fhb_1986_01.pdf (7.010Mb)

S E R I E B 1986 N r . 1

Avgrensa distribusjon varierande e t t e r Erinhald

(Restricted distribution)

KARTLEGGING A V E I G N A OMRADER FOR RTJASKJELDYRIZ;INCI- I ROGALAND OG HORDATJANE)

TERJE KLEPPE

Fiskeridirektoratets havforskn9ngsinstituIt Avdeling for akvakultur

Redaktar ERLING RRATRERG

Mars 1986

FORORD Bakgrunn Brganiserinlg Tidsramme Personell

3 MATERIA1,E O G METODAR 3.1 PrOveanle gg

3.2 Samlarar

3.3 Meteorologiske data og hydrografi8;ke nrnå1iragii.1.

3.4 Kai.akteriserlng av lokafitetane

3.5 Innsamling og opparbeiding av pr8var 4 RESULTAT 06 DISK"clSJ0M

4 . l Regional inndeling 4 . 2 ROGALAAND

4 . 2 . 1 Ryfylke s0r 4,2,1.1 Yngelavcetnfng 4 . 2 . l , 2 Tilvekst

4,2,1.3 Matinnhald

4 . 2 . l , 4 Avskalling og bycsusutvlkl;ng 4.2.1.5 Beitilag

4.2.1.6 Begroing 4,2.1,7 Hydrogra"

4,2.1,8 Konklusjon 4 , 2 ^, LI Ryfylke rniclt re 4 . 2 , 2 . 1 Yngelavsetning 4 . 2 . 2 - 2 Tilvekst

4.2.2.3 Ma"clnnl?ald

4 . 2 . 2 . 4 Avskalling og byssusulvikling 4 . 2 . 2 . 5 Bei"clng

4 , 2 , 2 , 6 Begroluig 4 . 2 , 2 , '7 liydrogrzfl 4 . 2 - 2 . 8 Konklusjon 4 , 2 - 3 Ryfyl'lie aust 4.2.3.1 Konklusjon 4 , 2 , 4 Ryfyllae nord 4.2.4-1 Ungelavsetuaång 4 , 2 , 4 , 2 Tflvekst

4 , 2 . 4 , 3 Matinnhald

4 , 2 , 4 . 4 Avclra'lling o g b yss~:s-iatvlk Pn.;

Side 6 6 6 7 7

4 , 3 HORIPAIJANI3

4 . 3 . 1 Sunnhordland y t r e 4 - 3 . 1. P Y ngelavsetning 4 , 3 , 1 , 2 Tilvekst

4 - 3 - 1 . 3 Matinnhald

4 , 3 , 1 , 4 Avskalling og byssusutvikling 4 . 3 - 1 - 5 Beiting

4 . 3 . 1 , 6 Regroing 4 . 3 , 1 , 4 flydragrafi 4 . 3 . 1 , 8 Konklusjon

4 . 3 - 2 Sunnhordland a u s t 4 , 3 . 2 . 1 Yngelavsetning 4 . 3 . 2 . 2 Tilvekst

4 , 3 , 2 , 3 Matinnhald

4 . 3 . 2 - 4 Avskalling og byssusutvikling 4 . 3 . 2 . 5 Beiting

4 . 3 . 2 , 6 Begroing 4 . 3 , 2 , 7 E-Bydrografi 4 , 3 , 2 , 8 Konklusjon

4 . 3 , J Sunnhordland midtre 4 , 3 . 3 . 1 Ungelavsetning 4 , 3 , 3 . 2 Tilvekst

4 , 3 , 3 , 3 R4atinnhald

4 . 3 . 3 , 4 Avskalling og byssusutvikling 4 . 3 . 3 - 5 Beiting

4 , 3 , 3 , 6 Begroing 4 , 3 , 3 , 4 F-Xydrogxaafi 4 , 3 , 3 , 8 Konkltrsjon

4 . J .

4

Hardangerfjorden midtre 4 . 3 . 4 , P Yngelavsetning

4 , 3 , 4 . 2 Tilvekst 4 . 3 - 4 - 3 Matinnhald

4 , 3 , 4 , 4 Avskalling og byssusutvikling 4 . 3 , 4 , 5 Beiting

4 . 3 , 4 . 6 Regaaoing 4 . 3 , 4 , 7 Hydrografi 4 - 3 , L , 8 Konklusjon

4 - 3 - 5 Hardangerfjorden i n d r e 4 . 3 , 6 Midthordlafid i n d r e

Side 30 3 O 3 1 32

4 . 3 . 7 Midtho~dland y t r e

4.3.9 NordhordXan(3 y t r e

6 TUNGMETAJ,LUNDERSOKELSER I H A R D A N G E R F J O R D E N 7 R E T T L E I I N G FOR P R O V E D Y R K I N G

8 T A K K

A P P E N D I K S 1-23 (Tabellar og f i g u ~ a y )

Etter elt orier?teringsm@te om bl&skJeldvrking i Bergen hausten 1998 v a r t det vAren i959 s t a r t a prdvedyrklng

i

relativt s t o r mr"l1estokk i Austevoll kommune i Hordaland, Samstundes var"l.oredllngsbedrifta Morsk AkvakulWr A I S etablert for

+

ta hand om d y r k a skje1 fr5 Austevoll og mnabokommunane,

T 1979 var : ~ n g e l a v s e t n i ~ god 1 Austevoll, og tilveksten p6 skjefa v a r til- fredsstillande, 1 $980 og 1981 v a r t Se"Ee@strert generelt dgrleg avsetning, o g dei Beste anlegga v a r t no @ t t opp grunna kraftig påvekst av a n d r e a r t e r

C s z ~ l e g s e k k e d y r , s u k k e r - og s t o r t a r e ) eller nedbeiting av ~ r f u g l ,

Resultat f r 5 pr8vedyrklng 1 Austevoll i perioden 1979-1982 ( BJERKNES og A A S E 1 9 8 0 , AASE

og

R J E R K N E S 1983) konkluderte med at kommerciefl dyrking a v blfiskjel I y t r e k y s t s t r o k vi1 v e r a vanskeleg med dagens metcdikk,

Spreidd prQvedyrking 1 midtre og i n d r e delar a v fjordane 1 Hordaland ( A A S E og B J E R K N E S

1984)

og

X

Sognefjorden (E-BOVGAARD og JORANCZR 1981) indi- kerte langt b e t r e resultat. Med grunnlag

I

desse resultata gjorde Avdeling for akvakralitur ved Havforskningsinstituttet framlegg om eit kartfeg@n@~prosjekt li Rogaland og Hordaland Innafm i-ammtl a v samarbeidet mellom Havforskn1ngsinsti- t u t t e t o g Elf Aqultaåne Norge A I S . Prosjekket "Kartleg-ang av elgrra områder for blåskje9riyrk"tg i Rogaland og Hordaland9' v a r t godkiendt for gjennomfaring 1 april 1983,

Formålet med prosjektet h a r vore:

- kartleggja eigna områder for blåskjeldyrking 1 Rogaland og Ho~daXand via omfatbncle prajvedyrking

- f ? fram "oakgr*axnnsdata for b e b e finformasion til potensielle d y r k a r a r

Organisering

A~sdelinp f o r a k v a k u l t ~ r r ved Hav-EclrsknlnpysInst1I:uttet h a r vore fagleg ansvarleg for prosjektet medan den tekniske gjennomf@r';nga h a r vor@ i nzri- samarbeid

med

Norsk Akvakultur A / S , Prosjektet h a r vore fånansie?*t a v Elf' Aqultalnr Norge

A

/ S ,

E i styrlngsgrsuppc.t, samansett a v Hans Aase C Y i a v f o ~ s k n l u i g c i n s ~ l t ~ ~ ~ t t e t ~ , Ingmar Fl@g@y ( N o r s k Akvalrultur k /

S

)

og

prosjektleiaren

,

h a r adruiinistrert pa-osjektet

.

Denne s t y r i n g s g r u p p a h a r vore unde~Lagt ei rådgjevande gruppe camansett av represen1 zan tap. fr2 HavforskningsinstXt~^.ttet og Flif Aquitaine Norage A / S Prosjektleiaren h a r & A t t h r den daglege d r i f t a ,

Tidsramme

Prosjektet har gått over ein to-års periode f r å 01 ,05.83-30,04,85. To å r vart valt for å avdekka eventuelle store årlege variasjonar å yngelavsetning.

Samstundes kunne tilveksten fylgjast i 16-18 månader som e r den gjennomsnitt- lege tida fram til marknadsklare skjel,

Personell

Terje Kleppe har vore tilsett som prosjektleiar. Kirsten Inger Aas Mvenseth var tilsett som fiskeriassistent i perioden 1 5 .85.83 - 06.08.84. Turid Boge har vore tilsett som fiskeriassistent i perioden 25.08.84 - 30.84.85. Stein Fredriksen og Per Jrhrgen Iiaugan var engasjerte som assistentar under ut- setjing av prGvean'legga i mailjuni 1983. Audhild Mårbb, var engasjert i de- sember 1984 for programmering av data.

Denne undersGkinga, som pågjekk i perioden 01 , 0 5 , 8 3 - 30 -04.85, hadde som formål å kartleggja områder som eigna seg for blkskjeldyrking i Rogaland og Hordaland.

Til innsamling av biologiske data vart det nytta 81 små pr@vedyrkingsanlegg, 26 i Rogaland og 55 i 14ordaland. Halvparten av desse anlegga vart utsett i samarbeid med lokale grunneigarar med interesse for blkskjeldyrking.

I mailjuni 1983 vart det sett ut fire typar yngelsamlarar p å anlegga, medan det i mai 1984 vart nytta to typar. Det v a ~ t teke pr8var frå anlegga i oktober

1984, mai 1 9 8 4 og september 1984,

Saltinnhald, temperatur og oksygeninnhald vart målt i ulike djup frå O til 10 m ved prgvetakingane nevnt ovanfor og ved utsetjinga av anlegga,

Det vart teke 10-cm provar for kvar meter av samlarane som hadde yngel eller skjel, for B fastsetja Bvre og nedre grense for vngelavsetnad, antal yngel eller skjel p r m, tilvekst, matinnhald og byssusutvikling. Mengde og type begroing og beiting vart registrert,

Ved framstilling av resultata og diskusjon av desse, e r det undersakte omrfidet delt inn i regionar e t t e r del lokalitetane som inngjekk, Regionane e r ein- skildvis diskutert og vurdert med omsyn til potensialet for blåskieldyrking.

Regionane e r vurdert ut fr3 parametrane vngelavsetning, tilvekst, matinnhald

,

byssusutvikling, avska9lisig, beiting, begroing og hy drografi.

I Rogaland viste denne underscikinga at regionane Ryfylke sb,r (Hggsfjorden og Lysefjorden) og RyfvPke nord (Krossfjord-omrKdet) har lokalitetar som eignar s e g svært godt for dyrking, Bet same ep truleg tilfelle j andre fjordar i Ryfylke utan at desse vart undersakt i denne kartlegginga, I .T@senfjorden manglar data frå 1983, men resultata f r å 4984 var positive. f Ryfylke midtre

v a r resuliata melr vasåerte, med alt

fr3 gode

til heilt uelgna lokalltetar, Delvis rrnaj7gIande data fr2 1983 gler kornklusjonane flaå denne regionen ersåkre, 1 Hordaland v a r t det regnsirert s v e r Q d e lokalltetar -i r e e o n a n e Swnnhord- land a u s t , Harda~igerfjorden midtre, MardangerfJordexl Indre og Norr1"nrdland indre. I re@onen Midthordland indre vaFt resultata f c r m ~ n g e l h l l e , mer1 igangverande dyrking d e r h a r svnt positive resultat, 1 reg5onen Sunnhordland midtre varierte resultata frå middels til s v z r t gode,

Resultata frå dei t r e y t r e re@onane i Hordaland og fp.8 to av del t r e y t r e loltalitetane i Rogaland stadfestar tidlegare resultat om at dyrking e r vans'lcele- d e r , grunna begroing, beiting og usikker yngelavsetning.

Denne undersakinga viser at del biolofflske og hydrografiske tilhØva for blå- skjeldyrking i Hardangerfjord-området e r s v z r t gode. Men andre unders@lc- ingar har avdekka s3 hmge innhald av tungmetall pfi del fleste lokalitetane at dyrking i desse områda vanskeleg k a n ti1r,'?dast no, Det m å f i r s t gjennom- ffirast mei% detaljerte undersdtkingar pR tungrnetaliinnha113 i blfisklel i midtre og y t r e delar av Hardangerfjorden og i tilst@ytande fjordar,

Totalt viser del framkomne resultata a.t blRskjeldyrklng i Rogaland og Horda- land tiar leggjasl til midtre og indre fjordstrdk,

Del stare lokale variasjonane, som er avdeltka i denne unders@kinga, viser klart fordelane med provedyrking, Fr?r det vert sett Tgang dyrking i s t o r r e målestokk, bar elrr pr@-va s e g fyam med enkle anlegg over ein to-Srs periode, Dersom det e r mogele-, bor fleire lokalitetar prG-r~ast ut P denne perioden,

Isbj8rntan og notlin v a r klart mek effektive yngelsamlarar enn dobbeltvevde plastbånd,

R e s u l l a h frå yngelsamlinga viser at det e r b e k e ?I nytta samlarana som gjev mvkje yngel, framfor samlarar som skal gje qqpasseleg mykle" yngel f r 5 starten av. Dette medfarer r e t t nok tynning, men det s e r ut t-Il å verta eån naudsvnt de% av bl8skjeld y-klnga.

Formålet med prosjektet x7ar R kartleggja po"Cnslni1e områder for konmer*sjell ctyrking av "nlaskfel ved hjelp av 60-80 små pr@vec"iyrkingcan1egg utsett i Roqaland og Hordaland, Det var ynskjeleg

K

fordeila desce p~.@veanlegga ettek.

elt s-rskåXd mchnster for fi ffi fram best nlogleg inhsnrnasjnse ont ~?a~lasq"ona- .L nord-sdr

og

aust-vest retning. For å FR den ynslrte geografiske spreiinga, v a r planen B korna l Itonbakt nied grunneigarar som kunne ha interesse f ( ? ~ blPskjeldyrking, Dette vart gjort i samarbeid med lokale fåske~i~ettle2ara'e.r

og

Icommuna2e tlltaksnemder ,

D å Kystverket og FPskerlc4irekiorate"c k r e v konsesjon, c~gsg for

små

prGve- anlegg, strrcl me difor ikkje heilt fritt ved val av lokalitetar,

Gruna~a tidsnaud

(-uvrrnleg h6ge vatntemperuiil4i:ri;:t. indikertc? tidleg gyting og

dermed

tidleg nedslag av yngel) tok med clilcxr rnlgaiigspunkt i eksisterande konsesjoner focor

oppdrett

a v rnatfkk, @stees o g bSfioi<jel,

1 Rogaland gav Fisked-jsjefen samtykke ti4 eln b E ~ k k ~ - k o n s e s j ~ ~ ? h r pl@veanlegg så framt d e i v a r t plassert I tilknytting C11 el..;sisteaande matfiskanlegg. 1Pess- utan var d e t flre pei"sonaia i d e l t e fylket som hadde

konsesjon

for oppdrett

av

blåskjel ^*

1 Hordaland

hadde

nieir

enn

80 p e ~ s o n a r koirs~s-io~e

k r oppdr~te ,?v

blRskjef,

men

b e r r e n s k r e fA falilegg v a - i Ci~Zft- Eif :~i"\rsl av decse gav qod deknirtg i Nord- og Midthordland og 4

y t ~ e

strok a v fylket, 970-0 resten av fvlket vrtrt

det gjort avtale

med

Kystvesalset o g FPckrrTair~9ottrrate"crn at ~ ~ ~ ~ v e a n l c g ~ kunne wtplasseiast under f&recc-fnrid

av

a t dei

seinaa-e

kunne podkr'~rinas.2;.

H tillegg til lokaflletane i RoqaT:;.nd og Fl~rdcria~lri var det O E S ~ R V interesse ?I h a nokre lokal-itetasa i Sopxaefloreien dR det 1s- fare eir] elel elata f i R p r ~ v e d y r k l n g i regl av Sogndal D4ct~lktshØgs1~uLe i D ' i I l , I

saniarbejd

med Pe4.e~

Hovgaard

ved Sogndal DI-'I v a r t det peika ut to lokaiitetkr I

Sognefjorden

_og

tre I

Soleirirl kommune.

I perloden 26,05,83-12-06,83 v a r t ("it sCileis s e t t ut

26

prcibveanlegg i Rogalancl, 55 i Hordalarad

og

5 1 Sogn ( l i g a b ) , Ti1 ~ ~ l s e t j l n g a v a r t d e t uavtta to Innlelade cjarkar.

Seinare vlste det seg s v ~ r - t vanskelc:g fi f A j a t i pr@var fr& ioiialiietai?e i Sogn griinna dårlege vertilhave både hausten -83 o g -84, Resultata h e ~ i f r r " ! v:ir såleis mangelfulle, og desse lokalitcltauae ep dtffai- ikkje

vurdert

na?ra~*e,

E i t Q r o i v e a n f e g g

(Fig,

2 )

bestood av

eit bciyesP:.ekk med t r e 60" blKser 1T1 oppdrift. Dei fleste prfiveanlegga .vart anten strekt cover ei ilta hrrkt og festa i land i båe e n d a r , eller festa 1 land i elrie

enden

_og t41 eiil ilestein, Nokre f'8 anlegg v a r t festa "r1 Elestein -&e e n d a n e , t,i.ng?:da pÅ I a n d t a u e v n ~ t R V ~ ? R S S O

e t t e r si-.o~?eiiea~ pfi b u k t a , eller e t t e r k o ~ langt u t

fr3 land

_e-in mntte h r 3 ffi t i l c t ~ ~ e i k e l e g djup til sarnlaz=a-lrre, Til lm43-e--, Sand-

og

j3eta.ix V N T ~ det nytta ixi.8 a v polyp~opylc'ne. iF)nykve:mr:ii-ggc;t v e r t festa i 1ancl e l i e ~ t2 ilesteinarie v e d l?ielp av 1 6 m m ailgeboll.ar m e d ekspansjonck.hI^ si3tt nec1 i borehol, I r ? r * 3 ~ann?gi

gnag

p8

landtauet

_va-rtcdet r ~ y t t a

kjetting

innerst mol h ~ l t - i : ,

sj&Jve p i & v e i . , ~ r l e g g i i a y f'eydig; m-zni~te-til meel p # i ; ~ l n i s a h l ? ~ s e ~ o>R f6r3ekanel. f

felten v a r beyre Tandta11, jletau og sninlas8ar tT1pass~

og

knytili; p$, iiletlerst y15 samlarane det- li,riyth [;B

sm3 riotposar

xred s.tei.7 for :?i ikkie s,irnla-r"onc slsixlle flyta

opp,

Fig. 1. Kart over det uriders@kte nnirådet, med Inkalitetane innteikna.

1 O

F i g . 2. S k i s s e av e i t pr0vetlyrkingsanlegg

Tidlegare rdynsler h a r vist store skilnader i effektivitet mellom ulike vngel-- samlarar, For å undersakja dette n æ r a r e , v a r t det difor n y t t a fire tvpnx.

samlarar ved utsetjjnga i mailjuni 1983.

Dei fire typane v a r :

- 1 2 mm gr@nt Sc">jchrntau (polypropylene) med overflate 49'2 cni p r metera 2 - notlin, uinpregriert

,

2 1 omfar, 4 masker v i d , 1 , 2 rrirn trAc1, tot81 overf?:ilc~~

5 2 2 cm

2

p r meter

- svenskprodusera% dobheltvevde b r u n e plasthand med overflate IOOO cam 2 meter

3

- norskprodusert dobheltvevde grarme plastband med overflate 900 e m

nt'

meter

Staridardlengda p8 samlarane v a r 7 m, noko som va.ir For langt i v t r e str%nk, men i kortacte laget inne i fjordanti. Ved utsetiinga i 1983 v a r t det nvtta f'irc s;tmtarar av kvnrt slag, totalt 1 6 samlarar, slik at ein kunne ficrnn r i n :)v kvart slag ved dei seinarc innsamlingstokta. i mai i 9 8 4 vart det heiare--%tt~i is'uifirntau og notlin scrrn s a m ' l a r ~ r , cf5 desse t o g a v klart best a . ~ s u l t n t i 1 9 8 3 . Dessiltan v a r det vnskjtileg '! redusera talet p5 prchvar m e r ] tanlca g l tidct sorn gjekk med til o~parheåcling,

Frå Meteoroloe;?sk Institutt, Qcln hna. ein f3tt tiXsendt data for necihmr firt'

dominsrande vindretn~ingar i yprosielrtperloden. Dette a v til' vind og' nedlrrhx8 fi:\rl

innverknad DR hydrografiske ti'iiic?ve i l'iordnne.

Under k v a ~ t av de4 4 tokta som lurngjekk i undersrrikinga, vart det gjort målingar av:

- temperatur

-

saltinnhald - oksygeninnhald,

MRlingane vart gjort i djupa 0, 1, 2 , 5 og 10 meter. Vatnprrhvar vart tekne med ein Ruttner vatnhentar. Denne hadde e i t i n n e b y g d termometer som vart nytta til temperaturmåling, Termometeret hadde eit avvik på -to,% o C , Salt- prØvane vart seinar analysert $å Havforskningsinstituttet på eit IME Salino- meter med ei$ avvik på ?0,003

100,

Oksygen vart målt i felten med elt YSI Model 57 Oxygen-meter

.

3.4 KARAKTERISERING AV LOKALITETANE

Under utsetjinga vart kvar einskild lokalitet vurdert med omsyn til faktoarer som påverknad av ferskvatn, mengder av naturleg veksande blåskjel, is- vanskar, eventuell lokal forureining, type og topografi av landet omkring, og kor vidt det let s e g gjera reint fysisk å plassera storre dyrkingsanlegg i området.

3 , s INNSAMLING OG OPPARBEIDING AV P R O V A R

Ti1 gjennomfulring av innsamlingstokta vart brukt ein hurtigåande båt. Ilei store avstandane (eltt tokt s t r e k k s e g over rnelr enn 1500 sjØmil) gjorde det nddvendig med ein rask båt for & få gjort unna tokta på ei rimeleg tid.

I tida:

26,09,133-21,10,83 foregjekk P , prØvetaking,

30,04,84-23,05,84

'T

2 . provetaking og påsetjing av nye samlarar ( 2 t y p a r ) ,

03,09,84-20,09,84 ^{T ?} 3. pr8vetaking

a ) av sannlarer sett ut i 1984

b) av ein del av samlarene sett ut i 1983.

På dei fleste lokailitetane vart båten f o r t ~ y d d t11 anlegga når ein tok hydro- grafiske og biolo-lske provar.

VatnprØvar vart tekne frå dei aktuelle djupa med vatnhentar, Temperatur vart avlest på termometeret å vatnhentaren, Deretter vart tettleiken på vatnet fastsett ved hjelp av densimeter, og vatn vart fylt på flasker for seinare måling av saltlnnhald, Ved hjelp av eit s ~ r s k i l d slrjerna kunne ein lesa av t i l n ~ ~ m a verdi for sal"rinnhald når temperatur og tettleik var kjend. Det var naudsgnt å kjenna saltinnbaldet for innstilling av oksygenmeteret,

For å aar~ngå subjektiv innsamling av dei biologiske provane var det på fare- hand bestemt at det skulle takasl 10-em pr8var av samlarane for kvar meter i del djupa det va.r skjel, Desste pn.Øvane skulle takast I djupa 0,4-0,s m,

1,4--1,s m , o s b . V e d innciirin7lin~nne v a r i eiri samlar av k v a r tvpe teken. frfi anlegget, Samlarane v ~ r t f y r s t lagt p h " l kv"åh slcalert underiap f o r foto- grafering. hhvre og necfrse grense for ~ ~ ~ g e l eller skjel, byssusutvikling, begroing og mengda av sjlhstjerrier v a r t r e g i s t r e r t . Ti1 sist v a r t det teke 10-em prGvar som v a r t oererfd)rt t-11

3

1 hoks:ir a v typen Ringloclr op; konservert i 80% alkohol tilsett 2% methylisobut~~ll.retone.

Frå dei innsamla prsvane v a r t det teke ut clelprGvar (eller heile prØven v a r t nytta d e r det v a r f3 skjel) for å fastsetja:

-

Ovre og nedre grense for yngelavsetnirlg

-

arital yngel p r meter samlar i dei ulike ciiupa

-

storlelksfordeling av skjela

- våtvekt a v skjel p r meter samlar

-

t a r r v e k t av skjelmat i hGve til lengde av skalet

-

tilvekst på skjela over tid

-

skilnader rnellorri ulike t y p a r yngelsamlarar.

Ved konservering a v skjeli i alkohol vil eiri FR reduksjon i våtvekt av di vatn i både kroppen og kappehola v e r t b v t t ut med alkohol, og ikicje minst av di skjela opnar s e g delvis og saleis slepper ut vrclske.

'IJnder k v a r t innsamlingstokt v a r t difor eit antal prclvar vegde f a r og like & t e r konserver.ing for R factseqa dette vekttapet. PdBr prGvane sfi v a r t vegde u n d e r opparbeidinga, k i ~ n n e ein ved hielp a v tabellen i Appendiks 1 rekna tit den reelle vRtvekta,

For å få skild skjela frå samlarane og fr8 kvarandre for vidare opparbeiding, v a r t det n y t t a ei blanding av Platriumhy~olol*it1 (blaQC11 o g vatn i hdvet 1 : 4 . Etter 1 mir~utt i denne blandinga v a r alle hvssustr5dane opplOvste og skjela skild frå k v a r a n d r e .

Dei aller fleste provane innehelcf sfi mange skjel at del m5tte delast i mindre gruppe-

plar

lengdern&ling, Prdvane var" splitta ved hjelp nv cixi modifist?rt Folsom splittal- (MOTODA 6 0 ) . Pilotunders0kingar s v n t e at @in måleprOve burde innehalda minst

55

skje2 for R vera representativ for s t 0 r r e prdvar. Pr5 L . innsamling v a r t sckjel s t a r r e eller Ilk 5 m m mPlt til næraste mm, frå 2 , inn-- samling v a r t skjel s l a r r e enn 10 m m mRIt til n ~ r a s t e mm og fr4 3 . innsarnlinfi,.

v a r t skjel s t a r r e enn 10 mm frå yngelavsctning i - 8 3 m5lt t 3 n z r a s t ~ rnrri.

Yngelen fr3 -84 v a r for det meste sR cm5 at den h e r r e v a r t talt (uncler lupe), Til m3lingane v a r t de"Eaytta s l i y v e l s r ,

kled det

hOge

antal prclvar v a s det inmogeleg 5 gi~rr-t t~ r r v e k s t s a n a l y s a r pfi einskifdindivjd over heile ctorleilcsspekteret innan eit rimeleg tidsrom. Det v a r t difor avgjort at ein cXctilie qjera nnalvsar D$ ?-4 ctorieiksqrix~per i Irvn.r>

prGveserie,

Ved pilotforsmk fann eln a i livar grilpt.w rn8tte innehzlcia f r 6 3 til i0 eånskilrj- individ f o r at den ms'ttcl verdier! skulle ligqia i n n ~ f o ~ +5% 2v middelverdien ( 9 5 % nivR1 e t t e r formelen

Sd ^d?

N

=

'

^{0,05X 1} (SOMAL and ROPTLF 1981)

d e r N e r antal einskildindivid som t r o n g s t , Sd standardavvik i resultata og

X

gjennomsnittsverdien i proveserien.

Talet på einsildindivid varierte bCtde med storleik på skjela og frå. prØveserie til prchveserie, Som regel v a r t det nytta 10 individ frå k v a r storleiksgruppe ved tchrrvektsanalysane dersom ikkje proven v a r for liten.

4 RESULTAT OG DISKUSJON 4 , P REGIONA E INNDELING

Ved presentasjon a v resultata e r undershkingsområdet delt inn i regionar.

Dette e r gjort for at det skal vera lettare å finna fram ti1 resultata i aktuelle geografiske områder, Det e r også gjort for b e t r e å få fram dei variasjonane ein finn ved å gå frå kysten og inn i fjordsystema. Det må presiserast at denne inndelinga e r reint subjektiv ut frå dei stasjonane som inngår i denne undersakinga. Det e r ikkje teke omsyn til andre regionale inndelingar som måtte flnnast

.

Fylgjande Inndeling e r nytta ( j f Fig. 1 ) : ROGALAND

Ryfylke sØr ; R19, R20, R21, R22, R23

Ryfylke midtre ; R11, R12, R13, R14, R15, R16, R17, R18 Ryfylke aust ; R8, R9, R10

Ryfylke nord ; R I , R2, R3, R4, R5, R6, R7, R25.

HORDALAND

Sunnhordland y t r e Sunnhordland aust Sunnhordland midtre Hardangerfjorden midtre Hardangerfjorden indre Midthordland indre Midthordland y t r e Nordhordland Indre Nordhordland y t r e

; HL, H2, H3, H4

; H6, H7, H8, H9, H10, H11, H12

; H5, HS3, H14, H15, W16, H17, H18, H 2 4

; H25, H26, H27, H28, H32.

; H29, H30, H31

; H19, H20, H21, H 2 2 , H33, H34, H35, F36

; H 2 3 , W31, H38, W39, M40, H41, H 4 2

; H43, W44, H45, H46, H47, H 4 9 , H50, H55

; H 4 8 , H51, H52, H53, H 5 4 .

Jamvel om det v a r t nytta mange proveanlegg i denne undersakinga, v a r t resu1"cta i nokre

av

reglonane for mangelfulle for endelege konklusjonar. Det var flelre årsaker til dette:

- yngelavsetning i ₁₉₈₃ vart Xkkje uiBdd pr:! nlle lokalltetarie

- nol-cre anlegg t o t a l h a v ~ r e r t e medan andre fekk samlarane tvinna r u n d t bacretauet

- vanskelege v e r t i l h ~ v e gjorde at ilrlijrt alle prfiveanlegg vr\rt nådd i o k t o t ~ e r -83 og septemher -84.

I fylgjande regionar v a r resultata for mangelfulle: Rvfylke a u s t , FVarclanger- fjorden i n d r e , Midtllordland i n d r e , PAidthordland y t r e , Nordhordland y t r e og Sognefjorderi. Ser ein bort fr5 Sognefjorden, viser t i d l e g ~ r e undersdkingar at det b e r r e e r Ryfylke aust og iilidthordlaizd indre som e r av s z r l ~ g interesse R V

desce regionane. Hardangerfjorden indre fell u t , i alle fall inntil vidare, grunna tungmetallforureining, medan dyrking i dei to v t r e regionane har vist s e g vanskeleg tidlegare grunna begroing og ~ r f u g l . T,okalSfetaiie i Sogne- fjorden g å r ut då det v a r ur3d ,? oppsakja dei b3de havsten -83 og --84 grilllri:i dRrleg ver.

4 . 2 R.BGAT,AND 4 . 2 . 1 Ryfylke s8r

5 stasjonar inngjekk i regionen Ryfvlke s@r: R19-Riska, R20-nyeivik, ~ 2 P - I m s , R22-Vika og R23-FIGllesli (Fig. 1

.

n e i t r e f y r s t i l e m ~ d e stasjonane 1Rg tett v c ~ l matfiskanlegg, med iordbruksland og lauvskog ikring, og det kom ned e l v s r i nrrrleiken av alle t r e . Dei to sistnemnde stasjonane 1Rg eit stvkke inn i Lvse- fjorden d e r b r a t t e fjellveggar omkransar fjorden. PJaturleg veksande hlKskiel v a r t funne på alle lokalitetane.

I 1983 v a r t det registrert god yngelavsetning p b l l e lokalitetane, me6 in not ni:

av R19. På denne lokaliteten v a r det vngel h e r r e i dei drverste 40-56 c m :iv

samlarane. På dei 4 andre lolralitetane v a r det n-ieii- enn 2000 vnge! p r nietc.i9 samlar ned til vel 4 m , På R 2 3 var det mykje gngeI ried til G m (Fig. 3 ) .

F i g , 3. Yngelavselriing (yrigel p r m saililar) 1983 i regionen Ryfylke s @ r .

I 1984 vart samlarane sett .ilt nokri for tidleg i denne I-egionen. %ttc v a r e j t generelt fenomen for Rogaland. Resultata vart ~?7verl.;a av store rnengcle~.

trkdforma brun- og grcbnalgar (så som brun- og grdrmsli)

.

Den kraftiqe alge- veksten gjorde at vngelen slo s e g ned på den og fetrlr V ~ Y I S ~ R T med ? nF inn

ti1 sj8lve samlarane, Den yngelen som nådde Inn, fekk s æ ~ s dårlege veksetll- h@ve. Ilarleg tllvekst på denne yngelen og stor overflate grunna algane gav også h@ve ti1 haustavsetning, Ved innsamlinga i september -84 v a r det såleis ei blanding a v små våryngel og nyavsett haustyngel på samlarane. Storparten av denne yngelen var mindre enn 2 m m . Fig. 4 viser at talet på yngel p r meter samlar 1åg langt over det som e r naudsynt for effektiv dyrking, med unnatak av R21. Problemet var at denne generasjonen hadde mista verdifull veksetid frå ar nedslaget grunna kraftig pavekst. Dette syner kor viktig det e r å få ut samlarane i rett tid,

Fig. 4. Yngelavsetning (yngel pr m samlar) 1984 i regionen Ryfylke sØr.

4 . 2 , l . 2 Tilvekst

I denne undersokinga vart det ikkje foreteke nok0 form for tynning jamvel om det klart var for mykje skjel på nokre av samlarane. Tilvekst og også mat- innhald i blåskjel vil m a vera avhengig av kor tett skjela sit.

Fig, 5 viser at tilveksten i denne regionen var s v e r t god. Sj@lv med meir enn 4000 skje1 p r meter ( R 2 2 og R 2 3 ) var den gjennomsnittlege storleiken rundt 40 m m e t t e r omlag 16 månader.

OKT 83

m

^{mnr e 4}

D SEP 8 4

Fig, 5, Gjennomsnittleg storleik på skjel frå yngel- avsetninga i -83 i regionen Ryfylke sØr.

I Fig, 6 e r vist utviklinga i vstvekt av skjel p r

m

samlar i produksjonsdjupet, R20 hadde moderat utvikling frå 2 , 5 via 4 til vel 7 k g p r meter. På R 2 1 gjekk våtvekta ned frå vel 17 k g p r m e t t e r 4-5 månader til rundt 10 k g p r m etter 1 6 måi?ader. Utviklinga for desse to lokalitetane må sj5ast i samanhang med reduksjon i antal skje1 p r m, fr,? 1 0 000-15 000 hausten -83 til mindre enn 1000 hausten -84. Dette e r eit godt d@me på avskalling grunna for h@g vekt. ^R22

A ^{0 0} _{in in} ^{o m o} _{v .}^O _{t O} ^{o o} _{PI rn} ^O _ni

Fig. 6 . Våtvekt av skje1 pr m samlar for 83-generasjonen i regionen Ryfylke sØr. A: oktober -83, B: mai -84, C: septem- ber -84. Tala i C er gjennomsnitt for produksjonsdjupet.

og R23 viste jamrzt aixkande vntvekt og nRdde s v ~ r t hOge verdiar e t t e r 16 månader. Gjennomsnittsvekta p r m var. d å over 30 k g ned til vekselvis 3 o g 5 meters djup.

Storleiksforde!inga i h8ve til djupet for desse lokalitetane e r vist i A ~ p e r i d i k s 2 .

IJtviklinga av gjenuiomsnitlleg t a r r v e k t for ulEka storleiksgrupper av skje1 vist i Fig. 7 . i o p nied at ma"Llr-inhald varierar med Srstida, kan ein h e r bcrrc3 camanlikna carisjon mot stasion.

For dei 4 lokalitetane som h a d d e god vngelav.;etnina i 1 0 8 3 , v a r det ht5gt matinnhald P skjela sanlanlikna med dei andre lokalitetane som j11ngiek4 i c$t-ir~lrr!

unders@kinea.

G 0 . 2 0 15 mm OKT 8 3

R B 30 mm M A I 84

A

M 0 . 1 0 40 mm SEP 84

0 . 0 0

R 1 9 R 2 0 R 2 1 R E 2 HZ.3

Fig, 7, Cjennomsnittl~g tarrvekr av .,kjel mat for 83-gencras j o n e n 1 r e g i onen Rvfylke SOT.

Det e r verd å merka seg at matinnhaldet betra s e g monaleg på R28 og R21 i have til R22

og

R23 e t t e r som det vart ferre skjel p r m på del to fyrstnemndca (jf Fig, 7 og 8 1 ,

4 . 2 . 1 . 4 Avskalling og byssusutvikling

Fig, 8 viser utviklinga i anta1 skjel p r m samlar frå mai-juni 1983 til september 1984. Her skilde R20 og R21 seg klart fr6 dei to andre lokalitetane, med s t e r k reduksjon i anta1 skjel p r

m .

Så mykje yngel kombinert med svært god til- vekst, måtte n@dvendigvis fØra til avskalling. Dei ytterste skjela veks fort- a r e , og e t t e r ei tid vil både eigenvekt og påverknad av straum- og bØlge- krefter gjera at desse skjela fell av. Denne forma for avskalling kan re- duserast dersom ein tynnar tilstrekkeleg.

A t:: U) D 'e

r 0: ^{N B}

N '- ^L" N f

O - i m i - 2 m 2 - ³ m 3 - 4 m

€ 3 - 5 m

m 5 - 6 m

R19 R20 R2 1 R22 R23

Fig. 8. Antall skjell pr m samlar for 83-generasjonen i regionen Ryfylke s@r. A: oktober 83, B: mai 8 4 og C: september 84. Tala i C er gj ennomsnilt for produks j onsdjupet.

Det e r vanskeleg å vurdera kor god eller dårleg byssusutviklinga var i denne reglonen når det e r tale om så stor produksjon som her. Skjela sat nok0 laust på alle lokalitetane, men dette hadde klar samanhang med antall yngel og skjel.

Med rett tynning skulle byssusutviklinga vera tilstrekkeleg.

4 . 2 , % , 5 Beiting

Det vart ikkje registrert nemnande mengder sj8stjerner i denne regionen i 1983, og avrfugl vart ikkje observert i naerleiken av prqveanlegga, Det e r difor lite truleg at skjela her har vore utsett for beiting.

Ved innsamPinga I sept em be^ -84 v a r t det funne rnykje yngel av sjGstjerner pfi alle jokalitetane. Hara beiteeffelct flesse har kratt seinare, veit ein ilrkje, d5 det ikkje e r gjort inm-rsamling e i t e r dette.

Begroing v a r ilikje noko problem for 83-generasjonen !Tabell 1). Den begro- inga som vart nbegisistrert, s a t f e s t a ti1 samlarane n e d m f o r skjela. P5 alle lokalitetane vart del funne litt seklcedyr nederst på samlarane, men desse v a r av ein mindre type enn caei som har skapt vanskar i t d y t r e strok av Horclir.i-.

land. Sjolve skjela v a r reine o g wtan nemnande p3vekst av andre organismar.

For 84-generasjonen v a r kraftig $vekst av trådforma alqnr ei4 prohleiri.

Desse utgjorde eit attraktivt underla- for T)l:riskjeiyngelen samstundes som dei hemma tilveksten A t skjela,

Tabell 1, Begroingsmonster på lokalitetane i regionen Ryfylke s0r.

= - - - - - - - Y

T --

' d d e l s begrodd med t r a d -

Alle desse s t a s j o ~ a n e v a r påverlta a v ferskvatn (Appendiks 3 ) , R 1 9 , R20 og R21 ved at mindre elvar rann

u4

tett ved yarOveanl~gga, R 2 2 og 1223 l:'if:' sRpass inne 1 1,ysefjorden at dei v a r pAverks av generelle brakvatnlag der..

Ferskvatnti-tI"eorseZer~, s s r i e g o m v å r e n , @ e r at ciesse lokalitetane, ililder ellers normale tilh@ve, vil f5 god yrmgelnvsetnad ned t71 4-5 m . Likeeins vil riei l i n elt tilsvarande proctuksjorascljraii,. Rerre lokaliteten R 2 1 er. utsett f o ~ isvansl~al-, Ei fvlgje av at desse lolialitetane er såpass pkverka av ferskvatri, e r at torl'e somarer o g haustar "iajrcr til hngarc. saltinnhald 1 d j u p e t 0 til 5 ^{ri^} e1i1-r det ^{sort^}

e r "vanleg", Dette fhrer. rn a tPI s"Lsj~stjern~yrige1 slRr s e g ried 33.1 snmiarnnc heilt opp mot overflata og ^It an skleis verts eiti i~fcbresett problem, Apnendilcs 23 vieer ai nedbhrei 1 j r r l i , aur?.ust og september -84 I Rogaland b e r r e v:ir halvpnrten av det normale,

4 , 2 , 1 , 8 Konklusjon

Ut frå resultata i denne undersaikinga, e r reigonen Ryfylke s8r godt eigna for blåskjeldyrking. S e r l e g s e r Lysefjorden ut til å ha eit stort potensiale. SjØlv med h@gt antal skjel p r m v a r tilvekst og matinnhald haigt. Skjela sat relativt godt festa til samlarane og begroing var ikkje nok0 problem for 83-genera- sjonen. Problemet her kan vera topografien då det kan vera vanskeleg, reint fysisk, å plassera stØrre dyrkingsanlegg her.

For R19 og R20 e r det rimeleg å anta at tilveksten her hadde vorte betre med aktiv tynning fyrste hausten, På R 2 1 kan drivis vera til hinder for heilårs- drift. Resultata frå oktober 1983, der skjela var maksimalt 5 månader gamle, indikerar tydeleg at det i denne regionen e r mogeleg å produsera marknads- klare skjel på under eitt å r . Dette vil i så fall kreva aktiv tynning relativt kort tid etter hovudneslaget av yngel. For R19 var yngelavsetninga i 1983 neppe representativ, nok0 som avgrensar konklusjonane for denne stasjonen.

4 . 2 . 2 Ryfylke midtre

Fylgjande 8 stasjonar inngjekk i denne regionen: R11-Hauskjevåg, R12-@Isund, R13-Romsbotn, R14-Gullholmen, R15-AubØyholmen, R16-NådØy

,

RI?-Raivik og R18-RossØy (Fig, 1 ) . Regionen Ryfylke midtre består av mange Øyar og fleire meir eller mindre avgrensa fjordsystem. På Øyane var det ei blanding av dyrka mark og skog (både lauv- og barskog). Alle dei undersØkte lokalitetane låg relativt skjerma til, men likevel var det svært gode straumtilhaive. Med unnatak av R15, låg alle prØveanlegga tett ved matfiskaralegg, Naturleg vek- sande blåskjell vart funne på alle lokalitetane. Diverre e r det berre frå fire av desse lokalitetane det ligg fore pålitlege data frå 1983, Dei fire andre vart anten 8yde4agde ved at samlarane var tvinna rundt bæretaua, eller dei mangla yngelavsetning,

4.2.2.1 Ungelavsetning

Fig, 9 viser avsetningsmainsteret i 1983 for dei av lokalitetane som gav re- sultat. Ved å samanlikna med Appendiks 4 , som viser storleiksfordeling av yngel i del ulike djupa, e r det rimeleg å fastslå resultata for R11 til haust- avsetning, Av dei andre t r e lokalitetane var det djupast avsetning på R12, Denne låg då også noko lenger inne i vffjordsystemet" enn dei andre to. For R18 e r det nok lite truleg at hovudavsetninga vart nådd då mesteparten av yngelen sat i aiverste meteren. R15 og R18 indikerte tilstrekkeleg yngel p r m samlar ned til mellom 2 og 3 m i dei ytterste delane av denne regionen medan R11 og R12 viste god avsetning ned mot 4 m .

H g , 10 viser tilsvarande tal for 1984, Som for Ryfylke sbtr var yngelen også her mindre enn 5 m m . Kraftig påvekst av algar har nok hemma yngelen fr5 v5ravsetninga i å veksa slik at det h a r vore rom for haustavsetning, Med unnatak av R15, som mest ikkje hadde yngel i det heile, og R13 som berrre hadde rundt 1000 yngel p r m, vart det registrert middels god avsetning på alle lokalltetane. Med omsyn til skilnad i avsetningsm@nster mellom y t r e og indre lokalitetar, så var dette mindre tydeleg i 1984 enn året fair. J og med at det framleis sat ein god del algar på samlarane, e r det nok0 uvisst kor reelt

F i g , 9 , YngeTnvseLning ( y n g e l p r m s a m l a r ) i L983 i r e g i o n e n Ryfylke m i d t r e ,

F i g , 10. Y n g e l a v s e t n i n g ( y n g e l p r ni s a m l a r ) i 1.984 i r e g i o n e n R y f y l k e m i d t r e .

det registrerte avsetningsmOnste~~et e r , Det e r rimeleg Å t r u a t algane h a r voye til hinder for narrnal krypeaktivitet hjå yngelen. Dersom krava til næring og saltinnhald "sj@en e r oppfylt, og dersom temperaturen tillet d e t , vil yngel- erni s@kja å u t n y t t a tilgjengeleg

plass p4

samlarane (RGJtf-S1,E 1 9 7 0 ) .

Med omsyn til del e k s l ~ e m t htbge talet for RI7 gjeld dette yngel som alle v a r

under

₃

m m , Storparten

var mirad-e

enn

9 m m ,

4,2,2,2 Tilvekst

Tilveksten i denne ~~egiorrctn va- rnilddels god ' t! Fig2;, I I ?

.

Datamengda e r diverre nol7;o avgrensa til R d r a for våde konkiusionar, Tilveksten mR s j R a s t i iaman- hang med reduksjonen I a n b l skje1 p r in over t i d , Det v a r t ikkje r e g i s t r e r t

m

^{OKT I33}

m

^{MAI. 8 4}

a

^{SEP B'!}

Fig, 11, C j e n n o r n s n i i t l e g s t o r l e i k pd s k j e 1 f r 2 Y ~ I ~ P I a v ~ e t n i r ~ g a i. 8 3 i regj oneri R y f y l k e m i d t - r e .

F i g . 1 2 . Våtvekt av s k j e l p r m s a m l a r f o r 83-generasjonen i r e g i o n e n Ryfylke m i d t r e . A: o k t o b e r 83, B: mai 84 og C: s e p - tember 84, T a l a i C e r g j e n n o m s n i t t f o r p r o d u k s j o n s d j u p e t .

nemnande mengder ~ r f u g l i n ~ r l e i k e n av desse lokalitetane så hovudårsaka til reduksjonen må registrerast som avskalling. Det e r difor vanskeleg å fastsl8 korleis den reelle tilveksten har vore, men utvikling av våtvekt skjel p r m (Fig, 12) tyder på nok0 seinare tilvekst her enn i forrige region.

Storleiksfordeling av skjel i dei ulike djupa e r vist a' Appendis 4 . 4.2,2.3 Matinnhald

Fig, 13 indikerar hogl malinnhald i skjel frå denne re@onen. Diverre e r talmaterialet nok0 mangelfullt, men samanlikna med andre lokalitetar i denne undersokinga låg R12 og R15 over gjennomsnittet.

m m

15 mm OKT 83

B 30 mm M A I 84

0 . 1 0

h . 1 1 ; 1

0.00

A l l R I 2 R 1 5 R i 0

F i g . 1 3 , G j e n n o m s n i t t l e g t a r r v e k t av s k j e l m a t f o r 83-generasjonen i r e g i o n e n Ryfylke m i d t r e .

4,2,2.4

Avskalling

og

byscusutvlk'ling

Fig. P 4 viser lita avsl~allirrg på R I T , og at skjela h e r hadde forclelt s e g over s t @ r r e djup frå oktober -83 til mai - 8 4 , T i l s ~ a ~ a n d e hadde skjedd p6 _{R 1 8 , PK} R 1 2 v a r det klar reduksjon i antal i delte tidsrommet, For tidsromniet mai til september -94 ligg det h e r r e @ r e data for R18 som s v n e r tydeleg avskalling.

På dei lokalitetane som hadde skje1 i heile perqioden v a r t det r e g i s t r e r t god byssusutvikling. Dette h a r nolc samanlreng med CleP genewlt gode straum- tilh6va i denne r e g i o ~ e n og med f A periodar med 1Rgt saltinnhald i dei overste metrane.

R 1 3 R 1 2 R 1 8 R 1 5 R I S

Fig. 14. Anta1 skje1 pr m samlar for 83-generasjonen i regionen ~ ~ f - ~ l k e midtre. A: oktober 83, R: mai 84. og C: september 84. Tala i C er gjennomsnitt for produk- sjonsdjupet,

4.2.2.5 Beiting

Reifing vaF ikkje

noko

_problern for* P983--eneracjoncin, 17et v a r t r e g i s t r e r t litc sjostjerner på desse camiarane til og med mai 1984, o g kontaktpersonnriene hadde ikkje r e @ s t r e r t airfrigl nct.r anlegga, ¹ september 1984 v a r t det derimot funne S ~ O Y " ~ mengder v11g:'131 ;IV sjost.lc?rner

p5

alle s a ~ l l a r a n e , bFde dei fr6 -83 og dei f r å "-84.

Dette

_{v a r} eit genereSP fenomen denne hausteri, og skuldast, mes"Eruleg, det uvanlegt hrbge saltlnnhalclet

I

sjOen surnaren -84, Dersom delte v a r i eir? dyrkångssituasjon, vilfe det t r u l e g vore narrdsvnt 3 fjerna sjIlstjernene ved elt seinare tidspunkt,

Tabell 2 viser begroingsm@nsteret i denne regionen. I og med at mengde og utvikling av begroing vil vera avhengig av

m

a tida mellom utsetjing av sam- larar og nedslag av blåskjelyngel, e r nok resultata som her e r framkomne noko mangelfulle. Eit generelt trekk var at på dei anlegga som fekk eit rimeleg nedslag av yngel i 1983, held skjela seg reine heile tida. Påveksten korn på del delane av samlarane som var fri for skjel, og då i avgrensa mengder.

U n n a t a k e t e r R16 som hadde så store mengder sekkedyr at skjeldyrking har lite for seg.

Tabell 2. Begroingsm@nster på Eokalitetane i regionen Ryfylke midtre.

R16

1

^SYZI~ mykje s i k e d y r .

1

^SVIPL mykje rekkedyr. Svart mykje sekked y r .

Mykje trådforma algar og ynge av s j e s t j e r n e . Lite av anna

yngel av c j e s t j e r n e r ^, Lite begroing. Litt sekkedyr

/

R17

1

og s k j e l a . tradforma algar nedanfor Manglande data.

l

Mi~!dels begrodd av*algar, Manglande data. cma sekkedyr og tradforma mas-

dyr. Litt siastjerne-yngeI.

--il----

Middels pavekst av algar, !avekst enn hausten 63.

1 x Z l S e k X o d y r . h y d r o i d e r o~ nokre f a cma sekkedyr, l i t t

I

trådforma mosdyr. ^- Ilsmi algar og sukkertare. Iskjela.

n ⁱ

Resultata frå L984 e r neppe representative då algeveksten hadde fatt godt fotfeste far yngelen slo seg ned. På alle lokalitetane i Rogaland vart det funne store mengder trådforma brun- og grylnalgar dette å r e t , noko som kan ha samanhang med den nedbarsfattige våren ( j f Appendiks 2 3 ) .

nei hydrografiske målingane som vart gjort, viste små skilnader i saltinnkald og temperatur på desse lokalitetane, med unnatak av R17 (Appendiks 5 ) . Det såg ut til at både saltinnlnald og temperatur ned til vel 5 m vart regulert m a ved tilgangen på verskvatn. X17 skilde seg frå dei andre lokalitelane ved at

den hadde djupare brakkvatnlag, Det generelle biletet v a r gradvis aukaride saltinnhald med djupet, Prilykje nedhdtr og avrenning frå land vi1 redusera bAde saltinnhald og temperatur å overflatelaga slik målingane f r 3 mai og oktober -83 viser. FramfGre desse målingane v a r det lange periodar med rnykie nedbcir ( j f Appendiks 2 3 ) . Lang-e peniodar med lite rredbd>r vil gjera vritnet saltare mot overflata. Dette konj klårt fram i resultata for R17 og 1218, 1 områda runclt lokalitetane R17 og R13 vil det truleg vera vanskar med islegging i kalde periodar

.

4.2.2,8 Konklusjon

Resultata i denne unders0)kinga hindral- eiri P 9 d r a vide konklusjonar, men tal for yngelavsetning, tilvekst og matinnhalcl indikerar at denne regionen eignar seg rimeleg godt f m bl,?skjeldyrking= Aktuelt produksjonsdj~dp sexB u t til 3 v e r a frå overflata o g ned til 4

m ,

Med i ~ a u d s y n t tvnnlng e r det mogeleg B oppnå ein produksjon på opp mot 10 k g p r m e t t e r 16-18 rnånader, Kor vidt

det e r mogeleg å produsera nrarknadsklnre skjel pB u n d e r 1 Rr i denne re@- onen, e r vanskeleg å fastslå u t f r i 3 denne trrrdersakinga, Eitt unnatak e r lokaliteten R12 d e r både tilvekst og matinnhald v a r b r a t r a s s i lidgt anta1 yngel og skje1 p r m .

Reint fysisk, ined tanke p3 å plassem anlegg pR ein f i r s v a r l e g mRte, e r denne regionen godt eigna, Del mange & y a r og holmar gjer det enkelt å plassera og forankra dyrkingsanlegg,

Med unnatak a v R17 og R 1 3 ser det iklcje ut ti9

R

vera nemnande isvanskar 1 denne regionen, Då området e r i god kontakt med k y s t v a t n e t , e r det lite t r u l e g at saltinnhaldei

L

produksjounsdjupet v e r t så lagt at det medf@rer

av-

skalling. Det v a r r e e s t r e r t jarfint over gode straumtilhøve på alle lokalitetane, noko som vål forsterka b y s s u s u t v i k l n g a og motverka avskalling,

I fylgje kontaktpersonane, v a r t det r e @ s t e r t lite ærfugl i området,

Med unnatak av R16 v a r det ingen a v anlegga som indikerte at begroing vil v e r a djrekte til hinder for d y r k i n g , Ved å fR ut samlarane i rimeleg tid f i h r yngelavsetning, våser resultata for 83-generasjonen at begroinga ikkie v a r f o r problematisk.

Sjdstjerner v a r ikkje noko problem fr5 mai -83 tål mal -84 då dei hydrografisizc.

tilhdva v a r meir som norrna'te, Hausten -84 v a r det trvanlegt h@gt saltinnhaXa1 heilt opp til overflata grunna nedborsfattig sumar og h i u s t . F1 fVIgje a v dette v a r massivt rledsfag av sjdstjernevngel Ianps helle samlarane, Dette v a r eit generelt fenomen 1 -84, men av di derine regionen h a r vid forbinclelse mot k y s t v a t n e k kkan dette fenomenet opptre oflare h e r enn i meir tvpiske fjord- regionar.

Då pr8vedyrkiriga b e r r e delvis v a r vellukka i denne regionen, bar eventraelk d y r k a r a r p ~ . @ v a s e g fram rnecl fleire mindre antegg f&r dei cet u t store prmdilk- sjonsanlegg, Reint tapogral'1sk e r denne persyionen s,Fi oppdelt a t d e t mB ventast til dels store jokale vamasjosnar, Sldan praciiveanlegga Ikkje kunne plasserast f r i t t 1 eit såpass vau.Pe~t område, e r det vanskeleg 4 trekkia eiri konklusjon felles for omu~kdet.

4 , 2 , 3 Ryfylke aust

Denne r e d o n e n bestod av lokalitehane R $ , R 9 og R I 0 som alle ligg i J@sen- fjorden (Fig, I ) , Med unnatak av yngelavsetning i 1984 var resultata frå denne regionen for sparsomme ti1 at nok0 form for konklusjon kan trekkjast.

Fig. 15 viser yngelavsetning i 9984. Som i dei andre regionane i Rogaland var yngelen også her låten og mest truleg ei blanding frå vår- og haustavsetning, Yngelen frå eventuell våravsetning var nok hemma i tilvekst av mykje tråd- forma algar,

På R8 og R I 0 v a r det meir enn nok yngel ned til 5 m, medan det på R 9 var klart for mykje yngel i heile avsetningsdjupet ned til vel 6 m ,

F i g . 15, Yngelavsetnad ( y n g e l p r m sarnlar) 1984 i r e g i o n e n Ryfylke a u s t .

Hydrografsk e r dette elt typisk fjordområde, med gradvis djupare brakk- vatnlag innetter fjorden (Appendiks 6 ) . Til tider kan det nok verta vel lågt saltinnhald i del @verste metrane, utan at ein kan sei kor vidt dette VICX f@ra til avskalling, Effekt av lågt saltinnhald vil motverkast av til dels sterke over- flatestraumar på båe sider av fjorden, Frå mai -83 til. mai -84 vart det re@- s t r e r t lite begroing på samlarane, noko som e r ei fdremon ved eventuell dyrking.

Som Lysefjorden e r Josenfjorden djup med stort sett bratte fjellsider omkring, Såleis kan det veya noko vanskeleg, reint fysisk, å plassera s t a r r e dyrkings- anlegg d e r ,

4 , 2 . 3 , 1 Konklusjon

Fig, 15 indikerar elt avsetnlngsdjup ned mot 6 m innetter fjorden, I og mer!

at det var uvanleg h@gt saltinnhald i denne perioden, e r det rimeleg å venta ferre yngel i @verste metrane, men samstundes djwpare avsetning, Det var meir enn nok yngel p r m, men manglande data gjer at eln ikkje kan sei noko om tilvekst og rnatinnhald,

Med omsyn ti1 saltinnhald, temperatur og straum, skullie denne fjorden vera godt eigna for dyrking. Det e r ikkje problem med is i området, og begroinga såg ut "C1 å vera minimal,

4

,bi , 4

Rvf~lke nord

Fylgjande lokalåtetar ifinqjekk i denne regionen

: R i -S

torev,"age;.~, Tiestre Bokn, R2-Austre

B o k n ,

R 3 og R4-Nedstrand, R5-Sandvik,

R6-IlcvBg,

R7-Espevik og R25-Garvik

_(Fig,

41,

I utgangspunktet var lokalltetane i denne regionen spreidde over elt svzrt stort område, men siden

RI

og B2"Lall ut grunna begroing og problem mecl ærfugl, og

H26

ikkje

kunne

oppc@kjast grunna

for

dårleg ver tll

8 gå

x3undt KarmGy, er det vatd 3 la dei resterande lokalltetane inngå I regionen Ryfylke nord. R4 og

Bi2

vert diskutert l den grad det Ilgg fare resultat derifrå, Del ytre lokalltetane

IAg i

rneåsr opne oii~rRder rnecl ei blanding av dyrka mark og skog rnedan der innerste lokalltetane

KRg I

djupe fjordar med stort sett bratk fjell ikring, På alile Ioiralitetane vart det funne iii%&skjel

I

eller like under tidevatnsona,

R4 vart unders@kQpR aiPe tokta, men enorrn påvekst av sekkedyr gjer dette områdel uetgna fof8r blå~kjeldyniking~ På lokaliteten R2 vart det reestrert SV-rt god yngelavsetning i

1983 og

relativt god

tilvekst,

Dette prdveanlegget var plassert l tilknytting til eit stBrre CiyrkIngsanleg"o~ bSRskJe1. Vinterera

1983-84

vart både prave- og dy-kingsanlegg reinska for skje'b av eln ~rftxgl-- flokk. Dermed forsvanrm datagrixnznlaget , og interesssa for området pvtok

På

lokaliteten

R6

vart det hausten

1983

registrert s v ~ r t god yngelavsetning langs heile

samJarane (7

n Skjela

hadde

god tilvekst og' begroinga var niiuiimal. Diverre raserte drivis vi~~teren

1983-84

anlegget ful2stendig,

o g

lolraliteten matte glevast

opp

Vanskelege vertilhove

rr

nder inncainlin gctoklee I oktober

-8

3 gjorde

;i

t loka-- liteten R25 måtte u";&, Her har eån difor be-re data frå del to tokta l -84, men Is vil nok skapa i9tss.e vanskar ved eventuell blRskielclyrking her,

Flg,

1 6

syrrer s v ~ r t god avsetning

pA

R Z , R5

~g R 6 i 1983, PW C 3

og R7 var det mindm vngel, og det er vel

nokcp

tvilsomt om ho~r~~dnedslae;F?$- vaitt

n 5 d d

her, Tdokalitetane R3

og

X4

IAg

tett veel kvcz~andre inne p3 el hukt bomlag

400 ni f-rÅctand), R 4 vpla mest

fri for yngel RIPCI~YI R 3

hadde i a n d t 40(10

vngel pr m ned

"c1 4 n ) ,

R2 hadde ineir enri

riok

yngel ned IiI 4

li>

medan

R 5

og

R6

hadde snert

mykje yngel

på heile samlarane ned til 7' m , Jamvel om clesse to lokalitetang?

lag

Iangt

inne i

fiordsystemet, var det mest yrigei @ve?ast og grad- vis avtaitande nedover,

Fig. 17 viser tilcvarancie tal for

1 9 8 4 . Ssrn

ellers

i

Rognland var yngelel, svert liten,

OgsP her- var

det store meligdeib

kr*Rrl-Cirma i-rlqar som

kan

ha

hindra tllvek:stcn At yngelen

fy.8

v~ra~setralr~g~i~

_'hl

/~aCSde llte vnge%

S ; I F ~ R ~ -

likna

med deå

andre Ioåilalitetane,

133 hadde

jfamni:

bl-a

med y n ~ e l ned

ti3

4 m

medan R4

h a d d e rrrykje

vnqel

I

&verste meteren,

men i

113inste 1a~et fr"

n å f i l 3 rn.

R5

Izr~d<le rnykie \rigcli rrcd

tll

3 m o- r~oko rnTncare

(rundt

2000 pr* ni'

frs

3

til

5

m , R7 og

R 7 5

hadde svsart

mi.kic3 -c~rrgi.:l nec3 til

4

a3

der

d e t

er elul Irl:ir

I-edtaksion

ned t i 1 5

m ,

Fig. 16. Yngelavsetning (yngel pr m samlar) 1983 i regionen Ryfylke nord.

10000

8000 o - l n l

A ^{1 - 2 8}

N 5000

T 2 - 3 1

A 4000

3 - 4 1

2000 f E Z 3 3 4 - 5 8

... o

Fig. 17. Yngelavsetning (yngel pr m samlar) i984 i regionen Ryfylke nord.

4 . 2 . 4 . 2 Tilvekst

Resultata som Fig, 18 og Fig. L9 e r basert p å , e r diverre noko mangelfulle, Fram Pi1 mai 1984 v a r tilveksten på R 5 , R6 og R9 over gjennomsnittet for Rogaland medan resultata frå perioden mai

-

september 1984 låg under gjen- nomsnittet. R3 og R4 hadde heile tida få skje1 så resultata derifrå t y d e r p6 dårleg tilvekst. R5 hadde heile tida mange skje1 p r m, nok0 som kan forklara den låge gjennomsnittlege storleiken 1 september -84, Her h a r nok avskalling også hatt innverknad då det e r dei y t r e , st8rste skjela som f y r s t fell a v , R7 synte svaort god tilvekst i perioden oktober-83 - mai -84. Storleiksfordeling a v skje1 i deP ulike djupa e r vist i Appendiks 7,

t

³⁰

OKT 8 3 L

20

m

^{M A I 8 4}

E

a

^{SEP 8 4}

;

^{2 o}

R O

R2 R 3 R 4 R 5 R 6 R 7 R 2 5

Fig. 18. Gjennomsnittleg storleik av skje1 frå 83-generasjonen i regionen Ryfylke nord,

O 4' "i. li i, ffi .d uj drda EEl *v

:

m~ m P7 CO

E *d rn .n am Ui u Ad i 2 dJk'tl .r7 a! O .%D li woa ii > Y ri m G o w

i&LL&J > ' '4 uvc om b- Ui 5 o E C o C 0

43"

w c

.

h

'G

bu" .ri i? b- krx e>

2

a r" G G .ri i-' cd

z

M

-3'

C9 'd=' m -i o mmm cwa r 6 W

0zU)

EEE E E E 5 o O m a

I Fig.

yngel Dette

21 e r vist iatvlklinga i anta1 skjei p r m for del lokaritetane som hadde

P

1.383- På R3 og R4 vart det ikkje re@s"cert nevnande avskalling.

m å sjåast P samanhang med det relativt låge anta1 skjel p r m i utgangs- punktet. Byssusutviklinga her v a r middels god, d v s god nok til å hindra avskalling ved dyrking. På R5 var det få teikn på avskalling, og byssusut- viklinga var god, R4 hadde i utgangspunktet få skjel, og med s v e r t god byssusutvikling såg det ikkje ut til å vera fare for avskalling grunna vekt h e r , På R25 var det i utgangspunktet få skjel. Jamvel om desse sat laust, v a r vekta så låg at avskallinga v a r lita.

F i g , 21. A n t a l s k j e l p r m s a m l a r f o r 83-generasjonen i r e g i o n e n Ryfylke nord. A: o k t o b e r -83, B: mai -84, C: september -84. T a l a i C e r gjennom- s n i t t f o r p r o d u k s j o n s d j u p e t ,

4 , 2 , 4 . 5 Beiting

Som tidlegare nevnt, vart skjela på lokaliteten R2 nedbeita a v ~ r f u g l så det e r tydeleg elt problem såpass langt u t e , Kontaklpelaconane hadde SkkJe registrert

~jvrfugl i paarleiken av del andre proveanlegga. For 83-generasjonen var lkkje sjostjerner noko problem, men også i denne reglonen vart det re@>lstrert tett nedslag av sj@stjerneyngei i 1.384

Tabell 3 oppsummerar begroinga på skjel og sarnlarar i denne re@onen, ^På R I var det så mykje påvekst av sekkedyr at blåskjeldyrking ikkje kan tilrådasl:

d e r , På R2 var det i utgangspunktet Ikkje så mykje begroing, men problem