I S R A E L S O M M I S J O N S M A R K
AV MAGNE SOLHEIM
Eg har f i t t ti1 oppgive i skriva om Israel som misjonsmark, men det er inga lett oppgive, for p i f i stader i verda er vel alt i slik rivande vokster og utvikling som i Israel.
Staten Israel er eit faktum og har vore det i over 3 i r , men det er ingen ferdig stat, men ein stat i emning og utvikling. D i staten vart proklamera den 14. mai 1948, budde det mindre enn 700.000 jwdar innanfor grensene, men p i 3 i r har Israel nesten fordobla sitt folketal.
*Vi har ein stat, men vi er enni ikkje eit folk,. sa ein jwde i lei- dande stilling ti1 meg ein gong. Det kjem sikkert ti1 i ta lang tid enni fwr jwdane i Israel veks seg saman ti1 eit folk. Dei kallar seg alle jwdar, men har kome f r i over 60 land f r i ymse stader i verda. Deira morsmil er oftast det milet som vert tala i det landet der dei vaks opp. N i r ein ser avisene som kjem ut i Israel, f i r ein med ein gong ein tokke a v sprikvirvaret i landet. Hebraisk er det offisielle milet, men over halvparten av folket kan ikkje hebraisk, og s i lenge masse- innvandringa stir p i , vert det stadig fleire som ikkje kan hebraisk.
Borna som veks opp lxrer hebraisk p i skulen, men mange av dei som n i kjem ti1 Israel som vaksne, kjem aldri ti1 i lxra skikkeleg hebraisk. Nye koloniar veks fram stadig, og i mange av desse kolo- niane bur det folk s i i seia f r i eit land. P i denne miten finn ein koloniar der det vert tala rumensk, ungarsk, bulgarsk, tjekkisk osv., alt etter det landet folket er ifri. N i r borna byrjar i Izra hebraisk p i skulen, lxrer s i foreldra hebraisk av borna sine, s i godt det let seg gjera.
Men det er ikkje berre dei mange sprik som valder vanskar og klwyver folket. Den kulturelle og religiose ulikskapen er ogsi stor.
T.d.: Nyleg kom det ca. 100.000 jadar f r i Irak. Dei kom f r i eit av
dei eldste ajadesamfunnan i verda, og szttar f r i dei jadant som vart farde i fangenskap ti1 Babylon av Nebukanesar, men som ikkje vende heimatt dB dei <70 i r ~ var omme. Dei har si eiga soge, og sine eigne tradisjonar som g i r attende over 2500 i r i tida. Ei anna asiatisk folke- gruppe er jemenitane f r i Jemen (i Sar-Arabia). Dei hevdar at dei har levd i Jemen i 3000 i r . Dei kan bide hebraisk og arabisk. Jwdane f r i Nord-Afrika er ogsi eit folkeferd for seg og har i irhundre yore underkua av muhamedanerne der, og hoyrer ti1 dei mest primitive jadar i verda. I utsjiande liknar dei mest p i jadane f r i Asia. Jadane f r i Asia og Afrika har ein brunleg hudfarge og ser heilt annarleis ut enn dei europ6iske og vesterlandske jadane. Vesterlandsk kultur er ukjend for dei. Ofte har ein nlann 3-4 koner og 30-40 born.
Datrene vert ofte selde som koner alt i 10-81s alderen. I Israel har alle barneekteskap vorte oppbyste, og inga gjente har lov i gifte seg far ho er 17 i r .
Nokon religios einskap mellom jadane i Israel lian ein ikkje tala om. P i den eine sida har ein dei ortodokse lovtru jadar, som i alt og eit er bundne av den rabbinske tradisjonen. Dei ser med uro og angst p i heile utviklinga i staten Israel. Dei vil ikkje vita av nokon mo- derne demokratisk stat, men dei draymer om ein teokratisk stat, der staten skal styrast etter Moseloven og rabbinarane sine fwreskrifter, slik som dei har lxrt det i Talmud. P i den andre sida har ein den store masse som p i ingen mite vil inn under nlovenn. Dei kan vera bide religiese og ateistar. Sams for dei er berre at dei har sagt seg laus f r i den gamle slovreligionenw. Mange seier at dei ikkje trur p i nokon Gud, men dei vil byggja opp ein stat som skal tuftast p i rett- ferd, og det gode skal rida. Andre seier at dei trur p i Gud og les gjerne bide Det gamle testamente og Det nye testamente. Men ei verkeleg religias oppseding f i r berre borna som gir i dei ortodokse skulane. Staten Israel har enni ingen grunnlov. Det har ti1 denne tid vore urid i laga nokon grunnlov som kunne samla dei ulike politiske og religiase parti. Serleg har dei ortodokse jadar opponera voldsomt mot nokon moderne demokratisk grunnlov. Moseloven skal vera grunnloven.
Offisielt er det reliaionsfridom i Israel. Ein kan halda mate og
-
-gudstenester og forkynna det ein vil, p i kva mil ein vil. Dei misjonar 181
og kyrkjesamfunn som arbeidde i Palestina i den engelske mandat- tida, f i r arbeida vidare, men ein m i vel rekna med a t det vil verta vanskeleg for nye misjonar i byrja noko arbcid i Israel. For misjo- nzrar f r i nye selskap vil det, etter som det n% ser ut, verta vanske- leg i f i oppholdslayve.
NB kan vi ikkje klaga over a t det akkurat er f i misjonar som ar- beider i Israel, m e i u l u k k a er at ca. 80 010 av alle misjonzrar er i Jerusalem. Det har alltid vore noko romantisk for dei ymse kyrkje- samfunn % h a ein misjon i Jerusalem. Tel-Aviv t.d. er den eldste reine jediske byen i det nye Palestina, grunnlagt i 1909, og er den starste byen i Israel med eit folketall p i ca. 250.000 menneske. Men i Tel- Aviv er det ikkje ein einaste misjon eller kristeleg samlingsstad. Det har ikkje vore noko romantisk med Tel-Aviv. Misjonspengane gjekk mykje lettare inn n k ein kunne fortelgja at cin hadde ein misjon i Jerusalem. N o har rett nok Tel-Aviv vokse saman med den gamle byen Jaffa, som far var for starste delen arabisk, og i Jaffa er det ein engelsk og ein skotsk misjon. Nye byar veks fram i Israel, men ein leitar ti1 finytte etter misjonar der. Mykje ville ha Tore vunne om dei ymse misjonar som arbeider i Israel ville ha utnytta kreftene sine p i ein meir rasjonell mite.
Av det som far er skrive er det sikkert ikkje vanskeleg i skyna at den som vil Vera misjonzr i Israel'har mange vanskar i kjempa med.
Ein av dei mange vanskar er sprikvanskane. Ein misjonzr bsr kunna hebraisk, men med hebraisk n i r han i dag berre ein del av folket.
Dersom han kan 2-3 europkiske sprik ved sida av hebraisk er det ei stor hjelp. Diverre er dei fleste av misjonzrane som arbeider i Israel i dag engelsktalande. Det gjekk p i ein mite i den engelske mandat- tida, men i dag n%r ein ikkje den store masse med engelsk. Slik som stoda er i dag, er det ogsi naudsynleg at den einskilde misjonzr pra- ver 8 koma i kontakt med dei folkegrupper som han har fmesetna- der i koma i kontakt med. Hans arbeidsfelt vil avgrensa seg av seg a sjalv.
Ei oveleg viktig oppgive er i kunna skaffa nok biblar og ny- testamente p i dei ymse spr%k. Her har Bibelselskapet sin store misjon.
Israel og Bibelen hayrer p i ein serskild mite saman. Det m i dei jadar som ikkje trur p i Gud ogsi innrama. Det klassiske hebraiske m i l y
finn ein i Bibelen, og ein stor del av jwdane si soga finn ein der. Det gamle testamente vert difor lese i alle skular. (I Israel hat ein ti1
*
denne tid berre partiskular. Det har vore mil i samla dei ymse flok- kar om sams skular.) Sjalv om Det gamle testamente ofte vert lese i skulane som historie, poesi 0.s.v. so h e r likevel den oppvoksande slekt Det gamle testamente i kjenna. I Europa var dei fleste jwdar ukjende med sin eigen bibel. Det nye testamente er heller ikkje noko ukjend bok i Israel. Den unge slekt vil gjerne lesa Det nye testamente.Det er i det heile ikkje vanskeleg for ein misjonxr i koma i kontakt med folk. Men om ein h j i mange mater godvilje, m i ein ogs8 rekna med hard motstand. Ein veit heller ikkje kor lenge staten vil vera s i tolerant snm ni.
I den seinare rid har det heva seg rayster som forkynner at mi- sjonsarbeidet i den gammeldagse form ikkje har noko framtid for seg i Israel. Jadane hatar namnet anisjonm. Det er ogsi ein arroganse i venda seg ti1 jadane gjennom ~misjon. p i same mite som ein h a gjort med heidningane. Nei, jwdane m i ein vinna p i ein annan mite.
Ja, det er sikkert og visst at namnet emisjonn ikkje har nokon god klang i ayro p i mange jwdar, og det er heller ikkje vanskeleg i peika pH dei mange veike sider i israelsmisjonsarbeidet. Ein kan ogsi gjerne freista nye arbeidsmetodar, og freista skifta namnet umisjona med eit eller anna slags ~ i n s t i t u t t ~ t. d. Men dersom ein verkeleg vil pwva vinna jwdar for Kristus gjennom evangeliet, s8 trur eg at namnet <in- stitutt*, eller kva det n i kan vera, om ikkje lenge vil skurra like mykje i jadane sine ayro som a n i s j o n ~ . Det har aldri vore populxrt 8 forkynna jadane evangeliet: like lite i Paulus sine dagar som i dag.
Den som ventar at folk skal ropa nhurran for ein og skriva rosande i avisene om ein, nir ein kjem ti1 Israel med evangeliet, er p i avvegar.
Personleg trur eg at ein lenge enni har bruk for misjonar i Israel, men eg trur at skal Israel verta vunne for evangeliet, s i m i det meir og meir skje ved kristne jadar. Ei stor oppgive er det difor i hjelpa frtm kristne jvdar som har givor i arbeida i Guds vingard, og er villige 8 leva og lida for evangeliet p i same rid som dei kjenner seg eit med sitt folk og land.
Det er ikkje mange kristne jadar i Israel i dag. F r i tid ti1 tid kan ein i avisene i Israel lesa at det er fleire tusen daypte jedar i lander.
Det er kanskje rett, men dei j0dar som sakjer kristeleg samfunn og vedkjenner seg som kristne, er vel knapt meir enn nokre hundre, og dei fleste er i finna mellom dei nye innvandrarar. F r i Romania har det den seinare tid kome ikkje s i f i kristne jadar, og sjalv held eg fram i Israel det arbeidet som eg mitte gi opp d i kommunistane tvang meg ti1 S forlate landet i 1948. Dersom Ungarn skulle opna sine gren- ser for emigrasjon ti1 Israel, kan ein venta heller mange kristne jadar derifri.
Ei stor oppgive er det i ta seg av dei kristne jadar som kjem ti1 landet. Dersom dei vert spreidde overalt utan i ha have ti1 i koma saman om Guds ord ( p i eit sprik som dei skyna) vert dei lett utarma indeleg. Her merkar ein kanskje betre enn andre stadar kva det kristne samfunn, brodersamfunnet, har i seia. Det er p i ingen mite lett i leva som kristen jade i Israel. Det skulle Vera ei oppgive for den kristne kyrkja i hjelpa dei kristne jadar i Israel, slik at dei som kjenner seg som eitt gjennom sams sprik og tru, kunne f i bu s i pass nzr kvarandre a t dei kunne koma saman ti1 gudsteneste. Det kunne gjerast p i den mite at ein hjalp dei med hus, verktay etc. P i den miten ville det ogsi vera lettare for dei 8 oppseda borna sine i kriste- leg ind. Men d i alt er s i oveleg dyrt i Israel, mitte det ikkje s i liten kapital til. Til denne tid har t. d. ymse kyrkjer i Amerika gjeve store summar ti1 staten Israel, men i f i nokor kyrkja ti1 g i aktivt inn for
% hjelpa dei kristne jadar i landet, har vore ridlaust. Mitte den kristne kyrkja f i opp augo for det store ansvar ho har for dei kristne jadar i Israel. Kven skal hjelpa dei, dersom ikkje deira kristne bradre? Ein kan ikkje venta at dei jadiske organisasjonar skal kjenna noko ansvar for dei.
I den seinare rid har det f r i ymse hald vore tala og skrive mykje om ei jadekristen rarsla i Israel. Den tidlegare bulgarske overrabbinar Daniel Zion som vart daypt i fjor, har vore mykje omtala. Det har vore skrive rett ut at n i b m misjonane la dei kristne jadane i fred og la den hebraiske kyrkja (eller den hebraiske kristne synagogen) ta seg av det (Karmel). Det vert skrive vidt og breidt om denne rarsla som har eller skal skipa ein kristeleg synagoge i Israel. Det er framtids- kyrkja der! Det vert tala om virvinden som n i bles over landet osv.
Ofte f i r vi som bur i Israel brev f r i folk som gjerne vil vita meir om denne merkelege og lovande rarsla.
Sanninga er at det er ein liten flokk kristne jadar i Israel som n i freistar i laga ein jadekristen synagoge, som dei seier. Med dette meiner dei ei serleg j~ldekristeleg kyrkja. Eg trur knapt a t det er meir enn 10-12 mann son1 g i r inn for denne rarsla. Mellom dci r r o g d den tidlegare rabbinar Daniel Zion. Men han er ein gamal mann, som ein menneskeleg tala ikkje kan venta seg s i mykje av lenger. Nyleg sig denne flokken seg naydd ti1 i senda ut eit skriv, der dei tek av- stand f r i det venner og frendar i inn- og utland har skrive om dei.
Dei ynskjer ingen sensasjon og reklame som ikkje svarar ti1 sanninga.
Det er enni for tidleg i gjera seg noko avgjort meining om denne rarsla. Berre s i mykje kan seiast at ogsi innanfor denne vesle flok- ken er ulikskapen stor. Sume hevdar at dei vil ikkje ha nokon ring med den synlege kyrkja i gjera. Dei vil tilbake ti1 den ekte apostol- iske kyrkja, slik ho var p i jadisk grunn. Kyrkja sine dogmer bryr dei seg ikkje om. Det einaste dogme dei vil godkjenna er: n V i trur pa Jesus som Messiass. Ei av kyrkja sine store synder er a t ho har av- skaffa sabbaten og har gjort sandagen ti1 kviledag, seier nokre av dei som vil Vera fararar. Ein kan ikkje la vera i tenkja p i xjudaistane~, som Paulus kjempa s i hardt i mot, n L ein mater sume av talsmen- nene for denne rarsla. Men som sagt, ogsi innanfor denne vesle flok- ken er meiningane ulike. Sume seier at dei trur p i Jesus som Messias, men kan likevel vanskeleg kalla Jesus for Gud. Tida f;er visa kva som kjern ut av denne akristne synagogen.. Sikkert er at denne flok- ken gjerne vil Vera vitne for Messias for sitt folk, og mitte Gud gi dei klbsyn, s i dei verkeleg kunne verta det.
Eg trur at alle som arbeider og ber for Israels frelse, med lengting og ban ser fram ti1 den dagen d i det i staten Israel stir fram ei ver- keleg hebraisk kyrkja med i n d og eldfulle jadekristne leidarar. Men ei slik kyrkja kan ikkje skapast p i nokon lettvint mite, men m i veksa naturleg fram. Vi hat Guds lovnader at heile Israel skal verta frelst, og H a n vil i sin time ogsi vekkja ti1 live den hebraiske kyrkja. V i r oppgive er i Vera Hans anedarbeidarar~ - be og arbeida utan S traytna.
