Akutt myelogen leukemi(AML)

Takı yapımında kullanılan malzemeler; madenlerden-taşlara, deniz ürünlerinden- cama, toprak ürünlerinden-deriye vs. çok geniş ve zengin bir çeşitliliğe sahiptir. Bu yüzden burada takı yapımında kullanılan malzemelerden sadece metallere (değerli- değersiz) ve süs taşlarına (yarı değerli) yer verilecektir.

2.2.4.1. Madenler

2.2.4.1.1. Altın: Altın metali bakır, gümüş ve meteor demiri ile birlikte

cilalı taş devrinden bu yana bilinen metallerdendir. M.Ö. 4000 yılından itibaren Mısırlıların ve M.Ö. 3000 yıllarında Sümerlerin Mezopotamya’da altın üreterek kullandıklarına dair kesin bulgular vardır. Altının fiziksel, kimyasal ve metalik özelliklerinin işlenmeye, dış etkilere karşı dayanıklılığa çok elverişli olması onun ilk çağlardan günümüze kadar kuyumculukta kullanılan metaller arasında ilk sırada yerini almasını sağlamıştır.

Simgesi : Au Ergime Noktası : 1064 oC

Buharlaşma : 2807 oC Özgül Ağırlığı : 19,3 g/cm3

Sertlik : 2,5 Renk : Altın Sarısı

(Tezcan, 2007) Altın sudan, kuru ve yaş havadan, oksijen ve ozondan, kükürt ve hidrojen sülfürden, azottan ve hidrojenden hatta yüksek sıcaklıkta bile asitli ve bazik çözeltilerden etkilenmediğinden doğada metalik halde bulunan ender metallerden biridir. Sadece kral suyu (Aqua Regia ) olarak adlandırılan 3 kısım HCl ( Tuzruhu ) ve 1 kısım HNO3 ( Kezzap ) içerisinde çözünmektedir. Altının bu üstün özellikleri, kendine

özgü renk ve parlaklığını hiç kaybetmediğinden süs ve ziynet eşyaları yapımında, kralların ve zenginlerin özel eşyalarının yapımında, hatta zenginlik göstergesi olarak tarih boyunca kıymetli madde ve para olarak kabul görmüştür.

Altının çok yumuşak olması, mücevher yapımında tek başına kullanılması olanağını kısıtlar. Bu yüzden bir başka metalle karıştırılarak kullanılır. Sertliği ve dayanıklılığı arttırmak için Bakır, Gümüş, Paladyum, Nikel, Platin, Çinko ve Kalay’la alaşım yapılarak kullanılır. Bu katkı maddelerinin belli oranlarda karışımları ile değişik renklerde altın elde edilmektedir. %25 Ag yeşil altını, %12,5 Ag ve %12,5 Cu sarı altını, %0,6 Ag ve %19 Cu pembe altını, %25 Cu kırmızı altını, %41,5 kızıl altını oluşturur. Beyaz altın için; nikel, çinko, paladyum ya da platin kullanılır (Aras, 1996).

2.2.4.1.2. Gümüş: Doğada saf halde bulunmasının yanı sıra Pb, Zn, Cu

ve Ni bileşikleri şeklinde de bulunabilmektedir. Tüm metallerin en beyazıdır. Altından sonra kolayca yassılaştırılabilen en sünek metaldir. Saydam yapraklar haline getirile- bilir. Saf gümüş tırnakla çizilebilecek yumuşaklığa sahiptir (Yılmaz, 2004).

Simgesi : Ag Ergime Noktası : 961 oC

Buharlaşma : 2212 oC Özgül Ağırlığı : 10,5 g/cm3 Sertlik : 2,5 Renk : Temiz Beyaz

(Tezcan, 2007) Metaller içinde elektrik ve ısıyı en iyi iletenlerden biridir. Gümüşe %50 bakır ilave edildiğinde bile rengi değişmez. Kuyumculuk alanında oldukça yaygın olarak

kullanılmaktadır. Gümüşün 1000 milyemi optikte, 925 milyemi takıda, 800 milyemi çatal – kaşık gibi ev aletlerinde kullanılmaktadır.

2.2.4.1.3. Platin: Dünyanın en asil madeni olarak kabul edilir. En önemli

özellikleri arasında sertliği, iletkenliği ve diğer element ve asitlerden etkilenmemesi gelir. Kral suyu dışında hiçbir asit ve solüsyondan etkilenmez. Bu yüzden kullanım alanları oldukça çoktur.

Simgesi : Pt Ergime Noktası : 1772 oC

Buharlaşma : 3825 oC Özgül Ağırlığı : 21,45 g/cm3 Sertlik : 3,5 Renk : Gri beyaz

(Tezcan, 2007) Yıllık üretiminin 85 tonla sınırlı olması ve çıkarılmasının oldukça zor olmasından dolayı fiyatı yüksektir. Çıkarılan platinin %35’i kuyumculuk sektöründe kullanılmaktadır. Platin dövülerek yassılaştırılabilen, sünek, kopma dayanımı yüksek bir katıdır. Kaynak yapılabilir ve ısıtıldığı zaman parlaklığını kaybetmez. Platin, elektrikli fırınlarının yapımında, diş protezlerinde, laboratuar cihazlarının yapımında kullanılır.

2.2.4.1.4. Paladyum: Genellikle platinle beraber bulunur. Platin grubu

metalleri arasında erime noktası en düşük, uçuculuğu en fazla ve en ucuz olan elementtir. Platinin aksine derişik asitlerde özellikle de HNO3’te çözünür.

Simgesi : Pd Ergime Noktası : 1554 oC

Buharlaşma : 2963 oC Özgül Ağırlığı : 12.023 g/cm3 Renk : Gri beyaz Sertlik : 4,75

(Tezcan, 2007) Beyaz altın gibi altın alaşımlarını renksizleştirmek için kullanılır. Nikel alaşımlı diğer beyaz altınlara kıyasla daha yumuşak ve kolay işlenebilir olduğundan taş yuvaları yapımında kullanılır. Ayrıca saat ve ameliyat malzemeleri yapımında kullanılır.

2.2.4.1.5. Rodyum: Çoğunlukla Platin’in sertleştirilmesinde alaşım

malzemesi olarak kullanılır. Platine çok az miktarda Rodyum katılmasıyla platinden daha sert ve yüksek sıcaklıklara dayanıklı bir alaşım elde edilir.

Simgesi : Rh Ergime Noktası : 1964 oC

Buharlaşma : 3695 oC Özgül Ağırlığı : 12.450 g/cm3 Renk : Gümüş beyazı Sertlik : 6,0

Gümüş beyazlığında değerli bir metal olan Rodyumun ışığı yansıtma gücü çok yüksektir. Oda sıcaklığında havadan etkilenmediğinden başka metallerin üzerine elektrik ile kaplanır ve yüzeyi parlatılarak mücevher ve bezeme malzemesi olarak kullanılır. Mücevherlere yapılan bu kaplama işlemine Rodaj adı verilir (Yılmaz, 2004).

2.2.4.1.6. Bakır: Doğada ya serbest element halinde bulunur veya çeşitli

filizlerinden elde edilir. İlk bakır filizi Kıbrıs adasında bulunmuştur. Zaten bilimsel adı da Cuprum (Cyprium)’dan gelmektedir. Bakırın geçmişi M.Ö. 13.000 yıl öncesine kadar uzanmaktadır. Ayrıca insanlar tarafından kullanılan ilk metal olarak kabul edilmektedir. M.Ö. 6000 yılında Mısırlılar, bakırı eriterek dökmüşler, soğuk şekillendirmeler ile savaş aletlerini yapmışlardır (Untracht, 1988).

Simgesi : Cu Ergime Noktası : 1083 oC

Buharlaşma : 2595 oC Özgül Ağırlığı : 8.94 g/cm3 Renk : Bakır kırmızısı Sertlik : 3,0

(Tezcan, 2007) Saf bakır çok yumuşak olduğu için kolay bir şekilde işlenir, dövme suretiyle kolaylıkla biçim verilebilir. İyi bir ısı ve elektrik iletkenidir. Kuyumculukta; altın ve gümüş alaşımlarında katkı maddesi olarak ayarın düşürülmesinde, kıymetli madenin sertliğinin arttırılmasın-da, yardımcı alet ve model yapımında kullanılmaktadır. En önemli bakır alaşımları pirinç (sarı) ve bronz’dur. Bakırın rengi ateş gördüğü zaman siyaha döner. Kaynak yapılabilir. Sülfürik asit ve tuzruhu karşısında yavaş nitrik asit karşısında ise süratli bir şekilde ve zehirli gaz çıkararak çözünür.

2.2.4.1.7. Kalay: Doğada saf olarak bulunmayan madenlerdendir. Yumu-

şak, elastiki ve genleşebilen bir yapıya sahiptir. Normal şartlarda yavaş okside olur. Bütün asitlerden etkilenir. Kalay genel olarak %50 – 60 kurşunla karıştırılarak lehim olarak kullanılır (Untracht, 1988).

Simgesi : Sn Ergime Noktası : 231,9 oC

Buharlaşma : 2270 oC Özgül Ağırlığı : 7.29 g/cm3 Renk : Beyaz Sertlik : 1,8

(Tezcan, 2007)

2.2.4.1.8. Nikel: Saf nikelin kullanım alanı az olmasına karşın çelik

alaşımlarında, beyaz altın ve alpaka alaşımlarında yaygın olarak kullanılır. Nikelaj yapımında temel metaldir.

Simgesi : Ni Ergime Noktası : 1453 oC

Buharlaşma : 2730 oC Özgül Ağırlığı : 8,9 g/cm3 Renk : Beyaz Sertlik : 3,5

(Tezcan, 2007) Nikel eritilmeden ve haddelemeden önce dikdörtgen veya kare şekilli, girintili ve çıkıntılı yüzeylere sahiptir. Mıknatıs tarafından çekilebilmektedir. Nemli havada yavaş yavaş, ateş altında ise çabuk bir şekilde okside olur. HCl ve H2SO4’te yavaş HNO3’te ise

hızlı bir şekilde çözünür (Untrcaht, 1988).

2.2.4.1.9. Çinko: Çinkoda nikel ve kalay gibi saf olarak bulunmaz.

Kalaya kıyasala daha çabuk okside olur. Hem asitler hem de bazlar çinkoya tesir ederler. Kolay kırılır, vurmaya ve darbelere karşı dayanıklı değildir.

Simgesi : Zn Ergime Noktası : 419 oC

Buharlaşma : 907 oC Özgül Ağırlığı : 7.131 g/cm3 Renk : Açık mavi – Gri Sertlik : 2,5

Kuyumculukta gümüş şarnellerin çekim ve bükümlerinde dolgu olarak, beyaz altın imalinde alaşım olarak, altın ve gümüş kaynaklarında erken ergime ve akışkanlığı sağlamak amacıyla katkı malzemesi olarak kullanılmaktadır (Yılmaz, 2004).

2.2.4.2. Süs taşları

2.2.4.2.1. Kuvars: Doğada yaygın olarak rastlanan minerallerin başında

gelir. Kuvars kristali dünya kabuğunun %12’den fazlasını oluşturmaktadır. Saydam veya mat, renksiz veya beyaz, kırmızı, pembe, mavi, mor gibi çeşitli renklerde kuvars vardır. Sertlik derecesi 7 olan ve en çok tanıdığımız Ametist, Dumanlı Kuvars, Sitrin, Gül Kuvars, Süt Kuvars, Kaplan Gözü, Kalsedon, Karneol, Akik (agat), Krizopraz ve Oniks taşlarını içerisine alan bir gruptur (Gürbüz, 2002).

2.2.4.2.2. Opal: Kuvarsın bir çeşididir ve bu yüzden kuvars gibi silisyum

dioksittir. Opal’in ağırlığının %6 - 10’unu su meydana getirir. Sertliği 5,5 – 6 arasında olan, içinde renk oyunları olan kırmızı, yeşil, sarı ve mavi parlayan bir taştır. Amorf bir yapıya sahiptir, yani kristal yapısı yoktur. Ateşe karşı dayanıklı değildir. Çok yaygın bir çeşitlilikte görülebilir. Adi Opal, Asil Opal, Ateş Opali, Süt Opali, Siyah Opal gibi türleri vardır (Ethem, 1990).

2.2.4.2.3. Turkuvaz: Firuze olarak ta adlandırılan turkuvaz çok eski

zamanlardan beri süs taşı olarak kullanılmaktadır. Saydam ve parlak olmadığı halde değerli sayılan nadir taşlardan biri olan turkuvazın çok eski çağlardan bu yana tılsımlı gücüne inanılır. İlk olarak M.Ö. 3000 yıllarında Mısır’da kullanılmıştır. Sertliği 6 olan turkuvazın en iyi ve değerli olan rengi açık mavidir. Ancak açık maviden yeşilimsi maviye ya da sarımsı griye kadar değişen renklere sahip olabilmektedir. Mücevher olarak kullanılanlar genellikle fasetasız olarak tıraşlanır. Yani kaboşon adı verilen kubbeli şekillerde kesilir. Taşın üzeri oyulabilir ya da üzerine kabartma yapılabilir.

2.2.4.2.4. Lapis Lazuli: Takı ve oymacılık ve tedavi taşı olarak sıkça

kullanılan bu taş 7000 yıldır tanınır. Dünyanın en değerli taşlarından biri olma özelliğine sahip olan bu taş her zaman mavidir. Gece mavisi ve açık mavi renklerinde bulunur, şeffaf olmayıp sertlik derecesi 6’dır.

2.2.4.2.5. Malakit: Bakır bileşimli 3.5 – 4 sertliğinde koyu yeşil ve açık

yeşil damarlı bir taştır. Çok yumuşak olduğu için öğütülerek de kullanılmıştır. Bakır olan her yerde malakitte olur. Malakit her zaman kadınların taşı olarak görülmüştür. Toz haline getirildiğinde makyaj malzemesi olarak kullanılır (Bozcan, 2000).

2.2.4.2.6. Akuvamarin: Dilimizde deniz suyu anlamına gelen bu taş

camgöbeği mavisi ve açık deniz yeşili rengindedir. Çok sert olmasına rağmen narindir ve bir çarpma sonucu kolayca yarılabilir.

2.2.4.2.7. Ametist: Kuvars ailesinden mor renkli bir taştır.

Kuyumculukta ametiste daha çekici bir görünüm kazandırmak ve mor rengi dağıtmak için taş yavaşça ısıtılır. Bu işlem çok dikkatlice yapılmalıdır. Çünkü yüksek derecede ısıtıldığında ametist mor rengini kaybederek rengi sarıya bazen de kahverengi ve yeşile döner. Sağlık taşı, huzur taşı ve aşk taşı olarak da bilinen ametist, asırlar boyunca değişik uygarlıklarca sevgi ve beğeniyle kullanılmıştır (Read, 1999).

2.2.4.2.8. Topaz: Sertlik derecesi 8 olan, doğal bir parlaklığa sahip,

saydam ve nadir bulunan bir taştır. En değerli rengi sarı olmasına karşın nadir olarak da kırmızı, pembe, mavi ve yeşil renkleri vardır. Sarı topaz ısıtıldığında pembemsi tonlara bürünür. Piyasada bulunan pembe topazların çoğu ısıtılmış sarı topazlardır (Ethem, 1990).

2.3. Beypazarı Hakkında Genel Bilgi

In document Hyaluronan i blod og beinmargsplasma ved hematologiske lidelser: sammenheng med ulike pasientparametre (sider 20-0)