fiddette ptmuftu. Milatian 15 a- sir once nieydana gelen bir stra dehfetli tabiar ohiyhmmn sebe- bi acaba Sanlorin miydi?
Sakln bir yaz fkinu idE. Egede ruigar kuzey ba- tidan esiyorctu. Giririn 110 kilometre kadar ku- leymdekl firln yanarda^ adasi Santorin'in tiierlnde sicak bir gune$ pinldiyordu. Adanin Hmim geml- lerFe dolu Idi Teraslanmr^ yama^lanndaki ba^larda sgir tjziim salkimfari koparilmalanni bekliyorlardi.
Adanm kalbi olan kutsai daqdan akan $icak kay- naktarda yiizlerce Insan yikanirken, bir^ok ba^kalan da eteklerindeki ^atlaklardan sizan buharlara ba- karak onlardan tannlann ariuJanm kesfetmege ra^iyoriardf.
Birdenbire 1500 metre yukseklitjindek] dad tit- reme^e ballad), korkung sealer ^ikardt ve tahayyul edilemiyecek bir kudretle patladi. Are? kadar sicak btr kul yadmuru etrafi kapladi. bunun arkasmdan da yanarda^ par^alandi ve denize gbmOIdu
Yalmr kenarlan,, sivri uglu ve kulte 6rtulu iki
□da seklinde denlzln Ostunde kaldi tjte bu yanar- da§rn patlamasi ve sonu^lari tarlhl gelijmeye yeni bir yon verecek nilelikte olrnu^lur.
Do§u Akdenizdfckl arkeolojlk bulkier, uzun za~
mandan beri Milatlan on be 5 nsir kadar once bu bolide bir sire dehjeJli labii olaylann meydana geldigmi kabul ettirecek durumdadir. Oyle fetakei- lerki hunter Bali kUlturiine derirv etkMer yapmrj- tir. Adiibfl Santorin yanardagirnti patlamasi genjek ten bu zamana rnp du$mu?tur ? Acaba bu olay ger-
£ekten tarihtc yeni bir donemin a^lmasma sebep olacak kadar muazzam degi^iklikler meydana ge tirmij midir ?
Bir Yunan Arkeofogu 1956 ytfmda Thera ada- sinda, — Sanrorin'e verllen Yunanta him budur,—- tesadufen aydmlatici bir ke^iFte bulundu pimento yapimmda kullanilmak uzere volkamk kullerin 91- karifdigi bir maden otagini gezerken hir kuyunun dlbinde ta^ian yapMmij bir evin hten kapkara oh muj harabesini buldu. Bunun iginde kbmur olmuj iki par^a odun ye bir erkek ve bir kadma ait dialer duruyordu Bun I arm radyokarbon metoduna gore Sncelenmesi her ikisinin de hemen bernen MiiMtan onbe* asYr once dldukterim ortaya gikarmijtir,
Alttnda kaldrklan volkanik kul tabakasi otuj metre kalthlifmda idl. Buna gore Santorin adasm- daki patlama. tarihm tespii ettigi zamanlara ait en buyuk yanardag fi$kirmaianndan biri sayilmekta- dir.
Therada kazilara devem edllmijttr. 1967 yifi- nm ortas mda Amerikan ve Yunan btlginferinden bit grup tamamiie ashm muhafeza etmi? olarak iki Mine - jehrini meydana gtkartm^tir. Bu MMattan 79 sene sonra Veziiv yanardaginin patlamasi yuziin- den kttHer allmda kalan Pompel jehrlnin bir mu- kabili otmaktadir.
Santorin yanardagimn patlamasi ne kadar 5id*
detN olmustur ? Bllginler bir mukavese yapabif- mek Igin IB33 yilinda Endonezyada indifa etmi$
Krekalav yanardafjina ait raporlan incelemi^lerdir.
Sumatra Me Java adalan arasmda bir ada yanardagi
©Ian KrakatavTn dibinde ^atlamalar husule gelrni) ye burdan igerl giren soguk. deniz suyu kizgin lav iie kanjmiftir Bu yuzden [ginde meydana gelen Siddeili gaz ve buhar basma 445 metre ytiksek- hkte olan yanardagm upesinl havaya u^urmu^ kiz-
9m bir toz bulutunu 50 kitometre kadar yuksek- tere firfalmij ye kahn kaya par^alanni 80 kllomeb re uzaklara atmijti, Yanardagrn bu kiiflen dunya^
yi cepe £evre ddajmi^ ve gune^tn bah 51 m © kadar kizillaMJrm^tir ki, Birle^ik Amerika'mn dogu kiyi- far mda ayUrca sonra yangm q\ku§\ endf*e$I ile ftfaiye J^erideki enerji tamamMe difan bojaldiktan sonra, yanardagm zerfi deniz yiizeyin- den ISO metre derinlikte buiunan kratertn I^me
0ktii ve by strada oyle deh*elli met dalgalan mey- dana gettrdr kf, 295 koy mahvoldu ve 36000 kljl oidii ve dverba bulunan bir gemi uq kilometre ka¬
dar kiyidan i9enye suriildi). Bu patEamanrn etkisiyte 775 kilometre uzaklarda evfer sarsddi ve 2000 kt*
lometreden daha uzak mesafelorden guruhuleri isi- mi
BMgmJerin kabuf etriklerine gore Santorinin pah famasmda da ayn( jeyier olmu$tur, yalnn buradaki parlamanm bfrkag kat daha ^iddetli ofdugu tahmTn edilmektedir Bu yuzden husuie gelen Hava basmci, bMginlere gore, birka^ yuz hidro|efi bombasmm be- raberce patlatilmasmdan serbest birakilan enerjiye e^irtir Santorm yanm adesmm kalmtrlan otuz metre kalmliginda krzgm bir kbl rabakasMe ortuf- mu^tur Riizgar bu kOMerE 200,000 kiiometre kare lik bir bblge uzerlne tafimiftir, bifhassa Giineydo guya kt buralarda bu tabaka birka^ santimetreden bJrka^ metre kalmliga kadar denizin dibinde dur- maktedir.
Tepesi bo^aJan dag deniz yiizey min $ok alt mda o!an kraterimn tgine dujmu^ ve bdylece bajlangr^
noktasmda 1500 metre yiiksekEjgi bulan met dal gaEan meydana getirmi^tir. 30 metre yukseklJkle su buvarlan saatte 300 kilometreMk bir hula Girit sahitlenne ^arpmrjlar ve aradan 3 seat vakit gei;
meden Nil Deltesmi su alt mda birakmi^Ear ve bun- dan sonra daha IOQO kilometre uzaktaki Suriye'nin eski Ugarit limanmj basacak kadar da kuweUerm- den kaybetmemi>lerd5r.
J^te Santorin paiJamasmin di$ sonutEarmi bib ginler bugOn bbyle hesap etmekiedirfer, Fakat onun tarihi etkllerJ muhtemelen daha da muthi$ olmuj- tur.
Ban kOltOrunun etikf ruhi demokratik gelenek- leri ta eski klasik Yunam stanza kadar gidfer Saiv tofinifi padamasi srrasinda ise asil Yunanistan jlkel Helenik ajiretEeHe meskundu Sonradan burada par*
.1
layan o btiyuk kulliirU biz Minolular admi verdi^i- mlz bir ulutsa bor^luyuz. Onlar, a?a&i yukan bir milyon msan, Giridin be? on jahfinde* Santofin'deki ve daha ba?ke birka^ adadaki kolonilennde oiurur- lardi. Onlarm daha o zaman olduk^a geli?m«? fair yazisi vardir. Boks, §i)re$H boQa guraji glbJ birpk spor turlerink blliyorlardi. Boga gure?lsrinde yarif- macitar saldiran hayvantn boynuzlari uzerlnden s^- rayarak atlemak zorunda iditer, Giridiferln akar su Lie termzlenen tuvaleileri. serin deniz ruzglrtm ode- lafin i^Lne yonekmek suretiyle yararlandiklari blr nevi KMma terllbatlari vardi. Onlar bugQn bile ev- lerlmizde buyuk hayranbk uyandiran nefis vazolar, terysnat ve tablolar yaprmslardir Akdenizin butun Nmanlannda el^ilerini ve ticaret fliolanm gormek kablldir*
Bu buyuk kUltOf tam zirvesine eri?iiQi MlfStian onreki onbejmc] asirda blrdenbire mahvedid muaz- zam bir darbe y*mi*tl, Arkeolojlk kaxilar bOtbn Mino jehirlerlnln ve buyuk saraylann h<*men hemen aym zamanda mahvoldwQunu gbstermektedlr,
Bu yeni geobjik butujlara kadar Mino kMni- nun birden blre nasit ortadan kalkti$i tarihl bir muamma tdi ve blr ihiilfil veya istllamn buna se- bep olabtlece^i tahmln edlilyordu, Bugtfn bir^ok ta- Hhgiler buna Santonn patlamasmin gerek dogrudari do^ruya ve gerek husule getirdiQi hava basincimn ve met dalgalarinin sebep oldu^unda muttefikler, Arahksiz kul ya^muru Glril’in munbit vadilerlni doldurmu?, UrOnlerl mahvetmi? ve uzun seneler adada tanmi imkdnsiz hSIe getirmi?ti, Bby^ce de hemen hemen butun Mino ulusu yer yuzunden si- l[p stfparOlmti? oldu
Yalniz yOksek da^iarm tepelerlne ka^ip ken- dilerinl kurtaranlardan veya uzak seyahatlara §ik*
mij bulunan ^ok az sayida insan hayatta kddi. Elde edtl&n bilgilere gdre hayatta katan bu insanlar Gi- rit adaimm bahsina ve oradan da kuzeye Yuna- nistan’a* Mikeneye ka^tiiar. Ger^i Ygnanistan'da met da^larinm hucumuna u^ramifti, fakat hOkiim
$uren fcuzeybaM rtizgin yuziinden volkanik kiiller- den masun kalmrjfi.
MIndtularin go^u>unOn etkllerl, Yunan tarihinin ba?langicmda, MilStton 1400 yil once Mikenc kul- turunun parlamasi ile meydana gfkar Bu gbgmenler Yunanlilara yazdarmi va sanatlarim* ok atmasmi ve o zamana kadar kitada hig bilinmeyen spor ve oyunlar, ayrica bronz ve ell in Ijlemeyi ve Mikane kuktirunufi johrettni ddrt bir tarata yayan o buyiik mezar ve saraylari yapmasmi d3retti^ar-
Daha sonrakl akin ^a^m Yunanfdari ne kay- bolmu? olan bu kiiiturij na de o muthi| felaketi unuttuiar. Her ikisi de bir^ok efsane ve masaUarda ya?ama£a devam ettk muhtemelen Atlantis hiki- yesinde de.
Bunu sonradan kalenie elan Efl^tuna gore, AiL- nali kanun koyucu Solon a MlEfittan 590 sene once
Misir'a yaptr§i bir seyahatta bir rahip on a $byle demljli : *;ok eski, ge^mf? zamanlarda sizin menrv leketlrtfzde dOnyanm O zamana kadar gdrdu^O en asif ve guzel insan nesli oturmu?tu ve sen ve senin butun jehrin ondan bir bugday tohumu veya kalm- tiimt bile gdremediniz, Fakat muthl| depremler ve su baskinlart oEdu ve bir gun ve bir gecede yaijan ya^murlar sizin dunyadakl bu! un cengaver erkekle- rinizi slip gbturduler ve Atlantit adasi da denizEn sulanna gdmuldu.
Bu bHgiye gore Atlantit blr ada kralh^i idi.
Buguntin ol^ulerine ^evrlldigi takdirde 2.000.000 kilometre karellk bir bo!gey3 kaplamaktadir kl, bu tamamiyle Akdenize si§abilecek bir dl^u de§ildlr.
Bu yUzden Eflfltun onu Okyanusa HergOI sUtunla- rinin, CebelEtarikm yanma oiurtuverdi ve boylece de Atlantik Okyanusuna iamlnl koymu? oldu. EfIA- tuna gore ada Solon don 9000 sene once batmijti.
Arkeologlar Eflatunun kaybolan Atlantite alt me- safmda birbirini tutmayan ve bu yOzden ger^ek olmasina imkln butunmayan bir^ok ?eyler meyda- na (ikardtiar. Yunan bilgini Galanoponlos Solon'un 100 ifade eden Misir l?aretim yanlijhkla 1000 dlye okudu|unu ve bu yuzden biitun sayilarr on kere
^altmii oldu^unu Iddia etmektedtr. E^er bu tjftri
^Izersek felaketin Sol ondan 900 sene once. Yam MilSttart 5ncek! onbcfinci asirda ddu§u meydana 5ikar, ki bu de Santorinin patlamasi He ayTit za*
mana du?mektedir. Di§er taraftan Atlantit de 200.000 kilometre kareye du?mektedir klr bu da Akdenrzdeki adalonn bOyOklu^une uymaktadir. Ga^
lanoponlos aym zamanda Yunan sahiilerinde *Her*
§01 Sutuntan* adini ta?iyan tkl da^hk burun mev- cut olduQunu da fieri surmektedir.
Eflfctunun a^fklamolarma gore 4Atlantit Krai- li^inmi Ozerlnde bulundu§u dOzliik Glrlt adasinda Mine jehri Phaistos'un bulundu^u diizlu^e uymak¬
tadir, Krallifltn deniz tanrtsi Poseidona edanmi?
olan kismma getince, ores\ da buhar fi?krran kara yankiari, ktzgin kaynakiari ve merkezi bir daireter
?eklmdeki kanaHan lie, bifgine goreH Santorin ada- sinin tarn gbr0nu?unU. ?ekNni ve boyunu yonsit- maktadir* KanaMarm ve llmanlarin fzlari haien su- larla ortOimu? olan kraterin dtbinde gozUkmekte- dir, (Bu iddia Amerikan deniz kuvvetlerln’m mo¬
dern deniz haritalan He de teyit edilmektedir.) Butun bu mutabakatlar unlu bir tarlh^iyi mu- talaada bulunma^a sevkefmistlr : *GaHba Atlantit muammasi nihayet 96iii]m05 oluyor*.
Santorin’ln batmasimn tarihl bakimdan ba?ka dnemll bir etkisi de u siralarda 700 kilometre uzakta Kuzey Mrsirda kole olarak ^a!i?makta olan BenL (sraile olmu? olacaktir Uzun zamantardan beri tarlh^iler Tevratta bahis konuiu edilen on be- Ifinm yanarda^ patlamalan ndan do§an feEaketiero benzedeg ni iddia edip durmu?lardir. Etraftakl sular paskirmizisi bir rank alabilir, bahklar zehirlene-
22
Eflatun'un tiiawur ttt1§i Atlantia kitasinm Thera temsifi harltan. Sagdaki harita Santori yanarda|i*
tint Enfllikmin Mino* madamyatirw natil teiir ettHtfnl gd»Hrm*kiedir. Mlk*n,|| Yunanlilar Wino nun dUjnWMinden ionra Ega’deki hakimlyeti ellerine gefirdlter.
bHir ve aym zamanda meydana gelen meteorolojik kan^ikl ikfar borala ra. su baskmlanna ve kirmizi yafjmurlann yagmasma sebcp olabllJr.
Tevratta yazih on be! 3 da bunlara benzeyen tabli olaylardi ve Mistr'm swlan kan gibi kizillaj- mij, ball k Jar blmiif ve kurbagalar karaya yurmuf*
lardr Gbkyiizlinden mutlM? bir gurultu geliyor ve dplu jekllnde kizgin volkanik la>lar y3§lyordu. Kuv- vetll bir ruzgSr £©kirgeler getirmi* ve onlar da yl- yecek ne varsa hepsini si lip supurmujlerdt. Lej- lerde ve batakhklarda geli*en ha^ereler hayvan ve insanlarda sari hastaliktar hu&ule getiriyOrdu, Olum O kadar kuvvetle kol geziyorduki her a lien in Ilk $0- cugunu a 11 p gbtDruyordu Misir vesikalan da boyie bir falJketi do^rutamaktadirlar. eMemleket tama- mlle yikllmif..* giinej kapanm?} ve arttk parlamax ojmu$lu.> Sir papiruste boyie denilmektft Jdf> *Ah Dunyadaki ju gurdltu bir bltse ve firtma dinse,»
kalrrtadt, her tarafi hajereler kapladm.
Ba$ka bir vesikada da bdyle bir ?ik5yet vardi *.<$*- hlrler mahvoldu, bir tek meyve, bir tek yaprak Acafaa Misir'da kole olarak lutulan Israilliler
■ Vaadedilen memleket* e olan gdslorine bajlfiya- bllmek Jgln memlekettekl bu kanjikliktsn mi fay- dalanmijlardi ? Bum* fspat i£ifi Tevrati Inceleyen btlginler Krallar kltabmm 6 ci BdlUmOnGn l nd suresinde jdyle yazili oldu^unu soyleiTer: eisraJI goGukfannsn Misir memleketfnden $iki$lanmrt 480 nd yilinda, Suteymamn Israil KralhSjmin 4 ncy vi- Imda. . . , Tanrmin evt in^a edlldi.* SOleyman Mi¬
llion once 970 yiltndan 930 yilma kadar hokum surdu^tine gore Israiltilerln Misir+dan i?in bdyFece hesap edrlen zaman Santorinln pa!ladi$i zamana uymakfadir.
Tevratm yazdi^ina gora Firavun Israltlllert la- kip etmis ve ordusu ile beraber denlzde bogulmus- tur M<sir vet>ikalart da bundan bahsetmektedir.
Gaianopului. bu felakete yanarda§m indifamdan ve beSalann ba^langieindan haftalarca veya aylarca sonra Santorfmn fcorttlfnin kopararak denize duj mesi yuzunden husute gelien met dalgalanmn $ebep oldufjunu tahmin etmektedir
Di§er laraftan o Tevratta ge^en Ibramce *Jam iuf» kelimeiinin hem *Kizj
3
Deniz* hem de *5azJik Batakhk* anlarmna geldr^ine l^aret etmekte ve bir- qok bilglnlerin de Tevratm bt> Iklnci anlami kas- tettiginl kabut etrlklerinl sbylemektedir. Onun ka^nisina gore Mistr ordusunun Isratllileri takip e£d$i bolge Slrbcnis goliidijr ki, bu Fllistln lie Nil era- sinda batakhk bir iu yuzeyidtr ve Kuzeyde Sina yarimadasmi Akdenizden ayrnr O IsraMHIerin «Sa^- lannda ve sollannda# ki sularm feklldig] bir and*
bu kuru ge^ltten gegtgklerrne ve Mistrhlarm ge^e- cegl siradg gelen ikirrci bir met dalgasmin onlan suya bogduguna marmiaktadjr. Tki met dalgasi ara- sindaki sure yirmi dakika kadar tutmuf olabrlir
Misirdan alt teoriler Mano medeniyeti- nin mahvolmasi ve AHantltln kaybolmasp ile ilgili varsaypya nazaran biraz daha ^uphell gdrunmekte- dir. Fakat butun bunlar gSrunuje gore aym bir lamena dujmektedir, by bakimdan butijn bunlarpn bo^ bir teiaduf oEacegpm dufOnmek de birez guig- tur Heney bir bilmece oyununun par^alan gibi birbirine uymaktadir Tabiat bilginleri ve tarlh^tler buyuk bir gayretle eksik par^alan bulmaga ijafijt- yorlar ve boy!ecc Baft Medeniyetlnin 3400 yil Once Ege Oenizindekl bir yanarda§m kulieri altmda kal- digint ispat ermege ugrajiyorlar.
23
1 — A§i daki ?ektlde 9 fane kutu ve bu kufulan hirlejUren be? ;izgi gbruyor- sunuz. Cizgilerm ozelligi duz ve devamlf, yani kalemi kagtitan katdirmays ihttya^ gbs- termeden ^fzflmi? olmalari, $fmdk sir aym
$eyi, sadece dbrt do^ru fizgi He yapabilirw mlslniz ?.. Evet, kaJemf kagittan kaldirma- da pi s a decs ddrt do£ru £izgt ile bu dokuz kutuyu birleslirmenizi [stiyory*.
2 — Aja^ida 12 kibrltfe yopi|mi| be? kare var.. Dordu ku?uk, birisi biiydk. $imdi gg kib- ridn yerlni degijrirerek, bu kareEerin seymm iige fridirebifir mlslniz ? Tabif tek sart, hfgbir kibrlMn ba?ta kalmamasp, mutlak bir karenin kenan gdrevi fajimasi
5 — ^olde >ki Arap, heybeJerinden gtkardikliin murfan yeme^e hazirlanirken, yanlanna oldukga 1y» glyinmi? birisJ, atmt ko?turarak gdmi?. Kendi- sinfn de ofduk^a ag oldugurtu sdylemi? ve *6en de*
demi>, *yemegmize katilebflfr miyim.* Araplar, tanrp misafiriru memnunlukia kabul etmifler. Bl- Hnci Arab’in heybesinden be?, otekinden Og muz gdWnt*. Ug ki?3 sekiz muzu e?it olarak payia?mi?
v& yemr?ler.. Yabanci her ikl arab'a da te?ekkur eErrw? ve «Bana verdiflirviz mudar karfilijji ofarak
?u sekiz alfirn kabul edm» demf?h Sonra da at mr mahmuzlayip gozden kaybolmu? Heybesinda 5 muzu olan Arap, Neman akinlarin be?ini cebine atip uBenden 5, senden Lig muz giftl. O balde 5 aJun benim, 3 attm senin* demi?., Otekinfn fikri ise «Mademki oturdgk, IkfmizJn muzUnm blrlikte yedik. Bir muz bir alt in eder mi ?.. Aslinda, d6r- dDniJ senin, ddrdunO benim a]mam gerekin* ?ek- Irndeymif. Bakmi?fisr kl, anla?amiyarlar, Devderini
?ehre siirtfp, kadinm kar^sma gtkmijlar. Olayr an- lamnijlar ve *Kadi efendi* demiffei-. *$fmdi sen bu sekiz aft in t bize en adfl ?ekifde taksim et.»
HfkSyemidn sonu, gefeeek say ida... Bu arada gegen reman rarfinda, sidn kendinlzi kadi'mn ye- rme koyarak verece^iniz kararla, hikSyemizi fa- mamiamanizi istiyorur. Bakatim blzimkl gibi ola- cak m* ?
4 — Bay ve Bayan Sel^iikuglu UeP Bay ve Bayan Giinc? okuntaga
^uk merakhdirlan Ama zevkleri de olduk9a degi^iktlr. Blrlsi tarihi, obit- rli pulislye roman lara merakJjdir.
Btrisi a^k hikiiyeleri akur, sonun- ensu da macera romanlanna hay- ramhr. Bu diirl kj^ldcn iklsi mavi gozliidiir ve mavl gdzlulerden bLii
tic a^k romanlarindan zevk alir. Ma¬
vi gozlii hanmi macera romanlan okumaga bayilir. Kocasi da lazihi kitaplardan ba^kasnn okumaz.
Bay Giine^ ela goziiidiir.
Bayan Gibie^ ne okumaktan zevk alir soyler mlsinlz ?
4