3.4 The effect of age
3.4.1 The effect of age on PA levels
Fasıl 22: Bölgesel Politika ve Yapısal Araçların Koordinasyonu Müktesebata Uyum Kapsamındaki Düzenlemeler
Bu fasılda doğrudan müktesebata uyum kriteri bulunmamakla beraber, Yapısal Araçlara (Yapısal Fonlar ve Uyum Fonu) ilişkin tüzüklerde yer verilen prensipler ve mekanizmalar doğrultusunda, Yapısal Araçların etkin bir şekilde kullanılmasını temin edecek idari ve hukuki düzenlemelerin yapılması ve fonların kullanımına yönelik mekanizmanın oluşturulması öngörülmektedir. Ayrıca bölgesel kalkınmaya yönelik çalışmalar ve bu kapsamda yapılan yatırımlar da bu fasıl altında değerlendirilmektedir.
Hukuki ve kurumsal çerçeve bağlamında yürütülen çalışmalara ilişkin ilerlemeler aşağıda verilmektedir.
Kamu yönetimindeki yeniden yapılandırma kapsamında 2011 yılı son üç aylık döneminde çıkarılan kararnameler ile koordinasyon ve programlama, bütçeleme, ihale ve sözleşme yapma, uygulama, mali yönetim ve AB eş finansmanlı proje faaliyetlerinin izlenmesine yönelik olarak ilgili kurum ve kuruluşlarda gerekli hukuki altyapı oluşturulmuştur.
Ayrıca, üyelikle birlikte gündeme gelecek olan Yapısal Fonlar ve Uyum Fonuna hazırlık niteliğindeki IPA (Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı) 3. ve 4. Bileşenlerin uygulanmasına yönelik Bakanlıklar arası koordinasyonu sağlayan komitelerin belirlendiği ve uygulama birimlerinin tanımlandığı “Katılım Öncesi AB’den Sağlanacak Fonların Yönetimi”ne ilişkin Başbakanlık Genelgesi revize edilerek 18 Ekim 2011 tarih ve 28088 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
IPA 3. (Bölgesel Gelişme) ve 4. (İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi) Bileşenleri kapsamındaki 4 Operasyonel Programdan (Çevre, Ulaştırma, Bölgesel Rekabet Edebilirlik ve İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi) sorumlu Program Otoritesi Bakanlıklardaki finans ve ihale birimlerinin akreditasyonu40 tamamlanmış ve tüm programlar için Merkezi Finans ve İhale Birimi (MFİB) tarafından yürütülen ihale, sözleşme ve ödeme yapma işlerine ilişkin ilgili Bakanlıklara yetki devri sağlanmıştır.
IPA 3. ve 4. Bileşenler kapsamındaki 4 Operasyonel Programın genel koordinasyonu ile yürütülmesinden sorumlu tüm kurum ve kuruluşların bir araya geldiği resmi bir platform olan “Bölgesel Gelişme ve İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Komitesi”
düzenli olarak toplanmaktadır. 2012 yılında üç kez bir araya gelen komitenin son toplantısı Aralık 2012’de gerçekleştirmiştir.
Söz konusu her bir Operasyonel Programa ilişkin olarak yürütülen çalışmaların, projelerin ve uygulamanın izlendiği ilgili kurumlar ile Komisyon yetkililerinin bir araya geldiği Sektörel İzleme Komitesi toplantıları ise Haziran ve Kasım aylarında olmak
40 Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 20.01.2011, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 31.01.2012, Bilim Sanayi ve Teknoloji
Avrupa Birliği Bakanlığı 176
üzere 2012 yılında iki kez gerçekleşmiştir. Operasyonel programların ilgili taraflarca elektronik ortamda izlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik geliştirilen Entegre İzleme ve Bilgi Sistemi (IMIS) üzerinde yapılan düzeltme ve iyileştirmeler Şubat 2012’de tamamlanmış olup, halihazırda sistem tüm fonksiyonları bakımından işler durumdadır.
Operasyonel Programlar kapsamındaki projelerin tanımlanması, bunlara ilişkin dokümanların hazırlanması ve uygulanması konusundaki gelişmeler özetle şu şekildedir:
• Çevre Operasyonel Programı kapsamında atık su, içme suyu ve entegre katı atık yönetimi hizmetlerinin geliştirilmesi tedbirlerine karşılık oluşturulan toplam 940 milyon avro tutarındaki 39 altyapı projesinden, 15 tanesinin ihalesi yapılmış ve inşaat aşamasına geçilmiş durumdadır. 22 proje için de Komisyondan finansman kararı alınmıştır, geriye kalan projelerin ise hazırlık çalışmaları devam etmektedir.
• Ulaştırma Operasyonel Programı kapsamında demiryolu altyapısının güçlendirilmesi tedbirine yönelik toplam 380 milyon avro tutarındaki iki büyük altyapı projesinden; Ankara-İstanbul Hızlı Tren Hattı Köseköy-Gebze Yapım Projesi işine ait inşaat ve müşavirlik sözleşmeleri sırasıyla 14 Ekim 2011 ve 31 Ekim 2011’de imzalanmış, Irmak-Karabük-Zonguldak Demiryolu Hattı Rehabilitasyon Projesinin inşaat ve müşavirlik sözleşmeleri ise sırasıyla 14 Aralık 2011 ve 4 Ocak 2012 tarihlerinde imzalanarak uygulamaya başlanmıştır.
Operasyonel programın liman altyapısının geliştirilmesi tedbirine karşılık olarak geliştirilen 361 milyon avro tutarındaki Filyos Liman İnşaatı Projesine ilişkin revize Büyük Proje Başvuru Formu çalışmaları devam etmektedir.
• Bölgesel Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programı kapsamında Türkiye’nin ekonomik gelişmişlik seviyesi düşük 43 ilinde (12 Bölge) uygulanmak üzere, iş ortamının iyileştirilmesi ile işletme kapasitelerinin artırılması ve girişimciliğin teşvik edilmesine yönelik olarak dört proje paketi halinde tanımlanmış olan ve toplam bütçesi 575 milyon avro tutarındaki 66 adet projeden 41 tanesinin Proje Tanımlama Dokümanları Komisyon tarafından onaylanmış bulunmaktadır.
Projelerin çoğu inşaat, müşavirlik, satın alma ve teknik yardım bileşenlerini içermekte olup, bu bağlamda 2012 sonu itibariyle 26 bileşenin ihale ilanı yayımlanmış ve bir kısmının sözleşmeleri imzalanmıştır. 2012 sonu itibariyle imzalanan 24 sözleşmenin 6 tanesi inşaat, 4 tanesi müşavirlik, 5’i teknik yardım, 2 tanesi hibe, 2’si çerçeve sözleşme ve 5 tanesi mal alımıdır. Söz konusu sözleşmelere ait toplam bütçe 87,7 milyon avrodur.
• İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programı kapsamında istihdam, eğitim, hayat boyu öğrenme ve sosyal içerme tedbirlerine yönelik, yaklaşık 76 milyon avro tutarındaki 5 hibe programı altında 431 proje 2012 yılı sonu
itibariyle tamamlanmıştır. 2012 yılı ikinci yarısında ise 20 milyon avro tutarındaki “Mesleki Eğitimin Geliştirilmesi” ile 16 milyon avro tutarındaki
“Özellikle Kız Çocuklarının Okullaşma Oranlarının Artırılması” hibe programlarına ilişkin teklif çağrıları yapılmıştır.
Operasyonel programlara ilişkin “ara değerlendirme raporları”, Ekonomik ve Sosyal Uyum Politikası Alanında Kapasite Geliştirme Projesi (Faz II) ve Operasyonel Programlar kendi teknik yardım bileşenleri kapsamında Aralık 2011 ve Ocak 2012 tarihlerinde hazırlanmıştır. Ara değerlendirme raporları, uygulamaya yönelik ilk bulguları ortaya koymuş ve Operasyonel Programların 2012-2013 dönemine yönelik revizyon çalışmalarına girdi teşkil etmiştir.
Bölgesel kalkınmanın temel aktörleri niteliğindeki 26 İBBS Düzey II Bölgesinde kurulmuş olan Kalkınma Ajansları kendi bölgelerine yönelik hazırladıkları bölge planları çerçevesinde faaliyetlerini sürdürmüşler ve 2013 sonrası için bölgesel düzeyde sosyo-ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve altyapıların dağılımını belirleyecek yeni dönem bölge planı hazırlıklarına da 2012 yılı itibarıyla başlamışlardır.
Ayrıca, Kalkınma Ajansları yatırım destek ofisleri tüm illerde kurulmuş ve istihdam edilen 200 personelle teşkilatlanmasını tamamlayarak, yatırım destek ve tanıtım alanında yerli ve yabancı yatırımcılara yatırım öncesi ve sonrası destekler vermeye başlamıştır.
Kalkınma Ajanslarına 2012 yılı için genel bütçeden 450 milyon TL ödenek tahsisatı yapılmış olup, bunun 417.2 milyon TL’si transfer edilmiştir. 2013 yılı için öngörülen merkezi bütçe katkısı ise 473 milyon TL’dir. 2012 yılında çıkılan mali destek programları kapsamında değerlendirme süreci sonuçlanan 2 teklif çağrısına ilişkin 79 projeye 44.7 milyon TL hibe desteği sağlanmıştır. 2012 yılında çıkılan diğer teklif çağrılarına ilişkin proje başvuru süreçleri devam etmektedir.
Düzey II Bölgelerindeki ticaret hacmini artırmak, daha fazla ve nitelikli yabancı yatırımı çekmek ve yatırım ortamının güçlenmesini sağlamak amacıyla Kalkınma Ajansları ile Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) arasında işbirliği kurmaya yönelik çerçeve protokol, Kalkınma Bakanlığı ile DEİK arasında 19 Temmuz 2012 tarihinde imzalanmıştır. Bunun yanı sıra DEİK ile Kalkınma Ajanları arasında alt protokoller imzalanmakta olup işbirliği alanları ve faaliyetler detaylandırılmaktadır.
Türkiye’nin bölgesel kalkınmasına yönelik plan ve stratejiler için genel bir çerçeve ve kılavuz niteliğindeki “Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi”ne yönelik çalışmalar devam etmektedir.
Bölgesel kalkınma alanında, ulusal düzeyde genel politikaları ve öncelikleri tayin etmek ve uygulanmasını ve izlenmesini koordine etmek üzere, teknik çalışmaları yürütmek için “Bölgesel Gelişme Komitesi” ile bu politikalara ilişkin karar organı olarak
Avrupa Birliği Bakanlığı 178
“Bölgesel Gelişme Yüksek Kurulu” 8 Haziran 2011 tarih ve 27958 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 641 No’lu KHK kapsamında kurulmuştur. Başbakan’ın başkanlık ettiği Bölgesel Gelişme Yüksek Kurulunu oluşturan Bakanların belirlendiği Başbakanlık Genelgesi de 3 Mart 2012 tarih ve 28222 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamındaki yatırımların hızlandırılarak tamamlanmasını amaçlayan ve 4 gelişme ekseni üzerinden uygulamanın gerçekleştiği GAP Eylem Planı (2008-2012) kapsamında yürütülen proje ve faaliyetlerin büyük bir bölümü gerçekleşmiş, özellikle sulama alanında gelişmeler sağlanmış, ulaştırma ağları iyileştirilmiş enerji yatırımları tamamlanma aşamasına gelmiş ve KOBİ’lere sağlanan kredi miktarları artırılmıştır.
Gerçekleştirilen yatırımlar ile eğitim ve sağlık göstergeleri ülke ortalamasına yaklaşmıştır. 2012 yılında GAP Bölgesindeki yatırımlara tahsis edilen kaynak yaklaşık 4,26 milyar TL olup bunun 3,68 milyar TL’si GAP Eylem Planı yatırımları için ayrılmıştır. GAP Eylem Planının 2012 yılı sonunda tamamlanacak olup, yenilikçi, sürdürülebilir, ekonomik ve toplumsal gelişmeyi hızlandırıcı, istihdam artırıcı yeni proje ve programları içeren Revize Eylem Planı (2013-2017) hazırlık çalışmaları sürdürülmektedir.
Ayrıca, bölgelerindeki kamu yatırımlarını yerinde koordine etmek ve bu kapsamda sorumlu oldukları bölge içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile yakın işbirliği sağlamak üzere Doğu Anadolu Projesi, Konya Ovası Projesi ve Doğu Karadeniz Bölgesel Kalkınma İdareleri 8 Haziran 2011 itibariyle kurulmuştur. Söz konusu idareler, 2012 yılı itibariyle bölgelerindeki yatırımlara ilişkin Eylem Planı hazırlık çalışmalarına başlamışlardır.
19 Haziran 2012 tarih ve 28328 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar”ın yürürlüğe konulmasına ilişkin Bakanlar Kurulu Kararı ile yeni teşvik sistemi yürürlüğe girmiştir. Yeni sistem kapsamında tasarrufların katma değeri yüksek yatırımlara yönlendirilmesine, üretim ve istihdamın artırılmasına, uluslararası rekabet gücünü artıracak ve araştırma-geliştirme içeriği yüksek bölgesel ve büyük ölçekli yatırımlar ile stratejik yatırımların özendirilmesine, uluslararası doğrudan yatırımların artırılmasına, bölgesel gelişmişlik farklılıklarının azaltılmasına, kümelenme ve çevre korumaya yönelik yatırımlar ile araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin desteklenmesi hedeflenmiştir. Yeni sistem kapsamında kalkınma ajansları da teşvik belgesi düzenlemeye yardımcı olmak ve belge kapatma işlemlerini gerçekleştirmenin yanında belge kapsamında öngörülen yatırımların geçekleşmesini izlemekle yetkili kılınmış başta yatırım destek ofisleri kanalıyla bu alandaki faaliyetlerine başlamıştır.
İdari Kapasite Çalışmaları
Bu alandaki ilerlemeler genel olarak üyelikle birlikte kullanılması gündeme gelecek fonların yürütülmesi için kurulan yapı kapsamında merkezde ve yereldeki kapasite oluşturma ve geliştirme çalışmalarını içermektedir. Bu bağlamda merkezdeki temel yapıyı IPA (Katılım Öncesi Mali Araç) 3. ve 4. Bileşenlerin uygulamasında yer alan kurum ve kuruluşlar, yerelde ise bölgesel ve yerel düzeyde fonların kullanılmasında rol oynayan aktörler (kamu, özel sektör ve sivil toplum) oluşturmaktadır.
Merkezdeki yapılanma kapsamında özellikle operasyonel programların yürütülmesinden sorumlu Program Otoritesi Bakanlıklarda oluşturulan IPA birimlerindeki idari kapasite ve personel sayıları son olarak Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının finans ve ihale biriminin 12 Kasım 2012 tarihinde akredite olmasıyla gereken seviyeye ulaşmıştır. Oluşturulan kapasitenin sürekliliğini teminen, IPA birimlerinde çalışan personeli de kapsayan kamudaki uzmanların özlük haklarının iyileştirilmesine yönelik Kararname (666 No’lu KHK) 2 Kasım 2011 tarih ve 28103 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
IPA uygulama sürecinde rol alan kurumların kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik teknik yardım projeleri uygulanmaktadır. IPA sisteminin etkili, verimli, şeffaf ve hesap verebilir bir biçimde işlemesini sağlamak ve AB’nin Uyum Politikasına yönelik hazırlıklara katkıda bulunmak amacıyla uygulanan Ekonomik ve Sosyal Uyum Politikasında Kapasitenin Geliştirilmesi Projesi (Faz II) kapsamında 2012 yılı içerisinde planlama ve programlama, proje hazırlama, uygulama ve izlemeye yönelik toplam 1990 adam-gün eğitim verilmiştir.
Katılım öncesi ve üyelik döneminde AB fonlarının yerelde kullanımında rol alacak temel aktörlerden olan kalkınma ajanslarının kurulmasıyla nitelikli personelin bölgelerde istihdam edilmesi sağlanmıştır. Bugün itibarıyla kalkınma ajanslarında 24 Genel Sekreter, 762 uzman personel, 156 destek personeli ve 12 iç denetçi olmak üzere toplam 954 personel istihdam edilmektedir.
Kalkınma ajanslarının AB ile mali işbirliği kapsamında sağlanacak fonların kullanımındaki etkinliği artırılması amacıyla, ajansların kurumsal kapasiteleri geliştirilmesine yönelik faaliyetler yürütülmektedir.
Avrupa Birliği Bakanlığı 180