Stadnamn frå Kjøremsgrendi

STATIN ... LU/IN FRJ-\ KJØREMSGRENTII

Hovudoppgåve i nordisk, særleg norsk språk.

Historisk - filosofisk embetseksamen haustsemestret

1967

FØRE ORD

nenne framstellinga ~mx~±~EEEEEE av stadnamna fra Kjøremsgrendi omfatar ca. 1000 namn(noko i underkant). Med Kjøremsgrendi

meiner ein forutan busetnaden også dei fjellstroka på b~e sider av hovuddalføret der kjøremsgardingane t i l vanleg har hatt

ferdsla si(jakt,fiske, sætrer o.l.). Kjøremsgrendi utgjer ei naturleg avgrensa eining der ho t i l eine kanten grensar mot Tiovre herad (elva Jori er grenseelv mellom Lesja og Tiovre).

Til den andre kanten lagar Berget eit naturleg skilje mellom Kjøremsgrendi og Brekkegardane og Bottemsgardane nordanfor.

Medan heradsgrensa nede i bygda er fastsett rår det s±øx deri- mot stor usemje om heradsgrensa mellom Lesja og Tiovre i fjellet Ein del av det fjellstroket som denne avhandlinga omfatar,høyre:

s~leis med t i l det omradet det er usemje om.

Størstedelen av vårt omrade fell iru1 under kartbladet TIOVRE- FJELL (Rektangel 37C). nette er lagt ved bak. Ein del av fjell- stroket pa sørsida av hovuddalføret fell likevel utanfor dette kartbladet. Over dette stroket finst berre dei gamle amtskarta.

Tiesse er sapass lite grannsame at det synest vera lite gagn i

s_ stadfesta namna ved hjelp av desse. nette fjellstroket pa sørsida vert ofte kalla Burtfjellet. Stadfesting av namn t i l dette stroket vert i registret gjort ved at B.fj. er sett t i l bak namnet. Elles vert innmarknamna og dei utmarknamn~ som ligg nærast omkring gardaneJ stadfeste ved hjel p av vedkomanO:e gards- namn. (No.i., S .. H.u .. , o .. s .. b .. ) Elles vert utmarknamna og namn i fjellet stadfes~ved hjelp av det rutenettet som er innteikna på det vedlagde kartbladet. I sjølve framstellinga er det ikkje alltid at kvart namn har fått noka stadfesting. Tier denne vantaJ må ein visa t i l registret bak.

Tiativ er levande i målføret. For å syna kasusbruk lar eg stund~

om kasusforme~retta seg etter den syntaktiske samanhengen dei står i, og merkjer av dette med ein apostrof etter namneforma, t.d. i Skamsdale~,på Bergje,.

Tiei linene som Gustav Indrebø var den fyrste t i l å dra opp for såvorne stadnamnframstellingar er i grove trekk fylgde, men med dei modifikasjonar som er komne fram gjennom avhandlingar frå seinare tider. Ein kan særleg nemna to: Per Hovda Stad- namn frå sjøen i Austre-Ryfylke {særleg når det gjeld inndeling og klassifisering av grunnorda) og Lars Ekre, Opplysningar t i l stadnamn frå Ivlidt-Jotunheimen (som tek sjølve grunnordsomgrepet opp t i l drøfting).

Til slutt ein takk t i l arkivsjef .philos. Per Hovda og

professor dr.philos. Olav T. Beito for inspirerande rettleiing.

Like eihs ein takk t i l arkivar Lars Ekre for gode og nyttige råd.

FØRE ORD ...

INNHALDSLISTE ···

LITTERATURLISTE ..

^{O e $ G e O} e e e e O G O & O $ e e $ O e G O e G e O O e O G e e G G Ø CD

I. GEOGRAFISK-HISTORISK OVERSYN II. NOKO OM OG FORJVIVERKET

A. Dei einskilde lydane l. Vokalane

e • e • • • • • e o e e e e • • e e e e e

§l.I-lyden

§2.E-lyden

§3 .Æ-lyden

§4.Y-1yden

§5 .. 0-lyden

§6 .. U-1yden

§? .. O-lyden

• • • • • • • • • • • • • • .. • • • • • $ • • • • • • • • • • &

. . . . . . . . . . .

^..

. .

^..

. . . . . . . . . . . . . . .

CD e e e e O e e e e e e e e e e O e e e e e e e O e- e e e e o e

. . . . . ^.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

§8

-lyden

§9 .. A-lyden

§lO. Diftongen AU

§ Diftongen EI

§12 .. Diftongen ØY 2 .. Konsonantane

§13 .. Labialane

^{• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • .. • • • • o}

§14. Labiodentalane

§15 .. Dentalane

§16. Kakumina1ane

s II Il I VIT

s s

s ..

s ..

s ..

s ..

s ..

s ..

s ..

s ..

s ..

S· ..

s ..

s ..

s ..

s ..

s ..

s ..

l 8

9

9

lO lO 12 13 13 16

18

19 20 21 21 s .. 22 22

s ..

s .. 23 s .. 25

27 s.

§ p al at al ane .. .. .. " ..

^{e .. " .. •} .. .. .. .. .. • " .. .. .. .. • • .. " .. " •

s "' 2 9

§18 ..

§19 ..

Ve1arane Laryngal

.. s ..

33

s ..

III.

B. Substantivbøyinga

^{.. • • •} o • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • ø • •

§20. Sterke hankjønnsord

e e • • • • e e • e • e e e o • • • e e •

§21. Linne hankjønnsord . . . . . . . . . . . . . .

^..

. . . .

§22 .. Sterke hokjønnsord

e • • o- • e • • • • • • e • e • • • e • e o

§23 .. Linne hokjønnsord . .

^..

. . . . . . . . . . . . . . . .

§24. erke inkjekjønnsord

^{• • • .. • • • • • • • • • • • • • • $}

§25. Linne inkjekjønnsord

o e • • • • • • • • • • • • • e • • • •

KVANTITET OG AKSENTTILHØVA

• o . . .

A. §26. Kvantitet B .. §27 .. Aksent

e e e • e e e e • e • e e e e • • • e • e e o e e e • e o e ø e e •

s • s.

s . s ..

s • s ..

s.

s •

s ..

s ..

l. Dynami a-ks en

t ... s •

a. Us am ansette ord ...

s ..

b.

Komposita

. . . s.

2 ..

Musikalsk aksent ... ,, .. • .. • .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. • • . .. s.

BUSTADNAMN

s ..

35 35 35 37 3e 38 39 39 39

V ..

GRUNNORD SAMAJ:JLIICNIN G S ORD MEIR TILFELDIGE NEMNE

NAMN . . . s.

62

A. Grunnord s ..

63

lo Naturord

s.

a .. Bakke høgder og høgde drag ... s.. 64 b .. Dalar og søkk

Co

Slett lende

• • • • • • e • • • e • • • • • • • • • • • • • e • • • e

d ..

Jordsmonn

e. og vass far ...

e e • • e • e e e o e • o e • s- e e e

f .. Skogen tre og plant ar . . . . . . .

^..

g .. Krok ar og bøygar, og

• • o e o e e

h. Andre ord ...

s .. 82 s .. 88

93

s.

s.

96 s ..

s ..

sEl 3

2. Kulturord ...

a. Busetjing og rydjing

b. :Dyrka mark

• • • e e • e e e • e e e e • e e e e • o e • • e e • o e • •

c. Inngjerda,avgrensa område de Vegen

G $ e & e G ^$ e 0 O & e e G $ e

e. Oppdemning utgraving

^{e e e 0} e e e e e e • o e ø e e e e e

f. Fedrift sæter

o e e e • e e • • e e e e e e e e o • e • • e e • e

s • s.

s. 120 s .. 124 s. 130 s. l s .. 137

g. Andre ord

• • • • • • • • • • e • • • • • • • e • e e- e e o e e e • S •

B. Ord som vert brukte i dei grunnordlause namna Samanlikningsnamna

^{e • e e • e • e e • •} o e e e • e e e e e e e e e e

l .

2.

Stut tnarrL."l ...

3. Tilfeldige namn idde namn

NAMI\TEKRINSAR

I. USAMANSETTE NANIN II. SAMANSETTE NANIN

l. Bikomposita 2 .. Trikompos 3. Firkompo 4. Ellipsar IX. UTMERKINGSLEKKEN

A .. Relative namn

B. Lægjet

c. Storleik

a

s ..

s ..

s • s.

s ..

s ..

s ..

s.

s s ..

s.

s ..

s ..

s.

3

3

150 152 159 161 166 166 167 170

l 172 s .. 184 s 190

TI. Skap og utsjånad

Ee

Farge

terrengtilhøve "" ... ".

e " . . . . " ..

s. l

F ..

Jordkyndet -bergslag

G .. Alder

s .. 198 s ..

s ..

201

2

H • Jamfør ing .. .. .. .. . .. .. . .. .. . .. .. .. .. .. . .. . . .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. s • 2 O 3 I. getas j onen .. .. .. .. ... .. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. . .. • . .. .. .. .. .. • .. .. .. s..

204

J. Dyre- og fugleliv ... s.

208

K. Personnamn .. • • .. .. . . .. .. . .. .. .. .. .. .. .. . .. .. .. . . .. .. .. .. .. .. .. .. • • .. • s..

211

L. Verk av menneskehand ... s.

218

M. Jordbruk og feavl ... s.

222

N. Særlege hendingar

o • e • e • • • • e e • e e • • e • • • e • e • e • e e s .. 226

O.. Gamal tru ... ., .. .. . .. .. .. .. s..

229

P. Nokre namn der fyrstelekken ikkje let seg innordna

under de i ymse gruppene ovanfor ... ^s.

²²⁹

Q .. Nokre namn med uviss føre lekk

..

. . .

^..

. . . . . . . . ^{s •}

²³¹

X. KOMPOSISJONSFUGEN ... ^{s •}

²³³

l .. Førelekken står i stomlf'orm "

^e e e e e e a e e e o e e e- e e

s.

²³⁴ 2 ..

Samanfelling med vokal

e e e • e • e e o • e e e e e e o e e o

s ..

235 3.

Samanfelling med

- s . . .

s ..

236 4 ..

Samanfelling med -ar

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • e- •

s ..

237

XI. PREPOSISJONSBRUKEN

^{e e o • e • e o • e e • e e o • e o e • e e e e e e e • e Gl}

s ..

237

XII .. UBUNDEN OG BUNDEN FORJ\1

^{• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • .. • o •} s .. 245

XIII. NOKO OM ALDEREN PÅ NAThllJA ... s ..

246

XIV .. NMÆNEMINK OG

NA~i.INEAUKE

... " ... s ..

250

Alfabetisk liste over grunnord, samanlikningsord og

meir tilfeldige nemne ...

^{s .. 254}

Alfabetisk stadnamnregister ... s. 258

6

luftfotografi ... s ..

272-271

l kart .. (Dovrefjell, rektangel

37C

LITTERATURLISTE.

Aas~ne:::

Ivar Aasen, Norsk Ordbok med dansk forklaring. Chra

1873e

Ivar Aasen, Norsk Grammatik. Chra

1864.

Beito, Sæternamn

=Olav T. Beito, Norske Sæternamn. Instituttet for sammen·

lignende kulturforskning, serie B . Oslo(o.fl.

1949.

Be o, Genusskifte

=Olav T .. Beito, Genusskifte i nynorsk. Skrifter utg. av Det.norske Videnskapsakademi. Oslo

1954.

Beito, Valdresmålet

=Olav

T.

Beito, Valdres-målet. Valdres Bygdebok II.

G j ø vik

19 S'8.

Karl Bjørset, Syd-Lesje og Nord-Dovre-maalets lyd- og form- lære. Tillæg t i l Drammens off. høiere almenskoles årsberetning. Drammen

1900.

Arnfinn Brekke, Om præpositionsbruken ved islandske og norske gaardnavne. Bidrag t i l nordisk filologi av de s.tuderend1 ved Kristiania Universitet,IV. Kra

1918.

Johs .. Brøndum-Niels-en, Gammeldansk gramma tik I- Kbh

1928-.

Olav Bø, Heilag-Olav i norsk folketradisjon. Oslo

1955.

Hallfrid Christiansen, Norske dialekter. Hft. l -

3 ..

Oslo

1946-1948.

DN

=Diplomatarium Norvegicum Iflg. Chra

1847

flg.

Ekre, Opplysningar

==Lars Ekre, Opplysningar t i l stadnamn frå Midt-Jotun- heimen og tilgrensande bygder. Skrifter frå Norsk Stad- namnarkiv l . Oslo/Bergån 1960.

Hjalmar Falk u. Alf Torp, Norwegisch-danisches etymologisches Worterbuch. Heidelberg 1910-11.

Fritzner

==Johan Fritzner, Ordbog over det gamle norske Sprog, I-III. Kra 1886-96.

Føresegner om skrivemåten av stadnamn. Kronprinsregentens resolusjon 31. mai 1957o

Grønvik og Hovda, Gebirgsnamen

=Ottar Grønvik og Per Hovda, Uber norwegische Gebirgs-

..

namen. NoB 1959.

Hallesby, Østkroken

-Helge Ha1lesby, Stedsnavnene i en Østfoldbygd.(Øst- kroken i Aremark). Avhandlinger utg. av Det norske Videnskapsakademi. Oslo 1945o

S. Hasund,Korndyrkinga i Noreg i eldre tid. Bidrag t i l bonde- samfundets historie I. Instituttet for sammenlignende kulturforskning. Oslo(o.fl.) 1933.

Leiv Heggstad, Gamalnorsk ordbok med nynorsk tyding. Ny uro- vølt og auka utgåve av Gamalnorsk ordbok ved Hægstad

og Torp. Oslo 1930.

Hellquist, Sjønamn

Elof Hellquist, Studier ofver de svenska sjonamnen.

Tieras harledning och historia. Svenska Landsmål XX.

Sth. 1903-06.

språken. Forstudier t i l en nordisk språkhistoriao Nordiska texter och undersokningar.l4. Upps. 1945.

Hiorthøy Gudbrandsdalen

==H.F.Hiorthøy, Physisk og Ekonomisk Beskrivelse over Gulbransdalens Provstie I-II. Kbh. 1785-86.

Helga Horne, Aksent og kvantitet i Vaagaamaalet. BidPag nordisk filologi av studerende ved Kristiania Univer-

sitet,III. Kra 1917.

Per Hovda, Stadnamn frå sjøen i Austre-Ryfylke. n~ 1944.

Per Hovda, Stadnamn- folkeliv og folketru. Bergens Museums foredrag for hvermann. Oslo 1944.

Per Hovda, Norske Fiskemed. Landsoversyn og to gamle me bøker~ Skrifter frå Norsk Stadnamnarkiv 2.0slo/Bergen 1961.

Per Hovda, Norske Elvenamn. Eit tillegg t i l O. Rygh, Norske Elvenavne. Skrifter frå Norsk Stadnamnarkiv,3. Oslo/

Bergen 1966.

Per Hovda, Naturnamn. Kulturhi arisk Leksikon.(Under trykking Hovda og Grønv1k, Gebirgsnamen

Sjå under Grønvik og Hovda!

Marius Hægstad, Vestnorske Maalføre fyre 1350. II.Sudvest- landsk. 2. Indre Sudvestlandsk. Færøymaal. Islandsk.

Fyrste bolken ^o Kr~

jq

/~.

[Heidersskrift t i l Marius Hægstad.] Oslo 1925.

Høifjellkommisjonens kjeruLelse av 5te juli 1927. Dovre - Lesjaforretningen av 8de grenseopgangsfelto Oslo 1927.

Gustav Indrebø, Stadnarnni i ei fjellbygd. MM 1921.

Indrebø, Innsjønamn I

==Gustav Indrebø, Norske innsjønamn I Upplands fylke.

Skrifter utg. av Videnskapsselskapet i Kristiania.

Kra 1924. II. Buskerud fylke.Skrifter utg. av Det norske Videnskapsakademi. Oslo 1933.

Gustav IndreØø, Norsk Målsoga. Utg. ved Per Hovda og Per Thorson. Bergen 1951.

Ragnvald Iversen, Norrøn grammatikk. O~

1qiS:

Valter Jansson, Nordiska vin-namn. En ortnamnstyp och dess hist • Skr. utg. av Kungl. Gustav Adolfs Akademien Upps. og Kbh. 1951.

Assar Janzen, endragsnamnet Jara. NoB 1936.

Ivar Kleiven, Gamal bondekultur i Gudbrandsdalen. sja og Dovre. Kra 1923.

Sigurd Kolsrud, Nynorsken i sine målføre. Oslo 1951.

Jens Kraft, Det søndenfjeldske Norge topographisk-statistisk beskrevet II. Chra 1835.

Kulturhistorisk Leksikon for nordisk middelalder.I flg.

Oslo (o.fl.) 1956 flg.

Amund B .. Larsen, De norske bygdemaal. Kra

/S'ff.

Amund B. Larsen Præpositionsbruken ved vare stedsnavn. MM 19 Carl Lindberg, Tarrengordet kol (kal, kielas). betydelse-

historisk och -geografisk undersokning. Upps. 1941.

Evald Liden Blandade språkhistoriska bidrag.

hogskolas årsskrift X. 19 Lyng, Almenningene

eborgs

=M.S. Lyng, Beskrivelse over almenningerne i Gudbrands- dalen.(l800-l801.) Utg. avG. Tank. Kra 1923.

Meijerbergs_Arkiv for Svensk Ordforskning. Goteborg 1937 flg.

MM

=Maal og Minne .. Norske studier u tg .. av Bymaalslaget ..

Kra/Oslo 1909 flg.

NE

::Norske Elvenavne samlede af O. Rygh. Utg ... K .. Rygh.

Kra l906ø

NMA

==Norsk Målførearkiv ..

NG

NO

Norske Gaardnavne. Udg •.•• af O. Rygh(o.fl.). Indledning+

I-Å~III+ Fællesregi er. Kra/Oslo 1897-1936.

==Norsk Ordbok .. Ordbok over det norske folkemålet og det norske skriftmålet I. Oslo 1966.

Nordisk Kultur. (Samlingsverk.) 1931-56.

NoB

=Namn och bygd. Tidskrift for nordisk ortnamnforskning.

Upps./Lund 1913 flg.

Norske Rigsregistranter I-XII .. l8b/ -1891 ..

Norsk Riksmålsordbok. Utg .. av Riksmålsvernet. Utarb. av Trygve hl~udsen og Sommerfeldt ... Oslo 1937-57 ..

- XII

Ortnamnen i Goteborgs och Bohus lane· Goteborg 1923 flgo

..;;...;...;;...;,;;;;;.;;.;;...;;;...;;...;...;;;. , Falkefangsten i Horge. (Norsk)Historisk Tidsskrift

5.rekke III Kra 1916.

Olav Engelbrektssøns jordebog. Utg. Oslo 1926.

Magnus Olsen edsnavnestudier. Kra 1912.

Magnus Olsen, egård og helligdom. Norske edsnavn sosialt og religionshistorisk belyst. Instituttet for sammenlignend kulturforskning. Oslo(o.fl.) 1926.

Magnus Olsen, Stedsnavn og gudeminner i Land. Avhandlinger utg. av Det norske Videnskapsakademi. O o 1929.

Magnus Olsen, Hvad våre stedsnavn lærer oss. Universitetets radioforedrag. Oslo 1934.

Magnus Olsen, Norges innskrifter med de yngre runer I.

Oslo 1941.

M. Olsen, Stedsnavn

=Nordi Kultur V .. Stedsnavn .. Red .. Magnus Olsen .. Oslo 1939.

Peder Claussøn Friis Samlede Skrifter G. Storm. Kra 1881.

Ross

==Hans Ross, Norsk Ordbog. Chra 1895.

Hans Ross~ Norske bygdemaal, I-XVII. Skrifter udg. av Viden- skapsse1skapet i Kristiania. 1905-09.

Oluf Rygh, Gamle Personnavne i norske Stedsnavne. Udg. af S. Bugge og K Rygh. Kra 1901.

Gerhard Schøning Reise gjennem Gudbrandsdalen 1775. Utg ..

ved G .. F. Gunnersen. Hamar 1926.

Seip, Språkhistorie

=Didrik Arup Seip, Norsk språkhistorie t i l omkring 1370.

2.utg. Oslo 1955.

Ivar Skre, Forskotet. Ei nemning og eit åkernamn .. Norveg 1954 ..

Arnfred Slyngstad, Skjergardsnamn frå Sunnmøre. Oslo 1951.

Statholderskabe~s Extraktprotokol af Supplicationer og Reso- lutioner 1642-1669. Chra/Oslo 1896-1935

Sverre Steen, Ferd og fe • Reiseliv i norsk sagatid og middel alder .. Oslo 1929.

Johan Storm, Nordre Gudbrandsdalens Maal(l885). Ordlister over Lyd- og Formlæren i norske Bygdemaal. Udg. ved Olai Skulerud. Skrifter utg .. av Videnskapsselskapet i Kristiania. Kra 1920 ..

orm,NL

=Johan Storm, Norsk Lydskrift med Omrids av Fonetiken.

Norvegia. Kra 1884-1908 ..

Harry Ståhl, Kvill och tyll. En studie over några i svenska ortnamn ingående ord-med betydelsen 'åmote,ågren' o.dyl ..

Skr. utg. av Kungl. Gustav Adolfs Akademien,20. Upps .. l950 Mikjel Sørlie, Om gardsnamna og den eldste busetnaden i

Valdres. Valdres Bygdebok II .. Gjøvik J~t8.

Topographisk Journal for Norge. Chra 1792-1808.

Torp

_-Alf Torp, Nynorsk etymologisk ordbok .. Kra 1919.

Årbok for Dølaringen. Lillehammer

1930-38.

Årbok for Gudbrandsdalen. Lillehammer/Otta

1939

flg.

ANF

Arkiv for/for/nordisk filologi. Chra/Lund

1883

flg.

Her er berre tekne med verk og større artiklar. Mindre artikla er ikkje tekne med i denne lista, t.d. bokmeldingar og surne leksikonartiklar. Slike artiklar og forfattarane t i l desse er nemnde i fotnotar og der er det og gjort tilvisingar t i l dei større verka der dei er å finna. Desse større verka er tekne med i litteraturlista.

NOKRE AVSTYTTINGAR.

Avstytte bustadnamn:

Da ..

K ..

Ma ..

Ni.

No ..

o ..

n.R.

Dalum

Kull ung stad Iv1ariplass nistugu nordistugu Omundgard

nørdre Rolstad

Sy.

Se ..

Sk.

S .. B ..

S .. R ..

S .. T.

H.

V.H.

St.

Systugu Serungard Skål gård

Søre Brustugu Søre Rolstad Søre Trå.sådal Hau_9

en

Ve sL -1-fau?en Stra..n

d h

e~·

117

er

på

den no

av ene i

, som

r

ved Dombås rneir

i

om i ve

i

to

om j

re d ar .. Den no

i

mot Dovre,

i

no

f ' JO ' o

er

t

2286 .. o .. h .. ).

ser o .. l .. , rnen de

i del av f'j

i

l i i

og De i

t

4 ¹²

350, 1 ^{n n}

559

72 ^[1 900

858'

1

o

²⁰⁰

35 '

^'::)?:;

-

^,_/

25' 18 ^u

0,20 ^rt 2 00

- - - - - - - - ^-

1

Tala.

er

n

tJ

n

Tl

-

, i ve

som r namne

er

:Snøhetta- i

Dovre

da i

l si

sis

je fl

ca.

ein ^{('., Q} a i

m.o.h ..

900 ^u 1200

500

2

22 5 ^li

- - - - ^{- -} - ^- - ^- - ^{- -} - - - -

om sj i

No

^,b

Dei store fjellviddene vert då det mest sermerkte ved Lesja,

\ .,(A U.;:., A ;:.)~ AA - - " '

med toppar heilt oppi i 2215 m.o.h.(Svånåtinden -/~vrr~rvr~r~ ).

Sjølvsagt er det at eit namnemateriale herifrå inneheld ein uvanleg stor prosent fjellnamn.

Sjølve hovuddalen er open og flå med slake liner t i l fjells.

Dalbotnen ligg på vasskilet 612 m.o.h.(Lesjaskogsvatnet), vert såleis ikkje høgt opp t i l tregrensa (ca. 900 m.o.h.). Det kan i denne samanhengen vera

ve~

å merka seg at ordet kleiv f

bratt bergside, bratt bergli, (skråning) hvor der går sti elL vei,(ofte i kløft)n(Norsk Riksmålsordbok ikkje finst i namne- materialet mitt(Kjøremsgrendi. Eg har heller ikkje høyrt

ordet brukt andre stader på Lesja. Det er ordet bakke,m. som er einerådande her, jfr.H.Hallesby: "Bakke ••• ; betegner en slakere stigning ennnklev" ••• l) Berre dette aleine

fort~l

noko om naturtilhøva på staden. næraste nkleivanvBjønn-.w

kleivi

-JH~~~,

den gamle stupbratte vegen frå Lesja ned i

Rom~&~l~;·~~m~~r

t i l skrekk og plage for ferdafolk i gamle dagar.

Lesja har frå gamalt vore ein av hovudbindelekkane mellom Austlandet og Vestlandet. Frå Tofte på Dovre tok ein viktig veg vestetter gjennom Lesja ned Romsdalen t i l Veblungsnes. Vi høyrer da og om ferdsle gjennom Lesja alt i mellomalderen.

Olaf Haraldsson skulle ha fare gjennom her to ganger dersom sagaen er rett, både på kristningsferda si og då han laut røma landet.2)

Dei geografisk - klimatiske tilhøva gjorde at folk laut søkja

~ut t i l marknadene ved kysten for å byta t i l seg varer dei trong, særleg var det kornvarer. D~t er ikkje frostsikkert på Lesja. Men ved bygda låg midt mellom Austlandet og Vest- landet måtte det vera nærliggjånde å driva denne handelen over det dei sjølve trang av varer. "Folkene i disse grense- bygdene blev mellemmenn mellem tre store hoveddeler av landet.

De hentet sjøvare, fisk og sild og salt, ikke bare t i l eget bruk, men de førte varene langt ned gjennem dalene, ut på To- ten og Hedmark hvor de hentet korn i bytte. Hjembygdens pro- dukter, jern, tjære,

l)Hallesby, Østkroken s.21.

2)Saga Olafs konungs hins helgai.Ved Oscar A. Johnsen og J6n Helgason. ·Oslo 1941, s. 2Lq

ff- ₁

^lf91,~1l

smør, huder, skinn fra jakten og kjøtt førte de så t i l marke- dene," skriv Sverre Steen i verket om reiseliv i mellomalde- ren.1) Handelen vart ein sjølvstendig næringsveg for mange.

Dette handels- og ferdmannslivet dreiv folk frå Lesja med t i l langt ned mot vår tid.2

) Men det at bygda var eit knutepunkt mellom fleire l~ndsluter, hadde og ei anna side: skyssplikta vart gjennom hundreåra t i l særleg plage for Lesja som låg ved ei av hovudferdsleårene i landet: "Friskjussen vart di- for på surne stelle ei ulideleg plaage og Lesja og Dovre paa ei si'e aat Dov'rfjelle og Uppdal paa den hi', vart hart plaa·

, ga og ne'tyngde med skjussfer'e ette' desse lange og ~aake

fjellveigje somaar og vinter.n3) Det kan vera illustrerande å nemna som eit døme på kor dette greip inn i bygdesamfunnet i gamle dagar at så godt som alle "supplioationes" frå al- mugen på Lesja, som gjekk t i l styresmaktene, galdt avslag 'På skatten, og det var to hovudgrunnar: skyssferdplaga og mis·

vekst. 4 )

Dei store fjellviddene har nok ned gjennom tidene gjeve noko kompensasjon når uår sette inn. Sjølv i~ våre dagar spelar

jakt på villrein ei viss rolle. Ei mengd med dyregraver, båg~

stelle" og nbægjen, ofte heile system, syner at denne jakta har vore drivenenda meir intensivt i gamle dagar. Mest å seia har nå likevel fjellet hatt som grunnlag for fedrifta. Fe- drift på Lesja ville vore utenkjeleg utan beitestrekningane i fjellet. For å livberga seg måtte ein stor del av verksemda knytast t i l fjellet, noko som og sjølvsagt gjer seg utslag i stadnamna.

L'esja prestegjeld omfata før 1851 og anneksa Øvre Folldal og '\

Dovre, og var da største prestegjeldet i Sør~ Noreg. Dette året vart ~vre Folldal skilt ut, og i 1863 vart Dovre eige herad og prestegjeld. Lesja er nå delt i to kyrkjesokn, Lesja

og Lesjaskog.

l) Ferd og fest. Reiseliv i norsk sagatid og middelalder, s. 269 ff, s. 491 ff.

Ivar Kleiven: Lesja og Dovre s. 97 ff.

Op. oit. s. 92.

Norske Rigsregistranter IV s. 58, VII s. , s. 416, s. • - Statholderskabets Extraktprotokol 1642 -

1652 , s. 24, s. 178, s. 308, bind II 1642 - 1650 s.l93, bind II 1662 - 1669 s. 84.

Den vanlege inndelinga av Lesja-bygda har vore: Skogen -

4)nj

(Lesjaskpg), Mo

-!111ii;

Bygdi -

~

0

eller

Kyd~e- by~dl

^-

~[ t

^{og Kj} øremsgrendi - '-' eller • Lesjaverk, eller i bygdem let oftast berre Verket , er eit heller nytt namn, oppkome Lesja jernverk vart skipa i 1659. Men nye administrative inn- delingar i seinare tid, t.d. skulekrinsinndelinga, har gjort at dei gamle, tradisjonelle grensene ofte har vorte skipla.

T.d. omfatar nå Kjøremsgrendi skulekrins i tillegg t i l den opphavlege Kjøremsgrendi også Bottheimsgardane og Joramoen.

Dei gamle grensene blir brotne opp og utviska, og dei gamle namna møter nyare konkurrentar. Grendenamnet Mo har i seinare tid møtt sterk konkurranse frå namnet Lora. er jern- banen vart _bygd, vart stasjonen her ikkje kalla Mo, som ville vore det mest naturlege, men Lora etter elva Lora som renn gjennom ein sidedal t i l hovuddalføret. Dette stasjonsnamnet har så gått over t i l grendenamn og er i dag like vanleg som Mo. Blant dei yngre har vel Lora fått reint overtaket.1)

J r'y - /v' ~

Bygdenamnet Lesja-~ (Kj.grendi), elles ~ er av E. Liden sett saman med gl.engelsk 1æs f., urgermansk stamn

*las~o-, f., som tyder grasgang, beitestrekning og slavisk lestlsom tyder skog. nL~siar ... hade i så fall tillnærmel- sesvis samma betydelse som socken- och gårdnamnet Vinia~ nu Vinje, och har sanna suffix som detta (urg.

-~o-)."

²⁾

Magnus Olsen ser her helst ein nøytral ja-stamn, *lasja- , p.g.a. at han set ordet i samanheng med sistelekken i bygde- namnet Valdres <*Vald-les, n. 3 Ein får da ein parallell t i l namn som Bergar, Nesjar: topografiske nøytrumsord får -ar

(-ir) i pl. når dei vert brukte som propria. 4 Båe desse oppfatningane gjev reint språkleg same resultatet.5

l) Ein parallell t i l de e har ein vel i stasjonsbynamnet Otta, sentret i Sel kommune, oppkal1a etter elva Otta.

2 E. Liden: Språkhistoriskabidrag. Goteborgs hogskolas årsskrift X, 1904 s.~q.

3) M. Olsen: Stedsnavnestudier s. 113.

4) N.G., Ind1edning s. 11.

5) Jfr. Stedsnavnestudier s.113, note 2.

Den vanlege forklåringa før hadde vore å setja namnet i sam- band med ordet sjø, m., noko som måtte synast rimeleg om ein skulle tolka namnet ut frå naturtilhøva på staden utan ein utvikla språkvitskap å stø seg til. Før låg det store Lesja- vatnet og dekte heile dalbotnen. Dette vart uttappa rundt 1860. Assosiasjonen med sjø 1

har vel og kanskje

vore~år­

sak t i l sk~ivemåten Lessø(e) fe a seg utover frå andre helfta ev 1600-talet. Vaklinga var stor på 1500- og fyrste halvdelen av 1600-talet med former som: Lesszøere

(!)

(Gjen- gjerden, 1528), Lesie (Olav Engelbrektssøns jordebog, utg.

Oslo 1926 s. 59), Lessiæ (O.E. s. 92), Lessør (OoE. s. 93 , Lessie (P. Cl. Friis: Norrigis Bescrifuelse, 1613, s. 344), Lese Soegen (J. L. elff: Norrigia illustrata 1651 s.

143), Lesje (Norske Rigsregistranter s. 416), alt dette ved sida av former på -sø(e) eller -(zø(e). Men når ei

skriftform på -sø(e) hadde festa seg, måtte vel det i sin tur verka t i l at e-i slik forklåring feste seg: nLessøe har uden Tvivl faaet Navn av

hvid Leer i Bunden ²

ersøe, thi Leersøe-Vandet har en Ein kan vel såleis seia at det har voi~ ein slags vekselverknad mellom naturtilhøva og skriftformene. Denne forklåringa på bygdenamnet er det nok som rår grunnen blant bygdefolk ennå i dag.

Med omsyn t i l i~olentnamnet så kan det knytast nokre merk- nader t i l det. Hans Ross 3 ) oppgjev under oppslagsordet Les, m.: "Indvaaner af Lesja Herad. Gbr .. (Vaagaa, Lom,

Fron): Le es (kort ee), Fl. Li si, som "Nees" )! Nes (pl. Nes- j fl. St." Også Ivar Kleiven nemner ordet: ••• enno kal- lar eldre folk i Lom og Skjaak ein Lesjing eller Lesjaver for ein les. 4 ) Ein kan og nemna uttrykket

~

^som

visstnok er levande i Lom. 5 Les er i våre dagar, så vidt eg har funne ut, gått heilt av bruk, og er ikkje nytta sjølv

l Sjå t.d. Gerhard Schøning: Reise gjennem Gudbrands- dalen 75 s. 9.

2 H.F. Hjorthøy: Physisk og ekonomisk Beskrivelse over Gudbrandsdalens Frov:sti II s.l. Jfr. elles Schønings meir

"vitskapelege"måte å diskutera problemet på kontra nkrø- nikeskrivaren" orthøy.

3 Hans Ross: Norsk Ordbog s. 476.

4 Lesja og Dovre s. l.

5 Sjå Lars Ekre: Opplysningar, s. 117, note 2.

av dei eldste.

Etter oppl~sningane t i l Ross skulle vi her ha å gjera med ein mask. i- stamn: les - lisi

<

gno.*lesr - lesir,med den

, gamle kvantiteten levande. Jamvektsordet lisi, pl.

har full vokalutjamning i - i

<

e -i. Magnus Olsen har vare inne på dette foikenamnet1

)

Likso~

Finnur J6nsson meiner han at det må vera lang vokal i dette ordet: Læsir. For å få t i l eit avlydstilhøve mellom incolentnamnet og bygdenamnet set han opp ein stamn *lasi-,eldre *lesi-. Forma lesir, som O.RygJ stiller opp, finn han"··· ikke tilstedelig, man skulde af en stamme *Lasi- vente *Lasir (jfr. Danir, Valir)

~

Likevel synest det vera forma lesir med stutt vokal som høver best med lisi. Ut frå denne forma synest det vera lite rimeleg å føresetja lang vokal, i så fall måtte det ha gått føre seg eit sekund~rt kvantitetsskifte seinare, etterdi vi har fått full vokalutjamning.

Det spørs om ikkje forma lesir (med stutt vokal) likevel kan forklårast på ein rimeleg måte. Ein overgang *lasiR, nom.sg.

og *las1R, nom.pl.

>

*lesr og lesir skulle formelt vera rett, da i her står i lukka staving og dermed ikkje skulle gå t i l

~,3Jpå

same måten som

i*bati~ >

betr. Liksom typen

sta~r

^kan

seiast å ha størst frekvens i akkusativ, eller med Bengt

Hesselm~s ord: ••• ack. sg. (j~mte dat.) år som ofta den dominerande kasusformen (åtm. i sakorden) •.. n4 , kunne ein kanskje tru at folkenamn måtte ha størst frekvens i nomina- tiv (og dat.). Såleis kunne ved systemtvang i paradigmaet om- lydt form oppstå:*lasiR,nom. sg. - *lasiR, nom. pl.

>

*les - lesir. Men sjølv om ei slik løysing kan forsvarast, finst det saktens og moment som går imot, t.d. som Magnus Olsen peikar på: 5) med

incolentna~alir

^{og Danir} an omlyd?

l Stedsnavnestudier s. 113.

2) Op.ci~. s. 113, note l.

3) Sjå Hesselman&, Omljud och brytning

s.13#.

4) Op.cito s. 31.

5) Stedsnavnestudier s. 113, note l .

,_-v' "-...~-<! ~'--·'---·-·

er

t i l

nok

na berre

å

t

I

l r

det

l

:fell saman i sume i

samsvar

i

lfelle

, som av

e

re en av

ar

l seg

i

t av sec.IDe som

er

^se~svar

e

en til vore

r full

i

målføra eit strok

i

og

vest,

l som i

den a

vore

noko s

A.m. B.

men sse ⁿ

man opover

t

af den

sidste

i

ss: _l s.

s

de ve s

ve ra

ⁱ

berre

eit anna namn ⁱ a som ss kalla

fREMRE MIDTRE

me

b

er

rms som

er

b

- - - - -

^{~ ~}

- - - ^{- - -}

^~

^- - - -

^~

^{- -} - ^{- - - -}

^~

^{- - - -}

1 2

.. s ..

re .. s.

69 ..

ID

i l. I - lyEien.

en har fonologisk relevans i t • Gl. o

a ,

^{V o og}

^{JiJ6 ,}

aEij. Den meir opnet finst ikkje, utan kanskje som siste komponent i Eiiftongen ~ :~,aEij. Det vanlege er i- lyEien går attenEie på gno. lang eller stutt i •

.

a) k < gno.i: -y{;< ril5a,v. ,

)/$;

< iss,m. Den lange i- lyEien

· svarar oftast til gno.:(.

b) k < gno.i : };Nnt_ ^< finna,v. Stutt i framfor to konso- nantar kjem tit~~~leg av gno. stutt i.

c)

_i

< gno.e:

Ji/;t.:..\ ^~ekit,

:pf:pt. av

,v. , 4-f;

^<

~~t.

^,

:pf:pt. av

sitja,v.,~v)~

< legit, :pf:pt. av

liggja,v.,~)k<

slegit, pfpt. av sla,v. Desse Eiøma syner utjamning av e - i

'

/-;-~

.

i - i. Former som )iog ALVJA/ har fått vokalen lengd p.g.a.

at konsonanten har le bort (etter fyrst å ha vorte

spirant~

~~~

.)

Hi~\u~stilling

har vel så ført t:l

stutlf~rmer

som

',# , (menl1&7~).

Like eins kan høyrast

jt

^for

Jt/f ..

^Trykklett

kan og stuttformer med stutt vokal høyrast brukt: )t

'~·

..

,

§ 2. E - lyden.

a)

,b

<gno

^o

e: )Tl< ^gno

^o

tre' n., 441)/<gno. slettr' adj., h ^{j, )/ <}

gno.lettr,adj.~en

lange e- lyden ligg så høgt det rettaste kanskje haEiEie vore å skriva~.t) Det same er tilfelle med s e framfor .!:..Jf:_, elles L. Stytting av vokal har ein i }JM <

gno.bref,n.

~

1) jfr. Ekre, op.cit. s.29.

V V

b) ~ < gno. e: ~<gno .gref ,n., /}"lfAJ< gno .nes ,n. Einstavings- ord med stutt vok. i gno. held på vokalen i målførej utan å verta lægd. I eit ord som~< gno.vefr,m., er vokalen vorten lengd og lægd, kanskje analogisk etter ~tiljamningsforma

V\ V

~< gno.vefa,v. Palatale konsonantar hindrar tiljamning

.v\ u

;'/'a/ ·

^{~ 1}

t,.

i ord som~< gno.gefa,v.'

r'

^{v v (} gno.geta,vQ' At~gno.

gekk, pret. av ganga,v. Dette i motsetnad t i l

t.d!~<

, J ~"lx

gno.vera,v.,~

<

gno.stela,v. Like eins er det vel konso- nantomgjevnaden som held vokalen oppe i o~d som ~ff

<

gno.

veggr, m.,

~ <

gno .. kveld., n .. ,

~t. <

gno. renna, v.

j'f}

/v l Jv

c) h < gno. i: f::~

<

gno.. gil, n .. , AlA- < gno.. l i tr, m. , A.,l/

< gno. hli~, n. Målføret har låging av i>e i einstavingsord med gamal stutt vokal+ einskild kons .. , vidare får ein til-

jamning i jamvektsord som

J.i;/4., ^<

gno. lita, v.,

~ ^<

gno. stigi, m. (også

~

kan høyrast). I

Jwf;

^{går vok.}

attende på gno ..

i

(kvi, f.).

d) Æ/'< gno. a:

~ <

gno. fjall, n.,

l~t-v ~

^gno.

gjarna, adv.,

~ <

gno. sjaldan, adv.,

~t:_ <

gno. stjarna, f. At den progressive j-omlyden her resulterer i a>e, kjem vel av den palatale konsonantomgjevnaden, i mot-

.

^{\ /_ .}

setnad t i l t.d. ~f'Æ/ < gno. hjarta, n.. ·

e)~<

^{gno. æ:}

~t

< gno. næri, adv.,

4

< gno. nætr,

V

f .. pl .. av natt,~< nær, adv. Vok. styttinga i det sist-

nemnde ordet kjem vel av at ofte står trykklett ..

f)

,e,<

^{gno. ei:}

Jn.-e/1/1<

neutr. av brei, adj.,

~J.)/ <

neutr.

av feit, adj. Målføret har monoftongering framfor dobb. kons ..

eller kons. samband ..

§

3. Æ -

lyden.

Når det gjeld tilhøvet mellom e- og æ- lyden,skil Kjørems- grendi seg ut frå resten av Lesjao æ- lyden finst mykje oft- are i Kj.grendi enn i Lesja- målet elles. Lesja

7

Kj.grendi har ikkje så mykje låging av e

>

æ, derimot er det ofte over-

gang æ

>

^e.

a)

æ

< gno.æ:

M<

gno.læt, pres.sg. av låta,v.,

fæ.

< gno.

fæ, pre s • sg. av fa, v. ,

Jil

< gno • tær ,pl. av , f. ( e 11 er og pres. av gno.taka,v.) Gno.æ er som regel representert i mål- føret av

æ ,

medan Lesja 7 Kj. grendi her har æ

>L : }ij , fl ,

) [ o.s.b. Kj.grendi fylgjer her resten av Nord-Gbr., medan

Lesja~ Kj.grendi skil seg ut •

...,'- Vv\ v v\.}

b) ~ < gno.e:~< gno.vera,v.,~ < gno.skera,v., ~<

gno.reka,v.

,ø,,/,JJ,<

gno .. sekkr,m.

,ki1Je<

gnoo bekkr,m.

,~

^<

gno.hestr,m.,~< gno.nebbr,m.,~<

gno.berg,n.,

~~

gnooerfa,v. Svært vanleg er det at æ- lyden har sitt opphav i gno .. stutt e, som har fått overgang til~ ved låging eller tiljamning (jfr .. likevel § 2,b)o Derimot har gamal stutt e

halde~ykje

betre i Lesja 7 Kj egrendi:

~'ieA_,m., j,e,~

^,m.,

A - /1 l) ~A ~ ^} ...,\1_ . ""'

,m. , /I"U/f.r'fY ,m., ~ , m., "._c,~, v., ///f4(Jv, v., men

/_ " v \ . / L-\

am r r og ?t: får ein likevel e >;;e: ~ ,v., ~,v.,

~,n. ~,adv.

Lengjing_ av vok. har ein

i~<

^gno.

ber,n. ,~< gno.ve~r,n., /l)de/lr < gno.vefr,m. (Lesja .;.. Kj .- grendi:

1/iVv- )

o

c)

æ

^<

gno.~: ~<

gno.her,adv.

'~1)1

< gno .. rettr,adj o' men ~1/1 <gno. slettr, adj

.(fft§

2, a).

l ... ) ~- ~ \./\ _ ^v \f

d)

æ<

^gno.i: ~< gno.biti,m.,~< gno.lifa,v.,tVieHv<

Æ':an / ~ Jy~/J .

gno.vita,v.,/~·v-f-~ (og/~r~~~) < gno.stigi,m.,Lesja ~ Kj.-

grendi har her

~

^,

~

^,

~

^,

~

e)

æ

< gno.a:

~<

gno.par,advo, Elles er det lite over- gang a

>Je..

§ 4o Y - lyden.

a)

lf ^<

^gno

^.;t:

^~< gno .myr, f o

b) < no.

:~t<

gno.lykkja,f.,Jm' < gno.bygg,n. y-en i ålføret går Oitast attende på gnoo lang og

y,

men andre overgangar finst og.

c)

f:<

^gno.u:

^~<

gno.sunnan,adv.,

~f

< gno.tunna,f., Det vanlege er elles at u framfor gamal nn står ubrigda:~<

gno.munnr,m.(jfr.§b,b ), medan overgangen u>

1

synest vera sjeldan.

§

5.

Ø - lyden.

Det er nok i mål:føret såpass skilnad på vokalkvaliteten i

t.d.~< gn~.sætr,adj.,~-

^Grøna

~lvenamn), og~<

gno.øx,f.

,);8-1

<gno.kj9t,n., at det er rettast å markera det med ulike teikn (Ø

1

ri ) •

a) Ø< gno.æ:

JrAt-

^<

gno.hæna,f.,~t.

< gno.sækja,v.,

~t

<

gnoosnæri,n. Den lange ø- lyden går for det meste

attende på gamal æ, og det rettaste er nok å skriva

Ø

^for

denne lyden. Framfor kakuminalar finst ein variant som er

noko djupare, og i surne ord må det vera rett å skriva

æ :

}uel ^<

·gno .. hylr, m .. (jfr. §

5, ~ ) •

Framfor

~JI.

kan og den

st~tte

ø-lyden få denne

tro~e

kvaliteten:

~~ <

gno.

sætt, adj. neutr. sg .. ,

~ ~ < blæ~t,

^{pfpt av}

blæ~a,

^v.

(men jfr. §

5,

bog d).

' J.L~

b)

Ø <

gno ø:

M~t. <

gno. søkkva, v.,

1fØ /7'/[ <

gno.

hrøkkva, v. Den stutte ø-lyden i målføret er t i l vanleg noko opnare enn den lange, og ein kjem vel nærast det rette om ein skriv

O

for denne. Framfor

~~

held likevel stutt ø seg treng, sjølv om han går

atte~å

gno. ø, slik døma

framføre viser ( men

~.(J-Ii/-t_ - Mit/-

^av

^{_/.;-Ø~ [ ,}

^v.)

c) O

<

gno. ø:

~<

gno. øx, f.,

ÆTrl-E. ^<

gnoo øfri, adv.,

~< gno. kømr, pres. av koma, v., ~

<

gno. søfr,

p~~~.-av

sofa, v. Som nemnt før er nok

o

det rettaste teiknet for den stutte ø-lyden (sjå likevel framføre §

5

a og b).

d)

O <

gno. æ:

~[ ^<

gno. dæma, v.,

~[ ^<

^gno.

stærri, kompe av storr, adj. Der gno. æ er vorten stytt, er han t i l vanleg representert av~ (jfro likevel§

5,

a).

e)

O < ~o.

^9:

~-~ <

gno. bj9rn, m.,

);4/ ^<

gno. kj9t,

n.,

~ ^<

gno. kj9rr, m.,

~ ^<

gno. tj9rnbf.,

alle med progressiv j-omlyd. Det same har ein i ~

<

gno. smj9r, no Framfor kakuminalane

~

^og

;t

kan vok. få

dn noko djupare kvalitet, dessutan

e~

.han ofte lengd:

~

<'

gno. 9rn, m.,

~ ^<

gno. mj9l,

n~, lfæ! _"<

gno.

fj~l,

f. Stutt vokal kan og høyrast her:

fpl , ^~'of •

^Lang

eller stutt vokal her synest ikkje a grunna seg på noko generasjonsskifte, men det er heller så at

f)

O<

gno. y:

~ ^<

gno. klyf, f .. ,

~-fe ^<

gno .. myk, f.,

~

<

gno. fyl, n .. Gno. stutt y har vorte lægd i einstav-

lngsord med stutt vok.

+

einskild kons. Det same gjeld i

jamvektsord som ..

~ ^<

gno. flytja, v.,

~ ^<

^gno.

brytja, v.,

~ <

gno. smyrja,

v.

Framforj har ø-lyden ein noko djupare klang, iallfall når han er lang, enn den vanlege lange, trange (Ø ) :

JuR1 . ^<

gno. hylr, m. ,

,.æJ . <

gno ..

ylr, m .. , samstundes som han ofte er lengd (jfr.

§ 5,

e). Er ø-lyden stutt, synest det vanskeleg å høyra nokon skilnad:

.ff, ^a/w.

g)

O <

gno. i:

~ ^<

gno. skilja, men

!Vii!-t ^<

^gno.

v., ~

<

gno. stir~r, adj .. (jfr. §

5,

e og f.). Her har vok. vorte labialisert og så lægd.

h)

O <

gno. o:

~ ^<

gno. mjolk f. Utanom der ein j står føre vokalen,

e~"fet; ~vært

sjeldan at det finst døme på over- gang gno. o eller 9

> O ..

Døme er:

~ <

gno. troll, n.,

l~ ^l

Å.«YJ;.j;);/

6

/~~

<

gno. sollr, m. I ordet

jv·----,v

er det gno.

som ligg t i l grunn: j6nsvaka, f.

~

i)

O <

gno. a:

~[. <

gno. hjalpa, v.,

~ <

gno. jarn, n.

Desse døma

syne~

Jrogressiv j-omlyd av

6 >O ,

etter a har vorte runda og lengd.

.. o

j) O

<

gno. e:

y-a?J-<

gno ~ re fr, m. Konsonantomgj evnaden ver- kar her t i l at e vert labialisert.

k

O <

gno. ey:

~t, FJt,

pret. av løysa, v. og

fløyma, Vo Monoftongering har ein framfor lang kons. eller kons. samband. 1

) (jfr ^o §

2; f . ) .

§6.

U - lyden.

a) W < gno

u: Jria<

^{gno o bru, f o} Det er det vanlege gno.

u

er representert avMV i målføret (men jfr.

§ 7,

c.)

b) Ml< gno. u: Svært ofte er og gno. stutt u representert av )...(;i målføret, det gjeld framfor konsonantar som: bb, , gg,

kk, 11, mm, pp, rr, tt, rk, rt,tC, ks:

~[.,

< gnoe

\ -

.

bi, m.,

~~t

\< gno. rudda, pret. av

ry~ja,

v., lånordet lugg, m.,

ikfi{, ^<

gno. skuggi, m.,

h1.Je/e ^<

gno. bukkr,

m., /!yUJ,_lik[:1",

n., ~ <

gno.' fullr, j.,

~

adj.,~<

gno. purr,

adj.,~[<

gno. purka, v,

~J,j/ ^<

gno. stut\r, adj.,

--u"'ff<

gno. upp,, .,

~

< gno. burt, advo,

~E ^<

gno. uxi, m.,

~t ,

^{f .. ,}

~ . <

gno. ulfr, mo u-lyden framfor

~

^~ tykkjest nok vera noko mindre spiss enn vanleg trong u, men skilnaden er ikkje

så stor at det kan vera naudsynt·å markere det med ulike teikn.2

) Heller ikkje framfor opphavleg nn vert

u

lægd:

~

<

gno. munnr, m., ~ < gno. grunnr, adj.,

~ <

gno. brunn,

n.-~jfr. § ^7,

d.) Likevel heiter

~~ ^<

gno. sunnudagr, m.

c) Ø< gno. 6:

r ^<

gno. pj6fr, m.,

~ ^<

gno. spj6t, ne Etter j med Kons. framføre får ein stundom denne overgangen,

d)

w<

<

gno.

<

^gno.

l ~\ ...

gno. 9: Ved jamning kjem ofte Ak av gno. 9: ~~~

d;;~J. Jv~F

h9fu<'r, n., ,_,

7 ___

₇

^<

gno. st9pull, m., ~ .

d9gura-r, m.

l) Til skilnad frå Lomsmålet, som synest ha monoftongering berre framfor m

+

kons., sjå Ekre, Opplysningar s. 36ø 2

Å

snakka om "to slags u-lyd i målføret, slik Karl Bjørset gjer, tykkjest vera å ta for sterkt ie Sjå: Syd- Lesje- og Nord-Dovre-målets lyd- og formlære, ^Se 4o

e

lik~

^j

Ah'f< ^f.(

. x;;/; _{< ~·}

sorn i

>

o • •

c

^{' /} ·~""

k

> > M

^•

i

Mr.

^{a, V",'}

l former i

d

lir

⁾

^MJ

⁾

o: gno.

a)

~ ^<

^rr, • roa v.,

/Mf ^<

^{holl, - ot<}

....

1"'

:i:)

/ll'-fJ /}

.-ottr: ;7~.

-vi ^<

o

'

^er

6 >

o.. ( men jfr", § 6, c

b)

~<

1M ^<

^n.

er

i ski og i p

l

~~-

AJ-'fl7'"t

^{o • s • b •}

<

gno ..

..

^L:'~_

l/" ..

~\

J

c

( elles

1 ) 2

3

.

~t,

,

f f f

'i 1-t

u.> ,

.li), j

o.

.. brot n .. , .. +

.. -grendi seg

~ l~ , o",s ....

s"' 31 ).

rmer

som

borit ( o.s.b. ) •

j . og

er 6,a

ebokifs ..

5 ..

..

l&

d

er

_o

på

• u.

₊

nant ve : );.of <

^{5'n0 •} _1J

~ ^<

^{' rr}

~<

^{' m. ' /J11,qn} ,_/

^< • munr, m. Framfor

r_~<

vert

og u t i l

o,

doww<

e

~ I

6

b ),

( j

7,b er berre

1

o,

re

av sja ~

Mu;_1 ,_ ^n., f.iJ

i

ft~t< ^<

^gno.

o saman:

• er

ved

da av /}11.))'--/:

v

o

~<

treslaget er

o l

t i

sida av

'

men

on.

m.

r p

• ( jfr. her

. ~'rjt

r nk:

v

f • ' (/Jif1)1/

<

.t F ^<

• q (

'f.,Pt;

' m ..

som ^ord.,

~og

.. ( j .. § 7 b .. av

. ' tmOi

e vel

o i

v'

same

som ;YJ1ffW, f

t er

s e

eit d

å _ (o t.d. i

-r . r

'2 t.d.

i

f& ^<

gno. fors,

o

~l

^o

b ^.:1 (,?V ( gno ^e

m.' ~

( ⁸ barn, n .. ' ()AJ ' p o haT t

"

r av a

c

Ji Jik

^1'-

^<

^gno.

c) r f.

d) /))< gno. ^o:

Jd ^1.)1

^{(gllO • dot}

_' ^{m., )ei~} l'f<

ri~ <

^r

el les

er i av den

~ ( j

.

^og

^{§ 7}

^{b ..}

^).

e _{.. fars, .. ' rc~4f}

J~J <

}e;;-(4 ^<

gno. kollr, rn, .,

~

^gno.

r

m.

men

å

7,b

f)

g)

2 <

^{gno. a:}

~<

a - a og o - a

h

<

^{fli b}

.. '

'm., ~

.. bqrkr, m ..

• b

' m.. (

' v. J.

j~/JX

v\ v /J/IVF.(

(lA(

~

^{( • EO}

utj t i l

u- a> '(

^{i o}

~<gno.

V ^{m •}

erre ein a - i

'

^{n ..}

);in

av

o

<gno .. o

d ^{G ) e}

f .. '

v ..

e

!~

.. ::\

som

prrnf

f