2.2 Vurderte trasévalg - Bane NOR
2.3.1 Dagens jernbaneforbindelse
mu$tiir.
t
Dr. Sezal HAZER
Astronomi, baslangici insanhk tarihi kadar eski olan bir ilimdir. Ilk insanla- nn turlii gok olaylanna ilgi duymalan, onlan gozlemis olmalan gok muhtemd- dir. Zamam n aki$im tayin ve tesbit etme ihtiyaemi duyan bu insanlar, «takvim»'in esasini kurmuslardir. Bu konuda ele ge- girilebilen larih bdgeleri gagmnzdan dort bin yil dneesine kadar gerilerdedir, Bu belgeierden ogrenildigine gore gegmis medeniyetlerdc, bir gun igindekt zamam (saatlan) olgmek i^rin gesitli atelier, giin afci$tm olgmek igin de ge$ltli Lakvimler kuUaniIim$Lir. Mezopotamya'da saatlan olgmek igin «Gnomon* kullanilmi§tin Bu, yalay bir duzleme dik otarak konmu$ bir gubuktan ibaretiu Bu du^ey gubugun gulgesi. Giine$ dugarken ball, batarken dogu ve ogle zamaninda ut'kun kuzey yd- niinde olacakUn Gblgenin bir giin igin- deki harekcti zaman l ay ini igin bir arag- tir. MezopoIamya'da bir giinii 24 e$it par- gaya bolmu$]er (saal), bir saati 60 daki- ka, bir daktkayi 60 saniye Kabul etmi$-
lord in Daha son rata n, «gnomon» un es¬
ki Misir ve Vunan medeniyetlennde de killlan ildigi gorulmekledir, Misir'da kum ve su saatlan da kullanilmi$lir. Bu saat- lar Roma tilar gagma da gegmi$, uzun su¬
re kullani]mi$lir. Ilk mekanik saallann Avrupa'da MS. 1360 yilmda kullanildigi bilinmekiedir,
Takvim igin genet! iklc iki yul izfen- mi stir. Bunlardan biri Gune$, digeri de Ay'm periyodik harekeilerinden faydalam mak olmustlir. Mtsir'da Gunesin ilkbahar nokiasindan ardarda iki gegis araligim bir yil olarak tan unlam t$lar ve uzunlu- gunu 365,5 giin 6tgmii$lerdir. ($imdi bu¬
na Donence l yil diyoniz ve suresinin 365,2422 ortulama gune$ gunti oidugunu biliyoruz). Takvim yillanni I Martla ba$- ,atm]$lar, bir yih 30 ar giinluk J2 aya b61mu$ler, arian 5 giinii de ge$kti ayla- ra razlalik olarak eklemi$lerdir. Giine$in goriinen hareketine dayali olan bu Lak- vim, daha son talari Grek, Roma medeni- yetlcrine gegmi$, genis bir kullanilma ala- m bulmustur. Bu takvimin duzdiitmi?
Sekh, $imdi dtmyada gogunlukla kuliaml- maktadir.
26
Mezopotamya ve Ibranilerde de AyFin goriinen hareketine davali bir takvim kullamlmi$tir. Ay!n yeni ay gevresinden iki kez ge^h araligi olan Kavusumayi’nr 29,5 gun olarak (bunun gergek uzunlugu- nun 29,5306 ortalama gune$ gttnu oldu*
gunu biliyoruz), bazi aylan 29, bail la nm 30 giin siireli kabul etmi$1erdir. Yd uzun luklan he, bazan 12, bazan 13 aydir. Kul»
lamlmasi bir hayli gii$ olan bu takvi- min diizcltilmi$ $eklinin, Hicri takvim adi ile Islam ulkelerinde genis bir uygu- lama alam buldugunu goriiyoruz.
Bugun yer yiiziinde biiyiik bir (jogun- lugun kullanmakta oldugu (Yurdumuz da da kullanilan) diizeUilmi# gune? tak- viminden bahsedecegiz. Bu takvimin Do*
nencel yila dayah oldugunu biliyoruz. Do- nencel yilm kesirli olmasmdan otiirii ilk diizeltme zorunlugunu M, 0, 45 yilinda Ro¬
ma Imparatoru Julius Caesar duyrnus- tur. J. Caesar, tskenderiyeli Astronom So¬
sigenes! bu diizeltme i$i ile gorevlendir-
*Jiilien takvimi* dedigimiz bu tak- vimde bir ddnencel yil 365, 25 giin alm- mi$; 4 ile kalansu boliinen ydlar 366 giin siireli ARTIK Y1LP digerleri 365 giin sure- li NORMAL YIL kabul edilmi*tir. Artik yila ait lazia giin §ubat ayina eklenmis, Ytlba$i Mart yerine 1 Ocak giinune aim*
mi$tir. Bu takvim Avrupa'da 1582 yihna kadar kuUaiuinu$» bu tarihte bir diizelt- me zorunlugu ortaya gikmi§tir. Itilien fak*
viminde ddnencel yilm 365, 25 giin aim- masmdan otiirti, bir yilda 365,25 — 365, 2422 — 0.0078 ortalama giine$ giinii ka¬
dar hata yapilmistir. Bu, Julien takvimi*
nin, donencel yila nazaran gerilemesidir.
Hatayi ortadan kaldiracak diizeltmeyi Papa Gregoire XII yap!irmi$ ve bugiin kullandigimiz Gregorien takvimi meyda*
na gelmi$tir. Gregorien takviminde, Juli¬
en takviminin birikmh gerileme giinleri- ni diizeltmek i^in, 4 Ekim 1582 den son- ra gelen giin 15 Ekim 1582 olarak aim*
mi$; yil sayisi iki sifirla biten ydiardan 400 ile kalansiz boltinenler ve sonu iki sifirla bitmiyen ydlann da 4 ile kalansiz olarak bdliinenleri artik yil kabul edil- mi^tir. Jiiliyen takviminde 1700, 1800, 1900, 2000 yillari ARTIK YIL oldugu halde, Gregorien takviminde yalniz 2000 yih AR¬
TIK YIL'dir. Buna gore 400 villik bir su¬
re de, Julien takviminde 100, Gregorien takviminde he 3 eksik olarak 97 artik yil vardin §u halde Gregorien takvim ine go¬
re bir takvim ydtmn uzunlugu.
97
365 +-— 365, 2425 ortalama giine^
400 guniidur.
Bu takvim yilimn, ddnencel yildan farki ise bir yilda
365, 2425 — 365,2422 = 0.0003 giindiir.
Buradan Gregorien takviminde bir ha- tasi oldugunu ve 10 bin yilda 3 giinliik bir diizeltme gerekeccgini anlanz.
Belli bir tarihin, haftamn hangi gii- niine gelecegini gosteren siirekli takvim*
ler hazirlamak mumkundiir, Bunlardan birini (MS. ki ydlar i^in) iki cetvel ha- linde a$agida gormekteyiz.
Bu cetvellerin nasi! kullamlacagini birkas omekle acikltyalim*
1. istanbul'un fetih tarihi olan 29 Ma- yts 1453 baft am n hangi gunudur ?
Bu tarih 5 Ekim 1582 den once oldu- gu i^n, Jiilien takviminden aranmabdir, 1453 iin ilk iki basamagi 14, son iki ba- samagi 53 diir Cetvel: I den, yil sayisi- nm ilk iki basamagmm bulundugu 14 satin lie (Jiilien Takviminde), son iki ba^
samagimn bulundugu 53 sutununun ke- si$tigi karede 3 harfini okuruz, Cetvel : II de Mayis ayinm yazili oldugu satirda f harfini bulur, bunun siitunu i!e; ay in giinlerinden 29 un yazddigi saiinn kesi$- me yerinde Sa ( = Sail) okuruz 29 Ma¬
yis 1453 Salt gunudur ?
2. Turkiye Cumhuriyetinin kurulu$u- nun yiiziincu yilddnumuniin kutlanacagt 29 Ekim 2023 tarihi haflamn hangi gunline kar^i gelir ?
Bu iarih 5 Ekim 1582 den sonra ok dugu i$in Gregorien takviminde aranma- lidir. Cetvel: I de Gregorien takvimin-
den yilm ilk iki basamagi 20 saliri ile:
son iki basamagi 23 siilununun kcsi^tigi karede e harfini okuruz. Celvd II de Ekim ayinin yazildigt satirda e harfini bulur, bunun siitunu ile; ay in gtinlerin- den 29 un yazildtgi sal in n kesim yerin¬
de Pa { — Pazar) okuruz.
29 Ekim 2023 Pazar giinu'tliir.
Ocak ve $ubat aylannda, yihn artik yil olup olmadigina dikkat cdilmelidir.
Celvd II de artik yillar tgin Ocakt $u- bat ay Ian ayn hirer satir olarak gdsle- riimislir. Normal yiltardaki bu aylar igin bir i^aret konmarm$ttr. Iki brack vere*
lim.
3, I Ocak 1968 hangi giindur ?
Gregorien lakvtminde aranmalidir.
1968 artik yildir (4 ile kalansiz bulunu- yor), ilk iki basamagi 19, son iki basa- magi 68 dir, Cetvel: I den 19 un bulun¬
dugu satir ile 68 in bulundugu siitunun kesi$Eigi yerde 5 harfini okuruz. Cetvel II de Ocak (artik ytl 15111/ salirmda g harfini bulur, bunun siiiunu ile; ayin gun*
T.B.T.A.K Damsma Ktirulu VIII. Toplantt&t:
TQrklye BlMmw! ve Teknik Arajtirma Kgrumu HtikiJmet adms Kurutn gab>malarm(ian dgyglan nun ilkelen hskkinrta twilyslerdft butun- memnumyeti belirterek Gebze'de yapitacak at*4ftir- i mak ve faaFJyet raporu, bLit^ef galijiris programtars ma snstltuidnUn kamuia^tinlma^F Lie il- hakkmda mGialaa vermekle gbrevll Dant$ma Kuru- gill kararm onttylandigmi mtfjddemljtir. Toplamida lu VIIL loplartfisim 23 Kasim 1968 giinO Ankara'- Kurirm ga!i$rrial-eny!a ilgili kanular gori/}ulmij£ ve da Oevlot Istatistlk EnitllDiti toptami talonynda Danirna KuruluWri tavsiye ve miiraiaalari blr n*- yapmi^tif Damfma KuruFu uyctari, BiNm Kurutu pot hallnde lesbii edilmiMir,
Uyderl, Ara^tirma Gruplan YttrOtme Komlfelan Uye-
fari ve dager Kurum llgilltennin karttdigi topleiiumn Fctografta DevJat Bakarn Seym Seyfi OzELrrk top- pqtlfim Deylet Bakarn Saytn Seyfi Qittirk yapm<*, lanhyi a(S? konu^maum yaparkarc fjorulmckfedir
ierinden I rm yaztli oldugu saUrrn ke- si$me yerinde PE £= Pazartesi) okuruz.
I Ocak 1968 Pazartesi'dir
4. 12 $ubat 1970 hangi giindur
7
Gregorten takviminden anmmahdir.
1970 yili normal yildir (4 ile kalansiz bolunmuyor). ilk iki basamagi 19, son iki basamagt 70 dir. Ceivel I den 19 un bu-
lundugu saiir ile, 70 in bulundugu stilu^
nun kesi$tigi yerde b harfini okuruz. Cet>
vel: II de, normal yila ait $ubat aymin satinnda b harfini bulur, bunun siltunu ile; ayin giinterinin yazih oldugu 12 ra- kammin yazih oldugu satmn kesi$me ye- rinde Per ( ss Per$embe) okuruz. 12 §u- bat 1970 Per$embe'dir.
29