• No results found

KYSTENS STEINALDER I AUST-AGDER

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Share "KYSTENS STEINALDER I AUST-AGDER"

Copied!
596
0
0

Laster.... (Se fulltekst nå)

Fulltekst

(1)

KYSTENS STEINALDER I AUST-AGDER

THE STONE AGE COASTAL SETTLEMENT IN AUST-AGDER, SOUTHEAST NORWAY

Kulturhistorisk museum, Universitetet i Oslo

2014 til 2016. Innenfor den 23 km lange traséen ble til sammen 34 lokaliteter fra steinalderen

undersøkt. I tid spenner lokalitetene fra ca. 9000 til 1700 f.Kr. og dekker med det nesten hele steinalderen fra tidligmesolitikum til og med seinneolitikum. I tillegg ble en lokalitet med gravhauger og hulveier fra jernalderen undersøkt. Resultatene fra undersøkelsene presenteres i denne publikasjonen.

Resultatene fra E18 Tvedestrand–Arendal-prosjektet bidrar med ny og viktig kunnskap om steinalderen langs kysten i Aust-Agder, et område hvor steinalderen fram til nå har vært lite undersøkt. I tillegg til å øke kunnskapen om steinalderen i Aust-Agders kystlandskap har dette nylig framgravde, arkeologiske kildematerialet også et stort vitenskapelig potensial i overregionale og internasjonale sammenhenger.

Redaktører:

Gaute Reitan, prosjektmedarbeider, Kulturhistorisk museum, Universitetet i Oslo Lars Sundström, prosjektleder, Kulturhistorisk museum, Universitetet i Oslo

In advance of the construction of a new E18 highway between the two towns of Tvedestrand and Arendal in Aust-Agder county, Southeast Norway, a comprehensive archaeological excavation project was carried out in 2014–2016 by the Museum of Cultural History, University of Oslo. Within the 23 km long stretch a total of 34 Stone Age sites were investigated. The sites date from c. 9000 cal. BC to c. 1700 cal. BC, thus covering almost the entire Stone Age from the Early Mesolithic through to the Late Neolithic. The results from the excavations are presented in this project publication.

Prior to the E18 Tvedestrand–Arendal project the Stone Age along the coast of Aust-Agder has been investigated only to a small degree. Hence, the newly recorded archaeological material contributes to a significant increase of knowledge on a local scale, and it could also have a significant research potential in an international perspective.

Editors:

Gaute Reitan, assistant project manager, the Museum of Cultural History, University of Oslo Lars Sundström, project manager, the Museum of Cultural History, University of Oslo

Gaute Reitan, Lars Sundström (red.)

Gaut e R eitan, Lars Sundstr öm (r ed.) KY STENS S TEINALDER I A US T- AGDER

9 788202 566289 ISBN 978-82-02-56628-9

www.cda.no

KYSTENS STEINALDER I AUST-AGDER

Arkeologiske undersøkelser i forbindelse med ny E18 Tvedestrand–Arendal

THE STONE AGE COASTAL SETTLEMENT IN AUST-AGDER, SOUTHEAST NORWAY

Archaeological Excavations along the New E18 Tvedestrand–Arendal

Tvedestrand - Arendal.indd All Pages 28.11.2018 09:07

(2)
(3)

Kystens steinalder i Aust-Agder

Arkeologiske undersøkelser

i forbindelse med ny E18 Tvedestrand–Arendal

The Stone Age Coastal Settlement in Aust-Agder, Southeast Norway

Archeological Excavations

along the New E18 Tvedestrand–Arendal

Gaute Reitan og Lars Sundström (red.)

Kulturhistorisk museum, Universitetet i Oslo

(4)

Forsideillustrasjon: Enegget pilspiss fra den tidligmesolittiske lokaliteten Sagene B1 (ca. 8800–8700 f.Kr.). Målestokk 3:1. Foto: KHM.

Baksideillustrasjon: Hjerteformet pilspiss fra seinneolitikum (ca. 1900–1700 f.Kr.) fra den flerfasede lokaliteten Kvastad A2. Målestokk 2:1. Foto: KHM.

Trykking av boken er finansiert av Nye Veier AS Sats og omslag: have a book

Trykk: UAB Balto Print, 2018, Litauen Font: Adobe Caslon Pro 11/13,3 pkt Papir: Multiart silk 115 g

Alle henvendelser om denne boken kan rettes til:

Cappelen Damm Akademisk Postboks 1900 Sentrum N-0055 Oslo

www.cappelendamm.no [email protected]

Kulturhistorisk museum Arkeologisk seksjon

Postboks 6762 St. Olavs plass N-0130 Oslo

Norway

Tlf.: (+47) 22 85 19 00 Fax: (+47) 22 85 19 38

E-mail: [email protected]

Det må ikke kopieres fra denne boken i strid med åndsverkloven eller fotografiloven eller i strid med avtaler inngått av KOPINOR, interesseorgan for rettighetshavere til åndsverk.

(5)

FORORD

På bakgrunn av byggingen av ny E18 mellom Tvedestrand og Arendal i Aust-Agder gjennomførte Kulturhistorisk museum, Universitetet i Oslo, arke- ologiske utgravninger i 2014–2016. Undersøkelsene var finansiert av tiltakshaver Statens vegvesen (Nye Veier AS fra 1. januar 2016). Denne publikasjonen presenterer resultatene fra de omfattende arkeolo- giske undersøkelsene og setter med det sluttstrek for forvaltningsprosjektet E18 Tvedestrand–Arendal. I den anledning er det mange som skal takkes for ulike bidrag underveis.

Prosjektet har hatt en styringsgruppe bestående av Axel Mjærum (leder 2014–2015), Inger M. Berg- Hansen (leder 2016–2017), Almut Schülke, Knut Andreas Bergsvik, Marianne Skandfer og Sheila Coulson. Nils Ole Sundet og Olaf Sverre Berntsen har vært observatører. Det skal rettes en stor takk til styringsgruppen for alle konstruktive innspill underveis når det gjelder både prioriteringer i felt og gjennom- lesing av manuskripter til denne publikasjonen. En

ekstra takk til Inger M. Berg-Hansen for støtte og kvalitetssikring i inn spurtfasen av arbeidet med boka.

Synnøve Viken, Kim Darmark, Linnea Syversætre Johannessen, Jo-Simon Frøshaug Stokke, Annette Solberg, Birgitte Bjørkli og Jessica L. McGraw i prosjektstaben skal ha takk for kreativitet og god innsats underveis. Det ble lagt en ambisiøs plan for skrivingen – vi kom i mål til slutt! Synnøve Viken skal ha stor takk for sin imponerende evne til både å skrive, lage tabeller og tilrettelegge figurer til trykk – og en masse annet – inn mot ferdigstilling.

Samarbeidet med tiltakshaver Statens vegvesen/

Nye Veier AS har vært tett og svært godt, noe Åshild Bruun-Gundersen skal takkes spesielt for. Pål Arne Haugsjå og Stein Skåli hos Knut Haugsjå AS skal ha takk for tilrettelegging og hjelp med alt det praktiske i felt. Aust-Agder museum og arkiv/KUBEN ved Marianne Eldorhagen, Aust-Agder fylkeskommune ved Nils Ole Sundet samt Nina Torp skal takkes for et vellykket formidlingssamarbeid. Både grunneiere Fra E18 Tvedestrand–Arendal-prosjektets siste dag i felt. Foran, fra venstre: Isak Roalkvam, Jo-Simon Frøshaug Stokke, Kim Darmark, Annette M. Strandli, Jan Kristian Hellan, Gaute Reitan, John Asbjørn Havstein. Bak, fra venstre: Solfrid Granum, Judyta Zawalska, Justin Kimball, Ronny Kvarsnes, Synnøve Viken, Silje Hårstad, Monica Svendsen, Lars Sundström, Kine Søreng Henriksen, Eystein Østmoe, Linnea Syversætre Johannessen og Lærke (nesten to år). Foto: N. Torp.

(6)

og andre lokale skal takkes for imøtekommenhet og interesse.

Sist, men slett ikke minst, til alle som har jobbet i felt med oss underveis: Tusen takk for all spaing, sålding og stå-på-vilje i alle værforhold, for alle gode historier i arbeidspausene og for alle skrøner og all latter rundt grillen i hytteveggen på Sandaa på Tromøya.

Steinalderen i Aust-Agder har fram til nå vært lite undersøkt, og våre utgravninger bidrar med en betydelig kunnskapsvekst. En av E18 Tvedestrand–

Arendal-prosjektets målsettinger har vært å legge til

rette for framtidige analyser. Nå som resultatene er publisert, håper og tror vi at mer av det vitenskapelige potensialet til disse dataene vil utløses i de kommende årene.

Oslo, mai 2018 Uppsala, mai 2018

Gaute Reitan, Lars Sundström,

prosjektmedarbeider prosjektleder

(7)

DEL 1 � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �15 1�1� E18 TVEDESTRAND–ARENDAL-PROSJEKTETS BAKGRUNN OG ORGANISERING � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �17

Gaute Reitan

Innledning � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �17 Prosjektets bakgrunn � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �18 KHMs organisering av E18 Tvedestrand–Arendal-prosjektet � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �18 Organisering og administrative roller i prosjektet � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �18 Budsjett � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �22 1�2� KUNNSKAPSSTATUS OG TIDLIGERE UNDERSØKELSER AV STEINALDEREN

I AUST-AGDERS KYSTSTRØK � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �23 Gaute Reitan

Innledning � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �23 Kronologisk rammeverk � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �23 Steinalderen i Aust-Agder � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �23 1�3� AUST-AGDER FYLKESKOMMUNES REGISTRERINGER I FORBINDELSE MED

NYE E18 TVEDESTRAND–ARENDAL � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �29 Synnøve Viken og Gaute Reitan

1�4� PROSJEKTPLAN OG FAGLIGE PROBLEMSTILLINGER FOR

E18 TVEDESTRAND –ARENDAL-PROSJEKTET � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �31 Axel Mjærum, Ole Christian Lønaas, Synnøve Viken og Gaute Reitan

Lokaliteter fra steinalderen: kronologi og regionalitet langs kysten av Aust-Agder � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �31 Lokaliteter fra jernalderen: gravskikk, ferdsel og lokal gårdsutvikling � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �32 1�5� UTGRAVNINGSSTRATEGI, METODE, DOKUMENTASJON OG FUNNBEARBEIDING � � � � � � � � � � � � � � � � �33

Lars Sundström, Linnea Syversætre Johannessen, Gaute Reitan og Synnøve Viken

Innledning � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �33 Steinalderlokaliteter i utmark � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �33 Steinalderlokaliteter i dyrket mark � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �34 Digital dokumentasjon � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �36 Utstyr anvendt i den digitale dokumentasjonen � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �36 Funnspredningskart til rapporter og artikler � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �37 Funnbearbeiding og katalogiseringsstrategi � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �38 1�6� FORMIDLING AV UTGRAVINGSRESULTATENE VED

E18 TVEDESTRAND–ARENDAL-PROSJEKTET � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �39 Gaute Reitan

Organisering og planlegging � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �39 Mediedekningen av utgravingsprosjektet � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �39

«Situasjoner» av Nina Torp – et samtidskunstprosjekt om hvordan kulturarv blir til � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �39 Utstilling på Aust-Agder museum og arkiv/kuben i Arendal � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �41 Internett og sosiale medier � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �41 Digitalt feltmuseum � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �42 Øvrig formidling � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �42

(8)

1�7� NATURVITENSKAP OG EKSPERTANALYSER � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �47 Synnøve Viken og Gaute Reitan

Innledning � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �47 Utarbeiding av strandlinjekurve � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �47 Vedartsbestemmelser � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �47 C14-dateringer � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �47 Makrofossilanalyser � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �55 Analyse av jordkjemi på Hesthag C7 � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �55 Analyse av mikromorfologi på Hesthag C7 � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �55 Pollenanalyser og vegetasjonshistoriske analyser � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �55 Geologisk undersøkelse av kvartsåren på Kvastad � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �55 Flintteknologisk analyse � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �56 1�8� ARBEID MED NY STRANDFORSKYVINGSKURVE I SAMBAND MED ARKEOLOGISKE

UTGRAVINGAR LANGS DEN NYE E18-TRASÉEN MELLOM TVEDESTRAND OG ARENDAL� � �57 Anders Romundset, ph.d., Noregs geologiske undersøking (NGU)

Bakgrunn � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �57 Strandforskyving på Sør-Austlandet � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �57 Metodikk – isolasjonsbasseng og borutstyr � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �58 Viktige kriterium for studien og kjelder til uvisse � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �59 Praktisk gjennomføring av studien � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �61 Resultat � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �62 DEL 2 � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �63 2�1� DE UNDERSØKTE LOKALITETENE � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �65

Gaute Reitan

Innledning � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �65 Delområde A, Kvastad � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �65 Delområde B, Sagene � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �65 Delområde C, Hesthag � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �67 Delområde D, Krøgenes � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �72 2�2� TIDLIGMESOLITIKUM (CA� 9500–8300 F�KR�) � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �73 2�2�1� SAGENE B2 � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �75

Återbesökt tidigmesolitisk lokal och kokgrop från yngre bronsålder Kim Darmark

Bakgrund för undersökningen � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �75 Läge, topografi och jordmån � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �75 Undersökningsförlopp och metod � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �75 Källkritiska faktorer � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �78 Strukturer � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �78 Fyndmaterial � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �82 Fyndspridning och aktivitetsområden � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �93 Datering och bruksfaser � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �97 Tolkning av lokalen baserat på fynd och aktivitetsområden � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �98 2�2�2� SAGENE B4 OCH SAGENE B6 � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �101

Två tidigmesolitiska boplatser inne i en vik Kim Darmark

Bakgrund för undersökningen � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �101 Läge, topografi och jordmån � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �101 Utgrävning, metod och prioriteringar � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � �104

Referanser

RELATERTE DOKUMENTER

Boplassfunn fra yngre steinalder fra KRØGENES D5, KRØGENES TJERN (511/67), AREN- DAL K., AUST-AGDER. Funnomstendighet: Arkeologisk utgravning Funnene ble samlet inn ved

Profilen viste at gulvarealet i huset er gravd loddrett ned gjennom både hele dette laget og laget under, kanskje delvis ned i laget under der igjen også.. Lag 3 består trolig både

Tryte ble fanget i ganske store mengder i fire av de innsjøene som ble prøvefisket, nemlig Rosevatnet, Kilandsvatnet, Saurdalsvatnet og Flekevatnet.. Til sammen på prøvefisket

Nedre Rossetjenn er ikke kalket, men kalkingen i Øvre Rossetjenn fra 1996 har hatt stor betydning for Nedre Rossetjenn, så de to vannene bør sees i sammenheng (Matzow &

Lengdefordelingen for aure fanget på prøvefisket i Marksettjenn viser fisk fra 13 til 25 cm, med flest fisk ved 21-23 cm (Figur 6A).. Aldersfordelingen viser fisk i aldersgruppene 1+

Som vist i figur 3, vil de foruren- serne som har en for høy avgift, a H , i forhold til optimal avgift a opt redusere utslippene mer, og rensekostnaden R H vil være større, enn

På lokaliteter som ikke var avtorvet eller gravd i kvadranter og lag under trinn 2, var denne delen av undersøkelsen egnet til å søke etter strukturer på hele

kvadranter med fem eller flere funn utvidet til hele 1 m 2 -ruter. Til sammen 29 m 2 ble gravd ut, og totalt 667 funn ble samlet inn i denne delen av under- søkelsen. Trinn 1