşturmak adına yeniden yapılandırma sürecine gitmiştir. Bu çerçevede, 2 Kasım 2011 tarihli ve 662 sayılı KHK ile Telif Hakları ve Sinema Genel Müdürlüğü, Telif Hakları Genel Müdürlüğü ve Sinema Genel Müdürlüğü olmak üzere iki ayrı birim olarak yeniden yapılandırılmıştır. Bu yeni idari yapıyı güçlendirmek adına 18 uzman yardımcısı istihdam edilmiş ve eğitim almaları sağlanmıştır.
Korsanla mücadeleye hak sahiplerinin de dahil olmasını sağlamak amacıyla, “Bandrol Uygulamasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile meslek birlikleri/federasyonlar aracılığıyla bandrol satışı yapılabileceği hükme bağlanmıştır. Bu kapsamda, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yayımcı Meslek Birlikleri Federasyonu (YAYFED) ile 6 Nisan 2011 tarihinde, süreli olmayan yayın bandrolünün satışının YAYFED tarafından yapılmasını öngören bir protokol imzalamıştır. Bu itibarla, YAYFED, 2011 yılından itibaren İstanbul’da, Nisan 2012’den itibaren Ankara’da, Haziran 2012’den itibaren ise tüm Türkiye’de süreli olmayan yayın bandrolünün satışında tek yetkili birim haline gelmiştir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, bandrollerin orijinal olup olmadığını tespit etmek ve eserle ilgili tüm bilgilere ulaşmak amacıyla kitap, sinema ve müzik eserlerindeki bandrollerde
“QR Kod” sistemine geçmiştir. Bu sistemle esasen korsanla mücadele edilmesini hedeflemektedir. “QR Kod” okuyucular hâlihazırda korsanlığın yoğun olarak görüldüğü illerdeki İl Denetim Komisyonlarına dağıtılmış bulunmaktadır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğü, İl Denetim Komisyonlarındaki yetkililer ile polis memurlarını, bandrol ve sertifikalandırma ile korsanla mücadelede yeni yöntemler konusunda bilgilendirmek amacıyla, 2012 yılı içerisinde, 6 farklı ilimizde (81 ili kapsayan) bölgesel seminerler düzenlemişlerdir. AB, İl Denetim Komisyonlarının etkili bir şekilde çalıştığını dile getirmektedir.
Avrupa Birliği Bakanlığı 88
Uluslararası Ticaret Odası tarafından başlatılan “Sahtecilik ve Korsanı Durdurmaya Yönelik İş Eylemi” kapsamında, fikri mülkiyet haklarına ilişkin bir Çalışma Grubu oluşturmuştur. Çalışma Grubunun ilk toplantısı kamu ve özel sektör temsilcilerinin katılımıyla 6 Mart 2012 tarihinde gerçekleştirilmiştir.
Görsel işitsel eserlerin telif haklarının korunmasının geliştirilmesi amacıyla, İstanbul Kalkınma Ajansı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı desteği ile başlatılan “Telif Hakkı Kimde? Projesi” kapsamında, üye ülke uygulamalarını gözlemlemek amacıyla 2012 yılı içerisinde İngiltere, Almanya ve Fransa’ya çalışma ziyaretleri gerçekleştirilmiştir.
Avrupa Birliği Bakanlığı, öncülüğünde ve Kültür ve Turizm Bakanlığı desteğiyle telif haklarına ilişkin farkındalığı artırmak adına, Mayıs 2012’de, “Korsanla Mücadele ve Telif Hakları” temalı liselerarası kısa film yarışması düzenlenmiştir.
Kamuoyunda ve özellikle genç iletişimciler arasında, fikri hak ihlallerinin önlenmesi ile ilgili olarak toplumsal duyarlılığın artırılması amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Radyo ve Televizyon Yayıncıları Meslek Birliği (RATEM) tarafından her yıl düzenlenen "Aklıma Bir Fikir Geldi İletişim Fikirleri Yarışması"nın dördüncüsü 2012 yılında gerçekleştirilmiştir.
Türkiye İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği (İLESAM) tarafından “Esere Saygılı, Korsana Karşıyız” Projesi kapsamında, Gölbaşı Milli Eğitim Müdürlüğü ve Gölbaşı Anadolu Lisesi'nin işbirliği ile eser kavramını öğrencilere öğreterek, halkın, Ankara'da eğitim gören ilköğretim ve ortaöğretim öğrencileri ile eğitim-öğretim çalışanlarının korsanla mücadele konusunda bilinçlendirilmesini hedefleyen seminerler yapılması ve seminerleri takiben "korsanla mücadele" temalı slogan ve logo yarışması düzenlenmesi projesine destek sağlanmıştır.
Telif haklarına dayalı yaratıcı endüstriler alanında uluslararası kabul edilebilir parametrelerin belirlenmesi ve bunların GSMH içindeki payı, bu sektörlerin yarattıkları istihdam ve dış ticaretteki payının ölçülmesi amaçlarıyla Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü'nün (WIPO) üye ülkelere metodoloji ve finansman konusunda destek sağladığı bir projenin (Yaratıcı Endüstrilerin Ölçümlendirilmesi Projesi) ülkemizde hayata geçirilmesine yönelik çalışmalara başlanmıştır.
Kültür ve Turizm Bakanlığının desteği ile 20. Kuşadası Altın Güvercin Müzik Festivali kapsamında, fikir ve sanat eserlerinin uluslararası düzeyde korunması ve korsanla mücadele konusunda bugüne kadar atılmış ve bundan sonra atılacak olan adımların ele alındığı “Müzik Sektöründe Telif Hakları Mevcut Durum ve Dünyadaki Gelişmeler Sempozyumu” düzenlenmiştir.
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ise gümrük uygulamaları konusunda, merkezi gümrük veri tabanını daha etkin bir şekilde kullanabilmek için veri tabanını güncelleme
çalışmalarını sürdürmektedir. Veri tabanının güncellenmiş hali fikri mülkiyet hakkı sahiplerinin elektronik başvuru yapmasına imkân tanıyacaktır.
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ayrıca, Türkiye-AB Mali İşbirliği kapsamında, TR2012/0329.06 referans numaralı “Türk Gümrük İdaresinin Modernizasyonu VIII”
adlı IPA projesini de yürütmekte olup bahse konu projenin bileşenlerinden biri de fikri mülkiyet hukuku (FMH) alanında geliştirilmiş eğitimi ve kapasite geliştirme faaliyetlerini kapsamaktadır.
Diğer taraftan, fikri mülkiyet hukuku alanında yeknesak uygulama sağlamak, taklitçilik ve korsanla daha etkin mücadele etmek, hak sahipleri (ve vekilleri) ile uygulama birimleri arasındaki iletişim problemlerini ortadan kaldırmak ve en önemlisi bu konuda çalışan Emniyet Genel Müdürlüğü çalışanlarının uzmanlaşmasını sağlamak için 81 ilde Fikri Mülkiyet Suçları Büro Amirliği kurulmuştur.
Interpol tarafından başlatılan, Türkiye, Ukrayna ve Doğu Avrupa’yı kapsayan ve sahte malları yakalamayı hedefleyen uluslararası “Black Poseidon” operasyonu Mayıs 2012’de Türkiye’de gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda 43 ilde toplam 544 operasyon düzenlenerek 1.847.027 adet sahte mala ilişkin hukuki işlem başlatılmıştır. Sonuç olarak, piyasa fiyatı toplam 266.761.428 TL olan, 640.001 adedi korsan kitap, CD, DVD olmak üzere 2.487.028 adet mala el konulmuştur.
İlaveten, Emniyet Genel Müdürlüğü, korsan yazılımla mücadeleyi amaçlayan uluslararası bir örgüt olan “Business Software Alliance” ile birlikte, lisanssız yazılım kullanımına ilişkin bir farkındalık yaratma faaliyeti gerçekleştirmiştir. Bu kapsamda, Emniyet Genel Müdürlüğü logolu broşürler ve posterler hazırlanıp dağıtılmıştır. Mart 2012’den itibaren ise güncellenmiş broşürlerin çeşitli illerde dağıtımı devam etmektedir.
Emniyet Genel Müdürlüğü yetkilileri ayrıca fikri mülkiyet suçları ile ilgili çeşitli seminer ve çalıştaylara katılım sağlamışlardır. Bu etkinliklerin bir kısmında Adalet Bakanlığı ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığı temsilcileri de yer almıştır.
Özellikle yargıya ilişkin olmak üzere, fikri mülkiyet hukuku ihlallerine dair istatistiki bilgiler Şubat 2012’de Avrupa Komisyonuna iletilmiştir.
Türkiye’nin fikri mülkiyet haklarına ilişkin istatistiklerinin daha doğru bir şekilde oluşturulmakta olduğu ve fikri ve sınaî haklar hukuk ve ceza mahkemelerinde karar alınması için gerekli olan ortalama sürenin belirgin şekilde azaldığı AB tarafından da teyit edilmektedir.
Avrupa Birliği Bakanlığı 90