Førde, 30.11.2011 NVE
Konsesjonsavdelinga Postboks 5091 Majorstua 0301 OSLO
Tilleggsfråsegn: Sognekraft AS – Søknad om bygging av Leikanger kraftverk i Henjaelvi og Grindselvi i Leikanger kommune, Sogn og Fjordane
Vi viser til høyringsbrevet dykkar av 31.08.2011 og til tilleggsutgreiingane som vi har lasta ned via internett, og takkar for at vi (grunnasjukdom) fekk utsett høyringsfristen.
I tillegg til å kommentere tilleggsutgreiingane, har vi også nokre kommentarar i tilknyting til NVE si sluttsynfaring av prosjektet 19.10.2011. Hovudfråsegna vår av 01.07.2009 gjeld framleis, men enk- elte ting som vi tok opp der, særleg ting som hadde med den opphavelege, sterkt misvisande hydro- logirapporten å gjere, er no til eiviss grad retta på. Konklusjonen vår er framleis uendra: Vi er sterke motstandarar av utbygginga!
Kommentarar til tillegget til Hydrologirapporten:
Først: Vi takkar NVE for at de kravde ei tilleggsutgreiing for hydrologi. Den opphavlege hydrologi- rapporten hadde så grove feil/manglar at dette var heilt nødvendig. Spesielt ettersom det er anadrom fisk på den strekninga der feila/manglane ved den første rapporten var aller størst. Landskap er også eit særleg viktig tema på den strekninga.
Hydrologi er det fagområdet som framfor dei aller fleste andre fagområde, er kraftutbyggarar (og NVE sjølvsagt) sitt spesialfelt. Med bakgrunn i dette undrar det oss mykje at ”parhestane” Sogne- kraft og BKK (i dette tilfellet) har gjort ein så dårleg jobb at dei på dette sitt spesialområde, vert
”arresterte” av oss ”glade amatørar” (på dette fagfeltet) i Turlaget. Kan det vere litt ”flaut”??
Enda meir ”underleg” blir det heile når all den informasjonen vi brukte for å ”arrestere” Sognekraft/
BKK var henta frå konsesjonssøknaden. Dette var altså velkjend informasjon for utbyggarane, dei hadde jo sjølv skrive den. Men kvifor haddehydrologirapporten då så grove feil/manglar?
Vi har ikkje teke ein grundig gjennomgang av tilleggsrapporten om hydrologi. Den gjennomgangen reknar vi med at de fagfolka i NVE tek. Men vi har eitt spørsmål som vi vil be NVE sjå på spesielt:
Føresetnadane for ”Maksimalt forbruk settefiskanlegg” i Tabell 2 på side 5. Kva er bakgrunnen for desse føresetnadane? Er dette føresetnadar som sannsynlegvis er korrekte i fleire tiår framover? Er føresetnadane i samsvar med den konsesjonen for vassuttak som Marine Harvest har fått, eller inne- held konsesjonen løyve til større uttak i heile eller delar av året? I konsesjonssøknaden stod det:
”Forbruket varierer over året, gjennomsnittleg ca. 270 l/s.” Dette stemmer ikkje med Tabell 2.
Kommentarar til tilleggsrapporten om Ferskvassøkologi:
Vedr. fisken i Trastadalsvatnet: Av rapporten går det fram at utløpsosen sannsynlegvis er det einaste gyteområdet i innsjøen, og at all rekruttering av aure truleg vil forsvinne ved nedtapping større enn 2 m. I klårtekst betyr dette at auren i Trastadalsvatnet blir utrydda viss det ikkje blir sett i verk tiltak! (Det erplanlagt størretapping enn 2 m!)
Viss NVE skulle vurdere å gje løyve til utbygginga, ber vi om at utbyggaren vert pålagd å sette ut fisk i Trastadalsvatnet som kompensasjon for at aurebestanden elles vil verte utrydda!
Fisk i Henjaelvi, ikkje anadrom del: Etter vår vurdering er den negative verknaden for fisken klårt undervurdert på denne strekninga, fordi det ikkje er teke omsyn til at vekkføringa av vatn med til- høyrande reduksjon av vassdekt areal, vil føre til redusert mattilgang til fisken. At denne vurderinga er rett vert forsterka av noko vi les nedst på side 12 i Tilleggsrapporten (NB! vår utheving):
”Dette viser at aurene i området kjønnsmodner tidlig og stagnerer i vekst i størrelsesområdet rundt 20 cm. Grunnen til den relativt tidlige vekststagnasjonen er næringssituasjonen.”
Fisk i Henjaelvi, anadrom del: Sitat frå side 3 i Tilleggsrapporten:
”Elvestrekningen på den anadrome strekningen er stort sett grunn og relativt store deler av elven vil bli tørrlagt ved lav vannføring noe som kan gi redusert fiskeproduksjon.”
Vi synest ikkje det som står her stemmer med konsekvensvurderinga. Vurderinga er altfor ”snill” til fordel for utbyggaren. Andre moment som forsterkar dette inntrykket:
• Det er ikkje, så vidt vi kan sjå, teke omsyn til at lægre vassføring fører til redusert mattil- førsel for yngelen som skal vekse opp på den anadrome strekninga.
• Det er teke altfor lite omsyn til at den anadrome fisken vil få store problem med å kome seg opp i elva når vassføringa er låg. Slukevna i kraftstasjonen er svært stor, slik at flaumane blir få, og heilt tilfeldige, bortsett frå under den kraftigaste snøsmeltinga. (Og det er vel for tidleg på året til at det er særleg mykje fisk som går opp då?)
Vår vurdering er at det er stor sjanse for at dagens sjøaurestamme vil bli utrydda i Henjaelvi viss ikkje minstevassføringa ikkje vert auka samanlinka med det som det er søkt om, og viss det ikkje i tillegg vert slept regelmessige ”lokkeflaumar” slik at fisken får høve til å gå opp. Vi reknar også med at det mest truleg vil bli slutt på at laks går opp i elva. Men når dette er sagt, presiserer vi at vi ikkje er ekspertar når det gjeld fisk. Vi reknar med at både andre høyringsinstansar og NVE har mykje meir fagkunnskapar på området enn det vi har. Viss NVE vurderer å gje konsesjon, ber vi om at det vert fastsett reglar for minstevassføring og ”lokkeflaumar” som gjer at den anadrome fisken får godt levelege tilhøve i Henjaelvi også i framtida. Vidare ber vi om at det vert stilt krav om overvaking av tilhøva for den anadrome fisken i minimum 20 år framover, og at det i samband med dette vert teke atterhald om justering av konsesjonsvilkåra på kort varsel, viss utviklinga vert meir negativ enn venta ut frå det som står i konsekvensutgreiinga.
Kommentarar til nytt utbyggingsalternativ:
Under NVE si sluttsynfaring 19.10.2011 kom det opp eit nytt justert A-alternativ der inntaket vert lagt til om lag kote 540. NVE påla der og då utbyggaren om å utgreie dette alternativet. (Veldig bra!
I motsetning til Sognekraft AS, lyttar NVE til konstruktive framlegg, heldigvis!)
Frå vår side har vi seinare vurdert dette alternativet nærare ved bruk av NVE-Atlas. Det viser seg at kote 540 blir litt for høgt, fordi ein då, ifølgje kartet, får vasspegelen ståande eit stykke oppover det flate partiet nedanfor Nyastølen i Henjadalen. Av omsyn til stølen og myrområdet nedanfor den, bør ein absolutt unngå dette. For å unngå problema, må ein ned til ein stad mellom kote 530 og 535.
(Kartet er ikkje nøyaktig nok til at vi kan tilrå ei heilt nøyaktig kote.) Kva vil ein så oppnå med ei slik plassering av inntaket?:
• Ein vil unngå at Nyastølen i Henjadalen blir utsett for stor skjemmande naturinngrep i form av mellom anna anleggsveg, og dels nesten, dels heilt, tørrlagde elvar.
• Talet på bekkeinntak blir redusert med 5, frå 11 til 6 inntak. Det er faktisk ganske betydeleg! Det blir 2 færre inntak oppe i Henjadalen, 2 færre oppe i Grindsdalen og 1 mindre i Skulåni lenger nede i ein sidedal til Henjadalen.
• I Grindsdalen vil nokre fine fossar nedanfor dei planlagde inntaka på kote 600 framleis kunne renne fritt, anleggsvegen vert ein heil del kortare, og det eine inntaket som vert att høgt oppe i Grindsdalen vert plassert på ein mindre synleg stad enn dei 3 inntaka høgre oppe.
NB! Det nye justerte A-alternativet kan forbetrast ytterlegare viss dei to minste bekkeinntaka, Skitstøla i Grindsdalen og Skulåna i Henjadalen, vert sløyfa fullstendig. Særleg sløyfing av inn- taket av Skulåna vil redusere tunnellengda og storleiken på tunnelmassane ein heil del, og produk- sjonstapet vil ikkje bli særleg stort. Viss NVE vurderer å tilrå konsesjon til det justerte A-alter- nativet, ber vi om at NVE også vurderer å sløye eitt eller helst begge dei to nemnde inntaka.
Vår vurdering av den alternative utbyggingsløyinga: Samanlikna med det konsesjonssøkte A- alternativet, vert ei utbygging med inntak på kote 530 – 535 ei klår miljøforbetring. Talet på bekke- inntak vert redusert med 5, Nyastølen i Henjadalen vert spart for inngrep, og inngrepa i Grindsdalen kjem litt lenger nede i dalføret, slik at i alle fall litt urørt natur vert spart. Den samla lengda på tun- nelane vert redusert med anslagsvis 4 km, kanskje noko meir når ein tek omsyn til at sidetunnelar opp til 5 bekkeinntak fell bort. (NB! Vi har ikkje rekna nøyaktig på det, det er vel ikkje ”vår jobb”.) Dette betyr ein reduksjon i dei steinmassane som skal deponerast på 25-30%. Det er mykje!
NB! Ei ytterlegare forbetring kan oppnåast viss ein sløyfar inntak av Skitstøla og Skulåna.
Vi ønskjer ikkje dette justerte A-alternativet, vi synest det er altfor omfattande og konfliktfylt, sjølv om det betyr ei svært klår miljøforbetring samanlikna med det konsesjonssøkte A-alternativet. Vår klåre meining er at Leikanger kraftverk ikkje bør byggast ut i det heile. Skadeverknadane og miljø- konfliktane, inklusive konfliktane med friluftsliv, vert for store!
Viss NVE vurderer å tilrå utbygging av Leikanger kraftverk, meinar vi at NVE skal tilrå det justerte B-alternativet som Fylkesrådmannen gjekk inn for i si tilråding til fylkespolitikarane.
(Dette var eit alternativ som også vi skisserte i vår hovudfråsegn.)
Konsekvensane av utbygginga, tilleggskommentarar om friluftsliv i Henjadalen:
Under synfaringa vart det av ein av deltakarane peika på kor viktig Henjadalen er for det som vart kalla ”kvardagsfriluftslivet”. Det at ein kan gå ut gangdøra heime og rett ut på tur i naturen.
Under synfaringa fekk vi stadfesta at det sjølv på kvardagar, og ”midt i arbeidstida”, er nettopp slik aktiv bruk av turområdet i Henjadalen. Når vi køyrde opp dalen møtte vi 4 personar, eit par som lufta hunden, og to som sat og hadde pause og opplevde naturen i elvekanten ca. 100 m nedanfor der vi parkerte. Når vi køyrde ned att ca. kl. 16.30, etter at synfaringa var avslutta, møtte vi mange fleire som var på tur, underskrivne ”mista tellinga”.
Noko vi også fekk oppleve under synfaringa, var dei uvanleg fine naturopplevingane ein kan få på sjølv korte og lette turar som folk i (nesten) alle aldrar kan gå. Både Rukandefossen og Fivelhola/
Flyane-området har store naturkvalitetar som det etter vårt syn er overmåte viktige å ta vare på i eit lokalsamfunn!
Om utbyggarar si evne til å tilpasse seg andre interesser enn berre sine eigne:
Det blir hevda at moderne vasskraftutbyggingar er mykje meir miljøvenlege i dag enn utbyggingane var for 50 – 60 år sidan. På nokre område stemmer dette så absolutt. I nye utbyggingar vert det rydda
svært mykje betre opp i samband med at anleggsarbeidet vert avslutta. Alt ”rask og rot” vert fjerna.
Dette er svært mykje betre enn for eldre utbyggingar, heldigvis.
Når det gjeld minstevassføring derimot, er ikkje forbetringane særleg store for store kraftutbyggingar (det er betre for småkraftverk). Eit ”skrekkeksempel” i så måte kan vere Kjøsnesfjorden kraftverk der det til saman, frå i alt 13 inntak (trur vi det var), vert sleppt 120 l/sek. Det er på omlag same liter- nivå som for småkraftverk med 4 – 5% av den produksjonen som Kjøsnesfjorden har. Også i andre store kraftutbyggingssaker ser vi at dei 50 – 60 år gamle haldningane til slepping av minstevassfør- ing heng att hos utbyggarane. Døme: Østerbø og Randalen kraftverk, der utbyggaren ønskjer at det frå inntaket i den store Mjølsvikelva ikkje skal sleppast ein einaste dråpe minstevassføring, og der det elles i utbygginga, etter utbyggaren si meining, heller ikkje skal sleppast meir enn heilt ubetyde- lege vassmengder. Ikkje mindre enn 3 flotte fossar skal fullstendig tørrleggast, meinar utbyggarane.
Heldigvis finst det også utbyggarar som har ei betre og meir moderne haldning til korleis nye kraft- utbyggingar skal gjennomførast. Utbyggarar som evnar å lytte til konstruktive innspel, som vurderer innspela på ein skikkeleg måte (med eller utan rettleiing/gode innspel frå NVE), og som aksepterer å endre planane sine til det betre. Eit par døme:
• I saka om Illvatn pumpekraftverk forkasta Norsk Hydro nesten fullstendig den opphavelege utbyggingsløysinga dei gjekk inn for i Meldinga, og konsesjonssøkte ei anna og mykje meir miljøvenleg utbygging. Den store endringa kom etter konkrete innspel frå fleire hald, innspel som fekk støtte frå NVE.
• I saka om Mork kraftverk kom E-CO Vannkraft, etter at NVE hadde gitt positiv innstilling til OED, på heilt eige initiativ med ein planendringssøknad for tilkomst til kraftstasjonen som er svært mykje betre enn den konsesjonssøkte. Slik kan det gjerast når ein tenkjer miljøvenleg!
Leikanger kraftverk er svært kontroversielt, det veit vi alle, også Sognekraft AS, etter dei folkemøta som har vore, og etter dei høyringsfråsegnene som har kome inn. I slike, så kontroversielle saker, ville det vere rimeleg å vente ei viss fleksibel, open, og lyttande haldning frå utbyggaren si side. Ein viss vilje til i alle fall å kome motstandarane til ei viss grad i møte. Under synfaringa fekk vi eit svært godt inntrykk av Sognekraft sine haldningar. Eit par døme:
• Utbyggingsalternativ B, med dei endringane som Fylkesrådmannen gjorde framlegg om i si saksutgreiing til Fylkesutvalet, ville vere ei rimeleg ”kompromissutbygging” som ville redu- sere konfliktnivået kraftig, samstundes som det ville gje Sognekraft ei ganske god utbygging med ein betydeleg produksjon. Den svært klåre meldinga vi under synfaringa 19.10.2011 fekk frå Sognekraft si side, var at dei ikkje hadde konsesjonssøkt B-alternativet. Meldinga vi fekk var forma som eit ultimatum om at viss dei ikkje fekk bygge ut etter A-alternativet, så ville dei ikkje bygge Leikanger kraftverk i det heile!
• Under synfaringa var det med nokre aktive deltakarar som undervegs kom fram med ei rekkje framlegg til miljøforbetringar av utbygginga. Mellom anna var det med ein ungdom som på ein svært sakleg, god og konstruktiv måte argumenterte for det justerte A-alternativet med inntak på ca. kote 540, og peika på dei store miljøfordelane dette alternativet ville ha saman- likna med det konsesjonssøkte A-alternativet. Slik vi opplevde det, hadde Sognekraft sine folk ei heilt konsekvent negativ haldning til alle innspel. Vi håpar vi tek feil, og at vi har overhøyrt noko, men frå vår side registrerte ikkje eit einaste teikn til nokon som helst vilje til å gjere endringar i plasseringa av inntaka. Det måtte eit heilt direkte, konkret pålegg frå NVE si side til, for at Sognekraft skulle akseptere å vurdere endringar i utbyggingsløysinga si.
Inntrykket vi sat att med etter synfaringa, var at styret og leiinga i Sognekraft AS sit trygt planta i dei haldningane som var rådande mellom kraftutbyggarane for 50 – 60 år sidan. Vi registrerte dessverre
ikkje nokon som helst vilje til å ta omsyn til nokon andre interesser enn fallrettseigarane og Sogne- kraft AS sine eigeninteresser. Vi har vore på mange synfaringar etter kvart, men det er sjeldan vi opplever desse haldningane så eintyding. Men det undrar oss eigentleg ikkje, det var vel tilsvarande haldningar som kom til uttrykk i ei anna kontroversiell Sognekraftsak også, den om Feios kraftverk?
Ettersom Sognekraft AS tydelegvis ikkje viser den aller minste vilje til å vurdere ei meir miljø- venleg og kompromissprega utbygging som B-alternativet med Fylkesrådmannen sine fram- legg til justeringar, og slik vi forstår det, nektar å konsesjonssøke den, vil vi sterkt tilrå at NVE tilrår overfor OED å avslå heile søknaden om Leikanger kraftverk!
Viss Grindselvi og Henjaelvi i det heile skal byggast ut som ei stor felles utbygging, bør det skje etter Fylkesrådmannen sitt justerte B-alternativ!
Sakshandsamar hos oss er underskrivne, tlf. 57 82 69 05, E-post: [email protected].
Venleg helsing
SOGN OG FJORDANE TURLAG Naturvernutvalet
Alvar Melvær (sign.) leiar
