FISKEBESTANDEN I NORDATLANTEREN SETT i FLEIRARTSCAMANHENG
Odd Nakken
Havforskningsinstituttet
Godtfolk! Tittelen p3 faredraget kan leggja opp til ei svært ambisias utgreiing om korleis dei mange bestandane i nordat- lanteren er avhengige av kvarandre. Det rnd med ein gong seiast at dette veit vi noko om reint kvalitativt medan vi veit lite kvantitativt.
Bestandseiningar. aller fleste fiskeartene vbre farvatn har
dei
inga
store utbreiingsområde. Inna for gjerne inndelt i bestandar. For nteren tale om 3 store bestandar
sland) og mange mindre. For sei, liknande, Lodda har den enklaste ed to bestandas.
deira torsk (Nords
kyse
! innde
-
totale utbreiing er er det i Nordaust- j@en, Norsk arktisk og sild er inndel- linga. Der opererer
tilfelle har ein også lagt arveeigenskapar (genetiske granskin- gar) til grunn, som for Trondheimsfjordsilda. I tillegg vil det vera vekstskilnader (preg av skjell og otolittar) som også kan brukast til ei slik inndeling.
Den geografiske avgrensinga av bestandseiningar i nordaustat- lanteren er ettermåten velkjend. I norske farvatn opererer vi stort sett med 62 graden (Stad) som skilje mellom nordsjØbe- standar og bestandar som h@yrer til i Norskehavet/Barentshavet.
Grensa ved 6 2 O ~ er basert på det grunnlaget eg alt har nemnt saman med kunnskapane om straumsystemet i omrAdet. Vi veit s j ~ l v s a g t at det skjer utstrakt vandring tvers over denne streken;
-
Norsk vårgytende sild hadde truleg hovudgytefelta lengre sØr i ein lang periode. Dei siste 30-Ara har den gytt p&nordsida, medan utviklinga dei to/tre siste Ara tyder på ei omleggjing serover att.
-
Makrell gyt i all hovudsak vest for dei britiske flyane og sentralt i Nordsjflen. Store mengder vandrar imidlertid nord i Norskehavet for å beita om sumaran. MØnsteret har endra seg i dei 20 åra makrellen har vore intensivt fiska og kartlagt.-
Tilsvarande tilh@ve som for makrell finn ein også for kolmule.-
Merkeforsok har vist vandringar av sei tvers over "grensa", og i mindre mun ogsA for andre arter.Korleis er det med transporten av egg/larver/yngel i området?
Er der nemrieverdig rekruttering til kystområda i vest og nord og til Barentshavet fr3 bestandar som har gytefelt utanfor
"flkosystemet" som er skravert i Fig. 1.
Transport av egg og yngel mellom bestandsomrdda.
For h utgreia konsekvensar av oljeverksemda nord for 61 O n har instituttet no i ein 5 hrsperiode hatt midlar til eit starre
forskningsprogram WELP (Havforskningsinstituttets egg og larveprogram). Resultata frå dette programmet har gjeve oss verdifull kunnskap om transporten i tidlege stadier av fiskens liv. I det fylgjande skal eg visa nokre av resultata frå ein rapport som vil bli publisert om ikkje lenge. Rapporten er laga av forskarane Herman Bjflrke og Roald Sstre og har tittelen
"'Import' av fiskeyngel til norske farvatn".
Fig. 2, 3, 4, 5, 6 og 7 viser fordelinga av seiyngel 2-4 cm lang i aprillmai for perioden 1985-1989. I Fig. 8 er vist gytefelt for sel. og driftsrutine for gyteprodukta. Gytinga skjer hovudsakeleg i februar. Egga flyt fritt i sjØen. Ein nærliggande konklusjon blir at kanhende stammer mykje av ceiyngel
-
som vi observerer utanfor Norskekysten i april/mai og som seinare kjem heilt inn på kysten i juni/juli-
frågyting utanfor "norske" område.
Fig. 9 og 10 viser fordeling av loddeyngel mindre enn 40 m i juli i 1988 og 1989. Det er utan vidare klårt at den yngelen
l
som er observert i havet utanfor nordvestlandet ikkje kan ha kome frå loddegyting langs ~arentshavskysten. Yngelen må koma frå gyting ved Island (Fig. 11).
Fig 1.2 og 13 viser fordelinga av stor og liten hyseyngel i juli 1989. Tilsvarande fordelingar finn ein ogsd i andre Ar. Fig.
14 viser gytefelta og driftsrutene. Truleg stamrnar nok0 av
.
unghysa i norske farvatn-
i alle fall car for Lofoten-
fragyting i Mords jØomr3.det.
Tilsvarande tilhGve finn ein også for sild, Fig. 15. Såleis er til d@mes Skagerrak-Kattegat området (PIIa i regulerings- samanheng) det viktigaste ungsild-omrAdet for MordsjØsilda som gyt om hausten langs kysten av Storbrittannia.
Samandraget av den nemde rapporten er kort og eg siterer det heile: "Fordelinga av fiskeyngel i norske farvatn om v5ren og sumaren indikerar sterkt at nok0 av denne yngelen er importert fr3 gytefelt utanfor det Økosystemet som omfattar norskekysten og Barentshavet. Dette gjeld artene sild, lodde, sei og hyse.
.. - L - - . - - - - .
T r a n s p o r t f r a I s l a n d e r s a n n s y n l e g f o r s i l d o g l o d d e o g mogeleg f o r s e i o g h y s e . FærØyane o g n o r d l e g e NordsjØen e r e i t m e i r s a n n s y n l e g " k j e l d e o m r d d e " f o r s e i o g h y s e . S i l d f r å g y t i n g i N o r d s j g e n v e r t t r a n s p o r t e r t t i l N o r s k e k y s t e n . Noko a v d e n n e s i l d a v e k s o p p i s a r n o r s k e f j o r d a s medan nok0 v e r t t r a n s p o r t e r t n o r d f o r S t a d . D e t ser u t som om e i n v e s e n t l e g d e l a v s e i b e - s t a n d e n l a n g s n o r s k e k y s t e n n o r d f o r S t a d e r " i m p o r t e r t " u t a n - f r å " .
Så l a n g t om t r a n s p o r t e n a v y n g e l i d e i p a s s i v e s t a d i a . Kva s k j e r med y n g e l e n ? V a n d r a r d e n u t a t t f o r d e n e r a v f i s k b a r s t o r l e i k ? S e i e n e r d e n e i n a s t e v i h a r n o k o l u n d e g o d e d a t a f o r . MerkeforsØka v i s e r a t s v æ r t mykje a v s e i e n mellom 6 2 o g 6 6 O ~ v a n d r a r s a r o v e r t i l NordsjØen. I t i l l e g g v a n d r a r e i n god d e l t i l I s l a n d o g l i t t t i l FærØyane. Mykje a v d e n n e f i s k e n h a r nådd g y t e a l d e r .
Også i v e s t d e l e n a v h a v e t e r d e r t r a n s p o r t a v g y t e p r o d u k t o g v a n d r i n g a v f i s k mellom d k o s y s t e m . T o r s k v e d I s l a n d o g A u s t - o g Vest-GrØnland t y k k j e s t i a l l e f a l l i p e r i o d a r A mykje g o d t t i l h Ø y r a same b e s t a n d e n .
Fig. 1. StrØmsystemene i NordØst-Atlanteren. Det skraverte området viser Økosystemet som behandles i denne rapporten.
0 3 0 0 O 0 0 0 0 3 0 0 0 6 0 0 0 9 0 0
1 z o O
O - g r u p p e s e i - t o k t ,1965
Fig. 3. Yngelfordeling av sei i april-mai 1986, stasjonsnett.
Fig. 4. Yngelfordeling av sei i april-mai 1987, og stasjonsnett.
0 3 0 0 0 0 0 0 O 3 0 0 0 6 0 0 0 9 0 0 1200 1 5 0 0 1 8 0 0 O - g r u p p e s e i - t o k t . l 9 8 9
Fig. 6 . Yngelfordeling av sei i april-mai 1989, og stasjonsnett.
Fig. 7 . G y t e f e l t e n e f o r s e i i N o r d @ s t - A t l a n t e r e n og a n t a t t e d r i f t s r u t e r mot n o r s k e f a r v a n n .
Fig. 12. Antall hyseyngel pr. trtiltime mindre enn 60 mm i juli 1989.
.
F i q . 1 4 . G y t e f e l t f o r s i l d i N o r d q 5 s t - A t l a n t e r e n og a n t a t t e d r i f t s r u t e r mot n o r s k e f a r v a n n .
