Statens hus
Kaigaten 9, 5020 Bergen Telefon: 55 57 20 00 Telefaks: 55 57 20 09
Postboks 7310, 5020 Bergen Telefaks:
Org.nr: 974760665
E-post:
[email protected] Internett:
www.fylkesmannen.no/hordaland
ØKONOMIRAPPORT 2013/2014 Kommunane i Hordaland
Basert på endelege KOSTRA-tal publiserte 15.06.2014
(Kommunekonsern)
2
Innhold
Folketal ... 6
Frie inntekter ... 7
Eigedomsskatt ... 10
Dei ”eigentlige” frie inntektene til ein kommune ... 11
Driftsresultat, overskot og overskot før lån og avsetningar ... 12
Brutto- og netto driftsresultat ... 12
Meir-/mindreforbruk, akkumulert resultat og ROBEK ... 15
Overskot før lån og avsetjingar ... 16
Investeringar ... 17
Investeringar og lånefinansiering ... 18
Lån og finans... 19
Lånegjeld ... 21
Fond og likviditet ... 23
Avslutning ... 25
Vedlegg 1 - Folketal ... 26
Vedlegg 2 - Skatteinngang 2013 ... 27
Vedlegg 3 - Frie inntekter pr innbyggjar i kr. 1000,- ... 28
Vedlegg 4 - Eigedomskatt ... 29
Vedlegg 4b - Eigedomsskatt etter type og sats 2013 ... 30
Vedlegg 5 - Alle fritt disponible inntekter 2013 ... 31
Vedlegg 6 - Netto driftsresultat i % av brutto driftsinntekter - konsern ... 32
Vedlegg 7a - Netto driftsresultat i kr. 1000,- kommunekonsern. ... 33
Vedlegg 7b - Netto driftsresultat i kr. 1000,- (kommunekasse) ... 34
Vedlegg 8a - Akkumulert rekneskapsresultat i kr 1.000,- (kommunekonsern) ... 35
Vedlegg 8b - Akkumulert rekneskapsresultat i kr 1.000,- (kommunekasse) ... 36
Vedlegg 9 - Overskot før lån og avsetningar ... 37
Vedlegg 10 - Investeringar i kr. 1000,- ... 38
Vedlegg 11 - Investeringar i % av brutto driftsinntekter ... 39
Vedlegg 12 - Bruk av lån (netto) i % av brutto investering ... 40
Vedlegg 13a - Netto finans og avdrag ... 41
Vedlegg 13b - Netto finans og tap (renter og tap/vinst) ... 42
Vedlegg 14a - Ordinær langsiktig gjeld (kommunekonsern) ... 43
Vedlegg 14b - Gjeld pr innbyggjar og i % av br. driftsinntekter (kommunekonsern) ... 44
Vedlegg 15a - Ordinær langsiktig gjeld (kommunekasse) ... 45
Vedlegg 15b - Ordinær langsiktig gjeld i % av brutto driftsinntekter (kommunekasse) .... 46
Vedlegg 16 - Fond pr. 31.12.2013 og 2012 i kr. 1000,- ... 47
Vedlegg 17 - Grunnlikviditet 2010 – 2013 ... 49
3
Samandrag
2013 – eit bra år
Kommuneøkonomien kan svinge mykje frå år til år og kommuneøkonomien er ikkje lausreve frå økonomien elles. Det såg vi særleg i kriseåret 2008, og ved nedgangen i 2010.
Hordaland har 33 kommunar. Av desse fekk 17 kommunar betra resultat frå 2012. Alt i alt var 2013 eit relativt godt år.
Kommunane er avhengige av eigedomsskatt
Av 33 kommunar i fylket hadde 30 kommunar inntekter frå eigedomsskatt i 2013. Av desse 30 fekk 14 kommunar eigedomsskatt frå bustad og fritidseigedom i tillegg til «anna eige- dom» (verk/bruk/næring).
18 av desse 30 kommunane hadde inntekter frå eigedomsskatt som oversteig netto driftsresultat, det betyr at dei ville gått i minus (evt. meir i minus) utan denne skatten. For nokre kommunar, t.d. kraftkommunar, som har hatt høg eigedomsskatt i mange år er dette naturleg. For kommunar som med stor motstand har innførd eigedomsskatt relativt nyleg, er dette meir interessant å merke seg.
Netto driftsresultat er den viktigaste indikatoren i den kommunale økonomien. I 2006 hadde alle kommunane i Hordaland positivt netto driftsresultat. For 2012 var 28 kommunar i pluss, mens det for 2013 var 30 kommunar i pluss. For to av tre kommunar med negativt resultat er det snakk om småpengar, slik at desse kommunane i realiteten fekk eit null-resultat.
Kva er eit ”godt resultat”? Gode tenester for innbyggjarane er det viktigaste. På den andre sida må kommunane sine økonomiske resultat halde eit nivå som gjer det mogleg å oppretthalde og helst auke tenestetilbodet.
Teknisk berekningsutval (TBU) tilrår eit netto driftsresultat på minst tre prosent av brutto driftsinntekter for å kunna gjera avsetjingar til framtidige investeringar og midlertidig ubalanse i drifta. 24 kommunar nådde dette målet i toppåret 2006. For 2013 er talet 19, noko som var tre fleire enn i 2012.
Robek
Kommunar med meirforbruk som ikkje vert betalt ned etter kommunelova sine krav vert registrert i Register om betinga godkjenning og kontroll (ROBEK). I Hordaland hadde fire kommunar i registeret ved årets inngang: Meland, Osterøy, Stord og Kvinnherad. Alle desse fekk gode resultat i 2013. Kvinnherad og Meland er no tatt ut av registeret.
Til dels store forskjellar i inntekt
Frie inntekter er dei inntektene som ikkje er bundne opp til særskilte tiltak. Desse inntektene er viktige for den kommunale handlefridomen. Det vart ein kraftig auke frå 2010 til 2011, men denne auken kom i all hovudsak frå innfasinga av det tidligare øyremerkte tilskotet knytt til barnehage i rammetilskotet. For 2013 var det ingen signifikante endringar
4
Det er store forskjellar mellom kommunane i kva dei kan bruke av økonomiske ressursar på ein innbyggjar. Ser vi på dei ordinære (frie) inntektene pr hovud, er det eit stort sprang frå kr.
44.262,- pr innbyggjar i Os kommune, og kr 87.217,- pr hovud på Fedje. Legg vi til eigedomsskatt, konsesjonsavgift mm ligg Os framleis der, mens ein hadde kr 176.282,- å rutte med for kvar modøl, og 137.794,- for kvar eidfjording
Men kor stor effekt forskjellane har på tenester og resultat, heng også saman med utgifts- nivået. Ikkje alle kommunar er like objektivt lettdrivne, nokre veljar å ta seg råd til eit høgare tenestenivå, og ikkje alle kommunar er like veldrivne.
Gjeldsveksten har flata ut målt mot landet elles
Den ordinære gjelda er høg. Fylket u/Bergen tok i den siste 10-årsperioden igjen, og gikk forbi, landet kva gjeld angår. Utflating av gjeldsauken siste to-tre år har likevel snudd dette, og fylket u/Bergen ligg no litt under gjennomsnittet anten vi ser på gjeld pr. innbyggjar eller mot inntekter (kommunekonsern). I nokre kommunar vekkjer gjeldsnivået uro.
Vi ser det som positivt at siste året ga teikn på at gjeldsveksten stansar noko opp.
Grunnlikviditeten er dei omløpsmidla som står igjen når reelt ikkje-likvide middel er trekt frå.
20 av 33 kommunar i fylket har betra grunnlikviditeten i løpet av 2013.
Innleiing
Om rapporten
Denne rapporten er meint å gi eit lettfatteleg oversyn over utviklinga i økonomien til kommunane i Hordaland for perioden 2009 – 2013, med størst vekt på året som gjekk.
Rapporten, og særleg vedlegga, kan nyttast som oppslag.
I hovudsak vil vi nytte tal frå «kommunekonsern». Det betyr at vi i tillegg til tal frå kommunekassa også har med kommunale føretak og kommunens del av interkommunale selskap. Det er for å gje eit betre oversyn over den kommunale økonomien. Der det er naturleg vil vi også vise tal for kommunekassa. Kommunale aksjeselskap er framleis ikkje med, uansett om vi ser på kommunekasse eller kommunekonsern (med unntak av avkastning/tap som vil komme inn i den ordinære rekneskapen).
Tala vil vere på kommunenivå, og ikkje på einingsnivå. Dei som ønskjer meir detaljerte tal kan nytte våre rapportgeneratorar som vert lagde ut på www.fylkesmannen.no/Hordaland under ”kommuneøkonomi”. Her finn ein alle relevante KOSTRA-tal til bruk i budsjettarbeidet med meir. Ein kan her samanlikne med andre kommunar, kommunegruppe, fylke og land.
Denne rapporten er bygd opp med ein hovuddel som viser, forklarar og diskuterer viktige kommunaløkonomiske indikatorar i tekst, figurar og mindre tabellar. Bak i rapporten (som vedlegg) syner vi tabellar med detaljerte tal for perioden frå og med 2009 til og med 2013.
5 KOSTRA – rapportering og metode
KOSTRA (kommune-stat rapportering) er eit viktig verktøy for styring på nasjonalt, regionalt og kommunalt nivå. To gonger i året (medio mars og medio juni) vert førebelse og endelege (reviderte) tal publiserte.
Det er naturleg å samanlikne kommunar, fylke og landet (u/Oslo) med kvarandre. For å få dette til er det vanleg å dele resultatstorleiken på brutto driftsinntekter for kommunen, fylket eller landet (u/Oslo).
Tala i denne rapporten er endelege tal frå publiseringa 16.06.2014
6 Folketal
Hordaland er eit stort fylke med betydelege variasjonar i næringsliv, kultur, folketalsutvikling og kommuneøkonomi.
Folketalsutviklinga har stor innverknad på skatteinntekter og rammetilskot. Også sjølve samansetninga av befolkninga har innverknad på kommunane sine inntekter og utgifter.
Fylket u/Bergen har dei siste åra hatt noko høgare prosentvis folkevekst enn landet elles.
Det er svært store skilnader mellom kommunane i fylket. Vi vil i det følgjande vise folketal i alt for den einskilde kommunen, fylket og landet.
01.01.2014 01.01.2013
Utvikling siste år 2010 - 2014 Folkemengde i alt Folkemengde i alt
Bergen 1,5 % 6,0 % 271 949 267 950
Etne 0,4 % 4,5 % 4 057 4 040
Sveio 1,2 % 9,3 % 5 463 5 400
Bømlo 1,0 % 4,2 % 11 749 11 638
Stord 1,5 % 4,9 % 18 425 18 161
Fitjar 1,0 % 2,7 % 3 009 2 980
Tysnes 0,3 % -1,2 % 2 745 2 736
Kvinnherad -0,5 % 0,3 % 13 232 13 305
Jondal 4,6 % 5,6 % 1 094 1 046
Odda 0,3 % -0,6 % 7 006 6 988
Ullensvang -1,0 % -0,4 % 3 369 3 403
Eidfjord -0,2 % -0,8 % 950 952
Ulvik -1,7 % -3,1 % 1 094 1 113
Granvin 0,8 % -3,8 % 911 904
Voss 0,8 % 1,9 % 14 168 14 061
Kvam 0,0 % 2,7 % 8 584 8 584
Fusa 0,3 % 0,2 % 3 829 3 818
Samnanger 0,1 % 2,6 % 2 436 2 434
Os 3,0 % 12,0 % 18 678 18 142
Austevoll 1,8 % 7,7 % 4 924 4 838
Sund 1,9 % 9,1 % 6 635 6 514
Fjell 2,5 % 9,3 % 23 852 23 277
Askøy 1,9 % 9,4 % 27 346 26 831
Vaksdal 0,2 % 0,8 % 4 140 4 132
Modalen -2,9 % 8,1 % 372 383
Osterøy 1,5 % 4,9 % 7 786 7 674
Meland 2,7 % 13,8 % 7 544 7 347
Øygarden 3,1 % 10,2 % 4 704 4 563
Radøy 0,7 % 4,4 % 5 039 5 003
Lindås 1,7 % 5,5 % 15 069 14 820
Austrheim 0,0 % 3,5 % 2 833 2 833
Fedje -1,4 % -5,6 % 561 569
Masfjorden -0,2 % 3,5 % 1 693 1 696
Fylket totalt 1,4 % 5,9 % 505 246 498 135
Fylket u/Bergen 1,4 % 5,8 % 233 297 230 185
Landet samla 1,1 % 5,2 % 5 109 056 5 051 275
Bergen veks naturleg nok mest med omsyn til personar, men også prosentvis har bykommunen hatt stor vekst.
Randkommunane nær Bergen har hatt den største prosentvise veksten. Sør i fylket er det for Sveio sin del ein randkommuneeffekt mot Haugesund. Sveio er no ein av dei kommunane som veks mest.
7
I andre enden finn vi kommunar i lengre avstand frå fylkeshovudstaden.
Ut frå prognosane, vil denne utviklinga truleg halde fram.
Mange av vekstkommunane har ei ung befolkning. Det gir andre utfordringar enn for kommunar med meir balansert folketal, eventuelt aldrande befolkning.
Utviklinga dei siste fem årsskifter (2010 – 2014) kan også visast i følgjande figur:
Vedlegg 1 bak i rapporten viser folketalet dei siste fem årskifta i personar.
Frie inntekter
Frie inntekter er inntekter som kommunane i utganspunktet disponerer fritt både til å utføre lovpålagte oppgåver og andre tiltak. Dei frie inntektene består, slik dei her er definerte i KOSTRA, av skatt på eige og inntekt og rammetilskot.
8
I tillegg har kommunane inntekter frå t.d. gebyr, eigedomsskatt og øyremerkte midlar. Desse er knytte til spesielle tenester. Dei øyremerkte midlane sin adel har gått kraftig del dei siste åra, ettersom dei har blitt lagt inn i rammetilskotet som frie inntekter. Dei øyremerkte midlane er no anslått til rundt 4 % av dei samla inntektene.
Rammetilskotet består av eit tilskot pr innbyggjar (innbyggjartilskot) korrigert for kommunen sitt inntekts- og utgiftsnivå i høvet til landet elles. Tanken er at inntektssvake og/eller objektivt tungdrivne kommunar skal bli hjelpne opp mot gjennomsnittet av kommunane ved hjelp av trekk i inntektene til meir ressurssterke/lettdrivne kommunar.
Nye oppgåver for kommunane vert ofte finansierte med øyremerkte tilskot som seinare blir lagt inn i rammetilskotet.
I 2011 vart det gjennomførd ei betydeleg innlemming da samlege tilskot på barnehagesida vart lagt inn i rammeoverføringa. Dermed var auken frå 2010 til 2011 svært mykje større enn realvekst, sett mot oppgåver.
Også i 2012 kom ein innlemming. Denne var knytt til samhandlingsreforma og sjølv om den var mindre enn for 2011, fekk også denne effekt.
For 2013 var det ingen innlemmingar av nokon storleik.
Skatteinngangen
Kommunane i Hordaland u/Bergen budsjetterte i 2013 samla med ein skatteauke på 4,2 %.
Bergen budsjetterte med auke på 6,4 %.
Når status vart gjort opp ved utgangen av 2013 ser vi at kommunane u/Bergen samla trefte godt (fekk inn 101,5 % av budsjettert beløp), men det var store skilnader. Det var typisk nok dei kommunane som budsjetterte med høgast budsjettert vekst som trefte dårligast i høve til faktisk innkomen skatt.
Bergen kommune budsjetterte svært nøyaktig
(Skatt pr innbyggjar kan skilje seg noko frå tidligare utsendte tal da vi no har høve til å nytte folketal pr årsskifte.)
Du finn oversikt over skatteinngangen i vedlegg 2.
Frie inntekter - oversikt
For å kunne samanlikne små og store kommunar, land og fylker er det vanleg å dividere resultatstorleiken / indikatoren med totale brutto driftsinntekter. Der ikkje anna er sagt, vil denne metoden bli nytta.
Her viser vi frie inntekter målt mot brutto driftsinntekter. Inntekter som ikkje er frie er gjerne gebyr, eigedomsskatt mm, men de seier også noko om fridomsgraden i den kommunale økonomien: Når andelen er høg, vil mindre av inntektene vere øyremerka.
9
Fylket og landet elles følgjer kvarandre, men som det kjem fram har Hordaland jamt over ein høgare del frie inntekter. Auken frå 2010 til 2011 var til dels massiv, og skuldast som sagt tidligare av dei tidligare øyremerkte midlane til barnehagane.
Auken frå 2012 til 2013 var heller ikkje dårleg historisk sett, men er meir moderat enn for 2011.
Under ser vi auken for kvar kommune:
10
I vedlegg 3, bak i rapporten, har vi ein tabell med frie inntekter pr. innbyggjar for perioden 2009 – 2013.
Eigedomsskatt
Eigedomsskatten er ikkje definert som ein del av dei frie inntektene. Dette er inntekter som fell utanfor inntektsutjamninga, og som kommunen har full disposisjonsrett over.
Eigedomsskatten er unik i det at kommunen kan «bestemma inntekta». Når taksering er føre- tatt kan ein, gitt taksering og innføringstid etter forskrift, bestemme skattenivået gjennom sats og botnfrådrag. Skatteobjektet er ikkje mobilt og taksten er i liten grad fluktuerande.
Eigedomsskatten er ujamt fordelt mellom kommunane. Dette har næringsmessige, geografiske og politiske årsaker. 30 av 33 kommunar hadde inntekter frå eigedomskatt i 2013.
Pr. 31.12.2014 er det 14 kommunar som har eigedomsskatt på alle eigedommar i kommunen, 13 kommunar har berre på verk og bruk, og 3 kommunar har på verk og bruk og anna næring.
Fom 2014 er talet på kommunar med skatt på all eigedom auga til 15, ettersom Ullensvang har utvida eigedomsskatten.
Tradisjonelt har kraft- og energikommunar hatt gode inntekter frå eigedomskatten på verk- semd, mens berre byar og kommunar med byliknande busetting (som Bergen og Voss) har hatt høve til å skattlegge bustader.
Derfor var talet på kommunar med eigedomskatt på bustad og fritidseigedommar pr. 31.12.
2007 (i byvise strok) berre seks. Tilsvarande for 2013 er altså 14 kommunar, men talet vil variera.
Det er den økonomiske situasjonen som har endra biletet. Dei siste åra har mange kommunar innført eigedomsskatt eller utvida eigedomskatten til å gjelde bustad og fritidseigedom.
Figuren under syner frie inntekter pr. innbyggjar tillagt eigedomsskatt i 2013. For heile fylket u/Bergen aukar eigedomsskatten ”frie” inntekter pr. innbyggjar i gjennomsnitt med kr 3.761,-
11
I kroner pr innbyggjar kan bidraget frå eigedomsskatt på bustad sjå ut til å vere lite. Likevel kan ein som eit døme nemne at for Stord kommune var bidraget frå eigedomsskatt på bustad- og fritidseigedom aleine kr 24,22 mill, for Kvam kommune kr 19,84 mill, for Voss kr 19,1 mill og for Bømlo kr 12,68 mill.
Faktisk var inntekter frå eigedomsskatt (totalt) større enn netto driftsresultat for 18 kommunar i fylket i 2013. Det inneberer at desse kommunane hadde gått med negativ drift/
meir negativ drift utan eigedomsskatt.
For Bergen, som pr 2013 ikkje har eigedomsskatt på bustad, er bidraget frå eigedomsskatt på verk/bruk og næring «berre» kr 739,- pr hovud, men kr 201,- mill totalt, og faktisk tilsvarande 62,29% av Bergen kommune sitt netto driftsresultat i 2013. I Øygarden var inntekter frå eigedomsskatt nær 5 gonger større enn resultatet.
At ein rik «kraftkommune» som t.d. Eidfjord har gjort seg avhengig av eigedomsskatt er berre å forvente. Meir interessant er det at «nye» eigedomsskattekommunar har så avgjerande bidrag frå denne skatten.
I vedlegg 4 viser vi eigedomskatt i kroner for perioden 2009 – 2013
I vedlegg 4b viser vi kva for type eigedomsskatt kommunane har innført, skattesats, år for taksering med meir.
Dei ”eigentlige” frie inntektene til ein kommune
Naturressursskatt og konsesjonsavgift er ujamt fordelt. Ikkje alle kommunar har desse inntektene. Naturressursskatten ligg inne i dei frie inntektene slik dei her er definerte og gir tilskot til inntektene for Etne, Odda, Ullensvang, Eidfjord, Samnanger, Modalen og Osterøy.
Det er stor variasjon mellom desse kommunane i kva grad kraftinntekter bidrar til kommune- økonomien.
12
I tillegg har kraftkommunar, og nokre andre kommunar, inntekter frå eigedomskatt på verk og bruk knytt til kraft- og oljeanlegg. Stadig fleire kommunar har altså også innført skatt på bustad og fritidseigedom. Desse inntektene påverkar ikkje rammetilskotet og kjem i tillegg til dei frie inntektene som altså består av skatt på eige og inntekt (inkl naturressursskatt) samt rammetilskot.
Vi viser 2013-tal pr innbyggjar fordelt på skatt på inntekt og eige, eigedomsskatt på bustad, eigedomsskatt på verk/bruk og konsesjonskraftinntekter/andre skattar.
Skilnadene i kor mykje pengar kommunen fritt kan bruke på innbyggjarane sine er svært store i fylket vårt. Men kor stor effekt forskjellane har på tenester og resultat, heng også saman med utgiftsnivået. Ikkje alle kommunar er like objektivt lettdrivne, nokre kan ta seg råd til eit høgare tenestenivå, og ikkje alle kommunar er like veldrivne.
I vedlegg 5 vert tala presenterte i absolutte tall for kvar inntektskjelde, og totalt pr. inn- byggjar.
Driftsresultat, overskot og overskot før lån og avsetningar
Brutto- og netto driftsresultat
Kommunerekneskapen skil seg frå den rekneskapen ein finn i private verksemder på fleire område. For det første er kommunerekneskapen delt i ein driftsdel og ein investeringsdel. I tillegg er det lagt til grunn forskjellige prinsipp for føring av inntekter og utgifter. Kommun-
13
ane si ”botnlinje” er på mange måtar ”overskot”, eller meir-/mindreforbruk som det kallast.
Denne storleiken kjem fram etter driftsresultat og avsetningar. Ein kommune har både frivillige og naudsynte avsettingar.
I kommunerekneskapen vert avskrivingane tatt ut før netto driftsresultat vert berekna.
Avskrivingane får dermed ikkje resultateffekt. I staden vert avdraga lagt inn. I brutto driftsresultat ligg avskrivingane framleis inne og resultatstorleiken er difor noko vanskeleg å nytta.
Netto driftsresultat er rekna for å vere den viktigaste indikatoren for «helsetilstanden» i den kommunale økonomien. Det er her resultatet av sjølve drifta kjem fram. Eit positivt netto driftsresultat av ein viss storleik set kommunen i stand til å byggje opp buffer mot midlertidig ubalanse i drifta, eller byggje opp fond for seinare investeringar.
Styresmaktene er av den oppfatninga at eit netto driftsresultat lik eller betre enn tre prosent av brutto driftsinntekter vil gje ein sunn kommuneøkonomi over tid.
Vi ser først på utviklinga for fylket, fylket u/Bergen og landet u/Oslo1:
Hordaland u/Bergen fekk ein monneleg forbetring på denne indikatoren frå 2012 til 2013, mens det for landet var nedgang. Som det kjem fram, følgjer ikkje landet og fylket kvarandre kvart år.
Ein del av årsaka til den kraftige nedgangen for fylket i 2008 var, i tillegg til eit generelt vanskeleg år, at fondsrike kommunar drog ned totalen. Noko av den same effekten såg vi i 2011.
1 Netto driftsresultat for fylke og land er storleiker der positive og negative tal vert addert. Da dette er vanleg praksis frå myndigheitenes side, gjer vi det også her.
14
Som ein lærdom av finanskrisa har fleire fondsrike kommunar valt å gjere seg mindre avhengig av avkastninga frå finans i budsjettet for den ordinær drifta og heller sette av avkastninga viss rekneskapen viser gode resultat for året, men ikkje alle har vert like konsekvente.
Figuren under viser netto driftsresultat over brutto driftsinntekter i 2012 og 2013 for kommunane i fylket.
Netto driftsresultat i % av brutto driftsinntekter
I vedlegg 6 har vi sett opp kommunevise tal for denne indikatoren for perioden 2009 til og med 2013. I vedlegg 7a kan ein finne netto driftsresultat for den same perioden i kroner. I vedlegg 7b vert netto driftsresultat i kroner for kommunekasse vist.
Det er interessant å sjå utviklinga i talet på kommunar som har hatt positivt netto drifts- resultat, og kor mange som har hatt resultat betre enn 3 % av brutto driftsinntekter.
Årstal Kommunar i pluss Kommunar med 3% eller meir
2002 19 8
2003 19 11
2004 19 7
2005 28 12
15
2006 332 24
2007 29 15
2008 21 9
2009 32 18
2010 27 12
20113 25 14
2012 28 16
2013 30 (324) 19
17 av 33 kommunar fekk betre resultat i 2013 enn 2012. Samstundes nådde fleire kommunar treprosent-målet i 2013, i det som kan vere det beste året sidan 2006.
I ein lang periode har kommunane hatt høve til å føre momskompenasjon frå investeringar i driftsrekneskapen. Det aukar inntektene, og bidrar sjølvsagt til eit betre resultat. Ikkje alle kommunar har gjort dette, nokon har valt å føre alt dette i investeringsrekneskapen uansett, men for dei fleste har denne mogligheita vert nytta. I perioden 2010 – 2013 har ordninga vert trappa ned med ei 20 % årleg overføring til investeringsrekneskapen (avsetjing etter netto driftsresultat). Det blir difor spanande å sjå korleis dette slår ut i 2014..
Meir-/mindreforbruk, akkumulert resultat og ROBEK
Etter netto driftsresultat skal ein ved hjelp av avsetningar bringe kommunerekneskapen i null (på botnlinja). Det er også andre obligatoriske avsetjingar/bruk av avsetjingar.
Netto driftsresultat, avsettingar og bruk av avsettingar avgjer rekneskapsmessig meir-/
mindreforbruk (”overskot”). Denne indikatoren er mellom anna avgjerande når vi ser på inn- melding/utmelding av ROBEK.
Akkumulert meirforbruk
Kort fortalt må eit akkumulert underskot bli dekt inn i løpet av dei to påfølgjande rekne- skapsåra dersom kommunen ikkje skal bli registrert i ROBEK. Registeret er å finne på http://www.regjeringen.no/nb/dep/krd/tema/databaser-og-registre/robek-2/kommuner-som- er-oppfort-i-registeret.html?id=415422
Vedlegg 8 (a og b) inneheld meirforbruk/akkumulert resultat i kroner for perioden 2009 – 2013 (kommune konsern, og kommunekasse).
Kommunar i ROBEK
Hordaland hadde ved utgongen av 2013 fire kommunar registrert i ROBEK; Meland, Stord, Kvinnherad og Osterøy. Vilkåra for registrering er å finne i kommunelova § 60 (www.lovdata.no).
2 Ein kommune fekk negativt netto driftsresultat som følgje av erstatningsutbetaling. Det kan difor vere korrekt å si at samlege kommunar i fylket hadde driftsmessig positivt resultat på denne indikatoren.
3 Overgangen frå kommunekassetal til «kommunekonsern tal» frå 2011 skal normalt ikkje gi utslag i denne tidsserien.
4 For to av kommunane som fekk negativt resultat (Bømlo og Tysnes) er tala så små at vi i realiteten snakkar om eit null-resultat.
16
Det vart svært gode resultat for ROBEK-kommunane i 2013. Netto driftsresultat for Kvinnherad vart kr 101,77 mill, Stord 43,96 mill, Meland kr 29,97 mill og Osterøy kr 5,9 mill (tal frå kommunekonsern).
Kvinnherad og Meland vert no utmeldt av ROBEK.
Overskot før lån og avsetjingar
Overskot før lånetransaksjonar vert målt som kommunen sine samla inntekter fråtrekt samla utgifter (utan lån- og avdragsutgifter). Indikatoren viser brutto driftsresultat inklusive motpost avskrivingar fråtrekt renter og netto investeringsutgift.
Dette er altså ikkje eit ”brutto driftsresultat fråtrekt avskrivingar” av kommunal verksemd, da investeringsutgiftene er med. Ved å sjå på samansettinga av inntekter og utgifter i både drifts- og investeringsrekneskapen, kan ein ana om det over tid vil bli ei auke i nettogjelda i balanserekneskapen5.
Sjå vedlegg 9 for tal i på kommunenivå.
5 Overskot før lån og avsetningar = brutto driftsresultat + motpost avskrivninger - netto renteutgifter - netto investeringsutgifter.
KOSTRA-definisjon: brutto driftsresultat er kontoklasse 1, alle funksjoner, artene ((600..895)-690-790) - ((010..480)+590)-690-790). Motpost avskrivingar er kontoklasse 1, funksjon 860, art 990. Netto renter er kontoklasse 1, alle funksjoner, artene ((900..905)-500). Netto investeringsutgifter er kontoklasse 0, funksjonane (100..393), artene ((010..500)-690-790) - ((600..905)-690-790).
17
Fylket, fylket u/Bergen og landet u/Oslo er alle negative på denne indikatoren. Det ber bod om auka nettogjeld i balanserekneskapen over tid. Dette er ikkje overraskande gitt investeringstakt og opplåning.
Investeringar
I kommunerekneskapen er det separate rekneskap for investeringar og drift. Det er også klare reglar for kva som kan karakteriserast som investeringar. Kommunen kan heller ikkje låne til drift, men berre til investeringar.
Tabell med konkrete tal og samanlikningar av investeringar for 2009 – 2013 er å finne vedlegg 10 og vedlegg 11 til rapporten6.
Figuren under syner investeringar dei to siste åra. Investeringsnivået har auka for fylket u/Bergen, men ikkje for fylket samla og landet u/Oslo.
Dei siste åra har investeringane i fylket u/Bergen falt not landet u/Oslo, men ein liten auke har det vert i det siste. Investeringar kostar, både i rein drift av investeringsobjekta og i renter og avdrag dersom investeringane vert finansierte med lån.
Det er ei tilråding at investeringane ikkje er høgare enn 15 % av brutto driftsinntekter over tid. I figuren under legg vi til grunn eit fem-års perspektiv. Sjølv ein slik horisont kan bli for knapp. For små kommunar vil t.d. ei investering i eldresenter eller fleirbrukshall gi store utslag også i eit fem-års perspektiv.
6 Vedlegg 10 syner investeringar i kr. 1000,-. Vedlegg 11 syner investeringar i % av brutto driftsinntekter.
18
Figuren under viser at kommunane stort sett ligg under 15 % - merket, men det er finansieringa som då avgjer om investeringane er ”sunne” eller medfører stor belastning på sikt.
Investeringar kan finansierast ved fond, tilskot, lån, sal av anleggsmidlar m.v. Ei investering der eigne midlar vert nytta vil normalt vere å føretrekke framfor låneinvestering av omsyn til framtidige utgifter. På den andre sida kan ei lånefinansiert investering også vere sjølv- finansierande. Det gjeld for eksempel lån til investeringar i vass- og avløpssektoren.
Det kan også hevdast at lånefinansiering er å føretrekke framfor bruk av fond i periodar med god avkastning i kapitalmarknaden. Den siste løysinga er avhengig av ein ikkje nytter avkastninga til drift, og er førebudd på å betale ned lån dersom avkastning er svakare enn finansutgifter.
Investeringar og lånefinansiering
Ved å nytta netto lån over brutto investeringar kan vi vise kor stor del av rekneskapsåret sine investeringar som kan finansierast ved bruk av lån (netto) 7.
Frå 2012 til 2013 har vi hatt ein auke i bruken av lån (netto) til investeringar i Hordaland og landet u/Oslo.
Det er Bergen som bidreg til dette for fylket sin del, for Hordaland utan Bergen er bruk av lån mot investeringar fallande.
7 Bruk av lån (netto) er kontoklasse 0, alle funksjoner, artene ((910,920,929)-(510,520,529)). Brutto investeringsutgifter er kontoklasse 0, funksjonane (100..393), artene ((010..500)-690-790).
19
Sal/kjøp av aksjar og andelar, eventuelt andre rekneskapsmessige grep, kan gje spesielle utslag og dekke til den reine lånefinansieringa av investeringar i einskildkommunen og gjennomsnittet. Vi utelet difor figurar på kommunenivå for denne indikatoren.
Vedlegg 12 inneheld detaljar om dette på kommunenivå.
Lån og finans
Hordaland er eit fylke med stor variasjon i velstand, ein velstand, som gjerne er knytt til kraftproduksjon. Nokre kommunar har difor relativt store fond, og ettersom fond gir eigenkapital, vil dei også ha ulik gjeldsgrad etter investeringar.
Det betyr at kommunane sin rentebelastning og finansielle situasjon i utgangspunktet vil vere ujamn. I tillegg vil valt finansieringsstrategi og avdragstid på gjeld (renteeffekt) ha innverknad. Kor stor del av kommunen sin aktivitet som er lagt utanfor kommunekassa/kommunekonsern, gjerne i eit AS, er også avgjerande.
Vi skal sjå på netto finans og avdrag over brutto driftsinntekter. Denne indikatoren gir oss eit bilete av kor stor del av driftsinntektene som er bunden opp til lån og finans.
Rente- og avdragsbelastinga vil vere avhengig av finansieringsstrategi på investeringar, men også renteutgifter-/inntekter og tap/gevinst frå finansielle plasseringar er med - både realiserte og urealiserte. Derfor vil netto utgifter vises som positive tall, mens netto inntekter er negative tall.
Vi viser status pr. kommune siste to år i figuren under. Tabell med netto finans og avdrag i kroner for dei fem siste åra kan finnast i vedlegg 13a.
20
Når den delen av inntektene som må gå til dekking av renter, avdrag og tap på finans stig, vert det ein mindre del av dei totale inntektene til kommunale tenester.
Typisk vil ein kommune med høg gjeld og høge avdrag komme dårligast ut (dvs høg prosentvis del i figuren over). Eit svakt år i finansmarknaden vil også gjere belastninga høgare for kommunar med plasseringar i finans.
I 2013 var marknaden god, og da vil t.d. Kvinnherad godt ut, med at netto finans og avdrag blir negativ.
Samstundes må vi igjen understreke at finansieringsstrategi har innverknad. Med konserntal for kommunesektoren får vi med kommunale føretak og interkommunale selskap, men ikkje kommunal aktivitet i aksjeselskap. Det betyr at ein kommune som t.d. Os, som har
«sjølvfinansierande investeringar» frå vatn- og avløp «i kommunekassa» vil føre avdrag på kommunen sin rekneskap, mens ein kommune som t.d. Bømlo som har vatn og avløp i AS, ikkje vil gjere belastninga like synleg i figuren over.
21
Ein kommune som vel å betale ned med store avdrag av omsyn til ein sunn kommuneøkonomi i framtida, vil også komme høgare på indikatoren enn elles – som t.d.
Tysnes.
Vi kan sjå nærare på finans. «Netto finans» over brutto driftsinntekter syner rentebelastning. I tillegg til rente-ugift/inntekt kjem tap/gevinst på finansielle plasseringar. Netto (finans)utgift vises som positive tall, mens negative tall er netto (finans)inntekt. Altså vart 2011 ein større belastning enn t.d. 2009.
Netto finans (renter og tap/vinst finans) over brutto driftsinntekter For tal i kroner på kommunenivå vert det vist til vedlegg 13b.
Lånegjeld
Frå 2002 inneheld posten ”langsiktig gjeld” i kommunane sin balanse også pensjons- forpliktingar. Under viser vi ordinær gjeld som er langsiktig lånegjeld, med fråtrekk av pensjonsforpliktingar. Det betyr at vi ikkje har skild ut ”lån til vidare utlån” eller ubrukte lånemiddel.
Kommunane organiserer verksemda forskjellig. Fleire kommunar har skild ut delar av verksemda si (til dømes vann- og renovasjon) i eigne selskap, som oftast aksjeselskap.
Organiseringa har innverknad på investerings- og lånenivå i sjølve kommunerekneskapen.
Desse forholda må tas med i berekninga når ein skal vurdere gjeldsnivået til ein kommune8. Det er oftast verksemder som driv etter sjølvkostprinsippet som er skilde ut i eige selskap.
Ved å sjå på ordinær gjeld over brutto driftsinntekter frå kommunerekneskapen får vi ein
8 Vi nytter ”konsernrekneskap” i KOSTRA for å få med tal frå interkommunale samarbeid og interkommunale selskap (IKS). Samstundes er det slik at det ofte er kommunekassa ein konsentrerer seg om når det kjem til gjeld. Vi har difor også laga tabellar for kommunekasse, sjå Vedlegg 15a og Vedlegg 15b.
22
indikator på kommunen sitt gjeldsnivå som er noko meir nøytralt for organisering, men ikkje heilt.
Tabell over langsiktig lånegjeld og gjeld pr. innbyggjar i perioden 2009 – 2013 er å finne i vedlegg 14a.
Vi syner gjeld pr innbyggjar og gjeld i % av brutto driftsinntekter på kommunekonsern-nivå.
Kommunekonsern
I % av br. Driftsinnt. Kr. pr. innbyggjar I % av br. Driftsinnt. Kr. pr. innbyggjar
Bergen 83,44 % 51 957 91,24 % 58 916
Etne 78,86 % 55 190 76,78 % 57 209
Sveio 69,74 % 48 811 74,26 % 55 005
Bømlo 77,81 % 50 059 78,94 % 53 525
Stord 109,28 % 67 579 102,98 % 67 811
Fitjar 69,15 % 50 807 73,84 % 59 411
Tysnes 73,15 % 59 363 70,13 % 57 285
Kvinnherad 107,10 % 83 780 105,89 % 84 395
Jondal 64,21 % 69 931 58,71 % 64 589
Odda 76,60 % 72 077 72,80 % 75 266
Ullensvang 54,50 % 51 997 50,63 % 51 404
Eidfjord 20,13 % 35 553 23,61 % 44 973
Ulvik 42,80 % 47 383 43,71 % 49 987
Granvin 66,31 % 63 543 62,93 % 63 114
Voss 92,67 % 67 239 88,61 % 66 994
Kvam 104,27 % 82 159 122,79 % 100 083
Fusa 66,87 % 48 856 74,15 % 56 886
Samnanger 71,18 % 55 808 77,75 % 62 437
Os 100,08 % 59 602 106,78 % 66 106
Austevoll 80,69 % 57 842 76,38 % 54 314
Sund 83,31 % 53 316 84,51 % 54 297
Fjell 102,19 % 55 678 100,74 % 56 870
Askøy 132,54 % 81 090 134,84 % 86 124
Vaksdal 53,51 % 47 656 55,59 % 53 603
Modalen 34,07 % 76 010 32,11 % 75 358
Osterøy 61,15 % 40 279 60,10 % 41 236
Meland 89,99 % 54 064 87,31 % 54 428
Øygarden 64,20 % 63 006 61,16 % 62 153
Radøy 66,46 % 45 783 69,77 % 50 055
Lindås 84,65 % 63 426 91,63 % 72 962
Austrheim 96,44 % 76 862 96,67 % 80 335
Fedje 36,78 % 44 190 46,15 % 56 064
Masfjorden 41,54 % 43 164 39,30 % 42 880
Fylket totalt 86,42 % 57 019 90,87 % 62 388
Fylket u Bergen 89,49 % 62 910 90,50 % 66 435
Landet u/Oslo 91,80 % 63 453 94,14 % 67 874
2012 2013
Opphavleg låg Hordaland (og Hordaland u/Bergen) lågare i gjeld pr innbyggjar og målt mot brutto driftsinntekter i høve til landet. Så kom fleire år med gjeldsauke, og Hordaland u/Bergen hamna over landsgjennomsnittet. Dei siste åra har Hordaland u/Bergen falt i høve
23
til landet u/Oslo på kommunekonsern-nivå. Den store endringa siste året er at Bergen si gjeld har auka så kraftig.
For kommunekassa er stoda framleis slik at Hordaland u/Bergen ligg over landet u/Oslo.
Denne tabellen er også bak (jf. vedlegg 14b).
Vi har også laga tilsvarande tabellar for kommunekasse (ikkje konsern) (Vedlegg 15a og Vedlegg 15b).
Fond og likviditet
For fondsoversikt i kroner for 2012 og 2013, syner vi til vedlegg 16.
Kommunane sine ordinære fond knytt til drift er disposisjonsfond og bundne driftsfond. For investeringar finns ubundne og bundne investeringsfond. Dei bundne fonda kan som det går fram ikkje nyttast fritt.
Vi vil først sjå på disposisjonsfonda 2012 og 2013 i kroner for kommunekonsern.
Disposisjonsfonda kan nyttast fritt etter kommunestyrets vedtak til drift eller investering9. Da figuren er i kroner, er det naturleg å ta ut Bergen kommune som på grunn av storleiken ville sprenge skalaen10.
Når ein kommune med store fond, som Kvinnherad, ikkje utmerker seg her, skuldast det at midlane er plasserte i investeringsfond. Generelt kan ein seie at verdiar frå sal av anleggs- middel ikkje kan førast til disposisjonsfond, mens vinst og overskot kan det.
Grunnlikviditet
9 Investeringsfond kan ikkje nyttast til drift.
10 Bergen kommune hadde kr. 342,85 mill i disposisjonsfond pr. 31.12.2010, kr. 339,5 mill i 2011, kr 317,6 mill i 2012 og kr. 349,55 pr 31.12.2013.
24
Arbeidskapital er definert som omløpsmiddel med fråtrekk av kortsiktig gjeld, men arbeids- kapitalen i ein kommune inneheld også ikkje-likvide postar som ubrukte lånemiddel og bundne fond.
Grunnlikviditeten, eller arbeidskapitalen sin driftsdel, er eit betre mål på likviditet i ein kommune og blir definert slik:
Sum omlaupsmidlar
- Bundne driftsfond og investeringsfond - Ubrukte midlar av eksterne lån
- Kortsiktig gjeld
= Grunnlikviditeten
Sjå vedlegg 17 for tabell med grunnlikviditet i kroner og i % av brutto driftsinntekter for perioden 2009 - 2013 for den einskilde kommune.
20 av 33 kommunar i fylket har betra grunnlikviditeten frå 2012 til 2013. Talet på kommunar med positiv grunnlikviditet er 29.
25
Jondal sprenger skalaen grunna svært høge omløpsmidlar sett mot brutto driftsinntekter11. Kor stor grunnlikviditeten bør vere, er vanskeleg å seie. Om ein kommune med svak grunn- likviditet får betalingsvanskar, avheng også av betalingsmønster med meir. Det bør likevel vere eit mål for ein kommune å ha ein likviditet som er så god at fordyrande likviditetslån ikkje vert nødvendige.
Avslutning
Som vi har vist var 2013 eit år med betring i kommuneøkonomien, men der eigedomsskatten har vore ein viktig bidragsytar.
Bidraget til drift frå momskompensasjon på investeringar er redusert frå åra før (nedtrapping på 20 % i året i perioden 2010 – 2013 gjennom overføring til investeringsrekneskapen – men det er etter netto driftsresultat). Det vil isolert sett svekke resultata fom 2014, så det blir spanande å sjå utviklinga framover.
Det låge rentenivået held fram. Det er til gunst for kommunane ettersom gjeldsgraden er høg.
Sjølv om auken i gjeld er mindre enn tidligare år for fylket u/Bergen frå 2011, via 2012 til 2013, er nivået framleis høgt og ei kjelde til uro. Vi har framleis til gode å sjå nedgang i gjelda. Som nemnt er det vanskeleg å samanlikne gjeld, og særleg gjeld pr innbyggjar grunna varierande organisering. Mange kommunar har skild ut store deler av verksemda knytt til VAR (vann og renovasjon), samt eigedom, i aksjeselskap som ikkje kjem med i kommune- rekneskapen. Å sjå på gjeld mot brutto driftsinntekter, er meir organisasjonsnøytralt, men ikkje fullt ut.
Kommunane viser vilje og evne til å tilpasse driftsnivå og sjå etter unytta inntektskjelder.
Særleg har vi sett dette når det kjem til eigedomsskatt. Berre tre kommunar er utan denne inntektskjelda for 2013.
I tillegg til denne rapporten vil vi som vanleg publisere ein statistikkgenerator for den einskilde sektor (helse, ploms, barnehage, grunnskule m.v. og finans der interesserte ved å taste inn kommunenummer, fylkesnummer, kommunegruppe og land kan finne nøkkelindikatorar, behov, dekningsgrad og ”produktivitet” i kommunen. Tala går fem år tilbake i tid. Desse generatorane blei også publiserte for 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011 og 2012.
11 Kan være ein feilføring, det er ikkje sjekka. For Ullensvang vart det rapportert feil kortsiktig gjeld – pensjonsforpliktingar var lagt der, i staden for på langsiktig gjeld. Det er korrigert i figuren over og tabell i vedlegg 17 bak.
26 Vedlegg 1 – Folketal
01.01.2014 01.01.2013 01.01.2012 01.01.2011 01.01.2010
Kommune Folkemengde i alt Folkemengde i alt Folkemengde i alt Folkemengde i alt Folkemengde i alt
Bergen 271 949 267 950 263 762 260 392 256 600
Etne 4057 4 040 3 963 3 909 3 882
Sveio 5463 5 400 5 228 5 138 4 999
Bømlo 11749 11 638 11 503 11 421 11 275
Stord 18425 18 161 17 957 17 804 17 565
Fitjar 3009 2 980 2 944 2 929 2 931
Tysnes 2745 2 736 2 766 2 756 2 779
Kvinnherad 13232 13 305 13 318 13 243 13 187
Jondal 1094 1 046 1 050 1 041 1 036
Odda 7006 6 988 6 946 6 985 7 047
Ullensvang 3369 3 403 3 417 3 405 3 382
Eidfjord 950 952 957 959 958
Ulvik 1094 1 113 1 112 1 118 1 129
Granvin 911 904 923 947 947
Voss 14168 14 061 13 978 13 957 13 902
Kvam 8584 8 584 8 522 8 442 8 360
Fusa 3829 3 818 3 811 3 851 3 823
Samnanger 2436 2 434 2 417 2 394 2 375
Os 18678 18 142 17 726 17 210 16 684
Austevoll 4924 4 838 4 792 4 680 4 571
Sund 6635 6 514 6 409 6 265 6 079
Fjell 23852 23 277 22 720 22 220 21 823
Askøy 27346 26 831 26 210 25 602 24 993
Vaksdal 4140 4 132 4 138 4 153 4 107
Modalen 372 383 370 370 344
Osterøy 7786 7 674 7 521 7 465 7 421
Meland 7544 7 347 7 036 6 824 6 631
Øygarden 4704 4 563 4 419 4 300 4 267
Radøy 5039 5 003 4 952 4 896 4 825
Lindås 15069 14 820 14 668 14 516 14 286
Austrheim 2833 2 833 2 776 2 789 2 738
Fedje 561 569 576 587 594
Masfjorden 1693 1 696 1 683 1 672 1 635
Fylket totalt 505 246 498 135 490 570 484 240 477 175
Fylket u Bergen 233 297 230 185 226 808 223 848 220 575
Landet samla 5 109 056 5 051 275 4 985 870 4 920 305 4 858 199 Landet u/Oslo 4 474 593 4 427 309 4 372 585 4 321 075 4 271 339
27 Vedlegg 2 – Skatteinngang 2013
S ka tte inng. S ka tte inng. Auke i % S ka tte inng. Budsje tt Auke i % . Innbe t. pr.
31.12.2012 31.12.2013 31.12.2013 2013 Budsj. -13/ 31.12.2013
KOMMU N E pr. innb. re knsk -12 i % a v bud -13
Bergen 7 007 300 7 415 300 5,8% 27 267 7 458 278 6,4 % 99,4 %
Etne 87 000 92 700 6,6% 22 849 89 077 2,4 % 104,1 %
Sveio 109 400 116 600 6,6% 21 344 109 810 0,4 % 106,2 %
Bømlo 258 500 274 000 6,0% 23 321 272 800 5,5 % 100,4 %
Stord 427 200 442 100 3,5% 23 995 469 800 10,0 % 94,1 %
Fitjar 65 500 71 900 9,8% 23 895 75 870 15,8 % 94,8 %
Tysnes 62 400 65 800 5,4% 23 971 59 830 -4,1 % 110,0 %
Kvinnherad 297 800 311 900 4,7% 23 572 319 670 7,3 % 97,6 %
Jondal 22 700 23 300 2,6% 21 298 26 210 15,5 % 88,9 %
Odda 178 100 187 700 5,4% 26 791 182 900 2,7 % 102,6 %
Ullensvang 73 500 76 600 4,2% 22 737 73 900 0,5 % 103,7 %
Eidfjord 47 100 47 500 0,8% 50 000 47 000 -0,2 % 101,1 %
Ulvik 31 100 32 400 4,2% 29 616 31 810 2,3 % 101,9 %
Granvin 17 100 17 700 3,5% 19 429 18 240 6,7 % 97,0 %
Voss 305 800 322 500 5,5% 22 763 308 776 1,0 % 104,4 %
Kvam 180 800 189 300 4,7% 22 053 187 884 3,9 % 100,8 %
Fusa 81 900 90 100 10,0% 23 531 88 700 8,3 % 101,6 %
Samnanger 56 800 57 800 1,8% 23 727 53 780 -5,3 % 107,5 %
Os 409 600 433 300 5,8% 23 198 430 000 5,0 % 100,8 %
Austevoll 169 100 158 200 -6,4% 32 128 138 233 -18,3 % 114,4 %
Sund 139 900 146 800 4,9% 22 125 147 340 5,3 % 99,6 %
Fjell 536 600 587 700 9,5% 24 639 578 369 7,8 % 101,6 %
Askøy 548 600 590 500 7,6% 21 594 571 400 4,2 % 103,3 %
Vaksdal 86 600 91 700 5,9% 22 150 86 600 0,0 % 105,9 %
Modalen 21 800 22 500 3,2% 60 484 21 600 -0,9 % 104,2 %
Osterøy 150 200 157 500 4,9% 20 229 153 524 2,2 % 102,6 %
Meland 143 200 161 000 12,4% 21 341 152 800 6,7 % 105,4 %
Øygarden 95 700 107 200 12,0% 22 789 92 073 -3,8 % 116,4 %
Radøy 103 100 108 400 5,1% 21 512 98 200 -4,8 % 110,4 %
Lindås 335 800 355 000 5,7% 23 558 371 130 10,5 % 95,7 %
Austrheim 81 800 84 300 3,1% 29 756 85 280 4,3 % 98,9 %
Fedje 13 200 12 800 -3,0% 22 816 14 200 7,6 % 90,1 %
Masfjorden 47 500 48 900 2,9% 28 884 47 600 0,2 % 102,7 %
Sum 12 192 700 12 901 000 5,8% 25 534 12 862 684 5,5 % 100,3 %
Sum u/ Bergen 5 185 400 5 485 700 5,8% 23 514 5 404 406 4,2 % 101,5 %
S KAT T P Å E IGE OG IN N T E KT FOR KOMMU N AN E I H OR D ALAN D P R . 31. D E S E MBE R 2013 T OT ALBE LØP I KR 1.000,-
Merk: Skatteinngang per innbyggjar skil seg litt frå tidligare publisert/utsendt tabell da det her er nytta innbyggjartal ved utgangen av 2013 – og ikkje ved inngangen.
28
Vedlegg 3 - Frie inntekter pr innbyggjar i kr. 1000,-
2009 2010 2011 2012 2013
Bergen 31 229 32 758 40 663 43 436 44 747
Etne 40 234 41 291 47 812 50 543 52 750
Sveio 35 596 37 738 44 684 47 491 49 463
Bømlo 35 145 36 424 44 869 48 239 50 302
Stord 30 582 32 248 40 860 43 685 45 304
Fitjar 38 975 42 661 49 762 51 311 54 332
Tysnes 46 173 48 675 53 639 57 527 58 957
Kvinnherad 37 402 39 231 45 768 49 172 51 385
Jondal 55 075 55 926 61 711 66 694 66 844
Odda 40 531 42 350 47 668 50 204 52 199
Ullensvang 44 805 45 968 52 529 56 347 59 007
Eidfjord 51 671 52 202 60 333 65 659 68 739
Ulvik 49 779 58 169 63 397 66 621 69 457
Granvin 53 884 54 172 63 671 67 338 67 746
Voss 36 086 37 778 44 048 47 133 48 695
Kvam 39 378 40 841 46 181 50 221 51 726
Fusa 40 445 42 958 50 034 52 674 54 886
Samnanger 39 711 40 877 52 938 53 167 54 478
Os 29 089 30 054 38 394 42 810 44 262
Austevoll 41 701 40 572 51 454 54 974 55 034
Sund 30 163 31 623 40 210 44 255 46 118
Fjell 29 260 30 885 39 732 42 251 43 874
Askøy 29 544 30 954 40 553 43 144 44 999
Vaksdal 41 330 42 904 49 037 53 610 55 549
Modalen 76 817 73 684 86 738 95 828 99 683
Osterøy 34 543 36 656 43 586 45 952 47 209
Meland 31 390 32 168 41 516 44 210 46 047
Øygarden 33 982 35 147 42 781 44 834 46 027
Radøy 35 498 37 109 43 916 47 547 49 540
Lindås 32 498 34 258 42 421 44 992 46 971
Austrheim 39 749 42 021 49 322 51 958 53 846
Fedje 63 916 69 504 78 306 85 678 87 217
Masfjorden 49 291 50 499 56 121 60 840 62 509
Fylket totalt 32 806 34 329 42 207 45 110 46 606
Fylket u Bergen 34 641 36 156 44 003 47 059 48 773
Landet u/Oslo 33 712 35 271 42 641 45 688 47 417
Frie inntekter pr. innbyggjar
