• No results found

Lite som tilsier at serveringsnæringen er mindre lovlydige enn andre næringer

In document Utredning om norsk serveringsnæring (sider 102-107)

og det hippeste er svart kaffe

7 Omfattende regelverk for å forhindre useriøse aktører og kri- kri-minalitet

7.3 Innslag av uønsket atferd

7.3.1 Lite som tilsier at serveringsnæringen er mindre lovlydige enn andre næringer

A ocorrência de doenças nos efetivos bovinos leiteiros, nomeadamente de mastites, afetam o resultado económico das explorações de vocação leiteira em diversos graus e proporções, acarretando perdas e despesas capazes de atingir valores de centenas de euros por mês nas explorações nacionais. Os custos que a doença acarreta variam de exploração para exploração, de acordo com o maneio adotado e apresentando distribuições bastante variadas. Além disso, a doença mastite tem componentes epidemiológicas que regem a sua própria resposta aos meios de prevenção pelo que duas explorações bovinas nunca têm cinquenta por cento de práticas de produção em comum e, da mesma forma, a instauração dos meios de prevenção habituais nunca terá, por isso, o mesmo impacto doseável em cada uma das duas explorações (Bradley et al., 2007). Assim, o conhecimento dos custos associados à presença da doença é essencial, constituindo uma mais valia quando determinadas decisões têm de ser tomadas, bem como é igualmente importante que o produtor tenha conhecimento dos fatores que elevam os custos da sua produção, com vista a focalizar os seus esforços na correção/redução das eventuais perdas desnecessárias. Os resultados obtidos com o modelo aqui proposto devem ser considerados com alguma reserva e interpretados no âmbito de uma avaliação de custos a curto-prazo na pequena esfera das duas explorações aqui consideradas. Pareceu-nos contudo relevante procurar mostrar de uma forma simples e com base no estudo de caso de duas explorações em concreto, os custos diretos associados à presença de mastites em explorações de bovinos de leite. Assim, não pretendemos que os resultados sejam extrapoláveis para nível nacional mas sim indicativos do que poderão ser as consequências de uma doença como a mastite numa exploração de bovinos de leite. Acresce a isto que alguns resultados poderão estar subestimados uma vez que não foram contabilizados, por exemplo, o custo associado à mão-de-obra extra eventualmente necessária, o acréscimo de custos energéticos nas salas de ordenha, entre outros. Por fim, os efeitos de médio e de longo-prazo (como efeitos na reprodução e tempo de vida útil da vaca de leite) não foram contabilizados.

Não obstante, através do presente estudo foi possível demonstrar que os principais custos mensais associados à presença de mastites em duas explorações de bovinos leiteiros com técnicas e procedimentos de maneio muito distintos, atingem, em ambas as situações, valores elevados. Os custos associados às perdas em leite descartado, assim como ao refugo devido a infeção, são fatores que aumentam consideravelmente os custos de produção por litro de leite nas duas explorações, os quais estão descritos na literatura como atores principais dos custos inerentes a esta doença (Bradley et al., 2005; Ruegg, 2005). Porém, são as decisões de maneio que determinam a distribuição destes custos, sendo que na exploração A, a maioria dos custos são referentes à prevenção das mastites e, na exploração B, a maioria dos custos associados à doença são, efetivamente, as perdas provocadas pelos efeitos da doença no efetivo.

Conclui-se ainda que uma maior despesa na prevenção resulta em menores efeitos da doença na exploração (ou seja, em menor 𝐿), confirmando que quanto maior for a despesa em prevenção menores serão os custos associados aos efeitos da doença e tratamento (McInerney et al., 1992a; Bennett, 2003), compensando o investimento em prevenção. Por outro lado, percebeu-se a necessidade de um estudo sobre o custo-benefício destas estratégias com vista a calcular o ponto ótimo de investimento em prevenção face aos efeitos da doença que poderiam ser ou não evitados.

Assim, de modo geral, o modelo proposto serve de ferramenta de apoio na tomada de decisão relativamente à melhor estratégia a adotar com objetivo de diminuir os custos diretos associados a esta doença. O modelo aqui utilizado pode ser alterado e adaptado a outras explorações proporcionando, desta forma, uma avaliação personalizada tendo em conta as características de cada exploração.

Com custos diretos médios mensais de 402€ e 662€ em cada exploração percebe-se que ainda há muito trabalho a fazer no sentido da orientação da otimização da produção das explorações leiteiras em causa, num negócio onde as margens são muito pequenas, cabendo ao MV um papel determinante nesse caminho.

A aprendizagem de bases de economia da saúde animal foi, desta forma, o maior benefício retirado do desenvolvimento do trabalho aqui apresentado, bem como o acordar para a importância do estudo pormenorizado dos custos associados à ocorrência de doenças nas explorações pecuárias. Na verdade, este estudo semeou a curiosidade pelo entendimento dos reais impactos económicos que a doença nos animais de produção alcança, também, nas sociedades em geral pois os seus efeitos económicos na saúde humana, no bem-estar animal, no ambiente, assim como no comércio internacional, representam custos indiretos que, idealmente, merecem ser analisados, discriminados e quantificados apropriadamente no decorrer de qualquer análise económica de uma doença animal.

BIBLIOGRAFIA

Aires, T. A. C. P. (2010). Mastites em Bovinos: caracterização etiológica, padrões de

sensibilidade e implementação de programas de qualidade do leite em explorações do Entre-Douro e Minho. (Dissertação de Mestrado Integrado em Medicina Veterinária). Universidade Técnica de Lisboa - Faculdade de Medicina Veterinária, Lisboa.

Allen, F. (2010). Futura estratégia para o sector leiteiro europeu para o período de 2010- 2015 e anos subsequentes. Comité Económico E Social Europeu, C 347/34. Retrieved from http://eur-

lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2010:347:0034:0040:PT:PDF Bar, D., Tauer, L. W., Bennett, G., González, R. N., Hertl, J. A., Schukken, Y. H., … Gröhn,

Y. T. (2008). The cost of generic clinical mastitis in dairy cows as estimated by using dynamic programming. Journal of Dairy Science, 91(6), 2205–2214.

http://doi.org/10.3168/jds.2007-0573

Barkema, H. W., Schukken, Y. H., Lam, T. J., Beiboer, M. L., Benedictus, G., & Brand, A. (1998). Management practices associated with low, medium, and high somatic cell counts in bulk milk. Journal of Dairy Science, 81(7), 1917–1927.

http://doi.org/10.3168/jds.S0022-0302(98)75764-9

Barros, T. M. L. da C. (2013). Análise dos padrões de refugo em explorações leiteiras do sul de Portugal. Universidade de Lisboa - Faculdade de Medicina Veterinária, Lisboa. Bartlett, P. C., van Wijk, J., Wilson, D. J., Green, C. D., Miller, G. Y., Majewski, G. A., &

Heider, L. E. (1991). Temporal patterns of lost milk production following clinical mastitis in a large Michigan Holstein herd. Journal of Dairy Science, 74(5), 1561–1572.

http://doi.org/10.3168/jds.S0022-0302(91)78318-5

Bennett, R. (1992). The use of “economic” quantitative modelling techniques in livestock health and disease-control decision making: a review. Preventive Veterinary Medicine, 13(1), 63–76. http://doi.org/10.1016/0167-5877(92)90037-G

Bennett, R. (2003). The “Direct Costs”of Livestock Disease: The Development of a System of Models for the Analysis of 30 Endemic Livestock Diseases in Great Britain. Journal of Agricultural Economics, 54(1), 55–71. http://doi.org/10.1111/j.1477-

9552.2003.tb00048.x

Bennett, R., Christiansen, K., & Clifton-Hadley, R. S. (1999). Estimating the costs associated with endemic diseases of dairy cattle. Journal of Dairy Research, 66(03), 455–459. Bexiga, R., Ellis, K. A., Vilela, C. L., & Mellor, D. J. (2011). Deterministic model to evaluate

the impact of lactational treatment of subclinical mastitis due to coagulase-negative staphylococci. The Journal of Dairy Research, 78(3), 318–325.

http://doi.org/10.1017/S0022029911000483

Bexiga, R., Vilela, C. L., & Cavaco, L. M. (2005). Subclinical bovine mastitis in the Ribatejo- Oeste area. Revista Portuguesa de Ciências Veterinárias, 100(39-44), 553–554. Blaskó, B. (2011). World importance and present tendencies of dairy sector. Retrieved from

http://purl.umn.edu/104683

Blowey, R. W., & Edmondson, P. (2010). Mastitis Control in Dairy Herds (2nd ed.). UK: CABI.

Bradley, A. (2002). Bovine mastitis: an evolving disease. Veterinary Journal (London, England: 1997), 164(2), 116–128.

Bradley, A. J., Breen, J. E., Green, L. E., Green, M. J., Leach, K. A., & Peeler, E. J. (2005). Risk Factors and Associated Economics of Mastitis (Milk Development Council Project No. 03/T2/07 No. Final Report) (p. 150). University of Bristol and University of Warwick. Bradley, A. J., & Green, M. J. (2005). Use and interpretation of somatic cell count data in

Bradley, A. J., Leach, K. A., Breen, J. E., Green, L. E., & Green, M. J. (2007). Survey of the incidence and aetiology of mastitis on dairy farms in England and Wales. The

Veterinary Record, 160(8), 253–257.

Bragg, L. A., & Dalton, T. J. (2004). Factors Affecting the Decision to Exit Dairy Farming: A Two-Stage Regression Analysis. Journal of Dairy Science, 87, 3092–3098.

Brand, A., Nooordhuizen, J. P. T. M., & Schukken, Y. H. (1997). Herd Health and Production Management in Dairy Practice (2nd ed.). The Netherlands: Wageningen Pers,

Wageningen.

B. Rebelo, I. (2014). Riscos da alimentação de vitelos com leite não aproveitado para consumo humano. (Dissertação de Mestrado Integrado em Medicina Veterinária). Universidade de Lisboa - Faculdade de Medicina Veterinária, Lisboa.

Breen, J. E., Green, M. J., & Bradley, A. J. (2009). Quarter and cow risk factors associated with the occurrence of clinical mastitis in dairy cows in the United Kingdom. Journal of Dairy Science, 92(6), 2551–2561. http://doi.org/10.3168/jds.2008-1369

Cannas da Silva, J., Noordhuizen, J. P. T. M., Vagneur, M., Bexiga, R., Gelfert, C. C., & Baumgartner, W. (2006). Veterinary dairy herd health management in Europe: constraints and perspectives. The Veterinary Quarterly, 28(1), 23–32.

http://doi.org/10.1080/01652176.2006.9695203

Cerqueira, J. L., Araújo, J. P., Sorensen, J. T., & Niza-Ribeiro, J. (2011). Alguns indicadores de avaliação de bem-estar em vacas leiteiras - revisão. Revista Portuguesa de

Ciências Veterinárias, 106(5-19), 577–580.

Cha, E., Bar, D., Hertl, J. A., Tauer, L. W., Bennett, G., González, R. N., … Gröhn, Y. T. (2011). The cost and management of different types of clinical mastitis in dairy cows estimated by dynamic programming. Journal of Dairy Science, 94(9), 4476–4487. http://doi.org/10.3168/jds.2010-4123

Commission of the European Communities. (1980, March). How the European Commission is tackling dairy surpluses. Directorate-General for Information.

Dann, H. (2014). Ultraviolet light treatment of waste milk evaluated. Dairy Herd Management. Retrieved from http://www.dairyherd.com/Ultraviolet-light-treatment-of-waste-milk- evaluated-258530061.html

DeGraves, F. J., & Fetrow, J. (1993). Economics of mastitis and mastitis control. The Veterinary Clinics of North America. Food Animal Practice, 9(3), 421–434.

DG Agriculture and Rural Development. (2013). Overview of CAP Reform 2014-2020 (No. 5) (p. 10). Brussels: European Commission. Retrieved from December 2013.

DG Agriculture and Rural Development. (2014, September 26). Analysis of the EU dairy sector. EU production and exports to Russia (2011-2013). Recent market trends and measures taken to address market disruptions following the Russian import ban. European Comission - Agriculture and Rural Development.

Dijkhuizen, A. A. (1992). Modelling animal health economics. Presented at the Inaugural speech, Wageningen Agricultural University, Wageningen.

Dijkhuizen, A. A., Huirne, R. B. M., & Jalvingh, A. W. (1995). Economic analysis of animal diseases and their control. Preventive Veterinary Medicine, 25(2), 135–149.

http://doi.org/10.1016/0167-5877(95)00535-8

Dijkhuizen, A. A., & Morris, R. S. (1997). Animal health economics  : principles and applications. Sydney, N.S.W: Post Graduate Foundation in Veterinary Science.

Dijkhuizen, A. A., Renkema, J. A., & Stelwagen, J. (1991). Modelling to support animal health control. Agricultural Economics, 5(3), 263–277. http://doi.org/10.1016/0169-

Down, P. M., Green, M. J., & Hudson, C. D. (2013). Rate of transmission: A major determinant of the cost of clinical mastitis. Journal of Dairy Science, 96(10), 6301– 6314. http://doi.org/10.3168/jds.2012-6470

Enevoldsen, C., & Sorensen, J. T. (1994). Modelling the dynamics and economics of health in individual dairy herds: future tasks for the veterinarian in practice and in research. Veterinary Research, BioMed Central, 25 (2-3), 173–178.

Esslemont, R. J., & Peeler, E. J. (1993). The scope for raising margins in dairy herds by improving fertility and health. British Veterinary Journal, 149(6), 537–547.

http://doi.org/10.1016/S0007-1935(05)80038-7

European Commission. (2009). Les instruments de gestion du marché du lait et des produits laitiers ont-ils atteint leurs principaux objectifs?: (présenté en vertu de l’article 248, paragraphe 4, deuxième alinéa, CE). Luxembourg: Office des publications officielles des Communautés européennes.

European Commission. (2010). The CAP towards 2020: Meeting the food, natural resources and territorial challenges of the future (Comunication from the Comission to the

European Parliament, The Council, The European Economic and Social Committee and The Committee of The Regions No. COM(2010) 672 final) (p. 17). Brussels. Retrieved from http://ec.europa.eu/agriculture/cap-post-2013/communication/com2010- 672_en.pdf

European Commission. (2014). Short Term Outlook for arable crops, meat and dairy markets in the European Union - Winter 2014 (No. 8) (p. 21). Brussels: European Commission - Agriculture and Rural Development. Retrieved from

http://ec.europa.eu/agriculture/markets-and-prices/index_en.htm

European Commission. (2015). Short Term Outlook for arable crops, dairy and meat markets in t2015 and 2016 — Winter 2015 (No. 11) (p. 26). Brussels: European Commission - Agriculture and Rural Development.

European Commission - Agriculture and Rural Development. (2014a). EU agricultural income 2014 - first estimates (No. 3). Belgium. Retrieved from

http://ec.europa.eu/agriculture/rural-area-economics/briefs/pdf/003_en.pdf European Commission - Agriculture and Rural Development. (2014b). EU Milk Margin

Estimate up to 2013. An overview of estimates of costs of production and gross margins of milk production in the EU. (No. 5) (p. 5). Brussels.

FAO. (2012). Price Volatility from a Global Perpective. In Food price volatility and the role of speculation. Rome: EST-FAO Trade and MArkets Division. Retrieved from

http://www.fao.org/fileadmin/templates/est/meetings/price_volatility/Price_volatility_Tec hPaper_V3_clean.pdf

FAO. (2014). Impact of Mastitis in Small Scale Dairy Production Systems. FAO Animal Production and Health. Retrieved from http://www.fao.org/3/a-i3377e.pdf

FAO, & OCDE. (2015). OECD-FAO Agricultural Outlook 2015-2024. Paris: Organisation for Economic Co-operation and Development. Retrieved from

http://www.fao.org/publications/card/en/c/3db5270d-5f6c-4e82-9f1f-f03b3650d51c FAO, & OECD. (2014). OECD-FAO Agricultural Outlook 2014. OECD Publishing. Retrieved

from http://www.keepeek.com/Digital-Asset-Management/oecd/agriculture-and- food/oecd-fao-agricultural-outlook-2014_agr_outlook-2014-en#page3

FENALAC. (2011). Evolução estrutural recente da produção de leite em Portugal. Revista da Federação Nacional das Cooperativas de Produtores de Leite, 6, 20–22.

Ferreira, P. J. S. (2010). Do Abacaxi ao Zero: Tudo é Economia - Manual de Sobrevivência para não Economistas (Vol. 1). Lisboa: Sítio do Livro, Lda.

Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2014). Biannual report on global food markets (p. 143). Rome, Italy.

Gerosa, S., & Skoet, J. (2012). Milk availability: trends in production and demand and

medium-term outlook (Working paper No. 12-01) (p. 40). Rome, Italy: FAO-Agricultural Development Economics Division. Retrieved from www.fao.org/economic/esa

Gilbert, C. L., & Morgan, C. W. (2010). Food price volatility. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 365(1554), 3023–3034.

http://doi.org/10.1098/rstb.2010.0139

Ginsberg, R. (2011). Influence of milk yield and take-off settings on milking parlour

performance and udder health. In Udder Health and Communication: Proceedings of international conference. (pp. 407–414). Utrecht, the Netherlands: Wageningen Academic Publishers.

GPP. (2012). Índice de Preços na Cadeia de Abastecimento Alimentar - Leite. (No. 3) (p. 32). Lisboa.

GPP. (2013, February). Ficha de Internacionalização Leite/Lacticínios. GPP.

GPP. (2014). Anuário Agrícola - Informação de Mercados. Lisboa-Portugal: Ministério da Agricultura e do Mar.

GPP. (2015, June). Comissão Consultiva Setorial do Leite. PPT, Lisboa.

Green, M., & Bradley, A. (2013). The changing face of mastitis control. Veterinary Record, 173(21), 517–521. http://doi.org/10.1136/vr.f7029

Green, M. J. (2003, October). Clinical mastitis in dairy cows: Studies of bacterial ecology and somatic cell count patterns (A thesis submitted in partial fulfilment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy in Veterinary Epidemiology). University of Warwick. Retrieved from

http://www.ovg.co.uk/Martin%20Green%20PhD%20Thesis.pdf

Green, M. J., Green, L. E., Schukken, Y. H., Bradley, A. J., Peeler, E. J., Barkema, H. W., … Medley, G. F. (2004). Somatic cell count distributions during lactation predict clinical mastitis. Journal of Dairy Science, 87(5), 1256–1264. http://doi.org/10.3168/jds.S0022- 0302(04)73276-2

Hagnestam-Nielsen, C., & Ostergaard, S. (2009). Economic impact of clinical mastitis in a dairy herd assessed by stochastic simulation using different methods to model yield losses. Animal  : An International Journal of Animal Bioscience, 3(2), 315–28. http://doi.org/10.1017/S1751731108003352

Hagnestam-Nielsen, C., Ostergaard, S., Emanuelson, U., Andersson, H., Berglund, B., & Strandberg, E. (2010). Economic consequences of mastitis and withdrawal of milk with high somatic cell count in Swedish dairy herds. Animal: An International Journal of Animal Bioscience, 4(10), 1758–1770. http://doi.org/10.1017/S1751731110000704 Halasa, T., Huijps, K., Østerås, O., & Hogeveen, H. (2007). Economic effects of bovine

mastitis and mastitis management: a review. The Veterinary Quarterly, 29(1), 18–31. http://doi.org/10.1080/01652176.2007.9695224

Halasa, T., Nielen, M., De Roos, A. P. W., Van Hoorne, R., de Jong, G., Lam, T. J. G. M., … Hogeveen, H. (2009). Production loss due to new subclinical mastitis in Dutch dairy cows estimated with a test-day model. Journal of Dairy Science, 92(2), 599–606. http://doi.org/10.3168/jds.2008-1564

Halasa, T., Nielen, M., Huirne, R. B. M., & Hogeveen, H. (2009). Stochastic bio-economic model of bovine intramammary infection. Livestock Science, 124(1–3), 295–305. http://doi.org/10.1016/j.livsci.2009.02.019

Hand, K. J., Godkin, A., & Kelton, D. F. (2012). Milk production and somatic cell counts: A cow-level analysis. Journal of Dairy Science, 95(3), 1358–1362.

Hansson, H. (2007). The links between management’s critical success factors and farm level economic performance on dairy farms in Sweden. Acta Agriculturae Scandinavica, Section C — Food Economics, 4(2), 77–88.

http://doi.org/10.1080/16507540701415019

Harmon, R. J. (1994). Physiology of Mastitis and Factors Affecting Somatic Cell Counts1. Journal of Dairy Science, 77(7), 2103–2112. http://doi.org/10.3168/jds.S0022- 0302(94)77153-8

Hemme, T., & International Farm Comparison Network. (2010). IFCN Dairy Report 2010 (p. 210). Kiel, Germany: International Farm Comparison Network, Dairy Research Center. Retrieved from

http://www.ifcndairy.org/extern/downloads/pdf/IFCN%20Dairy%20Report%202010.pdf Hemme, T., & Otté, J. (2010). Status and prospects for smallholder milk production: a global

perspective. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations.

Hemme, T., Uddin, M. M., & Ndambi, O. A. (2014). Benchmarking Cost of Milk Production in 46 Countries. Journal of Reviews on Global Economics, 3, 254–270.

http://doi.org/http://dx.doi.org/10.6000/1929-7092.2014.03.20

Henriques, P. D., Carvalho, M. L. da S., Branco, M. C., & Bettencourt, E. M. (2004). Economia da Saúde e da Produção Animal (1a ed.). Lisboa: Edições Sílabo. Hogeveen, H. (2014, January). Treating mastitis: Balancing cure, money, welfare and

resistance. Presented at the 53rd NMC annual meeting, Forth Worth, Texas. Retrieved from http://nmconline.omnibooksonline.com/56039-nmc-annual-2014-1.545649?qr=1 Hogeveen, H., Huijps, K., & Lam, T. J. G. M. (2011). Economic aspects of mastitis: new

developments. New Zealand Veterinary Journal, 59(1), 16–23. http://doi.org/10.1080/00480169.2011.547165

Hortet, P., Beaudeau, F., Seegers, H., & Fourichon, C. (1999). Reduction in milk yield associated with somatic cell counts up to 600 000 cells/ml in French Holstein cows without clinical mastitis. Livestock Production Science, 61(1), 33–42.

http://doi.org/10.1016/S0301-6226(99)00051-2

Hortet, P., & Seegers, H. (1998a). Calculated milk production losses associated with elevated somatic cell counts in dairy cows: review and critical discussion. Veterinary Research, 29(6), 497–510.

Hortet, P., & Seegers, H. (1998b). Loss in milk yield and related composition changes resulting from clinical mastitis in dairy cows. Preventive Veterinary Medicine, 37(1–4), 1–20. http://doi.org/10.1016/S0167-5877(98)00104-4

Houben, E. H. P., Dijkhuizen, A. A., Van Arendonk, J. A. M., & Huirne, R. B. M. (1993). Short- and Long-Term Production Losses and Repeatability of Clinical Mastitis in Dairy Cattle. Journal of Dairy Science, 76(9), 2561–2578. http://doi.org/10.3168/jds.S0022- 0302(93)77591-8

Huchet-Bourdon, M. (2011). Agricultural Commodity Price Volatility (OECD Food, Agriculture and Fisheries Papers). Paris: Organisation for Economic Co-operation and

Development. Retrieved from http://www.oecd- ilibrary.org/content/workingpaper/5kg0t00nrthc-en

Huijps, K., Hogeveen, H., Antonides, G., Valeeva, N. I., Lam, T. J. G. M., & Lansink, A. G. J. M. O. (2010). Sub-optimal economic behaviour with respect to mastitis management. European Review of Agricultural Economics, jbq036. http://doi.org/10.1093/erae/jbq036 Huijps, K., Hogeveen, H., Lam, T. J. G. M., & Oude Lansink, A. G. J. M. (2010). Costs and

efficacy of management measures to improve udder health on Dutch dairy farms. Journal of Dairy Science, 93(1), 115–124. http://doi.org/10.3168/jds.2009-2412

Huijps, K., Lam, T. J., & Hogeveen, H. (2008). Costs of mastitis: facts and perception. The Journal of Dairy Research, 75(1), 113–120.

http://doi.org/10.1017/S0022029907002932

INE. (2014, June 22). Estatísticas Agrícolas 2013 - destaque à comunicação social. INE, I.P. Retrieved from

http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_b oui=211404404&DESTAQUESmodo=2

Instituto Nacional de Estatística. (2013). Estatísticas Agrícolas 2012. Lisboa-Portugal: INE, I.P.

Instituto Nacional de Estatística. (2014a). Contas Económicas da Agricultura 2014. 1a estimativa. (Destaque - informação à comunicação social) (p. 18). Lisboa-Portugal: INE, I.P.

Instituto Nacional de Estatística. (2014b). Estatísticas Agrícolas 2013. Lisboa-Portugal: INE, I.P.

Jansen, J., Renes, R. J., & Lam, T. J. G. M. (2010). Evaluation of two communication strategies to improve udder health management. Journal of Dairy Science, 93(2), 604– 612. http://doi.org/10.3168/jds.2009-2531

Jarvis, L., & Valdes-Donoso, P. (2013). Economic analysis of animal health issues: A guide to critical thinking. In Livestock disease management as a complex multidisplinary problem. OCDE. Retrieved from http://www.oecd.org/tad/agricultural-

policies/ECONOMIC%20ANALYSIS%20OF%20ANIMAL%20HEALTH%20ISSUES.pdf Jongeneel, R., Burrell, A., & Kavallari, A. (2011). Evaluation of CAP measures applied to the

Dairy Sector (No. 30-CE-0382055/00-63). Wageningen University and Research Center, Directorate-General for Agriculture and Rural Development. Retrieved from http://ec.europa.eu/agriculture/eval/reports/dairy/fulltext_en.pdf

Kaneene, J. B., & Scott Hurd, H. (1990). The national animal health monitoring system in Michigan. III. Cost estimates of selected dairy cattle diseases. Preventive Veterinary Medicine, 8(2–3), 127–140. http://doi.org/10.1016/0167-5877(90)90006-4

Keane, M., & O’Connor, D. (2009). Price Volatility in the EU Dairy Industry: Causes, Consequences and Coping Mechanisms. (Report Prepared for the European Dairy Association).

Kitchen, B. J. (1981). Bovine mastitis: milk compositional changes and related diagnostic tests. Journal of Dairy Research, 48(01), 167–188.

http://doi.org/10.1017/S0022029900021580

Koonawootrittriron, S., Elzo, M. A., Yeamkong, S., & Suwanasopee, T. (2012). A

comparative study on dairy production and revenue of the dairy farms supported by a dairy cooperative with those supported by a private organization in Central Thailand. Livestock Research for Rural Development, 24, Article #61. Retrieved from

http://www.lrrd.org/lrrd24/4/koon24061.htm

Kossaibati, M. A., & Esslemont, R. J. (1997). The costs of production diseases in dairy herds in England. The Veterinary Journal, 154(1), 41–51. http://doi.org/10.1016/S1090- 0233(05)80007-3

Lam, T. J. G. M., Jansen, J., van den Borne, B. H. P., Renes, R. J., & Hogeveen, H. (2011). What veterinarians need to know about communication to optimise their role as advisors on udder health in dairy herds. New Zealand Veterinary Journal, 59(1), 8–15.

In document Utredning om norsk serveringsnæring (sider 102-107)