Nitel araştırmalarda geçerlik ve güvenirliği sağlamak üzere dört stratejiden bahsedilmektedir. Yıldırım ve Şimşek (2011) geçerliği sağlamak için kullanılan kavramların inandırıcılık (iç geçerlik) ve aktarılabilirlik (dış geçerlik); güvenirliği sağlamak için kullanılan kavramların ise tutarlık (iç güvenirlik) ve teyit edilebilirlik (dış güvenirlik) olduğunu belirtmiştir. Araştırmada geçerlik ve güvenirliği sağlamak amacıyla aşağıdaki işlemler uygulanmıştır.
4.6.1. İnandırıcılığın (İç Geçerliğin) Sağlanması
Araştırmada inandırıcılığın sağlanabilmesi için, araştırmacı “uzun süreli etkileşim, derin odaklı veri toplama, üçgenleme (çeşitleme) ve uzman teyidi” yöntemlerini kullanmıştır.
Uzun süreli etkileşim: Araştırmacı, çalışmanın veri kaynağını oluşturan dokümanlarla uzun süreli bir etkileşim içinde olmuştur. Bu amaçla, araştırmacı lisans programlarını proje tabanlı öğrenme yaklaşımına göre tasarlayan üniversitelerden erişilmiş ve bu tasarım ile ilgili yapılmış diğer bilimsel çalışmaları incelemiştir. Araştırmacı, incelediği dokümanlardan elde ettiği verileri, her incelemeden sonra ayrıntılı bir biçimde, oluşturduğu tabloya/matrise işlemiştir.
Derin odaklı veri toplama: Araştırmacı, dokümanları ayrıntılı bir biçimde incelerken elde ettiği verileri, veri setine işlemiştir. Araştırmacı bu süre içerisinde elde ettiği verileri birbirleriyle sürekli olarak karşılaştırmış, yorumlamış ve kavramsallaştırmıştır. Bu bağlamda, araştırmacının toplanan verilere eleştirel bir gözle bakması sağlanmış ve bu
127
verilerin araştırma sorularına yanıt vermede yeterliliği ve ulaşılacak sonuçların gerçeğe uygun olup olmadığı teyit edilmeye çalışılmıştır.
Üçgenleme (Çeşitleme): Araştırmada, Denzin (1978) tarafından önerilen dört üçgenleme türünden (veri kaynağı üçgenleme, araştırmacı üçgenleme, kuram üçgenleme ve yöntem üçgenleme) veri kaynağı ve yöntem üçgenlemesi kullanılmıştır. Bu amaçla, proje tabanlı eğitim programı uygulayan üniversitelerin kendi internet sayfalarında yer alan araştırmalar, programların tanıtılması ve uygulanması için ulaşılmış dokümanlar ve bu programlar ile ilgili diğer bilimsel çalışmalara erişilmiştir. Bu sayede, çok çeşitli dokümanlar incelenmiştir.
Ayrıca, doküman incelemesi ve görüşme yöntemlerinin birlikte kullanılmış olması, veri toplama bağlamında yöntem üçgenlemesi yapıldığının bir kanıtıdır.
Uzman incelemesi: Bu yöntem ile araştırmacının dışında, proje tabanlı öğrenme yaklaşımı ve program geliştirme konusunda deneyimli üç uzman ve nitel araştırma yöntemleri konusunda birçok çalışması bulunan başka bir uzman tüm çalışma boyunca bu araştırmaya danışmanlık etmiştir. Bu incelemede uzman, araştırmada toplanan verilerden, bunların analizine ve sonuçların yazımına kadar olan tüm sürece eleştirel bir şekilde yaklaşarak araştırmacıya dönüt vermiştir. Bu dönütlere göre, araştırmacı çalışmasının tüm boyutlarını tekrar gözden geçirerek gerekli düzeltmeleri yapmıştır.
4.6.2. Aktarılabilirliğin (Dış Geçerliğin) Sağlanması
Araştırmada aktarılabilirliğin sağlanabilmesi için, araştırmacı “ayrıntılı betimleme ve amaçlı örnekleme” yöntemlerini kullanmıştır.
Ayrıntılı Betimleme: Çalışmada, verilerin yeterli düzeyde ve ayrıntılı bir şekilde betimlenmesi sağlanarak, proje tabanlı eğitim programı uygulayan üniversitelerin resmi internet sayfalarında yer alan bilimsel araştırmalar incelenmiş ve bu konuyla ilgili yapılmış çalışmalardan doğrudan alıntılar sunulmuştur. Ayrıca, araştırmada proje tabanlı eğitim
128
programları incelenen üniversitelerde görev yapan kişiler ile gerçekleştirilen görüşmelerden doğrudan alıntılar yapılmıştır.
Amaçlı örnekleme: Araştırmada proje tabanlı eğitim programlarının özelliklerini ortaya koymak amacıyla, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu amaçla, ölçüt olarak belirlenen özellikleri karşılayan dokümanlar ayrıntılı incelemeye alınmıştır. Amaçlı örneklemenin yapılması, hem genele hem de özele ait bilgilere ulaşmada katkı sağlamıştır. Bu tür bir esnekliğin, araştırmacının incelenecek dokümanları doğasına uygun bir biçimde ortaya koymasına yardımcı olacağı düşünülmüştür.
4.6.3. Tutarlılığın (İç Güvenirliğin) Sağlanması
Araştırmanın tutarlılığının sağlanmasında, tutarlılık incelemesi kullanılmıştır. Tutarlık incelemesi, araştırmaya dışarıdan bir gözle bakılması ve araştırmacının baştan sona gerçekleştireceği araştırma etkinliklerinde tutarlı davranıp davranmadığını ortaya koymaktır (Yıldırım & Şimşek, 2011). Bu tutarlılık, veri toplama araçlarının oluşturulması, verilerin toplanması ve analizi aşamalarında sağlanmaya çalışılmıştır. Tutarlılığın sağlanması için, araştırmacı her dokümanı birden çok defa incelemiş ve her inceleme sonucunda elde ettiği verileri karşılaştırmıştır. Ayrıca bu işlem bir program geliştirme uzmanı tarafından da yapılmış; incelemeler sonrasında araştırmacı ve uzmanın elde ettiği veriler arasında tutarlılık olup olmadığına bakılmıştır.
4.6.4. Teyit Edilebilirliğin (Dış Güvenirliğin) Sağlanması
Araştırmadan elde edilen veriler ile ulaşılan sonuçlar sürekli olarak teyit edilmiştir. Bu amaçla teyit incelemesi stratejisi kullanılmıştır. Teyit incelemesindeki amaç araştırmacının ulaştığı sonuçları ham verilerle karşılaştırarak teyit mekanizmasının çalışıp çalışmadığına bakmaktır. Bu amaçla, dışarıdan bir uzman araştırmada ulaşılan yargıların, yorumların ve
129
önerilerin ham verilere gidildiği zaman teyit edilip edilmediğine yönelik bir analiz ve değerlendirme yapar (Yıldırım & Şimşek, 2011). Bu nedenle, tüm veri toplama araçları, ham veriler, analiz aşamasında yapılan işlemler, araştırmaya temel oluşturan dokümanlar, görüşme ile ilgili dokümanlar (ses kayıtları) ve program tasarısı ile ilgili dokümanlar gerektiğinde incelemeye sunulabilmesi amacıyla saklanmıştır.
130
131
BÖLÜM V
BULGULAR VE YORUM
Bu bölümde, verilerin analizleri sonucunda elde edilen bulgular ve bu bulgulara ilişkin yorumlar yer almaktadır.