Statens hus
Kaigaten 9, 5020 Bergen Telefon: 55 57 20 00 Telefaks: 55 57 20 09
Postboks 7310, 5020 Bergen Telefaks:
Org.nr: 974760665
E-post:
[email protected] Internett:
www.fylkesmannen.no/hordaland
ØKONOMIRAPPORT 2012/2013 Kommunane i Hordaland
Basert på endelege KOSTRA-tal publiserte 15.06.2013
(Kommunekonsern)
2 Innhald
Innleiing... 3
Folketal ... 6
Frie inntekter ... 8
Eigedomsskatt ... 10
Dei ”eigentlige” frie inntektene til ein kommune ... 12
Driftsresultat, overskot og overskot før lån og avsetningar ... 13
Brutto- og netto driftsresultat ... 13
Meir-/mindreforbruk, akkumulert resultat og ROBEK ... 16
Overskot før lån og avsetjingar ... 16
Investeringar ... 17
Investeringar og lånefinansiering ... 19
Lån og finans... 20
Lånegjeld ... 22
Fond og likviditet ... 24
Grunnlikviditet ... 24
Avslutning ... 27
Vedlegg 1 - Folketal………...28
Vedlegg 2 - Skatteinngang 2012 ... 29
Vedlegg 3 - Frie inntekter pr innbyggjar i kr. 1000,- ... 30
Vedlegg 4 - Eigedomskatt ... 31
Vedlegg 4b - Eigedomsskatt etter type og sats ... 32
Vedlegg 5 - Alle fritt disponible inntekter 2011 ... 33
Vedlegg 6 - Netto driftsresultat i % av brutto driftsinntekter ... 34
Vedlegg 7 - Netto driftsresultat i kr. 1000,-. ... 35
Vedlegg 8 - Akkumulert rekneskapsresultat ... 36
Vedlegg 9 - Overskot før lån og avsetningar ... 37
Vedlegg 10 - Investeringar i kr. 1000,- ... 38
Vedlegg 11 - Investeringar i % av brutto driftsinntekter ... 39
Vedlegg 12 - Bruk av lån (netto) i % av brutto investering ... 40
Vedlegg 13a- Netto finans og avdrag ... 41
Vedlegg 13b- Netto finans og tap ... 42
Vedlegg 14a- Ordinær langsiktig gjeld (Kommunekonsern) ... 43
Vedlegg 14b- Gjeld pr innbyggjar og i % av br. driftsinntekter (Kommunekonsern) ... 44
Vedlegg 15a- Ordinær langsiktig gjeld (kommunekasse – ikkje konsern) ... 45
Vedlegg 15b- Ordinær langsiktig gjeld i % av brutto driftsinntekter (kommunekasse) .. 46
Vedlegg 16 - Fond pr. 31.12.2012, 2011 og 2010 i kr. 1000,- ... 47
Vedlegg 17 - Grunnlikviditet 2009 - 2012 ... 49
3 Innleiing
Om rapporten
Denne rapporten er meint å gi eit lettfatteleg oversyn over utviklinga i økonomien til kommunane i Hordaland for perioden 2008 – 2012, med størst vekt på året som gjekk.
Rapporten, og særleg vedlegga, kan nyttast som oppslag.
I motsetning til tilsvarande rapportar frå tidligare år, nyttar vi no tal frå «kommunekonsern».
Det betyr at vi i tillegg til tal frå kommunekassa også har med bidrag frå kommunale føretak og interkommunale selskap. Kommunale aksjeselskap er framleis ikkje med.
Tala vil vere på kommunenivå, og ikkje på einingsnivå. Dei som ønskjer meir detaljerte tal kan nytte våre rapportgeneratorar som vert lagde ut på www.fylkesmannen.no/Hordaland under ”kommuneøkonomi”. Her finn ein alle relevante KOSTRA-tal til bruk i budsjettarbeidet med meir. Ein kan her samanlikne med andre kommunar, kommunegruppe, fylke og land.
Denne rapporten er bygd opp med ein hovuddel som viser, forklarar og diskuterer viktige kommunaløkonomiske indikatorar i tekst, figurar og mindre tabellar. Bak i rapporten (som vedlegg) syner vi tabellar med detaljerte tal for perioden frå og med 2008 til og med 2012.
KOSTRA – rapportering og metode
KOSTRA (kommune-stat rapportering) er eit viktig verktøy for styring på nasjonalt, regionalt og kommunalt nivå. To gonger i året (medio mars og medio juni) vert førebelse og endelege (reviderte) tal publiserte.
Det er naturleg å samanlikne kommunar, fylke og landet (u/Oslo) med kvarandre. For å få dette til er det vanleg å dele resultatstorleiken på brutto driftsinntekter for kommunen, fylket eller landet (u/Oslo).
Tala i denne rapporten er endelege.
Samandrag
2012 – eit år på det jamne
Kommuneøkonomien kan svinge mykje frå år til år. Etter gode økonomiske resultat for kommunane i Hordaland i 2006 kom ein venta nedgang i 2007. Nedgangen heldt fram for fylket i 2008 med dei svakaste resultata for Hordaland, utan Bergen, sidan ein starta med samanliknande KOSTRA-tal i 2001. I tråd med forventningane vart 2009 betydeleg betre, mens det for 2010 vart nok ein nedgang. 2011 var på nivå med året før, mens 2012 gav ei forsiktig betring.
Hordaland har 33 kommunar. Av desse fekk 13 kommunar svekka resultat frå 2011. Det inneber at 20 kommunar fekk forbetra resultat.
Kommunane er avhengige av eigedomsskatt
Av 33 kommunar i fylket hadde 30 kommunar inntekter frå eigedomsskatt i 2012. Av desse 30 fekk 14 kommunar eigedomsskatt frå bustad og fritidseigedom i tillegg til «anna eige- dom» (verk/bruk/næring). Det er to færre enn i fjor (Bergen og Kvinnherad har tatt vekk bustadsskatt).
4
Netto driftsresultat er den viktigaste indikatoren og ”temperaturmålaren på helsetilstanden» i den kommunale økonomien. I 2006 hadde alle kommunane i Hordaland positivt netto driftsresultat. For 2011 var 25 kommunar i pluss, mens det for 2012 var 28 kommunar i pluss.
Hordaland (u/Bergen) har jamt over svakare resultat enn landsgjennomsnittet (u/Oslo). Slik er det som oftast kvart år.
Det er interessant at av 30 kommunar med eigedomsskatt i 2012, hadde heile 21 kommunar inntekter frå denne skatten som var høgare enn netto driftsresultat. Det betyr at dei ville ha gått i minus utan denne skatten (17 kommunar) eller fått eit ennå større driftsunderskot (fire kommunar) om dei ikkje hadde denne skatten, gitt dagens utgiftsnivå. Samanliknar vi med 2011, vil det seie at eigedomsskatten vart ennå viktigare.
Kva er eit ”godt resultat”? Gode tenester for innbyggjarane er det viktigaste. Har inn- byggjarane fått fleire og betre tenester i 2012 enn t.d. i toppåret 2006, kan ein på den eine sida seie at 2012 er eit betre år enn 2006 uansett kva netto driftsresultat måtte vere. På den andre sida må kommunane sine økonomiske resultat halde eit nivå som gjer det mogleg å oppretthalde og helst auke tenestetilbodet.
Teknisk berekningsutval (TBU) tilrår eit netto driftsresultat på minst tre prosent av brutto driftsinntekter for å kunna gjera avsetjingar til framtidige investeringar og midlertidig ubalanse i drifta. 24 kommunar nådde dette målet i toppåret 2006. For 2012 er talet 16, noko som var ei lita betring frå 2011.
Robek
Kommunar med meirforbruk som ikkje vert betalt ned etter kommunelova sine krav vert registrert i Register om betinga godkjenning og kontroll (ROBEK). I Hordaland er det no fire kommunar i registeret: Meland, Osterøy, Stord og Kvinnherad.
Til dels store forskjellar i inntekt
Frie inntekter er dei inntektene som ikkje er bundne opp til særskilte tiltak. Desse inntektene er viktige for den kommunale handlefridomen. Det vart ein kraftig auke frå 2010 til 2011, men denne auken kom i all hovudsak frå innfasinga av det tidligare øyremerkte tilskotet knytt til barnehage i rammetilskotet. Også i 2012 vart nye midlar lagt til, denne gongen knytt til samhandlingsreforma.
Det er store forskjellar mellom kommunane i kva dei kan bruke av økonomiske ressursar på ein innbyggjar. Ser vi på dei ordinære (frie) inntektene pr hovud, er det eit stort sprang frå kr.
42.810,- pr innbyggjar i Os kommune, og kr 85.678 pr hovud på Fedje. Legg vi til eigedomsskatt, konsesjonsavgift mm ligg Os framleis der, mens ein har kr 163.864,- å rutte med for kvar modøl.
Men kor stor effekt forskjellane har på tenester og resultat, heng også saman med utgifts- nivået. Ikkje alle kommunar er like objektivt lettdrivne, nokre kan ta seg råd til eit høgare tenestenivå, og ikkje alle kommunar er like veldrivne.
5
Høgare gjeld enn landet elles, men gjeldsveksten flata ut siste året
Den ordinære gjelda er høg. Fylket u/Bergen ligg no over gjennomsnittet i gjeld pr.
innbyggjar og på same nivået som for landet om vi ser mot inntekter (kommunekonsern). I nokre kommunar vekkjer gjeldsnivået uro.
Vi ser det som positivt at siste året ga teikn på at gjeldsveksten stansar noko opp.
Grunnlikviditeten er dei omløpsmidla som står igjen når reelt ikkje-likvide middel er trekt frå.
20 av 33 kommunar i fylket har betra grunnlikviditeten i løpet av 2012.
Bergen, 27.06.2013
Rune Fjeld Edvard Høgestøl assisterande fylkesmann seniorrådgjevar
6 Folketal
Hordaland er eit stort fylke med betydelege variasjonar i næringsliv, kultur, folketalsutvikling og kommuneøkonomi.
Folketalsutviklinga har stor innverknad på skatteinntekter og rammetilskot. Også sjølve samansetninga av befolkninga har innverknad på kommunane sine inntekter og utgifter.
Fylket u/Bergen har dei siste åra hatt noko høgare prosentvis folkevekst enn landet elles.
Det er svært store skilnader mellom kommunane i fylket. Vi vil i det følgjande vise folketal i alt for den einskilde kommunen, fylket og landet.
01.01.2013 01.01.2012 Utvikling siste år 2009 - 2013 Folkemengde i alt Folkemengde i alt
Bergen 1,6 % 6,3 % 267 950 263 762
Etne 1,9 % 4,8 % 4 040 3 963
Sveio 3,3 % 10,1 % 5 400 5 228
Bømlo 1,2 % 5,0 % 11 638 11 503
Stord 1,1 % 5,0 % 18 161 17 957
Fitjar 1,2 % 2,5 % 2 980 2 944
Tysnes -1,1 % -2,0 % 2 736 2 766
Kvinnherad -0,1 % 1,5 % 13 305 13 318
Jondal -0,4 % 2,3 % 1 046 1 050
Odda 0,6 % -0,9 % 6 988 6 946
Ullensvang -0,4 % 1,6 % 3 403 3 417
Eidfjord -0,5 % 0,7 % 952 957
Ulvik 0,1 % 1,6 % 1 113 1 112
Granvin -2,1 % -4,8 % 904 923
Voss 0,6 % 1,4 % 14 061 13 978
Kvam 0,7 % 3,0 % 8 584 8 522
Fusa 0,2 % 0,7 % 3 818 3 811
Samnanger 0,7 % 2,3 % 2 434 2 417
Os 2,3 % 10,4 % 18 142 17 726
Austevoll 1,0 % 9,5 % 4 838 4 792
Sund 1,6 % 10,4 % 6 514 6 409
Fjell 2,5 % 8,2 % 23 277 22 720
Askøy 2,4 % 9,8 % 26 831 26 210
Vaksdal -0,1 % 0,5 % 4 132 4 138
Modalen 3,5 % 9,1 % 383 370
Osterøy 2,0 % 4,4 % 7 674 7 521
Meland 4,4 % 13,4 % 7 347 7 036
Øygarden 3,3 % 8,1 % 4 563 4 419
Radøy 1,0 % 3,7 % 5 003 4 952
Lindås 1,0 % 5,6 % 14 820 14 668
Austrheim 2,1 % 10,0 % 2 833 2 776
Fedje -1,2 % -4,5 % 569 576
Masfjorden 0,8 % 2,7 % 1 696 1 683
Fylket totalt 1,5 % 6,1 % 498 135 490 570
Fylket u/Bergen 1,5 % 5,8 % 230 185 226 808
Landet samla 1,3 % 5,3 % 5 051 275 4 985 870
Bergen veks naturleg nok mest med omsyn til personar, men også prosentvis har bykommunen hatt stor vekst.
Randkommunane nær Bergen har hatt den største prosentvise veksten. Men også kommunar i nærleiken av industri, som Austrheim, har stor vekst.
7
Sør i fylket er det for Sveio sin del ein randkommuneeffekt mot Haugesund. Sveio er no ein av dei kommunane som veks mest.
I andre enden finn vi kommunar i lengre avstand frå fylkeshovudstaden.
Ser vi på framtidige prognoser, vil denne utviklinga truleg halde fram.
Mange av vekstkommunane har ei ung befolkning. Det gir andre utfordringar enn for kommunar med meir balansert folketal, eventuelt aldrande befolkning.
Utviklinga dei siste fem årsskifter (2009 - 2013) kan også visast i følgjande figur:
Vedlegg 1 bak i rapporten viser folketalet dei siste fem årskifta i personar.
8 Frie inntekter
Frie inntekter er inntekter som kommunane i utganspunktet disponerer fritt både til å utføre lovpålagte oppgåver og andre tiltak. Dei frie inntektene består, slik dei her er definerte i KOSTRA, av skatt på eige og inntekt og rammetilskot.
I tillegg har kommunane inntekter frå t.d. gebyr, eigedomsskatt og øyremerkte midlar. Desse er knytte til spesielle tenester. Dei øyremerkte midlane sin adel har gått kraftig del dei siste åra, ettersom dei har blitt lagt inn i rammetilskotet som frie inntekter. Dei øyremerkte midlane er no anslått til rundt 4 % av dei samla inntektene.
Rammetilskotet består av eit tilskot pr innbyggjar (innbyggjartilskot) korrigert for kommunen sitt inntekts- og utgiftsnivå i høvet til landet elles. Tanken er at inntektssvake og/eller objektivt tungdrivne kommunar skal bli hjelpne opp mot gjennomsnittet av kommunane ved hjelp av trekk i inntektene til meir ressurssterke/lettdrivne kommunar.
Nye oppgåver for kommunane vert ofte finansierte med øyremerkte tilskot som seinare blir lagt inn i rammetilskotet.
I 2011 vart det gjennomførd ei betydeleg innlemming da samlege tilskot på barnehagesida vart lagt inn i rammeoverføringa. Dermed var auken frå 2010 til 2011 svært mykje større enn realvekst, sett mot oppgåver.
Også i 2012 kom ein innlemming. Denne var knytt til samhandlingsreforma og sjølv om den var mindre enn for 2011, fekk også denne effekt.
Skatteinngangen
Skatteinngangen auka 7,5 prosent frå året før for kommunane i fylket utanom Bergen. Bergen sin auke var 8,2 prosent.
Innbetalt skatt i prosent av budsjett 2012 var 102,8 prosent for kommunane samla utanom Bergen og 101,7 prosent for Bergen kommune.
Inntektsutjamninga blir rekna i høve til landsgjennomsnittet for ordinær skatt medrekna naturressursskatt. Skatteutviklinga samla for kommunane i landet har stor innverknad på kvar kommune si inntektsutjamning.
Det var ein skatteauke på 6,9 prosent frå 2011 til 2012 for kommunane samla i landet.
(Skatt pr innbyggjar kan skilje seg noko frå tidligare utsendte tal da vi no har høve til å nytte folketal pr årsskifte.)
Du finn oversikt over skatteinngangen i vedlegg 2.
Frie inntekter - oversikt
For å kunne samanlikne små og store kommunar, land og fylker er det vanleg å dividere resultatstorleiken / indikatoren med totale brutto driftsinntekter. Der ikkje anna er sagt, vil denne metoden bli nytta.
9
Her viser vi frie inntekter målt mot brutto driftsinntekter. Inntekter som ikkje er frie er gjerne gebyr, eigedomsskatt mm, men de seier også noko om fridomsgraden i den kommunale økonomien: Når andelen er høg, vil mindre av inntektene vere øyremerka.
Fylket og landet elles følgjer kvarandre, men som det kjem fram har Hordaland jamt over ein høgare del frie inntekter. Auken frå 2010 til 2011 var til dels massiv, og skuldast som sagt tidligare innlemminga av dei tidligare øyremerkte midlane til barenhagane.
La oss først sjå på 2010 – 2011 for den einskilde kommune:
10
Auken frå 2011 til 2012 var heller ikkje dårleg historisk sett, men er meir moderat enn for 2011.
I vedlegg 3, bak i rapporten, har vi ein tabell med frie inntekter pr. innbyggjar for perioden 2008 – 2012
Eigedomsskatt
Eigedomsskatten er ikkje definert som ein del av dei frie inntektene. Dette er inntekter som fell utanfor inntektsutjamninga, og som kommunen har full disposisjonsrett over.
Eigedomsskatten er unik i det at kommunen kan «bestemma inntekta». Når taksering er føre- tatt kan ein, gitt taksering og innføringstid etter forskrift, bestemme skattenivået gjennom sats og botnfrådrag. Skatteobjektet er ikkje mobilt og taksten er i liten grad fluktuerande.
Eigedomsskatten er ujamt fordelt mellom kommunane. Dette har næringsmessige, geograf- iske og politiske årsaker. 30 av 33 kommunar hadde inntekter frå eigedomskatt i 2012, men hos 16 av desse berre for «anna eigedom»- dvs verk og bruk og evt anna næring.
Tradisjonelt har kraft- og energikommunar hatt gode inntekter frå eigedomskatten på verk- semd, mens berre byar og kommunar med byliknande busetting (som Bergen og Voss) har hatt høve til å skattlegge bustader.
Derfor var talet på kommunar med eigedomskatt på bustad og fritidseigedommar pr. 31.12.
2007 (i byvise strok) berre seks. Tilsvarande for 2012 er 14 kommunar, men talet vil variera.
(Bergen og Kvinnherad har fjerna skatt på bustad frå 2012, mens Austevoll har fjerna for bustad- og fritidseigedom for 2013. Stord, på sin side, innfører også på bustad frå 2013).
11
Det er den økonomiske situasjonen som har endra biletet. Dei siste åra har mange kommunar innført eigedomsskatt eller utvida eigedomskatten til å gjelde bustad og fritidseigedom.
Ved utgangen av 2012 bur meir enn 80 % av fylket sine innbyggjarar i ein kommune med en eller annan form for eigedomsskatt.
Figuren under syner frie inntekter pr. innbyggjar tillagt eigedomsskatt i 2012. For heile fylket u/Bergen aukar eigedomsskatten ”frie” inntekter pr. innbyggjar i gjennomsnitt med kr 3.393,-
I kroner pr innbyggjar kan bidraget frå eigedomsskatt på bustad sjå ut til å vere lite. Likevel kan ein som eit døme nemne at for Voss kommune var bidraget frå bustadskatt aleine kr 17,6 mill i 2012 (kr 50,66 mill totalt), for Kvam kr 14,18 mill (kr 31,1 mill totalt) og for Bømlo kr 12,41 mill (kr 13,46 mill totalt). For Bergen, som ikkje lengre har eigedomsskatt på bustad, er bidraget frå eigedomsskatt på verk/bruk og næring berre kr 469,- pr hovud, men kr 125,74 mill totalt.
Netto resultat frå kommunane sin drift var i same år kr -2,61 mill (Voss), kr 18,37 mill (Kvam) og kr 6,047 mill (Bømlo). For kommunane sin økonomi var bidraget med andre ord viktig.
Faktisk var inntekter frå eigedomsskatt (totalt) større enn netto driftsresultat for 21
kommunar i fylket i 2012. Det inneberer at desse kommunane hadde gått med negativ drift/
meir negativ drift utan eigedomsskatt.
Sjølv med mindre trong til desse inntektene synes skatten viktig. Eigedomsskatt tilsvarte i storleik 68 % av Bergen kommune sitt netto driftsresultat i 2012. 98,2 % for Kvinnherad, og 95,4 % for Fitjar er andre døme.
12
At ein rik «kraftkommune» som t.d. Eidfjord har gjort seg avhengig av eigedomsskatt er berre å forvente. Meir interessant er det at «nye» eigedomsskattekommunar som t.d. Sveio, Bømlo, Tysnes, Fusa (utvida), Meland (utvida) og Radøy (utvida) har så avgjerande bidrag frå denne skatten.
I vedlegg 4 viser vi eigedomskatt i kroner for perioden 2008 – 2012
I vedlegg 4b viser vi kva for type eigedomsskatt kommunane har innført, skattesats, år for taksering med meir.
Dei ”eigentlige” frie inntektene til ein kommune
Naturressursskatt og konsesjonsavgift er ujamt fordelt. Ikkje alle kommunar har desse inntektene. Naturressursskatten ligg inne i dei frie inntektene slik dei her er definerte og gir tilskot til inntektene for Etne, Odda, Ullensvang, Eidfjord, Samnanger, Modalen og Osterøy.
Det er stor variasjon mellom desse kommunane i kva grad kraftinntekter bidrar til kommune- økonomien.
I tillegg har kraftkommunar, og nokre andre kommunar, inntekter frå eigedomskatt på verk og bruk knytt til kraft- og oljeanlegg. Stadig fleire kommunar har altså også innført skatt på bustad og fritidseigedom. Desse inntektene påverkar ikkje rammetilskotet og kjem i tillegg til dei frie inntektene som altså består av skatt på eige og inntekt (inkl naturressursskatt) samt rammetilskot.
Vi viser 2012-tal pr innbyggjar fordelt på skatt på inntekt og eige, eigedomsskatt på bustad, eigedomsskatt på verk/bruk og konsesjonskraftinntekter/andre skattar.
13
Skilnadene i kor mykje pengar kommunen fritt kan bruke på innbyggjarane sine er svært store i fylket vårt. Men kor stor effekt forskjellane har på tenester og resultat, heng også saman med utgiftsnivået. Ikkje alle kommunar er like objektivt lettdrivne, nokre kan ta seg råd til eit høgare tenestenivå, og ikkje alle kommunar er like veldrivne.
I vedlegg 5 vert tala presenterte i absolutte tall for kvar inntektskjelde, og totalt pr. inn- byggjar.
Driftsresultat, overskot og overskot før lån og avsetningar
Brutto- og netto driftsresultat
Kommunerekneskapen skil seg frå den rekneskapen ein finn i private verksemder på fleire område. For det første er kommunerekneskapen delt i ein driftsdel og ein investeringsdel. I tillegg er det lagt til grunn forskjellige prinsipp for føring av inntekter og utgifter. Kommun- ane si ”botnlinje” er på mange måtar ”overskot”, eller meir-/mindreforbruk som det kallast.
Denne storleiken kjem fram etter driftsresultat og avsetningar. Ein kommune har både frivillige og nødvendige avsettingar.
I kommunerekneskapen vert avskrivingane tatt ut før netto driftsresultat vert berekna.
Avskrivingane får dermed ikkje resultateffekt. I staden vert avdraga lagt inn. I brutto driftsresultat ligg avskrivingane framleis inne og resultatstorleiken er difor noko vanskeleg å nytta.
Netto driftsresultat er rekna for å vere den viktigaste indikatoren for «helsetilstanden» i den kommunale økonomien. Det er her resultatet av sjølve drifta kjem fram. Eit positivt netto driftsresultat av ein viss storleik set kommunen i stand til å byggje opp buffer mot midlertidig ubalanse i drifta, eller byggje opp fond for seinare investeringar.
Styresmaktene er av den oppfatninga at eit netto driftsresultat lik eller betre enn tre prosent av brutto driftsinntekter vil gje ein sunn kommuneøkonomi over tid.
Vi ser først på utviklinga for fylket, fylket u/Bergen og landet u/Oslo1:
1 Netto driftsresultat for fylke og land er storleiker der positive og negative tal vert addert. Da dette er vanleg praksis frå myndigheitenes side, gjer vi det også her.
14
Hordaland u/Bergen fekk ein monneleg forbetring på denne indikatoren frå 2011 til 2012.
Som det kjem fram, følgjer landet og fylket kvarandre med mindre variasjonar, men Hordaland u/Bergen får jamt over svakare resultat enn landet elles.
Ein del av årsaka til den kraftige nedgangen for fylket i 2008 var, i tillegg til eit generelt vanskeleg år, at fondsrike kommunar drog ned totalen. Noko av den same effekten såg vi i 2011.
Som ein lærdom av finanskrisa har fleire fondsrike kommunar valt å gjere seg mindre avhengig av avkastninga frå finans i budsjettet for den ordinær drifta og heller sette av avkastninga viss rekneskapen viser gode resultat for året, men ikkje alle har vert like konsekvente.
Figuren under viser netto driftsresultat over brutto driftsinntekter i 2011 og 2012 for kommunane i fylket.
15 Netto driftsresultat i % av brutto driftsinntekter
I vedlegg 6 har vi sett opp kommunevise tal for denne indikatoren for perioden 2008 til og med 2012. I vedlegg 7 kan ein finne netto driftsresultat for den same perioden i kroner.
Det er interessant å sjå utviklinga i talet på kommunar som har hatt positivt netto drifts- resultat, og kor mange som har hatt resultat betre enn 3 % av brutto driftsinntekter.
Årstal Kommunar i pluss Kommunar med 3% eller meir
2002 19 8
2003 19 11
2004 19 7
2005 28 12
2006 332 24
2007 29 15
2008 21 9
2009 32 18
2010 27 12
20113 25 14
2012 28 16
2 Ein kommune fekk negativt netto driftsresultat som følgje av erstatningsutbetaling. Det kan difor vere korrekt å si at samlege kommunar i fylket hadde driftsmessig positivt resultat på denne indikatoren.
3 Overgangen frå kommunekassetal til «kommunekonsern tal» frå 2011 skal normalt ikkje gi utslag i denne tidsserien.
16
Tretten av 33 kommunar fekk svakare resultat i 2012 enn 2011, men fleire forbetra seg.
Samstundes nådde fleire kommunar treprosentmålet i 2012.
Meir-/mindreforbruk, akkumulert resultat og ROBEK
Etter netto driftsresultat skal ein ved hjelp av avsetningar bringe kommunerekneskapen i null (på botnlinja). Det er også andre obligatoriske avsetjingar/bruk av avsetjingar.
Netto driftsresultat, avsettingar og bruk av avsettingar avgjer rekneskapsmessig meir-/
mindreforbruk (”overskot”). Denne indikatoren er mellom anna avgjerande når vi ser på inn- melding/utmelding av ROBEK.
Når denne rapporten vart skriven, hadde ikkje alle kommunane fatta vedtak om inndekning.
Akkumulert meirforbruk
Hordaland har p.t. fire kommunar registrert i ROBEK, nemleg Meland, Stord, Kvinnherad og Osterøy. Vilkåra for registrering er å finne i kommunelova § 60 (www.lovdata.no).
Kort fortalt må eit akkumulert underskot bli dekt inn i løpet av dei to påfølgjande rekne- skapsåra dersom kommunen ikkje skal bli registrert i ROBEK. Registeret er å finne på http://www.regjeringen.no/nb/dep/krd/tema/databaser-og-registre/robek-2/kommuner-som- er-oppfort-i-registeret.html?id=415422
Vedlegg 8 inneheld meirforbruk/akkumulert resultat i kroner for perioden 2008 – 2012 (ikkje konsern, men frå kommunekassa).
Overskot før lån og avsetjingar
Overskot før lånetransaksjonar vert målt som kommunen sine samla inntekter fråtrekt samla utgifter (utan lån- og avdragsutgifter). Indikatoren viser brutto driftsresultat inklusive motpost avskrivingar fråtrekt renter og netto investeringsutgift.
Dette er altså ikkje eit ”brutto driftsresultat fråtrekt avskrivingar” av kommunal verksemd, da investeringsutgiftene er med. Ved å sjå på samansettinga av inntekter og utgifter i både drifts- og investeringsrekneskapen, kan ein ana om det over tid vil bli ei auke i nettogjelda i balanserekneskapen4.
Sjå vedlegg 9 for tal i på kommunenivå.
4 Overskot før lån og avsetningar = brutto driftsresultat + motpost avskrivninger - netto renteutgifter - netto investeringsutgifter.
KOSTRA-definisjon: brutto driftsresultat er kontoklasse 1, alle funksjoner, artene ((600..895)-690-790) - ((010..480)+590)-690-790). Motpost avskrivingar er kontoklasse 1, funksjon 860, art 990. Netto renter er kontoklasse 1, alle funksjoner, artene ((900..905)-500). Netto investeringsutgifter er kontoklasse 0, funksjonane (100..393), artene ((010..500)-690-790) - ((600..905)-690-790).
17
Fylket, fylket u/Bergen og landet u/Oslo er alle negative på denne indikatoren. Det ber bod om auka nettogjeld i balanserekneskapen over tid. Dette er ikkje overraskande gitt investeringstakt og opplåning.
Investeringar
I kommunerekneskapen er det separate rekneskap for investeringar og drift. Det er også klare reglar for kva som kan karakteriserast som investeringar. Kommunen kan ikkje låne til drift, men berre til investeringar.
Tabell med konkrete tal og samanlikningar av investeringar for 2008 – 2012 er å finne vedlegg 10 og vedlegg 11 til rapporten5.
Figuren under syner investeringar dei to siste åra. Investeringsnivået har auka for fylket u/Bergen, men ikkje for fylket samla og landet u/Oslo.
5 Vedlegg 10 syner investeringar i kr. 1000,-. Vedlegg 11 syner investeringar i % av brutto driftsinntekter.
18
For fyste gong på tre år er det ein liten oppgang på denne indikatoren for fylket u/Bergen.
Investeringar kostar, både i rein drift av investeringsobjekta og i renter og avdrag dersom investeringane vert finansierte med lån.
Det er ei tilråding at investeringane ikkje er høgare enn 15 % av brutto driftsinntekter over tid. I figuren under legg vi til grunn eit fem-års perspektiv. Sjølv ein slik horisont kan bli for knapp. For små kommunar vil t.d. ei investering i eldresenter eller fleirbrukshall gi store utslag også i eit fem-års perspektiv.
Figuren under viser at kommunane stort sett ligg under 15 % - merket, men det er finansieringa som då avgjer om investeringane er ”sunne” eller medfører stor belastning på sikt.
19
Investeringar kan finansierast ved fond, tilskot, lån, sal av anleggsmidlar m.v. Ei investering der eigne midlar vert nytta vil normalt vere å føretrekke framfor låneinvestering av omsyn til framtidige utgifter. På den andre sida kan ei lånefinansiert investering også vere sjølv- finansierande. Det gjeld for eksempel lån til investeringar i vass- og avløpssektoren.
Det kan også hevdast at lånefinansiering er å føretrekke framfor bruk av fond i periodar med god avkastning i kapitalmarknaden. Den siste løysinga er avhengig av ein ikkje nytter avkastninga til drift, og er førebudd på å betale ned lån dersom avkastning er svakare enn finansutgifter.
Investeringar og lånefinansiering
Ved å nytta netto lån over brutto investeringar kan vi vise kor stor del av rekneskapsåret sine investeringar som kan finansierast ved bruk av lån (netto) 6.
Frå 2011 til 2012 har vi hatt ein auke i bruken av lån (netto) til investeringar i Hordaland, men det for landet elles har falt.
6 Bruk av lån (netto) er kontoklasse 0, alle funksjoner, artene ((910,920,929)-(510,520,529)). Brutto investeringsutgifter er kontoklasse 0, funksjonane (100..393), artene ((010..500)-690-790).
20
Sal/kjøp av aksjar og andelar, eventuelt andre rekneskapsmessige grep, kan gje spesielle utslag og dekke til den reine lånefinansieringa av investeringar i einskildkommunen og gjennomsnittet. Vi utelet difor figurar på kommunenivå for denne indikatoren.
Vedlegg 12 inneheld detaljar om dette.
Lån og finans
Hordaland er eit fylke med stor variasjon i velstand, ein velstand, som gjerne er knytt til kraftproduksjon. Nokre kommunar har difor relativt store fond, og ettersom fond gir eigenkapital, vil dei også ha ulik gjeldsgrad etter investeringar.
Det betyr at kommunane sin rentebelastning og finansielle situasjon i utgangspunktet vil vere ujamn. I tillegg vil valt finansieringsstrategi og avdragstid på gjeld (renteeffekt) ha innverknad. Kor stor del av kommunen sin aktivitet som er lagt utanfor kommunekassa/kommunekonsern, gjerne i eit AS, er også avgjerande.
Vi skal sjå på netto finans og avdrag over brutto driftsinntekter. Denne indikatoren gir oss eit bilete av kor stor del av driftsinntektene som er bunden opp til lån og finans.
Rente- og avdragsbelastinga vil vere avhengig av finansieringsstrategi på investeringar, men også renteutgifter-/inntekter og tap/gevinst frå finansielle plasseringar er med - både realiserte og urealiserte.
Vi viser status pr. kommune siste tre år i figuren under7. Tabell med netto finans og avdrag i kroner for dei fem siste åra kan finnast i vedlegg 13a.
7 I KOSTRA er resultata ”snudd” slik at kommunar med høgare renteinntekter/avkastning og låge avdrag kjem i minus. Vi har valt å snu minus til pluss for å få figuren meir logisk slik at høge avdrag/renteutg/tap blir utgift.
21
Når den delen av inntektene som må gå til dekking av renter, avdrag og tap på finans stig, vert det ein mindre del av dei totale inntektene til kommunale tenester.
Typisk vil ein kommune med høg gjeld og høge avdrag komme dårligast ut. Eit svakt år i finansmarknaden vil også gjere belastninga høgare for kommunar med plasseringar i finans.
For 2011 var det særskilt Kvinnherad, Os, Fjell, Askøy og Bømlo (blant andre) som kom særleg høgt på denne indikatoren dette året. For 2012 er det særskilt Øygarden som kjem høgt..
Samstundes må vi igjen understreke at finansieringsstrategi har innverknad. Med konserntal for kommunesektoren får vi med kommunale føretak og interkommunale selskap, men ikkje kommunal aktivitet i aksjeselskap. Det betyr at ein kommune som t.d. Os, som har
«sjølvfinansierande investeringar» frå vatn- og avløp «i kommunekassa» vil føre avdrag på kommunen sin rekneskap, mens ein kommune som t.d. Bømlo som har vatn og avløp i AS, ikkje vil gjere belastninga like synleg i figuren over.
Ein kommune som vel å betale ned med store avdrag av omsyn til ein sunn kommuneøkonomi i framtida, vil også komme høgare på indikatoren enn elles – som t.d.
Tysnes.
22
Vi kan sjå nærare på finans. «Netto finans» syner rentebelastning. I tillegg til rente- ugift/inntekt kjem tap/gevinst på finansielle plasseringar.
Netto finans (renter og tap/vinst finans)
Her kjem utviklinga i finansmarkanden tydeleg til uttrykk. For tal i kroner vert det vist til vedlegg 13b.
Lånegjeld
Frå 2002 inneheld posten ”langsiktig gjeld” i kommunane sin balanse også pensjons- forpliktingar. Under viser vi ordinær gjeld som er langsiktig lånegjeld, med fråtrekk av pensjonsforpliktingar. Det betyr at vi ikkje har skild ut ”lån til vidare utlån” eller ubrukte lånemiddel.
Kommunane organiserer verksemda forskjellig. Fleire kommunar har skild ut delar av verksemda si (til dømes vann- og renovasjon) i eigne selskap, som oftast aksjeselskap.
Organiseringa har innverknad på investerings- og lånenivå i sjølve kommunerekneskapen.
Desse forholda må tas med i berekninga når ein skal vurdere gjeldsnivået til ein kommune8. Det er oftast verksemder som driv etter sjølvkostprinsippet som er skilde ut i eige selskap.
Ved å sjå på ordinær gjeld over brutto driftsinntekter frå kommunerekneskapen får vi ein indikator på kommunen sitt gjeldsnivå som er noko meir nøytralt for organisering, men ikkje heilt.
8 Vi nytter ”konsernrekneskap” i KOSTRA frå og med fjorårets rapport for å få med tal frå interkommunale samarbeid og interkommunale selskap (IKS). Samstundes er det slik at det ofte er kommunekassa ein
konsentrerer seg om når det kjem til gjeld. Vi har difor også laga tabellar for kommunekasse, sjå Vedlegg 15a og Vedlegg 15b.
23
Tabell over langsiktig lånegjeld og gjeld pr. innbyggjar i perioden 2008 – 2012 er å finne i vedlegg 14a.
Vi syner gjeld pr innbyggjar og gjeld i % av brutto driftsinntekter på kommunekonsern-nivå.
Kommunekonsern
I % av br. Driftsinnt. Kr. pr. innbyggjar I % av br. Driftsinnt. Kr. pr. innbyggjar
Bergen 73,18 % 43 040 71,51 % 44 526
Etne 79,52 % 53 160 78,50 % 54 937
Sveio 70,37 % 47 418 68,40 % 47 875
Bømlo 73,45 % 44 133 76,24 % 49 048
Stord 186,81 % 109 629 107,70 % 66 605
Fitjar 64,96 % 45 590 67,66 % 49 712
Tysnes 65,16 % 50 068 71,76 % 58 235
Kvinnherad 115,76 % 80 513 105,71 % 82 687
Jondal 62,65 % 67 794 64,21 % 69 931
Odda 69,51 % 66 778 76,60 % 72 077
Ullensvang 52,13 % 47 617 54,50 % 51 997
Eidfjord 22,35 % 36 910 20,13 % 35 553
Ulvik 18,11 % 19 720 42,80 % 47 383
Granvin 67,83 % 65 639 66,31 % 63 543
Voss 92,84 % 64 428 92,67 % 67 239
Kvam 99,16 % 77 884 104,27 % 82 159
Fusa 71,94 % 50 982 66,87 % 48 856
Samnanger 62,79 % 47 990 71,18 % 55 808
Os 100,16 % 54 228 100,08 % 59 602
Austevoll 65,87 % 45 354 79,30 % 56 846
Sund 69,05 % 40 031 83,31 % 53 316
Fjell 110,51 % 56 631 102,19 % 55 678
Askøy 122,62 % 70 932 132,54 % 81 090
Vaksdal 59,71 % 50 790 53,51 % 47 656
Modalen 39,49 % 85 089 34,07 % 76 010
Osterøy 62,95 % 38 830 61,15 % 40 279
Meland 100,65 % 57 999 89,99 % 54 064
Øygarden 69,64 % 65 788 64,20 % 63 006
Radøy 68,77 % 44 750 66,46 % 45 783
Lindås 84,28 % 59 522 84,65 % 63 426
Austrheim 94,00 % 72 774 96,44 % 76 862
Fedje 40,19 % 44 448 36,78 % 44 190
Masfjorden 44,33 % 44 140 41,54 % 43 164
Fylket totalt 83,33 % 52 046 80,18 % 52 898
Fylket u Bergen 93,73 % 62 520 89,11 % 62 644
Landet u/Oslo 92,79 % 53 112 90,87 % 54 958
Gjeld pr. innbyggjar og i % av brutto driftsinntekter
2011 2012
Opphavleg låg Hordaland (og Hordaland u/Bergen) lågare i gjeld pr innbyggjar og målt mot brutto driftsinntekter i høve til landet. Så kom fleire år med gjeldsauke, og Hordaland u/Bergen havna over landsgjennomsnittet. Det ser vi m.a. på tal for 2011.
Likevel syner siste året ein stagnasjon på kommunekonsernnivå.
Denne tabellen er også bak (jf. vedlegg 14b).
24
Vi har også laga tilsvarande tabellar for kommunekasse (ikkje konsern) (Vedlegg 15a og Vedlegg 15b).
Fond og likviditet
For fondsoversikt i kroner for 2010, 2011 og 2012, syner vi til vedlegg 16.
Kommunane sine ordinære fond knytt til drift er disposisjonsfond og bundne driftsfond. For investeringar finns ubundne og bundne investeringsfond. Dei bundne fonda kan som det går fram ikkje nyttast fritt.
Vi vil først sjå på disposisjonsfonda 2011 og 2012 i kroner for kommunekonsern.
Disposisjonsfonda kan nyttast fritt etter kommunestyrets vedtak til drift eller investering9. Da figuren er i kroner, er det naturleg å ta ut Bergen kommune som på grunn av storleiken ville sprenge skalaen10.
Når ein kommune med store fond, som Kvinnherad, ikkje utmerker seg her, skuldast det at midlane er plasserte i investeringsfond. Generelt kan ein seie at verdiar frå sal av anleggs- middel ikkje kan førast til disposisjonsfond, mens vinst og overskot kan det.
Grunnlikviditet
Arbeidskapital er definert som omløpsmiddel med fråtrekk av kortsiktig gjeld, men arbeids- kapitalen i ein kommune inneheld også ikkje-likvide postar som ubrukte lånemiddel og bundne fond.
Grunnlikviditeten, eller arbeidskapitalen sin driftsdel, er eit betre mål på likviditet i ein kommune og blir definert slik:
Sum omlaupsmidlar
- Bundne driftsfond og investeringsfond
9 Investeringsfond kan ikkje nyttast til drift.
10 Bergen kommune hadde kr. 342,85 mill i disposisjonsfond pr. 31.12.2010, kr. 339,5 mill i 2011 og kr 317,6 mill pr 31.12.2012.
25 - Ubrukte midlar av eksterne lån
- Kortsiktig gjeld
= Grunnlikviditeten
Sjå vedlegg 17 for tabell med grunnlikviditet i kroner og i % av brutto driftsinntekter for perioden 2007 - 2011 for den einskilde kommune.
20 av 33 kommunar i fylket har betra grunnlikviditeten frå 2011 til 2012. Talet på kommunar med positiv grunnlikviditet er 2611.
11 Ullensvang er tatt ut av tabellen for 2012 da verdien var for høg (-102,62%)
26
Kor stor grunnlikviditeten bør vere, er vanskeleg å seie. Om ein kommune med svak grunn- likviditet får betalingsvanskar, avheng også av betalingsmønster med meir. Det bør likevel vere eit mål for ein kommune å ha ein likviditet som er så god at fordyrande likviditetslån ikkje vert nødvendige.
27 Avslutning
Som vi har vist var 2012 eit år med ei viss betring i kommuneøkonomien, kor eigedoms- skatten har vore ein viktig bidragsytar.
Det låge rentenivået held fram. Det er til gunst for kommunane ettersom gjeldsgraden er høg.
Sjølv om endringa i gjeld er marginal frå 2011 til 2012, er nivået framleis høgt og ei kjelde til uro. Vi har framleis til gode å sjå nedgang i gjelda. Som nemnt er det vanskeleg å samanlikne gjeld, og særleg gjeld pr innbyggjar grunna varierande organisering. Mange kommunar har skild ut store deler av verksemda knytt til VAR (vann og renovasjon), samt eigedom i aksje- selskap som ikkje kjem med i kommunerekneskapen. Å sjå på gjeld mot brutto driftsinn- tekter, er meir organisasjonsnøytralt, men ikkje fullt ut.
Grunna variasjonar i kommunal organisering, gir ein gjeldsgrad for ein kommune med sjølvfinansierande aktiviteter med vatn og avlaup inne i kommunerekneskapen, mindre uro enn for ein kommune med tilsvarande gjeldsgrad, som har organisert desse aktivitetane utanfor (t.d. i eit aksjeselskap).
Kommunane viser vilje og evne til å tilpasse driftsnivå og sjå etter unytta inntektskjelder.
Særleg har vi sett dette når det kjem til eigedomsskatt. Berre tre kommunar er utan denne inntektskjelda for 2012.
I tillegg til denne rapporten vil vi som vanleg publisere ein nøkkeltalsgenerator der
interesserte ved å taste inn kommunenummer, fylkesnummer, kommunegruppe og land kan finne nøkkelindikatorar, behov, dekningsgrad og ”produktivitet” for den einskilde sektor i kommunen. Tala går tre år tilbake i tid. Desse generatorane blei også publiserte for 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010 og 2011.
28 Vedlegg 1 – Folketal
01.01.2013 01.01.2012 01.01.2011 01.01.2010 01.01.2009
Kommune Folkemengde i alt Folkemengde i alt Folkemengde i alt Folkemengde i alt Folkemengde i alt
Bergen 267 950 263 762 260 392 256 600 252 051
Etne 4040 3 963 3 909 3 882 3 854
Sveio 5400 5 228 5 138 4 999 4 906
Bømlo 11638 11 503 11 421 11 275 11 085
Stord 18161 17 957 17 804 17 565 17 289
Fitjar 2980 2 944 2 929 2 931 2 908
Tysnes 2736 2 766 2 756 2 779 2 792
Kvinnherad 13305 13 318 13 243 13 187 13 112
Jondal 1046 1 050 1 041 1 036 1 022
Odda 6988 6 946 6 985 7 047 7 054
Ullensvang 3403 3 417 3 405 3 382 3 351
Eidfjord 952 957 959 958 945
Ulvik 1113 1 112 1 118 1 129 1 095
Granvin 904 923 947 947 950
Voss 14061 13 978 13 957 13 902 13 868
Kvam 8584 8 522 8 442 8 360 8 338
Fusa 3818 3 811 3 851 3 823 3 791
Samnanger 2434 2 417 2 394 2 375 2 379
Os 18142 17 726 17 210 16 684 16 437
Austevoll 4838 4 792 4 680 4 571 4 417
Sund 6514 6 409 6 265 6 079 5 899
Fjell 23277 22 720 22 220 21 823 21 507
Askøy 26831 26 210 25 602 24 993 24 432
Vaksdal 4132 4 138 4 153 4 107 4 110
Modalen 383 370 370 344 351
Osterøy 7674 7 521 7 465 7 421 7 352
Meland 7347 7 036 6 824 6 631 6 478
Øygarden 4563 4 419 4 300 4 267 4 223
Radøy 5003 4 952 4 896 4 825 4 825
Lindås 14820 14 668 14 516 14 286 14 036
Austrheim 2833 2 776 2 789 2 738 2 576
Fedje 569 576 587 594 596
Masfjorden 1696 1 683 1 672 1 635 1 652
Fylket totalt 498 135 490 570 484 240 477 175 469 681 Fylket u Bergen 230 185 226 808 223 848 220 575 217 630 Landet samla 5 051 275 4 985 870 4 920 305 4 858 199 4 799 252 Landet u/Oslo 4 427 309 4 372 585 4 321 075 4 271 339 4 223 777
29 Vedlegg 2 – Skatteinngang 2012
Krone be løp i S ka tte inng. S ka tte inng. Auke i % S ka tte inng. Budsje tt Auke i % . Innbe t. pr.
kr. 1000 31.12.2011 31.12.2012 31.12.2012 2012 Budsj. -12/ 31.12.2012
KOMMU N E pr. innb. re knsk -11 i % a v bud -12
Bergen 6 475 558 7 007 300 8,2% 26 158 6 890 468 6,4 % 101,7 %
Etne 79 568 87 000 9,3% 21 444 82 702 3,9 % 105,2 %
Sveio 97 380 109 400 12,3% 20 365 105 345 8,2 % 103,8 %
Bømlo 239 671 258 500 7,9% 22 238 253 473 5,8 % 102,0 %
Stord 419 143 427 200 1,9% 23 562 419 869 0,2 % 101,7 %
Fitjar 71 085 65 500 -7,9% 21 870 72 766 2,4 % 90,0 %
Tysnes 55 379 62 400 12,7% 22 815 55 400 0,0 % 112,6 %
Kvinnherad 281 081 297 800 5,9% 22 314 304 300 8,3 % 97,9 %
Jondal 22 214 22 700 2,2% 21 806 23 519 5,9 % 96,5 %
Odda 174 053 178 100 2,3% 25 490 179 600 3,2 % 99,2 %
Ullensvang 68 437 73 500 7,4% 21 746 74 800 9,3 % 98,3 %
Eidfjord 44 810 47 100 5,1% 49 684 45 000 0,4 % 104,7 %
Ulvik 29 797 31 100 4,4% 27 644 30 525 2,4 % 101,9 %
Granvin 16 888 17 100 1,3% 18 895 17 500 3,6 % 97,7 %
Voss 279 342 305 800 9,5% 21 753 293 400 5,0 % 104,2 %
Kvam 168 661 180 800 7,2% 21 035 180 655 7,1 % 100,1 %
Fusa 81 794 81 900 0,1% 21 451 93 096 13,8 % 88,0 %
Samnanger 51 690 56 800 9,9% 23 136 48 465 -6,2 % 117,2 %
Os 363 500 409 600 12,7% 22 509 394 874 8,6 % 103,7 %
Austevoll 169 761 169 100 -0,4% 34 723 158 472 -6,6 % 106,7 %
Sund 125 378 139 900 11,6% 21 342 131 307 4,7 % 106,5 %
Fjell 484 676 536 600 10,7% 23 033 500 539 3,3 % 107,2 %
Askøy 497 893 548 600 10,2% 20 422 517 395 3,9 % 106,0 %
Vaksdal 82 005 86 600 5,6% 20 928 85 965 4,8 % 100,7 %
Modalen 20 286 21 800 7,5% 57 520 21 600 6,5 % 100,9 %
Osterøy 137 555 150 200 9,2% 19 657 138 850 0,9 % 108,2 %
Meland 130 126 143 200 10,0% 19 388 138 170 6,2 % 103,6 %
Øygarden 80 845 95 700 18,4% 21 098 88 132 9,0 % 108,6 %
Radøy 87 618 103 100 17,7% 20 538 95 087 8,5 % 108,4 %
Lindås 331 433 335 800 1,3% 22 649 357 200 7,8 % 94,0 %
Austrheim 75 512 81 800 8,3% 29 028 75 620 0,1 % 108,2 %
Fedje 12 567 13 200 5,0% 23 529 13 100 4,2 % 100,8 %
Masfjorden 43 827 47 500 8,4% 28 123 46 100 5,2 % 103,0 %
Sum 11 299 533 12 192 700 7,9% 24 472 11 933 294 5,6 % 102,2 %
Sum u/ Bergen 4 823 975 5 185 400 7,5% 22 511 5 042 826 4,5 % 102,8 %
S KAT T P Å E IGE OG IN N T E KT FOR KOMMU N AN E I H OR D ALAN D P R . 31. D E S E MBE R 2012 T OT ALBE LØP I KR 1.000,-
Merk: Skatteinngang per innbyggjar skil seg litt frå tidligare publisert/utsendt tabell da det her er nytta innbyggjartal ved utgangen av 2012 – og ikkje ved inngangen.
30
Vedlegg 3 - Frie inntekter pr innbyggjar i kr. 1000,-
2008 2009 2010 2011 2012
Bergen 29 150 31 229 32 758 40 663 43 436
Etne 34 568 40 234 41 291 47 812 50 543
Sveio 32 359 35 596 37 738 44 684 47 491
Bømlo 32 380 35 145 36 424 44 869 48 239
Stord 27 849 30 582 32 248 40 860 43 685
Fitjar 35 263 38 975 42 661 49 762 51 311
Tysnes 41 337 46 173 48 675 53 639 57 527
Kvinnherad 34 168 37 402 39 231 45 768 49 172
Jondal 50 197 55 075 55 926 61 711 66 694
Odda 35 957 40 531 42 350 47 668 50 204
Ullensvang 38 817 44 805 45 968 52 529 56 347
Eidfjord 49 442 51 671 52 202 60 333 65 659
Ulvik 44 669 49 779 58 169 63 397 66 621
Granvin 47 783 53 884 54 172 63 671 67 338
Voss 32 232 36 086 37 778 44 048 47 133
Kvam 35 151 39 378 40 841 46 181 50 221
Fusa 37 031 40 445 42 958 50 034 52 674
Samnanger 35 549 39 711 40 877 52 938 53 167
Os 26 562 29 089 30 054 38 394 42 810
Austevoll 40 158 41 701 40 572 51 454 54 974
Sund 28 004 30 163 31 623 40 210 44 255
Fjell 26 878 29 260 30 885 39 732 42 251
Askøy 27 625 29 544 30 954 40 553 43 144
Vaksdal 37 338 41 330 42 904 49 037 53 610
Modalen 70 863 76 817 73 684 86 738 95 828
Osterøy 31 549 34 543 36 656 43 586 45 952
Meland 27 855 31 390 32 168 41 516 44 210
Øygarden 29 745 33 982 35 147 42 781 44 834
Radøy 32 198 35 498 37 109 43 916 47 547
Lindås 28 988 32 498 34 258 42 421 44 992
Austrheim 36 483 39 749 42 021 49 322 51 958
Fedje 58 872 63 916 69 504 78 306 85 678
Masfjorden 45 269 49 291 50 499 56 121 60 840
Fylket totalt 30 236 32 802 34 325 42 203 45 106
Fylket u Bergen 31 494 34 632 36 147 43 994 47 050
Landet u/Oslo 27 246 29 630 30 965 37 385 39 995
Frie inntekter pr. innbyggjar
31 Vedlegg 4 – Eigedomskatt
2008 2009 2010 2011 2012
Bergen 327 957 168 966 154 427 159 115 125 740
Etne 5 304 5 610 5 985 6 207 6 527
Sveio 0 0 0 10 449 9 837
Bømlo 0 12 375 12 454 13 125 13 455
Stord 0 0 0 0 2 950
Fitjar 769 6 078 6 110 6 307 6 317
Tysnes 0 5 082 4 898 5 076 5 078
Kvinnherad 52 074 52 585 71 258 70 332 58 824
Jondal 2 506 2 261 2 493 2 748 2 902
Odda 66 671 66 495 65 721 75 990 62 448
Ullensvang 2 832 2 934 3 238 3 421 3 532
Eidfjord 43 067 43 766 44 940 44 942 48 313
Ulvik 7 373 7 427 7 583 8 289 8 855
Granvin 426 538 1 533 1 552 2 063
Voss 27 957 27 002 47 275 51 571 50 664
Kvam 11 675 12 641 29 841 29 698 31 092
Fusa 3 238 9 748 5 973 9 797 10 055
Samnanger 8 553 8 630 9 011 9 080 9 931
Os 0 0 0 0 0
Austevoll 11 272 11 837 12 176 12 380 11 191
Sund 9 023 9 429 9 185 9 584 9 714
Fjell 0 0 0 0 0
Askøy 0 0 0 0 0
Vaksdal 24 965 24 538 30 446 30 670 31 400
Modalen 17 645 18 649 19 700 20 253 21 119
Osterøy 10 606 13 283 13 491 13 728 16 297
Meland 2 738 14 463 14 488 15 069 15 119
Øygarden 120 487 131 311 129 549 132 306 139 487
Radøy 1 928 10 700 10 906 11 088 11 229
Lindås 99 453 116 181 112 632 138 947 156 787
Austrheim 7 429 13 279 12 814 12 949 11 354
Fedje 2 364 3 359 3 199 2 670 2 111
Masfjorden 19 060 18 821 19 699 19 854 22 445
Fylket totalt 887 372 817 988 861 025 927 197 906 836
Fylket u Bergen 559 415 649 022 706 598 768 082 781 096
Eigedomsskatt i 1000 kr.
