FYLKESMANNEN I SOGN OG FJORDANE RAPPORT NR. 2 - 1999
ISBN 82-91031-45-2
Forvaltningsplan for Flostranda naturreservat
FYLKESMANNEN I SOGN OG FJORDANE
6861 Leikanger
Fylkesmannen er Regjeringa og staten sin fremste representant i fylket, og har ansvar for at Stortinget og Regjeringa sine vedtak, mål og retningslinjer vert følgde opp. Fylkesmannen skal fremje fylket sine interesser, ta initiativ både lokalt og overfor sentrale styringsorgan.
Fylkesmannsembeta har oppgåver innan landbruk og bygde- utvikling, miljøvern, på sosialsektoren, overfor kommunane og innan sivil beredskap
Her finn du oss:
FYLKESMANNEN I SOGN OG FJORDANE Miljøvernavdelinga
Tinghus II-III, 6861 LEIKANGER
Telefon 57 65 50 00 Telefaks 57 65 50 55 Postadr.: Skrivarvegen 3
6861 LEIKANGER
Fylkesmannen i Sogn og Fjordane Landbruksavdelinga
Hafstadvegen 48 6800 FØRDE
Telefon 57 72 32 00 Telefaks 57 82 12 05 Postadresse: Postboks 14
6801 FØRDE
Framsidefoto:
Flostranda naturreservat sett frå sør. Foto: Finn Loftesnes
Fylkesmannen i Sogn og Fjordane Rapport nr. 2 - 1999
Forfattar
Naturvernkonsulent Johannes Anonby
Dato juli 1999
Prosjektansvarleg Jofred Takle
Sidetal 40 Tittel
Forvaltningsplan for Flostranda naturreservat
ISBN 82-91031-45-2 ISSN 0803-1886 Geografisk område
Flostranda naturreservat i Stryn kommune i Sogn og Fjordane
Fagområde Naturvern Finansiering
Fylkesmannen i Sogn og Fjordane, Direktoratet for naturforvaltning
Samandrag
Føremålet med forvaltningsplanen er at denne skal
vere eit hjelpemiddel for å realisere føremålet med naturreservatet. Planen byggjer på verneforskrifta og den kunnskapen som finst om reservatet.
klargjere nærare kva spelerom grunneigarar og andre brukarar har i det freda området.
vere rettesnor for miljøvernstyresmaktene si forvaltning av området, både for dispensasjonspraksis og for ulike praktiske tiltak som forvaltningsstyresmakta vil iverksetje eller støtte.
gje grunneigarane og allmenta innsyn i kva siktemål og strategi forvaltningsstyresmakta har for naturreservatet.
I forvaltningsplanen vert prioriterte tiltak for den komande 10-årsperioden 1999-2009 lista opp
Abstract
The purpose of the management plan is to
support the principal objectives of the nature reserve. The plan is based on the adopted conservation rules for the area, and our knowledge of its inherent qualities.
account for the rights that property owners and other users have in the reserve.
provide guidelines for the management of the area concerning exemptions from the rules and practical measures that the management authorities will implement or support.
inform the property owners and the public of the aims and strategies of the management authorities for the nature reserve.
The management plan sets forth priority measures for the years 1999-2009.
-
Emneord
1. Naturvern 2. Edellauvskog 3. Forvaltning 4. Skjøtsel
Ansvarleg
Fylkesmannen i Sogn og Fjordane
Fylkesmannen i Sogn og Fjordane Miljøvernavdelinga
6861 LEIKANGER, NOREG
Tlf.: 57 65 50 00 Telefaks: 57 65 50 55
FØREORD
Eit framlegg til forvaltningsplan for Flostranda naturreservat utarbeidd av
miljøvernavdelinga hjå fylkesmannen, med frilufts- og naturvernkonsulent Johannes Anonby som sakshandsamar, vart i 1996 sendt på høyring til grunneigarar, vitskaplege institusjonar og ulike organisasjonar og instansar. Det kom inn fleire merknader, og desse er tekne stilling til, og til dels tekne inn som ein del av den endelege forvaltningsplanen.
Til den ferdige forvaltningsplanen høyrer følgjande vedlegg:
• Kongeleg resolusjon av 13. sept. 1991.
• Særskilde skjønnsføresetnader ved erstatningsskjønn for Nordfjord heradsrett av 22.10.1993
• Floraoversikt utarbeidd av Anfinn Skogen med tillegg av Bjørn Moe
• Vegetasjonskart over naturreservatet med innteikna planlagde tiltak i 10-årsperioden 1999-2009
Til utsendinga av forvaltningsplanen er det laga eit notat som oppsummerer
høyringsfråsegnene og på kva punkt den endelege forvaltningsplanen er endra i høve til framlegget til forvaltningsplan.
Naturvern- og friluftskonsulent Johannes Anonby har skrive forvaltningsplanen.
Rådgjevar Tom Dybwad har stått for sluttredigeringa av dokumentet.
Forvaltningsplanen for Flostranda naturreservat er med dette godkjend av Fylkesmannen i Sogn og Fjordane
Leikanger juli 1999
Oddvar Flæte Gunnar Bergo
fylkesmann fylkesmiljøvernsjef
INNHALD
1. SAMANDRAG ... 7
2. INNLEIING ... 8
3. EKSISTERANDE KUNNSKAP OM FLOSTRANDA ... 9
4. ØKOLOGISK SKJØTSELSPLAN ... 13
4.1. Forvaltning av edellauvskogreservat - mål og utfordringar ... 13
4.2. Treng Flostranda skjøtsel? ... 14
4.3. Gjennomgang av moglege skjøtselstiltak ... 16
4.4. Skjøtselstiltak i komande 10-årsperiode (1999-2009) ... 18
4.5. Grunneigarane sin bruk... 22
5. INFORMASJON OG TILRETTELEGGING... 23
5.1. Strategi, og vurdering av tiltak ... 23
5.2. Informasjons- og tilretteleggingstiltak i komande 10-årsperiode ... 25
5.3. Ønskjeleg medverknad frå brukarane ... 25
6. VIDARE MILJØOVERVAKING, FORSKING OG DOKUMENTASJON... 26
6.1. Forsking og langsiktig overvaking ... 26
6.2. Historisk dokumentasjon av ulike hendingar ... 27
7. OPPSYN OG ØKONOMI ... 27
8. LITTERATUR ... 29
9.0 VEDLEGG ... 30
Vedlegg 1: Verneforskrift for Flostranda naturreservat (Kgl.res av 13.09.1991)
Vedlegg 2: Særskilde skjønnsføresetnader ved erstatningsskjønn for Nordfjord heradsrett av 22.10.1993
Vedlegg 3: Floraoversikt utarbeidd av Anfinn Skogen med tillegg av Bjørn Moe
Vedlegg 4: Kart over vegetasjonstypar i Flostranda naturreservat med tiltak (midtsidene)
1. SAMANDRAG
Flostranda edellauvskog vart verna ved Kgl.res. 13.09.1991, etter å ha vore mellombels verna sidan 9.04.1979. Området har ein uvanleg artsrikdom av karplantar, og nye
undersøkingar har avdekt ei rekkje interessante artar også av andre, mindre utforska grupper av organismar. Forvaltningsplanen trekkjer opp linene for kva tiltak forvaltningsstyresmakta vil prioritere, kva forvaltningspraksis dei vil følgje, og kva medverknad dei ønskjer av dei ulike partane.
Prioriterte mål er:
• Å sikre at ikkje artar og vegetasjonstypar som høyrer heime i reservatet forsvinn i framtida
• Å kunne studere effekten av dei mange, til dels dramatiske, naturprosessane, saman med førekomst og dynamikk av artar og samfunn som vert påverka av desse
• Å sikre søylehallar av gamal lindeskog også i framtida Prioriterte tiltak er:
• Fjerning av gran og platanlønn, sistnemnde også kopla med tilrettelegging for bruk av skogsbeite, t.d. gjerdingstiltak
• Vedlikehald av nokre opne engparti truga av treinvasjon i området Ingerisetra-Fletene
• Istandsetjing av eit felt med stuva alm aust for Vikasetra
• Rydding av vegetasjon på rasvoll, viss der er trong for samlingsplass
• Oppsetjing av mobilt toalett, dersom det er behov.
Ståande løyve til uttak av tre i visse område vert trekt attende, og hogst krev såleis i staden søknad. Unntaket er gran og platanlønn, som skal fritt kunne fjernast av grunneigarane.
Skjøtselsinngrep bør skje i dei nedre delane av lia, medan dei øvre delane, og der naturtilhøva er meir ustabile, bør overlatast til naturprosessane. Grunneigarane skal ha førsteretten til å ta praktiske skjøtselsoppdrag. Med den generelle omorganiseringa av oppsyn i verneområde vil Statens naturoppsyn og politiet overta mykje av oppsynsansvaret som den lokale oppsynsmannen før har hatt, medan kontaktpersonar for grunneigarane vil kunne spele ei viktig rolle ved organisering av skjøtselstiltak. Forvaltningsstyresmakta vil halde fram med overvaking av vegetasjonen, og vil generelt oppmuntre til forsking i området. Området er ikkje eigna til «masseutfart», men til undervisningsføremål og naturturisme så lenge det skjer på ein varsam måte. Jostedalsbreen nasjonalparksenter bør ha eit ansvar for å fremje skånsam ferdsel og vere eit viktig lokalt informasjonsorgan.
2. INNLEIING
Etter at eit utkast til verneplan for edellauvskog i Sogn og Fjordane fylke var på lokal høyring i 1979, vart området «Veslebygda/Flo» i Stryn kommune mellombels verna ved departementsvedtak 9.4.1979. Området vart endeleg verna ved Kgl. res. 13.9.1991, med litt andre grenser, under namnet «Flostranda naturreservat».
Flostranda naturreservat ligg på privat grunn, og femnar om delar av utmarka på ei rekkje eigedomar i Veslebygda (Fure og Lindvik) og Flo. Namnet på reservatet er såleis ikkje fullt dekkjande for kven som er eigarar.
Verneforskrifta av 13.09.1991 seier i pkt. VII:
«Forvaltningsstyresmakta, eller den som forvaltningsstyresmakta gjev løyve, kan
gjennomføre skjøtselstiltak i samsvar med føremålet med vernet, herunder fjerne gran og eventuelt andre framande treslag i området. Det vert laga forvaltningsplan med nærare retningsliner for utføring av skjøtselstiltaka.»
Føremålet med vernet er i følgje pkt. III i verneforskrifta «... å ta vare på eit
edellauvskogsområde med særs gode lokalklima- og jordbotntilhøve som står i ei særstilling i Noreg på grunn av storleiken, artsrikdomen og mangfaldet i skog- og vegetasjonstypar.»
Føremålet med forvaltningsplanen er:
1. Å vere eit hjelpemiddel for å realisere føremålet med reservatet. Planen skal byggje på verneforskrifta og den kunnskapen som finst om reservatet.
2. Å klargjere nærare kva spelerom grunneigarar og andre brukarar har i det freda området.
3. Å vere rettesnor for miljøvernstyresmaktene si forvaltning av området, både for dispensasjonspraksis og for ulike praktiske tiltak som forvaltningsstyresmakta vil iverksetje eller støtte.
4. Å gje grunneigarane og allmenta innsyn i kva siktemål og strategi forvaltnings- styresmakta har for naturreservatet. Med det vil dei betre kunne sjå i førevegen kva styresmaktene vil gjere, betre planleggje eigne aktivitetar, og betre bidra til å fremje verneføremålet sjølve. Dei vil også ha eit betre utgangs-punkt for initiativ andsynes forvaltningsstyresmakta, og eit grunnlag for kvalitetskontroll av forvaltninga.
Planen er først og fremst eit uttrykk for korleis miljøvernstyresmaktene vil forvalte området i åra som kjem. Forvaltningsplanen kan ikkje innføre restriksjonar ut over det som følgjer av verneforskrifta. Ein verknad av forvaltningsplanen er at nokre eldre, ståande dispensasjonar fell vekk, då verneforskrifta (pkt. V.5) seier at dei gjeld inntil det er vedteke
forvaltningsplan. Ut over dette kan vi ikkje sjå at forvaltningsplanen vil ha direkte rettsverknad, og den vil difor ikkje ha karakter av einskildvedtak etter forvaltningslova. I einskildsaker som vert handsama med forvaltningsplanen som rettesnor vil det derimot vere klagerett på vanleg måte.
Ansvaret for forvaltninga av naturreservatet ligg hjå fylkesmannen. Direktoratet for naturforvaltning er klageinstans i dispensasjonssaker, i tillegg til å ha ei overordna fagleg rettleiarrolle. Som grunneigarrepresentantar i saker som ikkje utan vidare er venta å vedkome eller interessere alle grunneigarane, har fylkesmannen nytta Kristian Lindvik for Veslebygda og Kolbein Fridtun for Flo.
Det er først og fremst verneforskrifta som set rammene for korleis ein kan og bør forvalte området. Dessutan er det tidlegare gjeve nokre dispensasjonar frå det mellombelse vernevedtaket, og som står ved lag inntil denne forvaltningsplanen er vedteken
(verneforskrifta pkt. V, 5). I erstatningssaka for Nordfjord heradsrett (domsforkynning av 22.10.1993) vart det spesifisert ein del særskilde skjønnsføresetnader (t.d. om å la nokre granfelt stå til dei vart hogstmodne, sjå vedlegg 2), og desse vil også vere bindande for forvaltningsplanen. På grunn av uvisse knytt til framtidig forvaltningspraksis la retten til grunn ei streng tolking av forbodet mot hogst. Dette skal derimot ikkje vere til hinder for at forvaltningsstyresmakta opnar for, eller set i verk, hogsttiltak dersom dette er ønskjeleg av omsyn til verneføremålet. For grana på eigedom 7/4: Teig 1: Bestand 3 vart det under erstatningsskjønnet gjort særskild avtale med grunneigaren, som med det tok på seg å avverke grana i løpet av 7 år (dvs. frå 1993).
3. EKSISTERANDE KUNNSKAP OM FLOSTRANDA
Flostranda naturreservat er ei sørvend fjell- og liside på nordsida av Strynevatnet i
Nordfjord. Området femnar om både tørre berg, rasmarker og ulike typar av skredbaner, og lier og hyller med meir stabil jord. Ein stor del av området er skogdekt, og edellauvskog dekkjer store areal. Av desse er dei store lindeskogane, til dels høgstamma «søylehallar», eit særmerke av internasjonalt format. Elva Marsåna renn bratt og dels i fossar gjennom området. Som topografisk element er den høge, sørvende og overhengjande fjellveggen
«Kvitefjellet» særleg framtredande, og er med på å skape dei spesielle lokalklima- og jordbotntilhøva.
Ved enden av naturstien (den gamle hestevegen) kjem ein til elva Marsåna som renn gjennom området. Foto: Heidi Sandvik
Flostranda naturreservat er dekt av kartblada 1318 I og 1418 IV i serien N 50. Dei blada av Økonomisk kartverk som dekkjer reservatet (AV 92-1 og AV 92-2) byggjer på flyfoto frå 1967. Fylkesmannen har dessutan sommaren 1994 fått teke flyfoto i fargar i målestokk 1:
5000 (Fotonor, oppgåve 94173, stripe O og P).
Tindved som veks innunder Kvitefjellet. Foto: Anne Kjos-Wenjum
Det noverande Flostranda naturreservat har lenge vore kjent som eit område med særmerkt og frodig edellauvskog, stort mangfald av ulike karplantar, og førekomst av ein del uvanlege planteartar. Professor Arnfinn Skogen, Universitetet i Bergen, har i lang tid nytta området som studie- og ekskursjonsmål for studentar og andre, og kjenner området godt. I samband med landsplanen for edellauvskogreservat (Korsmo, 1976) vart skogtilstand og planteliv i Flostranda skildra, som grunnlag for Utkast til verneplan for edellauvskog i Sogn og
Fjordane fylke (Fylkesmannen i Sogn og Fjordane, 1979). I fleire rapportar, som Lea (1985) og Skogen (1990), vert det gjeve utfyllande artslister, i tillegg til vurderingar av
kulturpåverknad og trong for skjøtsel. Den mest oppdaterte lista over karplantar (363 artar!) finst hjå Moe (1992), saman med vegetasjonskart over heile naturreservatet (sjå kartvedlegg på midtsidene). Vedbuande sopp og ein del lav, med vekt på artar og element som reagerer positivt eller negativt på kulturpåverknad, er registrert av Gaarder & Jordal (1995).
Haaland & al. (1984) har taksert fuglefaunaen i Strynevassdraget, og i følgje Haaland (pers.meld.1995) skriv alle fugleresultata som rapporten har frå «edellauvskog» seg frå Flostranda naturreservat. I tillegg har bøksongar fast tilhald (E. Loftesnes, pers. meld., også observert av J. Anonby). Fjellveggen Kvitefjellet er fast hekkeplass for ein taksvale-koloni, og representerer den opphavlege typen hekkeplass for denne mennesketilpassa fuglearten.
Den spesielle, tørre «solveggen» som dannar seg i og under Kvitefjellet er vekseplass både for sølvasal og tindved, og kan truleg også vere levestad for andre spesielle artar og flora- og faunaelement. Hanssen (1990) har gjort nokre felleinnsamlingar av biller i Sogn og
Fjordane, og resultata syner at Flostranda huser eit element av sjeldsynte «urskogs-artar» av biller, jamvel ein art som er sjeldsynt i europeisk målestokk. Både botanisk og zoologisk ser det ut til at Flostranda tener som refugium (tilfluktsstad) for varmekjære artar (eller andre med spesielle miljøkrav, som tindved), som i tidlegare tider hadde ei vid utbreiing, men som no berre finst att på spreidde lokalitetar med spesielle miljøtilhøve. Fleire av desse kan syne seg å vere geografisk svært langt skilde frå næraste grannepopulasjonar, noko som gjer det særleg viktig å ta vare på dei lokale førekomstane.
Det noverande naturreservatet vart tidlegare utnytta til slått, beite, og uttak av ved og vyrke.
Utmarksslåtten vart driven systematisk fram til rundt 1945-50 (Lea, 1985). Nokre plassar vart jamvel nytta som svinebeite (Fridtun, 1990), noko også fleire gamle stadnamn i reservatet vitnar om. Som ein del av dei fylkesomfemnande stadnamnregistreringane (Sogn og Fjordane fylkeskommune, upublisert) vart det i 1986 samla inn og kartfest eit stort tal
gamle namn, også i Flostranda naturreservat. Dette materialet har stor verdi som grunnlag for å forstå tidlegare bruk av området, i tillegg til at namna vil kunne vere til stor hjelp for å knyte ulike observasjonar, tiltak m.m. til rett plass i terrenget.
Vårmarihand, ein av orkidèane i naturreservatet. Foto: Heidi Sandvik Bestandskart, med oversikter over treslag og kubikkmasse på dei einskilde bestanda, vart utarbeidd av skogsakkunnig S.E. Dahl, Molde, i samband med erstatningssaka. Dette materialet er ein verdifull dokumentasjon av skogtilstanden i reservatet.
Frå venstre bilete av blad frå lind, alm og osp. Foto: Heidi Sandvik
Til erstatningssaka vart det også utarbeidd ein rapport frå Jordforsk v/Geir Goffeng, om masseressursar, med informasjon om eigenskapane til dei største skredgrusavsetningane.
Berggrunnsgeologien er ikkje detaljkartlagt, men hovudtrekka går fram av NGU sitt
«Berggrunnskart over Norge». Flostranda ligg i eit større gneisområde, til dels med granittisk øyegneis. Sjølv om ikkje berggrunnen er av dei rikaste, veit ein generelt at hyppige sprekke- og oppknusingssoner frå dei store fjellkjedefoldingane, saman med bratt topografi, kan gje opphav til svært fruktbare jordsmonn.
Sjølv om Flostranda naturreservat er svært godt dekt med naturvitskaplege undersøkingar og dokumentasjon samanlikna med det meste av utmarksareala våre elles, er det også mykje som står att. Funna av sjeldsynte element av billefaunaen gjev grunn til å tru at vidare undersøkingar av den virvellause faunaen vil kunne avdekkje mykje interessant i området.
Også av kryptogamar (blomsterlause «plantar») har dei overflatiske undersøkingane avdekt sjeldsynte, og jamvel truga, artar av sopp og lav, og det ville vere ønskjeleg å intensivere undersøkingane av kryptogamane i reservatet.
På feltarbeid under Kvitefjellet. Foto: Johannes Anonby
Spesiell interesse knyter seg til vegetasjonssuksesjonar, dvs. gradvise endringar i plantelivet, etter at dei tradisjonelle bruksmåtane tok slutt. For å dokumentere desse endringane, og for eventuelt å kunne setje i verk naudsynte tiltak i tide, har det i dei siste åra vore etablert nokre permanente analyseruter for vegetasjonsstudiar. Bjørn Moe (Moe,1992) oppretta 4 ruter i 1991, og 9 til i 1994, saman med nye analyser av dei første rutene (Moe,1995a). Alle desse 13 rutene ligg i skog. Det er også ønskjeleg å etablere ein del slike permanente analyseruter i opne engsamfunn, eller engsamfunn i attgroing, og dette arbeidet vart gjort sommaren 1995 (Moe, in prep.).
Tekniske inngrep i reservatet avgrensar seg stort sett til ei kraftline som er i bruk, ei tidlegare kraftline som til dels ligg att som restar i terrenget, og rasoverbygg, til dels saman med jordvoll, ved dei største skreda. Desse inngrepa går fram av kartet. Under eit berg på oppsida av vegen aust i reservatet ligg dessutan ei gamal leikestove. Fylkesveg 722 dannar sørgrensa for reservatet.
Synlege inngrep av biologisk karakter er innplanting av gran, og spreiing av platanlønn. Det vart planta 7000-9000 granplantar i det noverande reservatet i perioden 1955-65 (Lea, 1985) og det er teikn til naturleg spreiing av gran frå bestand som no produserer frø. Platanlønn er neppe planta i sjølve reservatet, men spreiing frå mortre i nærområda har ført til at arten er på rask frammarsj inne i reservatet.
Blad av platanlønn. Foto: Heidi Sandvik
4. ØKOLOGISK SKJØTSELSPLAN
4.1. Forvaltning av edellauvskogreservat - mål og utfordringar
I dei første registreringane av edellauvskog med sikte på ein verneplan vart det lagt relativt stor vekt på å finne velutvikla og storvaksne edellauvskogbestand av ulike typar. Eit anna viktig kriterium for verneverdi var førekomst av sjeldsynte og/eller kravfulle edellauvskog- plantar. Det syner seg at både det største artstalet, og også dei spesielle artane, ofte er vel så mykje knytte til tørrberg, skogkantar og opne, ofte kulturskapte, parti, som til sjølve skogen.
Å ta vare på artsrike samfunn, og å ta vare på velutvikla edellauvskogbestand er såleis til ein viss grad motstridande motiv. Både ved prioritering av verneområde, og ved eventuell skjøtsel av edellauvskogreservat, er det viktig å ha ei medviten haldning til dette. Vern av representative, mest mogleg urørde område er eit viktig mål i norsk naturvernpolitikk.
Samstundes er det eit heilt sentralt mål å ta vare på biologisk mangfald.
I dei seinare åra har også tradisjonelle kulturlandskap kome sterkt i fokus. Kulturmarkstypar som lauvenger, ugjødsla slåtteenger og andre er interessante, både kulturhistorisk og som leveområde for artar og samfunn som kan vere truga anten ved at naturen tek dei tilbake eller ved at drifta vert intensivert. Med det gunstige jordsmonnet og lokalklimaet, saman med allsidige utnyttingsformer i tidlegare tider, er Flostranda naturreservat rikt på ulike kulturmarkstypar i varierande grader av attgroing. Dette reiser eit naturleg spørsmål om ein i Flostranda burde freiste å ta vare på nettopp slike typar som i det ordinære kulturlandskapet har vorte totalt endra og øydelagde.
Prestekrageeng i Flostranda naturreservat. Foto: Anne Kjos-Wenjum Hjå grunneigarar er det ei utbreidd oppfatning at dei tradisjonelle utnyttings-måtane, og kulturmarkstypane som med det vart danna, er nettopp det som er verneverdig, og at verneverdien i eit område vil forsvinne dersom ikkje dette vert halde i hevd. Samstundes vert det i diskusjonane ofte i for liten grad skilt mellom tradisjonell utnytting og meir moderne utnyttingsmåtar.
4.2. Treng Flostranda skjøtsel?
Lea (1985) tilrår at området vert drive slik det har vore gjort før. Det verkar då også rimeleg at når tradisjonell bruk ikkje har øydelagt området før, vil det heller ikkje gjere det no. I praksis meiner vi likevel at den tradisjonelle bruken av området er økonomisk uinteressant for eigarane pr. i dag. T.d. har grunneigarane praktisk talt ikkje funne det interessant å gjere seg nytte av dispensasjonen som har vore gjeven for varsam plukkhogst av «uedle» tre langs vegen og i to avgrensa delområde. I staden for å leige folk til å slå, stuve, rise og drive ut tømmer og ved på gamlemåten, må forvaltningsstyresmakta heller avklare kva ein vil med området, og korleis ein kan oppnå det innanfor realistiske rammer, ut frå både økonomi og kapasitet.
I verneføremålet (verneforskrifta pkt. III) vert lite sagt om korleis ein skal forvalte eller skjøtte området. Det går likevel fram at Flostranda som naturområde er sentralt, i det ein skal ta vare på det miljøet som vert skapt av særs gode «lokalklima- og jordbotntilhøve».
Spørsmålet er kor mykje av artsrikdomen og mangfaldet i Flostranda som kjem av desse naturlege faktorane, og kor mykje som kjem av kulturpåverknaden. Flostranda
naturreservat slik vi kjenner det er eit produkt av natur og kultur. Vi veit ikkje fullt ut i kva grad artane og samfunna finst der på grunn av kulturen, upåverka av kulturen, eller trass i kulturen.
Moe (1995b) har undersøkt edellauvskogreservata i Hordaland, for å sjå kva som har skjedd på dei 20 åra som gjekk sidan registreringane som låg til grunn for opprettinga av
naturreservata. Undersøkingane syner at ingen planteart har forsvunne frå noko reservat.
Derimot ser ein at tidlegare eng- og hagemarksparti går attende på grunn av attgroing. I Flostranda ser tendensen ut til å vere den same: Det har ikkje forsvunne artar, men kulturmarksvegetasjonen går attende. Den sjeldsynte arten kvit skogfrue, og som vi har
rekna som ein aktuell indikator på visse halvopne skogtypar skapt av kultur, har vore følgd spesielt i Flostranda. Arten ser faktisk ut til å vere i spreiing i reservatet, noko ein forklarer med at nye felt held på å gro inn i det stadiet som er optimalt for arten. På lengre sikt kan ein derimot rekne med at kulturlandskapsrestane gror til og vert vekke i det skogen tetnar til.
Ut frå verneføremålet («mangfaldet i skog- og vegetasjonstypar») meiner vi det er viktig å sikre at ikkje berre artar, men også vegetasjonstypar, som finst naturleg i reservatet, ikkje forsvinn i framtida.
Det er allment rekna med at edellauvskog i naturtilstand typisk foryngar seg ved at
einskildtre eller treklynger døyr og gjev opning for ungtre. Tevlinga om plass og lys er hard i desse lukene, og der vil ikkje vere grunnlag for permanente samfunn av lyskrevjande, lågvaksne gras og urter som særmerkjer dei artsrike, kulturskapte slåtteengene og lauvengene. Sjølv på grunnlendt berg vil trea normalt etablere seg dersom det er nok jordsmonn for vegetasjon. På stabil jord reknar ein såleis at edellauvskog vil danne eit klimaks (dvs. når systemet er i varig likevekt med miljøfaktorane på staden) prega av tett gamalskog med sparsamt og relativt artsfattig feltsjikt.
Edellauvskogane i Norge, med Flostranda som utprega døme, er derimot i stor grad knytte til bratte og opprivne li- og fjellsider, med ustabile lausmasser, og der ulike typar ras og
snøskred påverkar skog- og vegetasjonsutforminga. Rasaktiviteten er med på å bryte opp den einsarta gamalskogen, skape meir lysopne kantar og halvopne skogtypar, og jamvel
pionerfelt på blottlagde lausmasser. Dette har temmeleg sikkert ein gunstig effekt på artsmangfaldet. I kva grad ras- og erosjonsprosessane kan kompensere for at menneskeleg bruk har teke slutt, er derimot heilt uvisst, i følgje Moe (1995b). At ein veit så lite om dette, har å gjere med at norsk natur gjennomgåande er så sterkt prega av menneskeleg bruk, og at nettopp dei områda der ein kan studere slike naturlege prosessar også gjerne er
høgproduktive område med lange brukstradisjonar.
Eit viktig mål med forvaltninga av Flostranda vil vere å studere effekten av dei mange, og til dels dramatiske, naturprosessane, saman med førekomst og dynamikk av artar og samfunn som vert påverka av desse prosessane.
I område der ein vil studere dette, kan ein naturleg nok ikkje drive økologisk skjøtsel.
Det har vore peika på at nokre av dei kulturmarkstypane som finst i Flostranda både er svært artsrike, og som typar dessutan på sterk retur. Dette gjer det ønskjeleg å nytte høvet til å ta vare på dei nettopp innanfor Flostranda naturreservat. Med det vil ein samstundes sikre dei artane som er meir eller mindre knytte til desse typane mot å forsvinne frå reservatet (almestuvingsskog med lav, m.m.).
Vern og aktiv skjøtsel av tradisjonelle kulturmarkstypar generelt bør rettast inn mot lokalitetar der desse typane finst mest mogleg intakte. Om mogleg bør dei også liggje så tilgjengelege som mogleg, både for å lette det praktiske skjøtselsarbeidet, og for best mogleg å kunne nytte potensialet til informasjon og undervisning. I kulturlandskaps-rapporten for Stryn kommune er ikkje Flostranda naturreservat, eller delar av reservatet, teke med mellom dei prioriterte områda. Noko av grunnen til dette ligg truleg i at ein i
kulturlandskapsregistreringane har lagt vekt på å finne noko større, samanhengjande landskap med visse kulturmarkstypar. I utgangspunktet reknar fylkesmannen med at dei interessante, tradisjonelle kulturmarkstypane finst betre tilgjengelege andre stader, der tilknyting til hus og tun har gjort det lettare å halde dei ved like, og der dei også for framtida ligg betre til rettes for det. Like fullt kan kulturlandskapsfragment som finst i Flostranda ha så høg verdi at dei fortener særskilde skjøtselstiltak. Særleg gjeld det i dei tilfella det er snakk om verdifulle vegetasjonstypar og/eller artar som elles ville forsvinne frå reservatet.
Storvokst lind i naturreservatet. Foto: Heidi Sandvik
Arten lind er ikkje sjeldsynt eller truga i Flostranda, eller i landet generelt. Derimot er dei storstamma lindebestanda i Flostranda så særmerkte og velutvikla at dei er verd å ta vare på, både ut frå estetikk/naturoppleving og naturvern-/skogbruksfagleg, som ein sjeldsynt type skogbestand. Grunneigarane har peika på at desse bestanda har vore aktivt framelska gjennom hogst og stammetynning. Lind er i utprega grad tilpassa vegetativ formeiring, og skyt villig nye skot etter hogst. Grunneigarane har difor ytra otte for at fråvær av hogst kan gå ut over rekrutteringa, då dei alderdommelege trea som til sist fell i bakken ikkje vil ha så lett for å sende nye skot. Det er noko usikkert i kva grad linda frør seg under våre
klimatilhøve, og ein bør difor halde vake auge med forynginga. Samstundes er linda eit så langliva treslag at det neppe treng vere kritisk om forynginga skulle svikte i nokre tiår eller meir.
Eit mål med forvaltninga av Flostranda må vere at ein også i framtida skal kunne oppleve imponerande søylehallar av gamal lindeskog.
4.3. Gjennomgang av moglege skjøtselstiltak
Som eit fagleg grunnlag for arbeidet med skjøtsel av Flostranda, gjorde professor Arnfinn Skogen (1990) ei utgreiing om kva skjøtselstiltak som bør vurderast om dei er aktuelle eller ønskjelege for å ta vare på miljøverdiane i Flostranda, med vekt på fagområdet botanikk og vegetasjon. Utgreiinga listar opp følgjande tiltak, eller siktemål for tiltak:
1. Sikre varige opningar i område med stabil jord, av omsyn til lyskrevjande og konkurransesvake planteartar.
2. Hindre at skogen får for mange svært store tre på skrinn jord, av omsyn til fare for utrasing og jorderosjon.
3. Uttak av trestammar langs eigna renner, som også vil gje lysopningar i skogen.
4. Fjerning av unggran før dei veks til og gjer skade på opphavleg vegetasjon og jordmiljø.
5. Fjerning av platanlønn, med vekt på mortrea.
6. Slått og/eller beite med passande dyretal for å sikre parti med artsrike og lågvaksne feltsjikt.
7. Opparbeiding av stiar. Det bør skje i kombinasjon med informasjon, og vil også bidra til artsrike kantsoner.
8. Meir systematisk overvaking av tilstand og suksesjonar.
9. Samarbeid med grunneigarane om skjøtsel.
Samla sett vil dei opplista tiltaka krevje ein innsats langt ut over det fylkesmannen rår over av økonomiske midlar og personellressursar. Heller ikkje for grunneigarane er det
økonomisk attraktivt å bruke området på dei tradisjonelle måtane, som var svært
arbeidskrevjande og heller ikkje ufarlege. Forvaltningsstyresmakta ser det difor som svært viktig å vurdere kritisk på kva for tiltak som er strengt naudsynte av omsyn til
verneføremålet, og også på kor i området det er særleg viktig å gjere skjøtselsarbeid. Vi vurderer dei 9 punkta slik:
Pkt. 1. (Sikre varige opningar…). Dette bør kunne sameinast både med omsynet til
kulturskapte vegetasjonstypar og den frie dynamikken i området. På område med stabil jord veit ein relativt mykje om korleis klimakstilstanden vil vere, og kva artar som vil vere der, slik at det er mindre vesentleg å kunne studere suksesjonar. På den andre sida må ein ikkje leggje opp til å lage så mange opningar at ein misser høvet til å studere korleis
foryngingsdynamikk i edellauvskog på stabil jord artar seg nettopp i Flostranda. I praksis er skjøtsel så pass ressurskrevjande at det set naturlege grenser for kor store og kor mange felt ein kan og bør opne opp.
Pkt. 6 (Slått og/eller beite ….) og pkt. 3. (Uttak av trestammar ...) bør sjåast i nær
samanheng med 1. Føresetnaden for tiltak etter pkt. 1 må normalt vere at ein har høve til å slå dei aktuelle områda, i det ein neppe, korkje økologisk eller reint praktisk, vil kunne oppnå det same ved hjelp av beitedyr. Med mindre det er interesse for å transportere hausta gras ut av området, bør det som er slege leggjast i dungar på stadar der den frigjorde næringa ikkje vil påverke spesielt interessante engsamfunn. I den grad det trengst hogst av tre, må ein vurdere kritisk om ein treng å fjerne trea frå området. Transportavstanden vil venteleg i mange tilfelle gjere det unødig ressurskrevjande å fjerne trea. Om visse treslag, eller delar av trea, har ein økonomisk verdi som gjer det ønskjeleg for grunneigar å ta dei ut av området, kan dette stille seg annleis, så sant ikkje transporten skaper uønskte spor. I alle høve må ein også vurdere verdien som daude tre og trestammar har for mange artar og prosessar i skogen.
Dersom trea skal ut av området, vil det som oftast vere viktigare å fjerne greiner og lauvverk (for å hindre uønskt gjødselverknad) enn stammane. Ein bør såleis ikkje opne for uttak av tre utan samstundes å vurdere krav til handteringa av lauvverket.
Pkt. 7. (Opparbeiding av stiar) høyrer saman med punkta ovanfor. Både av pedagogiske omsyn og for å lette arbeidet, er det ønskjeleg å leggje skjøtselsfelt i nærleiken av stiar, eller ikkje for langt unna vegen. Av same grunnar vil vi i utgangspunktet prioritere skjøtsels- objekt som ligg i dei nedste delane av reservatet. Med det vil også grunneigaren ha betre sjanse til å evt. gjere seg nytte av produkt av skjøtselen. Då publikum vert oppmoda om å nytte naturstien heilt aust i området, vil den tidlegare opparbeidde stien aust for Vikasetra først og fremst tene som tilkomst til skjøtselsfelt. Mykje av terrenget i Flostranda er så pass
vanskeleg å gå i, samstundes som området er sårbart, at tilkomst til skjøtselsfelt o.l. truleg vil vere avgjerande for kva ein bør opparbeide eller vedlikehalde av stiar i åra som kjem.
Pkt. 2. (Hindre at skogen får for mange store tre på skrinn jord). Rett nok har gamle
stuvingstre proporsjonar som kan gjere dei spesielt utsette for rotvelting, men samstundes er det ein naturleg prosess at alderdommelege lauvtre på skrinn jord ramlar ned. Sjølv om dette skapar jorderosjon, meiner vi det vil vere ein del av dynamikken, også i ein naturskog.
Mange av planteartane i området trivst nettopp på skrinn jord, og erosjonsspora som vert danna når tre ramlar nedover i lia vil gje grunnlag for pionérsamfunn som har ein naturleg plass i urørde lauvskoglier av denne typen. I tillegg gjev alderdommelege tre, ikkje minst slike som står på skrinne og solvarme berg, livsgrunnlag for ei rekkje artar, og at det vil difor vere uheldig å fjerne dei før tida. Vi vil difor ikkje følgje opp pkt. 2.
Pkt. 4. (Fjerning av unggran ..) og pkt. 5. (Fjerning av platanlønn ..) vil vi prioritere snarast, då dette er av dei oppgåvene som vert vanskelegare di lengre tid det går, i tillegg til at den
«genetiske ureininga» lett kan kome heilt ut av kontroll dersom det dryger for lenge.
Beitedyr vil truleg fjerne småplanter av platanlønn der dei kjem til, og kan syne seg å verte det mest aktuelle middelet til å kontrollere dei store mengdene av platanlønn i skogbotnen i den vestlegaste delen av reservatet. Vi vil difor freiste å leggje til rettes for beiting nær grensa i vest, t.d. ved å støtte gjerdehald, evt. i kombinasjon med ei viss tynning av skogen.
Pkt. 8. (Meir systematisk overvaking av tilstand og suksesjonar) har etter kvart byrja å kome i gjenge. Dette er eit langsiktig arbeid som må danne mykje av grunnlaget for konkrete skjøtselstiltak og framtidige revisjonar av forvaltningsplanen.
Pkt. 9. (Samarbeid med grunneigarane om skjøtsel) bør praktisk skje ved at tilbod om skjøtselsoppdrag går til dei før eventuelt anna hjelp vert innleigd, og ved at ein freistar å leggje arbeidet til tider då grunneigar har tid til å vere med eller har høve til å ta hand om eventuelt nyttevyrke. Interessant er det også om grunneigarane av eigen interesse kan tenkje seg å nytte ressursane i skogen på måtar som samstundes fremjar verneføremålet.
Omorganiseringa av oppsynet, både i Flostranda og verneområda elles, gjer det også interessant å diskutere kva roller grunneigarane er interesserte i å gå inn i. I alle høve vonar vi at grunneigarane kjem med innspel og synspunkt om tilstand og utvikling, og ulike ting som dei legg merke til, eller som dei veit ut frå historisk kjennskap og røynsler.
4.4. Skjøtselstiltak i komande 10-årsperiode (1999-2009)
Punktvis ønskjer fylkesmannen å gjere følgjande innanfor økologisk skjøtsel i dei komande 10 åra:
1. Fjerning av platanlønn. Denne lauvtrearten er innførd til Vestlandet av menneske, og vil truleg i framtida verte skogdannande på ein slik måte at det vil endre preget på ein god del av skogane i regionen. Ut frå føremålet å ta vare på eit naturområde, med vektlegging av biologiske kriterium, ønskjer vi å halde denne arten ute frå Flostranda naturreservat. Praktisk vil vi gjere dette først og fremst ved å fjerne frøtrea (på ein slik måte at dei ikkje set nye stubbeskot), men også å fjerne småplantar og ungtre. Frøtre like utanfor reservatet bør fjernast etter samtykke frå grunneigar, dersom det er fare for spreiing inn i reservatet.
Kjemiske middel skal ikkje nyttast. For å få vekk den tette attveksten som ein nokre stader har av småplanter av platanlønn, spesielt i den vestlegaste delen av reservatet, vest for Lidafonna, kan det vere naudsynt å gå inn med aktive tiltak for å fremje beite med sau.
2. Fjerning av gran. Ut frå same siktemål som for platanlønn, ønskjer vi at også dette treslaget vert fjerna heilt frå reservatet. Det verkar likevel som grana ikkje frør seg så
aggressivt som platanlønna. Innsatsen bør avhenge av i kva grad dette er tilfelle. I samband med erstatningssaka forplikta forvaltningsstyresmakta seg til å la visse granbestand stå til dei er hogstmodne (sjå vedlegg 2. Særskilde skjønsføresetnader ...). Av dei andre bestanda vil forvaltningsstyresmakta konsentrere seg om å fjerne dei som enno ikkje har slutta seg, dvs. der det framleis er att ein del av den opphavlege vegetasjonen. Utvaksne graner eller granbestand bør få stå til dei døyr og fell ned, så sant dei ikkje fører til større nyoppslag av frøplantar. Granplantar og ungtre som ein kjem over i skogen bør drepast etter som ein finn dei. Ved hogst av store tre bør ein kviste stammane slik at dei søkk betre saman og kan gå attende til jorda. Kvisten bør ein samle i haug eller haugar i nærleiken, slik at den minst mogleg uroar, eller fører til gjødselverknad på, parti med artsrike, lågvaksne feltsjikt. Ved avverking av større granfelt vil forvaltningsstyresmakta diskutere nærare med økologiske fagmiljø korleis ein best skal få felta til å naturalisere seg, og om naudsynt gjere aktive tiltak for å fremje ei ønskjeleg utvikling.
3. Vedlikehald av nokre opne engparti truga av treinvasjon. På nokre opne engparti knytte til tørrberg ved «Ingerisetra» og langsetter nedunder «Fletene» er det i dag invasjon av små ospeskot i engene. For å halde dei artsrike engsamfunna, og hindre attgroing til
ospeskog, vil vi fjerne oppskotet av osp. Dette må skje på ein måte som ikkje stimulerer til auka skotproduksjon frå rotsystemet. Basert på gamle røynsler har Arnfinn Skogen
(munnleg) tilrådd at ein går over felta ved visse mellom-rom, og fjernar 2/3 av talet på skot kvar gong, til det ikkje er meir att. Om naudsynt for å hindre suksesjon mot meir storvaksne, næringsrike plantar, vil vi syte for å slå felta, og sjå til at plantematerialet ikkje vert
liggjande att og gjødsle dei same engpartia. Det vil såleis vere viktig å finne eigna stader å leggje dungar med plantemateriale slik at det ikkje er til skade. Eventuell slått skal skje i samråd med fagmiljøa i Sogndal og Bergen.
Alm som har vore stuva (lauva), og som vil trenge det igjen. Foto: Heidi Sandvik
Viktigaste område for tiltak 4.4.1.
Tiltak 4.4.2. (gran)
Tiltak 5.2.2.
Tiltak 5.2.3.
Tiltak 5.2.1.
Tiltak 4.4.4.
Tiltak 4.4.2. Tiltak 4.4.3.(gran)
Tiltak 4.4.2.(gran)
Viktigaste område for tiltak 4.4.1.
4. Istandsetjing av eit felt med stuva alm litt aust for Vikasetra. Gaarder & Jordal (1995) peikar på eit skogparti med gamle stuva almar, med førekomst av kryptogamar som ser ut til å ville ha ein viss open skogstruktur. For å skape gunstige tilhøve for både kryptogamar og høgare plantar, i tillegg til å synleggjere tidlegare driftsmåtar, vil vi aktivt skjøtte eit mindre felt. Dette inneber at vi vil:
• Fjerne yngre tre, for å oppnå meir «parkpreg».
• Slå, eller på annan måte fysisk fjerne, bestand av storvaksne staudar, for å auke artsrikdomen i feltsjiktet.
• Om mogleg stuve nokre av almetrea som er eigna for dette, og om naudsynt «setje på»
eventuelle ungtre av alm til rekruttering.
5. Eventuell istandsetjing og skjøtsel av kulturavhengige vegetasjonstypar. Dersom verdifulle, kulturavhengige vegetasjonstypar står i fare for å forsvinne frå reservatet som følgje av suksesjonar etter tidlegare kultur, skal tiltak iverksetjast i samråd med Høgskulen i Sogn og Fjordane, avd. for landskapsøkologi. Slik kulturmarksskjøtsel bør, om ein kan velje, ikkje leggjast til område der ulike former for skred, ustabil jord, steinsprang o.l. spelar vesentleg rolle for vegetasjonsutvikling og suksesjonar.
6. Eventuelle strakstiltak, dersom det syner seg naudsynt for å redde spesielle artar.
Dersom t.d. overvakinga av permanente analyseflater syner at visse artar står i akutt fare for å forsvinne på grunn av suksesjonar eller anna, og fagfolk på området kan peike på klare årsaker og naudsynte rådgjerder, vil fylkesmannen følgje opp tilrådingane så snart som mogleg, utan å vente på rullering av forvaltningsplanen.
4.5. Grunneigarane sin bruk
Avgrensingane i grunneigarråderetten går fram av verneforskrifta. Med godkjenninga av forvaltningsplanen fell samstundes dei tidlegare dispensasjonane frå det mellombelse vernevedtaket vekk. Det inneber at hogst, også av uedle tre i dei tidlegare «hogstsonene»
ikkje er tillate utan etter særskild søknad.
Fylkesmannen vil ikkje gje løyve til hogst med mindre hogsten vert vurdert å verke klart positivt i høve til verneføremålet, eller - dersom hogsten er av særleg økonomisk verdi for grunneigar, eller om ein ikkje ventar direkte negative verknader i høve til verneføremålet.
Ein kan ikkje rekne med løyve til hogst over kote 75, eller på mark der ustabil jord og ulike rasprosessar o.l. spelar ei viktig rolle for vegetasjonsutvikling og suksesjonar. Unntak er dersom hogsten skjer som del av, eller til støtte for, skjøtselstiltak skisserte i dei 6 punkta ovanfor.
Ved slik eventuell «skjøtselshogst» bør grunneigaren ha førsteprioritet til oppdraget dersom han er interessert. Det vil verte sett vilkår for eventuelle hogstløyve i den grad det er ønskjeleg av omsyn til verneverdiane. Såleis kan det vere aktuelt å setje vilkår t.d. om visse treslag, visse dimensjonar, om at lauvverket skal takast hand om, eller anna som måtte vere relevant. I åra som kjem vil det vere aktuelt å fjerne ein del gran, noko som samstundes vil skape ein del opningar i skogen. Dette vil gjere det mindre aktuelt å opne for hogst av lauvskog, med mindre det skjer som del av granhogsten, då ein truleg bør prioritere oppfølging og evaluering av dei felta der ein har drive hogst av gran.
Grunneigarane vil sjølve kunne fjerne gran og platanlønn i den grad dei ønskjer, utan at dei treng søkje. Dersom uttaket føreset terrengtransport som vil setje varige merke i terrenget, må det derimot takast opp med forvaltningsstyresmakta på vanleg måte.
5. INFORMASJON OG TILRETTELEGGING
5.1. Strategi, og vurdering av tiltak
Med kombinasjonen av brattlende og tett skog er ikkje Flostranda noko veleigna
friluftsområde i vanleg forstand. Mykje ustabil mark og lite trakksterk vegetasjon inneber også at området ikkje vil ha godt av ei alt for stor tilstrøyming av folk. Mange stader er dessutan rasfarlege, eit omsyn som verkar i same lei. Med dei spesielle naturfaglege kvalitetane som området har, dels også med den estetiske verdien som ligg i dei særmerkte
«søylehallane» med lind, har området likevel eit potensiale for meir spesielt interesserte.
Forvaltningsstyresmakta ønskjer at det verna området kan verte brukt til forsking,
undervisning og auka naturforståing, innanfor dei tolegrensene som dette miljøet har. Folk som primært ønskjer å gå tur i skogen, eller ønskjer å lære seg det elementære om naturen i regionen, kan etter vårt syn heller gjere dette andre stader enn i Flostranda. Flostranda er eit område av særleg kvalitet, der ein kan sjå og oppleve uvanleg natur, og få kunnskap om dette. Terrenget er gjennomgåande tungt å ferdast i, og spor etter ferdsel vert lett synlege. I utmarka gjeld allmenn ferdselsrett, og det vil difor vere gjennom informasjons- og tilretteleggingstiltak (eller mangel på slike) at ein kan styre kor folk ferdast.
Då det er eit viktig mål å ta vare på området i tilnærma naturleg tilstand, må forvaltnings- styresmakta vurdere kritisk i kva grad ulike informasjons- og tilretteleggingstiltak i felten er akseptable som inngrep. Avgjerande må vere om dei er med på å sikre området generelt, eller på annan måte tener til å realisere føremålet med vernet.
Sjølv utan noka form for informasjon og tilrettelegging, vil Flostranda verte vitja av naturinteresserte, forskarar og andre. Mykje av vegetasjonen og jordsmonnet er så pass sårbart at sjølv ei svært moderat tilstrøyming kan verke negativt. Ferdsel på kryss og tvers kan også skape uønskt trakk i utlagt prøvefelt for vegetasjon, eller vere til ulempe for andre forskings- og forvaltningsprosjekt. Det er difor positivt at Jostedalsbreen
Nasjonalparksenter, i samarbeid med grunneigaren, har laga til ein natursti der folk kan studere ulike naturfenomen, og der ulike naturfenomen på nummererte postar i terrenget er forklarte i eit hefte laga av nasjonalparksenteret. Naturstien går heilt i austenden av, og til dels utanfor, verneområdet, og følgjer ein gamal hesteveg slik at ferdsla ikkje skapar slitasje i reservatet. Publikum som ønskjer å gå i området vert difor oppmoda om å nytte denne naturstien. Startpunktet for naturstien bør vere godt merkt.
Ved starten av naturstien. Foto: Heidi Sandvik
Frå tidlegare er det opparbeidd ein enkel gangsti som startar rett aust for Vikasetra-rasvifta, og som går langsetter lia inn mot Marsåna. Denne er meir krevjande å gå, og er heller ikkje så slitesterk, og vi tilrår difor at bruken vert avgrensa til det som trengst i samband med ulike skjøtsels- og forvaltningsoppgåver. Difor vil vi heller ikkje merkje denne stien meir enn det som måtte vere naudsynt for ein slik avgrensa bruk.
Jamt over er det vanskeleg å finne gode parkeringsstader langs vegen. Det beste er at bilar (og eventuelle bussar) vert parkerte ved rasoverbygga langs Vikasetra-skreda. Det er litt uheldig at folk som vil gå naturstien, må gå eit stykkje langs den smale bilvegen mellom parkeringsområdet ved Vikasetra og startpunktet for naturstien. Forvaltningsstyresmakta ønskjer ikkje å utvide parkeringsarealet i området der naturstien startar, då topografien gjer det vanskeleg å opparbeide plassar på ein måte som ikkje grip inn i terrenget. Vi legg til grunn at det normalt ikkje vil vere store mengder som vitjar området samstundes.
Det har frå nokre hald vore ytra ønskje om tilrettelegging av meir parkeringsareal ved Vikasetra, gjerne i kombinasjon med toalett. I dag er det avgrensa kor mange bilar og bussar det er plass til samstundes. Det er truleg fysisk godt mogleg å lage til ein parkeringsplass på nedsida av vegen i bukta i austkanten av Vikasetra-skreda. Sjølv om dette ligg utanfor naturreservatet, ser vi det likevel som litt uheldig å utvide eksisterande «inngrepsareal» i så nær tilknyting til reservatet, og jamvel truleg måtte fylle noko masse ut i vatnet. Heller ikkje grunneigarane ønskjer ei slik utviding av parkeringsarealet her, med den invitasjonen til villcamping som ei slik utviding kan gje. I staden kan mangel på eigna parkeringsareal tene som eit viktig signal om at området ikkje er eigna for masseutfart. I den tida av året då det er aktive skred, er det ikkje tilrådeleg å nytte plassane langs vegen ved Vikasetra. På den andre sida bør folk som ikkje er lokalkjende vere varsame med unødig ferdsel i reservatet på den tida, og vi ser difor ikkje større grunn til å tilvise reserveplassar for parkering.
Etablering av toalett i tilknytning til parkeringsplasen ved Vikasetra kan vere naudsynt, for å hindre ureining både i reservatet og i tilknyting til dyrka mark og beiteareal. Frå
grunneigarhald har det vore meldt om problem knytt til boss og ureining frå turistar, og fare for spreiing av smitte til husdyr. Like fullt er vi noko usikre på kor stor trongen er, då reservatet pr. i dag ser ut til å ha ei relativt låg vitjing. Dette kan rett nok auke etter som folk vert merksame på området. Eit eventuelt toalett bør truleg, i alle høve i første omgang, vere av mobil type. Med det vil ein både kunne sikre seg mot eventuelle skadar frå snøskred, og ein vil ha høve til å revurdere plasseringa. Sjølv om ein estetisk sett kunne ha funne andre typar, meiner vi eit mobilt vegvesen-toalett med plassering i tilknyting til Vikasetra i tilfelle er det mest tenlege, i alle fall som ei prøveordning.
Ved Vikasetra er det også sett opp ei informasjonstavle, straks på austsida av skreda, rett på oppsida av vegen. Tavla er av same type som etter kvart vert oppsett i mange av
våtmarksreservata i fylket, og der ein plakat med format om lag 60 x 40 cm, laga av naturteiknaren Trond Haugskott er det sentrale. På den plakaten er det informasjon om naturen i Flostranda, ei kartskisse og fargeteikningar av nokre av artane som finst der, saman med oppsummering av kva vernereglar som gjeld. Vi reknar med at tavla står såpass skjerma for dei fleste snøskredene at den skal kunne stå ute heile året. På tavla er det også ein del ledig plass til eventuell tilleggsinformasjon. Her bør vi syne kvar folk finn starten på naturstien, og oppmode om at folk nyttar denne (i staden for den stien som byrjar ved sjølve tavla og som er meir vanskeleg og slitasjesvak).
I tilknyting til parkering og informasjontavle har det også kome framlegg om å leggje til rette for ein liten «samleplass for studentgrupper» på rasvollen ved Vikasetra. Med det er tanken å ha ein stad å samle folk før dei eventuelt skal inn i området, samstundes som ein får eit godt «oversyn» over området, med både skog, fjellsider og skredbaner. Sjølve rasvollen
er dessutan ein menneskelaga formasjon, prega av «ugras» og oppslag av ung lauvskog, og der ein såleis neppe gjer skade om ein ryddar ein del kratt og trevegetasjon. Tvert om kan ein open plass her, gjennom medviten skjøtsel, med tida truleg få utvikla ein del av den artsrike engfloraen som finst i reservatet.
Standard metallskilt med «naturreservat» er oppsette på oversida av vegen, eitt i vestenden og eitt i austenden av reservatet. Dessutan står det eit skilt der naturstien kjem inn i reservatet i aust, straks på vestsida av Stølsgrova.
Opplysningsskilt om naturreservat. Foto: Heidi Sandvik
Med desse skilta og informasjonstavla har vi, saman med naturstien, eit informasjons- og tilretteleggingssystem som er med på å gje tilstrekkeleg god naturinformasjon og leie ferdsla vekk frå sårbare område, samstundes som dei største inngrepa vert lagde i tilknyting til eksisterande bilveg.
5.2. Informasjons- og tilretteleggingstiltak i komande 10-årsperiode
Punktvis ønskjer fylkesmannen å gjere følgjande innanfor informasjon og tilrettelegging i dei komande 10 åra:1. Ettersyn med informasjonstavla ved Vikasetra, supplert med ajourførd
tilleggsinformasjon og rettleiing når det er trong for det. M.a. bør det setjast opp tilvising til naturstien, då kartet allereie er forelda på dette punktet.
2. Rydding av vegetasjon på rasvoll ved Vikasetra, som samlingsplass før starten på stien, dersom det er ønskje om dette frå viktige brukargrupper. Skjøtsel med tanke på å fremje artsrike («pedagogiske») plantesamfunn bør vurderast som ein del av dette.
3. Oppsetjing av mobilt toalett i tilknyting til parkering ved Vikasetra, dersom det er behov for det.
5.3. Ønskjeleg medverknad frå brukarane
I tillegg til dei aktive tiltaka som forvaltningsstyresmakta vil setje i verk, har det mykje å seie for framtida i området korleis viktige brukargrupper gjer seg nytte av og marknadsfører
området. Viktige brukargrupper når det gjeld informasjon og naturoppleving kan vere kommunen, skular, universitet og reiselivsverksemder.
Jostedalsbreen Nasjonalparksenter marknadsfører Flostranda som objekt for naturturisme.
Vi vil oppmode om at nasjonalparksenteret, og reiselivsnæringa generelt, når dei informerer om området og legg opp til turar, samstundes formidlar kunnskap om kva vernet inneber, at området er sårbart, og at ferdsla kan by på faremoment, i alle fall om ein går utanfor den tilrettelagde naturstien. Ein må unngå å skape feilaktige inntrykk av Flostranda som
«straumlineforma» friluftsområde. I staden må ein sjå i auga at området ikkje har kapasitet for vitjing i større omfang, og at infrastrukturen ikkje er til stades for dette. Det er såleis positivt om ein frå brukarsida vurderer kritisk i kva grad Flostranda er den mest eigna staden for den typen friluftsliv, naturoppleving eller undervisning det vert spurt etter i kvart tilfelle, og i kva grad andre alternativ vil vere meir tenlege. Vi ser gjerne at Jostedalsbreen
Nasjonalparksenter får funksjonen som eit lokalt koordinerande ledd, som reiseselskap etc.
som tenkjer seg til Flostranda kan kontakte. På den måten kan ein truleg redusere faren for
«kollisjonar» mellom større grupper, med faren for parkeringsproblem og unødig slitasje på området. Det er også interessant om nasjonalparksenteret kan halde greie på tal og typar av vitjingar, i den grad dette let seg gjere.
Det er viktig å unngå konfliktar mellom reiselivs- og grunneigarinteresser, og vi ser gjerne at grunneigarane, t.d. gjennom dei to faste kontaktpersonane, drøftar med nasjonalparksenteret og/eller andre reiselivsoperatørar i kva grad dei t.d. ønskjer å verte kontakta i samband med planlegging av større utferder, noko vi vil tru kan vere til gjensidig nytte. Meir prinsipielle spørsmål som gjeld utvikling av reiseliv, planlegging av turstiar for ulike føremål og brukargrupper m.m. på kommunal eller regional skala, er det naturleg at reiselivsnæringa også tek opp med forvaltningsstyresmakta.
Ferdsla må skje på ein måte som ikkje er til ulempe for landbruket eller andre legitime private interesser, også utanfor reservatet. Innmark og utmark ligg ofte i nær tilknyting til kvarandre, og ein kan ikkje alltid rekne med at dei som kjem på vitjing er kjende med kva reglar, skrivne eller uskrivne, som gjeld. Det er difor ønskjeleg at dei som har ansvar for organiserte utferder, reiselivsverksemder m.m., gjer sitt til å informere deltakarane på ein slik måte at det ikkje oppstår unødige konfliktar.
6. VIDARE MILJØOVERVAKING, FORSKING OG DOKUMENTASJON
6.1. Forsking og langsiktig overvaking
Fylkesmannen vil aktivt ta initiativ til og støtte igangsette prosjekt på overvaking av vegetasjonssituasjon og suksesjonar, og syte for at arbeidet vert vidareført i framtida, slik at ein etter kvart kan dra nytte av lengre tidsseriar.
Det er viktig å halde auge med hjortestammen i området. Frå andre område kjenner ein til at høge hjortetal kan føre til sviktande rekruttering av visse treslag, eller overbeiting/slitasje på visse planteartar. I Flostranda bør ein truleg følgje særleg med på nyrekrutteringa av almetre, noko som er viktig dersom ein m.a. skal kunne halde ved like stuvingsskog av alm, eller innslaget av dette viktige treslaget i det heile. Dersom hjortestamma vert for høg, bør det kome i stand eit samarbeide om å redusere denne gjennom auka avskyting. Dette bør
eventuelt skje på ein noko større geografisk skala. Grunneigarane ser den store hjortestamma som ein viktig resssurs som dei ikkje ønskjer å redusere. Dersom tilstanden i området skulle gjere det naudsynt å lette beitepresset frå hjort, vil ein såleis lett kome i ein konfliktsituasjon
der både kommunen som lokal viltstyresmakt og fylkesmannen som forvaltar av verneområdet, må samarbeide med dei involverte partane om aktuelle utvegar.
Fylkesmannen vil vere imøtekomande andsynes forskingsprosjekt som kan vere med på å auke kunnskapen om Flostranda, og om naturen generelt i den grad området er særleg eigna til det. Det vil også normalt verte gjeve dispensasjonar for forskingsprosjekt som krev avgrensa inngrep i terreng eller vegetasjon, så sant det er eit rimeleg høve mellom inngrep og forskingsnytte. Studium eller forskingsoppgåver som ein like gjerne kunne gjennomføre utanfor reservatet vil verte vurderte meir kritisk, dersom ein ikkje reknar at resultata er med på å auke kunnskapen om reservatet. Også studentarbeid som er med på auke kunnskapen om området er prioritert, og fylkesmannen vil normalt også kunne gje noko økonomisk støtte til dette. Dekking av t.d. reiseutgifter for eventuelle hovudfagstudentar som ønskjer å gjere interessante forskingprosjekt i Flostranda kan også vere ein kostnadseffektiv måte for forvaltninga å få auka kunnskap om området.
6.2. Historisk dokumentasjon av ulike hendingar
Vi meiner det har stor verdi at alle tiltak, både skjøtselstiltak, eventuell hogst som
grunneigarane får løyve til, lovleg vedlikehaldsarbeid på veg og kraftline, tilrettelegging for allmenta og eventuelle andre ting som kan verke inn på tilstanden i reservatet, vert
dokumenterte for ettertida. Det vil seie notering av tid og stad, gjerne med innteikning på kart eller med tilstrekkeleg tilvising verbalt eller til stadnamn. Oppsynet bør her ha ei viktig rolle. Også større ras, stormfellingar og anna som gjer naturlege inngrep i miljøet bør skrivast ned for ettertida. I tillegg til den historiske dokumentasjonen for framtida, vil ein kunne vurdere eventuell trong for straks-analysar av vegetasjonssituasjon etc., eller skjøtselstiltak. Når grunneigarane tek ut hogstmoden granskog, kan det t.d. vere aktuelt for forvaltningsstyresmakta å gjere aktive tiltak for best mogleg å fremje reetablering av opphavleg vegetasjon. Døme kan vere fjerning av hogstavfall, heilt eller delvis, eventuelt i kombinasjon med suksesjonsstudium.
7. OPPSYN OG ØKONOMI
Arbeidet med oppsynet i verneområda i landet er inne i store endringar. Statens Naturoppsyn (SNO) kjem no til å vere det sentrale koordinerande organet for oppsyn med ei rekkje ulike lover som gjeld utmark, og vil for dei store verneområda (som nasjonalparkane) ha eigne fulltidsengasjerte medarbeidarar. Fram t.o.m. 1997 var det Asle Lyslo frå Innvik som hadde oppsyn i Flostranda. I dag er det politiet som har det direkte oppsynsansvaret for dei mange spreidde "småområda", slik som Flostranda. Frå 01.01.2000 vil SNO få ein fast tilsett person for Jostedalsbreen nasjonalpark med kontor på Jostedalsbreen Najonalparksenter. Det kan då vere naturleg at denne SNO-personen får ansvar for oppsynet i Flostranda Naturreservat.
Vedkomande kan evt. også koordinere skjøtselstiltak og ha funksjon som formidlar mellom forvaltning, grunneigarar og publikum. For å følgje opp skjøtselsarbeidet kan fylkesmannen gjerne tenkje seg at dei to kontaktpersonane for grunneigarane i området får ei aktiv rolle, så langt det passar for dei.
Med dei tiltaka som denne forvaltningsplanen legg opp til, vil trongen for lokal koordinering og samarbeid mellom fylkesmannen og dei lokale aktørane berre auke. Ikkje minst gjeld det ved t.d fellesaksjon mot platanlønn, der ein treng god koordinering for å sikre at ressursane vert nytta mest mogleg rasjonelt, og at ein har løpande oversikt over kor mange timeverk som har gått med til ei kvar tid. Likeeins er det viktig å fange opp kor vidt nokre
grunneigarar har særlege ønskje knytte til gjennomføring av skjøtselstiltaka, slik at ein t.d.
unngår å rydde vekk graner som grunneigaren hadde tenkt å ta ut til juletre.
Fylkesmannen set i det heile pris på at der er lokalkjende som held eit vake auge med tilstand og utvikling i området, og som kan melde attende til forvaltningsstyresmakta korleis ein ligg i rute med planlagde tiltak og korleis ulike tiltak fungerer. Dette vil kunne vere eit viktig supplement til det arbeidet som oppsynet driv.
I tillegg til å vitje området frå tid til anna, ser vi det som naturleg at SNO-personen også nyttar høvet til å følgje med på oversiktsbiletet slik ein ser det frå riksvegen på sørsida av vatnet. Såleis vil det vere interessant om t.d. store ras som tek med seg skog vert noterte ned og kartfesta, jf. det som er sagt om historisk dokumentasjon av tilstanden og utviklinga i området.
Dei årlege løyvingane til forvaltning av område verna etter naturvernlova set klare rammer for kva handlefridom miljøvernstyresmaktene har i forvaltning av verneområde. I praksis vil fylkesmannen måtte prioritere mellom ulike oppgåver i alle verneområda i fylket. Med den høge kvaliteten som Flostranda har som verneområde ønskjer vi like fullt å prioritere dette reservatet høgt for tiltak. Særleg viktig er tiltak som syner seg naudsynte for å ta vare på verneverdiane. Det er vanskeleg å gje overslag på kva dette vil koste. Vi vil starte med dei areala som er mest påkravde å gjere noko med, og ikkje «gape over» meir enn det er mogleg å følgje opp på ein god måte. Vidare vil vi prioritere midlar til overvaking på ein slik måte at ein får følgt opp dei etablerte analyseflatene for vegetasjon, og slik sikre oppdaterte
informasjonar som rettesnor for forvaltninga av området.
***
8. LITTERATUR
Fridtun. J. 1990. Skår-grisehuset og grisehald i utmark i Oppstryn. Årbok for Nordfjord, 1990, s. 151-158.
Fylkesmannen i Sogn og Fjordane, 1979. Utkast til verneplan for edellauvskog i Sogn og Fjordane fylke. 77 s.
Gaarder, G. & Jordal, J.B. 1995. Biologiske undersøkelser av noen kulturlandskap og en edellauvskog i Sogn og Fjordane i 1994. Fylkesmannen i Sogn og Fjordane,
miljøvernavdelinga. Rapport nr. 3 -1995. 50 s.
Hanssen, O. 1990. Undersøkelse av billefaunaen på noen utvalgte lokaliteter i Indre Sogn (SFI) 1988/89. Upublisert notat, 10 s.
Haaland, A., Bergo, G., Breiehagen, T., og Munkejord, Aa. Fuglefaunaen i Stryne- og Loenvassdraget, Sogn og Fjordane 1983-84. Konsesjonsavgjørende undersøkelser.
Universitetet i Bergen, Zoologisk institutt. Rapport: Ornitologi nr. 19. 136 s.
Korsmo, H. 1976. Naturvernrådets landsplan for edellauvskogreservater i Norge. IV Hordaland, Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal. Botanisk inst. NLH, Ås. 204 s.
Lea, B.O., 1985. Inventering av Flo, Hatlem og Hjorteset. Feltrapport.
Moe, B. 1992. Vegetasjonskartlegging, fastruteanalyser og floraoversikt i Flostranda naturreservat, Stryn kommune, Sogn og Fjordane. Universitetet i Bergen, Botanisk inst.
Rapport til Fylkesmannen i Sogn og Fjordane. 33 s.
Moe, B. 1995a. Etablering og oppfølging av fastruteanalyser i Flostranda naturreservat, Stryn kommune. Universitetet i Bergen, Botanisk inst. Rapport til Fylkesmannen i Sogn og Fjordane. 9 s.
Moe, B. 1995b. Vernet edelløvskog i Hordaland; tilstand, fastruteanalyser, floraoversikt og skjøtselsbehov 20 år etter registreringene. MVA-rapport nr. 5/95. Fylkesmannen i Hordaland, Miljøvernavdelinga.
Skogen, A. 1990. Flostranda edelløvskogreservat, Stryn, vegetasjon, verneverdi, tilstand og skjøtselsbehov. Univ. i Bergen, Botanisk inst. Upublisert rapport. 28 s.
Sogn og Fjordane fylkeskommune. Stadnamn i Sogn og Fjordane. Innsamlingsprosjekt i samarbeid med kommunane 1985-1987. Upublisert materiale.
9.0 VEDLEGG
Vedlegg 1: Verneforskrift for Flostranda naturreservat (Kgl.res av 13.09.1991)
I
I medhald av lov om naturvern av l9. juni 1970 nr. 63 § 8, jfr. § 10 og §§ 21, 22 og 23, er eit edellauvskogsområde på nordsida av Strynevatnet i Stryn kommune i Sogn og Fjordane, verna som naturreservat ved Kgl. res. av 13.september 1991 under namnet Flostranda naturreservat.
II
Det verna området femnar om heile eller delar av følgjande gnr/bnr: 3/1, 4/1, 5/1, 5/2, 5/4, 6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 7/1, 7/2, 7/3, 7/4, 7/5, 7/6, 7/7, og 7/9.
Reservatet dekkjer eit areal på 1791 dekar.
Grensene for naturreservatet går fram av vedlagte kart i målestokk 1:5000, datert Miljøverndepartementet juli 1991. Kartet og verneforskrifter finst i Stryn kommune, hjå fylkesmannen i Sogn og Fjordane, i Direktoratet for naturforvaltning og i
Miljøverndepartementet.
Dei nøyaktige grensene for reservatet skal avmerkast i marka etter nærare rettleiing frå forvaltningsstyresmakta. Knekkpunkta bør koordinatfestast.
III
Føremålet med vernet er å ta vare på eit edellauvskogsområde med særs gode lokalklima- og jordbotntilhøve som står i ei særstilling i Noreg på grunn av storleiken, artsrikdomen og mangfaldet i skog- og vegetasjonstypar.
IV
For reservatet gjeld følgjande reglar:
1. Vegetasjonen, her medrekna daude buskar og tre, er verna mot skade og øydeleggjing, med unnatak av det som kjem av fri ferdsle eller tiltak i medhald av punkta V - VIII.
2. Det er forbode å fjerne planter eller plantedelar frå reservatet. Nye planteartar må ikkje innførast. Granplanting og treslagskifte er ikkje tillate.
3. Det må ikkje setjast i verk tiltak som kan endre dei naturgjevne tilhøva, som t.d.
oppføring av bygningar, anlegg og faste innretningar, opplag av båtar, campingvogner o.1., framføring av luftleidningar, jordkablar og kloakkleidningar, bygging av vegar, drenering og anna form for tørrlegging, uttak, oppfylling, planering og lagring av masse, ny utføring av kloakk eller anna tilførsle av konsentrerte ureiningar, tømming av avfall, gjødsling og bruk av kjemiske middel.
Opplistinga er ikkje uttømmande.
4. Motorisert ferdsle er forbode.
V
Reglane i pkt. IV er ikkje til hinder for:
1. Gjennomføring av militær operativ verksemd og tiltak i ambulanse-, politi-, brannvern-, sikrings-, oppsyns-, skjøtsels- og forvaltningssamanheng.
2. Sanking av bær og matsopp.
3. Tradisjonell beiting. Forvaltningsstyresmakta kan fastsetje reglar for beite i reservatet dersom dette er naudsynt for å unngå vesentlege skade eller endringar i vegetasjonen.
5. Bruk av området i samsvar med dei dispensasjonane som forvaltningsstyresmaktene har gjeve medan området har vore mellombels verna, inntil det ligg føre godkjend
forvaltningsplan for området.
6. Rydding under og vedlikehald av eksisterande kraftline.
VI
Forvaltningsstyremakta kan gje løyve til:
1. Vegsikringstiltak langs fylkesveg 722 som utgjer sørgrensa av reservatet.
VIII
Forvaltningsstyresmakta eller den forvaltningsstyresmakta gjev løyve, kan gjere unnatak frå verneforskriftene når føremålet med vernet krev det, for vitskaplege granskingar, arbeid av vesentleg verdi for samfunnet, og i andre særlege høve når det ikkje strir mot føremålet med vernet.
IX
Forvaltninga av verneforskriftene er lagt til fylkesmannen i Sogn og Fjordane.
X Denne forskrifta tek til å gjelde straks.
Vedlegg 2: Særskilde skjønnsføresetnader ved erstatningsskjønn for Nordfjord heradsrett av 22.10.1993. Utdrag frå rettsboka:
"Spesielle skjønnsforutsetninger:
1. Beiting.
Med tradisjonell beiting i verneforskriftenes pkt. V nr. 3 skal forstås:
A.
a)Beiting med det/de dyreslag som tradisjonelt har beitet i området(ikke geit).
b)Beiting med et dyretall som ikke overstiger det antall dyr det enkelte, bruk tidligere har sluppet på beite i området.
B.
Rydding av skog eller vegetasjon for å forbedre beitet er ikke tillatt. Gjødsling er ikke tillatt.
2. Uttak av gran.
A.
Med referanse til bestandskart utarbeidet av S.E. Dahl tillates følgende bestander av gran avvirket når skogen er hogstmoden:
gnr. 6 bnr. 1 teig 3 bestand 3 gnr. 6 bnr. 1 teig 4 bestand 2 gnr. 6 bnr. 2 teig 3 bestand 4 gnr. 6 bnr. 3 teig 4 bestand 2 gnr. 6 bnr. 4 teig 4 bestand 3 gnr. 7 bnr. 4 teig 1 bestand 3
Det kan påregnes at forvaltningsmyndigheten ikke vil benytte adgangen etter vernereglenes pkt. VII til fjerne disse bestander.
B.
For alt uttak av gran gjelder at dette skal skje korteste vei ut av reservatet, slik at man får minst mulig terrengskade og fjerning av trær i driftstraseen. Forvaltningsmyndigheten skal varsles før hogst igangsettes.
C.
Ny tilplanting vil ikke bli tillatt etter avvirkning.
D.
Rydding og tynning tillates ikke i reservatet.
E.
Veibygging tillates ikke i reservatet.
3. Hogst av stedegne treslag
I den grad det som skjøtselstiltak vil være aktuelt å ta slikt trevirke, vil de aktuelle grunneiere få tilbud om i avvirke/overta slikt trevirke. Avvirkning vil skje som plukkhogst og etter anvisning fra forvaltningsmyndigheten. Denne bestemmelse skal likevel ikke innvirke på grunneiernes erstatningsmessige posisjon."
