Fasıl 26: Eğitim ve Kültür
Eğitim
Dinamik bir genç nüfusa sahip olan Türkiye, eğitim alanında gerek altyapı, gerekse de kapasite geliştirmeye yönelik önemli adımlar atmaya devam etmektedir.
Her ne kadar bu alanda müktesebata uyum kriteri bulunmasa da, Türkiye bu fasla ilişkin AB 2020 Stratejisi ve Eğitim Öğretim 2020 çalışma programı kapsamındaki hedeflere yönelik önemli adımlar atmakta ve AB düzeyinde yürütülen çalışmalara aktif olarak katılmaktadır.
Türkiye, eğitim sisteminin niteliğini artırmak için, 11 Nisan 2012 tarihli 28261 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6287 sayılı “İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile zorunlu eğitim süresini 8 yıldan 12 yıla çıkarmıştır. Bu süre 4 yıl ilkokul, 4 yıl ortaokul ve 4 yıl lise olmak üzere kademeli bir yapıyı kapsamaktadır.
2011-2012 eğitim yılında, okul öncesi eğitimin idari olarak teşvik edilmesi amacıyla 81 ilin 71’ine genişletilmesinin ardından, 2011-2012 eğitim yılı için 4-5 yaş arası öğrencilerdeki okul öncesi eğitimde okullulaşma %43,1’den %44’e yükselmiştir. Okul öncesi eğitimdeki öğrencilerin sayısı %5,6 ve öğretmenlerin sayısı ise %15,6 oranında artmıştır.
Milli Eğitim Bakanlığı, bu çerçevede kamu kurum ve kuruluşlarının, belediyelerin ve STK’ların kapasitesini arttırmayı ve dezavantajlı çocuklar ve aileleri için nitelikli gündüz bakım ve okul öncesi eğitim hizmetleri oluşturmayı amaçlayan, 16,8 milyon avro bütçeli TR080106 referans numaralı Okul Öncesi Eğitimin Güçlendirilmesi Projesi’nin çalışmalarına devam etmektedir.
İlköğretimde okullulaşma oranı yaklaşık %99’a ulaşmıştır. Orta-öğretimde ise, oranı
%67,4’e yükselmiş ve cinsiyetler arası dengesizlik %2,5 azalmıştır. 2010-2011 öğretim yılında ilköğretimde kız çocuklarının okullulaşma oranı %98,22 iken 2011-2012 öğretim yılında %98,56’ya çıkmıştır.
Yine 2010-2011 öğretim yılında ortaöğretimde kız çocuklarının okullulaşma oranı
%63,86 iken 2011-2012 öğretim yılında %66,14’e çıkmıştır.
Eğitime erişim imkânlarının artırılmasına yönelik olarak ilköğretim öğrencileri için uygulanmakta olan taşımalı sistem, özellikle kız çocuklarının ortaöğretime devam edebilmelerinin sağlanması amacıyla ortaöğretimde de uygulanmaya başlanmıştır.
Avrupa Birliği Bakanlığı 196
Ders kitapları ve eğitim materyallerinde cinsiyet ayrımcılığı içeren öğelerin bulunmamasına dikkat edilmekte olup, toplumsal cinsiyet eşitliği öğretim programlarında hassasiyet gösterilen önemli konulardan biri olarak yer almaktadır.
Uygulamaya konulan e-okul ve e-kayıt sistemi ile zorunlu eğitim çağında olup, okula kayıt edilmeyen veya okula devam etmeyen çocukların okullulaştırılması için gerekli stratejiler belirlenmektedir.
Bu kapsamda, adrese dayalı nüfus kayıt sistemi ile okula kayıt olmayan tüm çocuklar tespit edilmekte, okullarımızda oluşturulan komisyonlarca ev ziyaretlerinde bulunularak ikna yoluyla okula kazandırma çalışmaları devam etmektedir. Ayrıca, mevsimlik gezici ve geçici tarım işçiliği nedeniyle okulöncesi ve ilköğretime devam edemeyen çocukların okula erişimlerinin sağlanması için, gezici okul, sosyal destek merkezleri, çadır okul gibi tedbirler alınması planlanmaktadır.
Bakanlık, ilköğretim okullarındaki devamsızlığın işlevsel olarak tanımlanması ve her öğrencinin devamsızlık türüne uygun önleyici eylemler geliştirilebilmesi amacıyla Aşamalı Devamsızlık Yönetim Modelini (ADEY), 2011/47 sayılı Bakanlık Genelgesiyle 2011-2012 eğitim yılından itibaren uygulamaya koymuştur. Bu kapsamda ilköğretim kurumlarındaki yönetici ve öğretmenlere verilen eğitimler 2012 yılı Mart ayı itibariyle tamamlamıştır.
Çocukların yaşamlarındaki risklerin gerçekleşmesine neden olan olumsuz koşulların taranmasını ve tarama sonucunun etkin olarak değerlendirilmesini içeren “Uyarı Modeli”ne yönelik pilot uygulama çalışmaları Bursa ilinde devam etmektedir. Aynı zamanda, pilot uygulamanın ülke geneline yaygınlaştırma çalışmaları da etmektedir.
Temel eğitimde okul terk oranlarının düşürülmesi ve devamsızlığın önlenmesine ilişkin IPA kapsamında 3,2 milyon avro kaynak temin edilen, 12 ilde uygulanacak olan İlköğretimde Devam Oranlarının Artırılması Projesi’nin hazırlık çalışmaları sürmektedir.
2011 Nisan ayında yurt genelinde uygulaması başlatılan ve eğitim sürecinde bir iç kontrol mekanizması oluşturmayı amaçlayan İlköğretim Kurumları Standartları (İKS) ile okullarda çocuğa yönelik her türlü hizmete ilişkin veriler, e-okul destekli yazılım aracılığı ile il ve ilçe merkezlerinde toplanmaktadır. Bakanlık bu veriler üzerinden analiz ve değerlendirmeler yapmaktadır.
Milli Eğitim Bakanlığı yürütmekte olduğu “Yaşam Becerileri Programı” ile 10-19 yaş grubu içerisinde yer alan çocuk ve gençlerin iletişim, kendini ifade etme, uzlaşma, stresle baş etme, kendi haklarının farkında olma ve geleceğini planlayabilme becerilerini güçlendirmeyi amaçlamaktadır.
Milli Eğitim Bakanlığı, akrandan akrana eğitimi esas almakta olan program kapsamında bugüne kadar 230 akran eğitimcisi, 115 akran eğitimci danışmanı yetiştirmiştir. Bu çerçevede yaklaşık 9449 çocuk ve ergene eğitim verilmiştir.
6287 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun kapsamında ilköğretim kurumlarının ilkokul ve ortaokula dönüştürülmesi dikkate alınarak haftalık ders çizelgesinde düzenlemeler yapılmıştır. Buna göre ilkokulda ilk defa oyun ve fiziki etkinlikler dersi uygulamaya konulmuştur.
Ortaokuldaki haftalık ders saatleri artırılarak gelişmiş ülkelerle eşdeğer hale getirilmiştir. Ayrıca ortaokuldaki seçmeli derslerin saatleri ve çeşitleri artırılarak öğrencilere ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ders seçme imkânı verilerek eğitim sistemi daha esnek bir yapıya kavuşturulmuştur.
27 Kasım 2012 tarihli ve 28480 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Okul Öğrencilerinin Kılık ve Kıyafetlerine Dair Yönetmelik ile Millî Eğitim Bakanlığı kendisine bağlı resmî ve özel okul öncesi ilköğretim ve ortaöğretim öğrencilerinin kılık ve kıyafetlerine dair usul ve esaslar yeniden düzenlemiştir. 2013-2014 eğitim-öğretim yılından itibaren uygulamaya geçecek olan kılık kıyafet serbestliğinin çocuklara daha fazla güven getireceği düşünülmektedir.
9 Şubat 2012 tarihli ve 28199 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği ile Bakanlık, eğitim kampüslerinde yer alan okullar dahil, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okul ve eğitim kurumlarında okul-aile birliklerinin kuruluşu, işleyişi, birlik organlarının oluşturulması, seçim şekilleri; sosyal ve kültürel etkinlikler ile kampanya ve kurslardan sağlanan maddi katkılar, bağışların kabulü, harcanması ve denetlenmesiyle kantin ve benzeri yerlerin işlettirilmesi veya işletilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri, oranları, harcanması ve denetlenmesine dair usul ve esaslarda değişiklikler yapmıştır. Yeni düzenleme, velilerin okulla ilgili kararlarda bizzat yer alması ve çocuğunu devlet okuluna gönderen ailelerin imkânlarını zorlayarak okul için fazladan ödeme yapmasının önüne geçmeyi amaçlamaktadır.
Özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin eğitime erişimlerinin artırılması amacıyla resmi ve özel eğitim okullarına/kurumlarına devam eden öğrenciler okul ve kurumlara ücretsiz taşınmakta, bu öğrencilere ücretsiz öğle yemeği imkânı sunulmakta, ders kitapları ve yardımcı araç gereçlerin bir kısmı ücretsiz olarak temin edilmektedir. Özel eğitimde kullanılan eğitim materyalleri ve standartlarını belirleme çalışmaları tamamlanmıştır.
Milli Eğitim Bakanlığı görsel destek ile hazırlanan Türk İşaret Dili Sözlüğünü hem basılı hem de ağ ortamında kullanıcıların hizmetine sunmuştur.
Avrupa Birliği Bakanlığı 198
Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı 4. Bileşen kapsamında 2011 yılında uygulamaya konulan TR08H2.01 referans numaralı “Özellikle Kız Çocuklarının Okullulaşma Oranının Artırılması Operasyonu” ilk ve ortaöğretim düzeyinde kız çocuklarının okullulaşma oranlarının artırılması, okul terk oranlarının düşürülmesi, mesleki beceri ve yeterliliklerin artırılması ve ailelerin bilinçlendirilmesini hedeflemektedir. Proje kapsamında 10 milyon avro tutarında hibe faaliyeti yürütülerek 700 başvurudan 89 proje desteklenmiştir. Bu çerçevede aileler, öğretmenler ve sosyal taraflar dâhil yaklaşık 10 bin kişiye çeşitli eğitimler verilmiş; 7000 aile ile ikna çalışmaları kapsamında birebir mülakatlar yapılmış; ve 8.800 kız çocuğunun yeniden kayıt yaptırması sağlanmıştır. Proje dahilinde toplumsal farkındalığın artırılması adına 3 adet kamu spotu oluşturulmuş ve bu filmler 2012 yılının başlarından itibaren ulusal kanallarda yayımlanmaya başlamıştır.
Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı 1. Bileşen kapsamında desteklenen TR0801.05 referans numaralı “Özel Eğitimin Güçlendirilmesi Projesi” ile dezavantajlı öğrencilerin eğitime erişiminin iyileştirilmesi ve ailelerin eğitim sürecine etkin katılımı hedeflenmektedir. Proje özel eğitim öğretmenlerine rehberlik etmesi amacıyla “Okul Öncesi Eğitimde Özel Eğitim ve Kaynaştırma Kılavuzu” hazırlanmasını amaçlamaktadır. Bu proje ile engelsiz okul modeli geliştirme çalışmaları halen devam etmektedir.
Milli Eğitim Bakanlığı bütçesi 15 milyon avro olan TR07H2.01 referans numaralı
“Türkiye’de Hayatboyu Öğrenmenin Geliştirilmesi Operasyonu”na ilişkin faaliyetler sürdürmektedir. Bu operasyon ile hayat boyu öğrenme perspektifinde politikalar geliştirilmesi, Hayatboyu Öğrenme Koordinasyon Kanun Taslağı hazırlanması, öğrenme fırsatlarına erişimi kolaylaştıracak Hayatboyu Rehberlik Sistemini içeren ulusal web portalı oluşturulması ve kurulacak Hayatboyu Öğrenme Koordinasyon Merkezleri aracılığıyla bireylerin öğrenme fırsatlarına erişimleri ve istihdam edilebilirliklerinin artırılması hedeflenmektedir.
Mesleki Eğitim
Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı kapsamında desteklenen TR07H2.02 referans numaralı “Türkiye’de Mesleki Eğitimin Geliştirilmesi Operasyonu I Hibe Programı”
Mayıs 2012’de uygulamaya konmuştur. Program ile mesleki ve teknik eğitimin içeriğini geliştirmek ve kalitesini arttırmak amaçlanmakta olup, mesleki ve teknik eğitimde Kalite Strateji Belgesi dokümanı hazırlıkları başlamıştır.
Mesleki ve teknik eğitimde 2004 yılından günümüze kadar 62 meslek alanında 226 dalda 7644 öğrenme materyali (modül) hazırlanmış olup, modüllerin ulusal düzeyde tanınan sertifikaların dayanağı olması yönünde mevzuat çalışmaları devam etmektedir.