FYLKESMANNEN
I SOGN OG FJORDANE
TILSYNSRAPPORT
SKULEN SITT ARBEID MED ELEVANE SITT PSYKOSOSIALE MILJØ
Årdal kommune Tangen skule
2013
Dato: 25.06.2013
Innhald
1. Tema for tilsynet: Skulen sitt arbeid med elevane sitt psykososiale miljø ... 3
2. Gjennomføring av tilsynet ... 4
3. Fylkesmannen sine vurderingar og konklusjonar ... 4
3.1 Førebyggjande arbeid og internkontroll ... 4
3.2 Det individuelt retta arbeidet ved skulen ... 8
3.3 Brukarmedverknad ... 11
4. Pålegg om endring ... 14
5. Oppfølging av tilsynsresultata – krav om eigenerklæring om at lovbrota er retta ... 14
6. Klage ... 14
Vedlegg 1 Oversyn over innsend dokumentasjon ... 16
Vedlegg 2 Oversyn over dei som er intervjua ... 17
Vedlegg 3 Rettslege krav ... 18
1. Tema for tilsynet: Skulen sitt arbeid med elevane sitt psykososiale miljø
Det blir gjennomført felles nasjonalt tilsyn i 2013 der temaet er skulen sitt arbeid med elevane sin rett til eit godt psykososialt miljø, jf. opplæringslova kapittel 9a. Hovudregelen for tilsynet er § 9a-1, og dei andre reglane som er kontrollerte, må sjåast i lys av denne. Tilsynet er likevel avgrensa til berre å gjelde skulen sitt arbeid med det psykososiale miljøet.
Det rettslege utgangspunktet for tilsynet er delt inn i tre hovudkategoriar:
Det førebyggjande arbeidet ved skulen - § 9a-4, jf. § 9a-3 første ledd.
Det individuelt retta arbeidet ved skulen - § 9a-3 andre og tredje ledd.
Skulen si plikt til samhandling og involvering med ulike råd og utval (brukarmedverknad) -
§§ 9a-5, 9a-6 og kapittel 11.
Opplæringslova § 13-10 om forsvarleg system og § 9a-4 om internkontroll Det er ikkje ført særskilt tilsyn med opplæringslova § 13-10 andre ledd i dette tilsynet.
Opplæringslova § 13-10 andre ledd er ein overordna regel som pålegg skuleeigar å ha eit forsvarleg system for oppfølging av alle lovkrava. I tidlegare tilsyn har det vore stort fokus på
internkontrollsystemet i kommunane. I det felles nasjonale tilsynet i 2013 er det internkontrollen ved kvar enkelt skule knytt til elevane sitt psykososiale miljø det blir ført tilsyn med. Kravet til internkontroll i samband med dette er særleg regulert i opplæringslova § 9a-4, jf. § 9a-3 første ledd.
Kommunen sitt ansvar
Sjølv om opplæringslova legg ansvaret på skuleleiinga for den daglege gjennomføringa og
etterlevinga av dei kontrollerte reglane, er det kommunen som har det overordna ansvaret. Det er kommunen som skuleeigar som må syte for at skuleleiinga ved kvar skule etterlever krava og pliktene i lova, og at dei tilbyr dei tenestene og aktivitetane som lova omtalar.
Oppfyllinga av elevane sin rett til eit godt psykososialt miljø skjer på skulen. Det er skuleleiinga og dei tilsette som i det daglege må arbeide for eit godt skulemiljø. Kommunen som skuleeigar er likevel øvste ansvarlege for at pliktene etter kapittel 9a blir oppfylde. Dette inneber at det er
kommunen som er ansvarleg for oppfylling av elevane sine rettar sjølv om det tilsynet har undersøkt har vore handlingar som skjer i skulen. Kommunen er derfor adressat for eventuelle pålegg om endring i samsvar med opplæringslova § 14-1 tredje ledd.
Føremålet med tilsynet
Det overordna målet med tilsynet er å rette fokuset mot og styrkje arbeidet med det psykososiale miljøet ved skulane og skulane si evne til å førebyggje og handtere krenkjande åtferd. Gjennom kontroll med om skulane følgjer lovkrava på dette feltet, skal eventuell lovstridig praksis avdekkjast.
Gjennom pålegg om endring skal slike forhold rettast opp.
Eit godt skulemiljø er ein viktig innsatsfaktor for ein god skule og for realisering av
føremålsparagrafen i § 1-1 i opplæringslova. Manglar ved skulemiljøet kan føre til mistrivsel blant elevane, og det vil kunne ha direkte innverknad på læringsutbytet deira.
Dei overordna føremåla med det felles nasjonale tilsynet er å:
sikre at skuleeigarar og skuleleiarar driv eit aktivt og førebyggjande arbeid for å sikre elevane eit godt psykososialt miljø
sikre at skuleeigarar og skuleleiarar syter for at dei tilsette på ein tilfredsstillande måte handterer krenkjande åtferd som dei får kunnskap eller mistanke om
sikre at skuleeigarar og skuleleiarar syter for at elevar, foreldre, råd og utval blir involverte og engasjerte i skulemiljøarbeidet
Det blir presisert at tilsynsrapporten ikkje gir ei heilskapsvurdering av skuleeigaren og skulen. Rapporten omhandlar berre resultat knytte til det temaet som er valt for det felles nasjonale tilsynet i 2013.
2. Gjennomføring av tilsynet
Etter opplæringslova § 14-1 andre ledd har departementet heimel til å føre tilsyn med offentlege skular. Denne retten er delegert til Fylkesmannen. Fylkesmannen skal ha tilgang til skuleanlegg og dokumentasjon.
Tilsynet har vore utført ved å hente inn og vurdere dokumentasjon, skriftlege utgreiingar og munnlege opplysningar.
Det er skulen som etter lova pliktar å sikre at den enkelte eleven får oppfylt retten sin til eit godt psykososialt miljø, jf. § 9a-1 og § 9a-3 første ledd. Skulen vil her seie: skuleeigar, skuleleiinga og dei tilsette ved skulen.
Gangen i tilsynet
Varsel om tilsyn med pålegg om å sende inn utgreiing og dokumentasjon til kommunen og skulane datert 09.01.2013
Mottak av dokumentasjon og utgreiing frå skulen 12.03.2013
Dagsorden for tilsynet i brev datert 09.01.2013
Formøte/opningsmøte 23.04.2013
Intervju/samtalar 22.04.2013 og 23.04. 2013
Varsel om vedtak og førebels rapport datert 30.05.2013
Sluttmøte 06.06.2013
Frist for tilbakemelding om varsel om vedtak og førebels rapport 24.06.2013
3. Fylkesmannen sine vurderingar og konklusjonar
Det er informert nærare om dei rettslege krava og kva dei inneber i formøtet/opningsmøtet 23.04.2013. Dei rettslege krava er tekne med i vedlegg 3 til denne rapporten. Vi viser også til rundskrivet frå Utdanningsdirektoratet om elevane sin rett til eit godt psykososialt miljø, Udir-2- 2010.
3.1 Førebyggjande arbeid og internkontroll
For å oppnå eit godt psykososialt miljø er det ein naudsynt føresetnad at det blir drive eit
førebyggjande arbeid som skal forhindre uønskt/krenkjande åtferd. Dette inneber at skuleleiinga må ha ei ”føre var”–haldning til eventuelle situasjonar og utfordringar som kan oppstå i skulekvardagen, og som kan ha negativ innverknad på elevane sitt skulemiljø.
Rettslege krav
Det rettslege utgangspunktet for tilsynet sin kontroll med det førebyggjande arbeidet ved skulen finst i opplæringslova § 9a-4, jf. § 9a-3 første ledd. Skuleeigarar og skuleleiarar skal arbeide
førebyggjande for å forhindre at uønskt åtferd oppstår. Det førebyggjande arbeidet skal vere aktivt, systematisk og kontinuerleg. Reglane presiserer plikta skulen har til å sikre at elevane sin rett etter
§ 9a-1 blir oppfylt. Sjå også vedlegg 3.
Dokumentasjon og vurdering
I samband med Tangen skule sitt førebyggjande arbeid og internkontroll, har Fylkesmannen fokus på følgjande område:
Kan skulen dokumentere korleis ein jobbar med det førebyggjande arbeidet?
- Skulen har eit ordensreglement, sist revidert av samarbeidsutvalet og skulemiljøutvalet 11.06.2012.
- Tangen skule laga plan for arbeidet med trivsel og tryggleik for elevane i 2003. Planen inneheld eit årshjul for førebygging og avdekking av mobbing.
- Skulen har utvikla og teke i bruk ulike skjema i det førebyggjande arbeidet, t.d.
samtaleskjema som skal nyttast i dialogen mellom elev, føresette og skulen. Eitt av punkta i skjemaet krev at partane snakkar om tema i kapittel 9a i opplæringslova, både med omsyn til det generelle skulemiljøet og eleven sitt skulemiljø. Lærar, elev og føresett skal skrive under på at temaet er diskutert. Døme på andre skjema som skulen har utvikla er varslingsskjema i høve eleven sitt skulemiljø og skjema for å fatte
enkeltvedtak.
- Skulen gjennomfører trivselskartleggingar blant elevane i forkant av elevsamtalane kvar haust. Det er eitt skjema for 1.-2. klasse, eitt skjema for 3.-4. klasse, samt eit meir generelt skjema for eldre elevar.
- Elevundersøkinga vert gjennomført for 7. og 10. klasse.
- Skulen har tre team fordelt på lærarane i alle klassane (1.-4. klasse, 5.-7. klasse og 8.- 10. klasse). I tillegg er det eitt team for SFO-tilsette og eitt team for assistentane. Teama har møte ein time kvar veke og trivsel og tryggleik for elevane skal vere fast sak. Rektor får referat frå møta og vurdere om det skal setjast i gong eventuelle tiltak. Denne rutinen gjeld og dei vekentlege møta i plangruppa (alle teamleiarane) på skulen.
- Skulen har saman med andre partar i kommunen signert Manifest mot mobbing som gjeld i perioden 2011-2014.
- Opplæringslova kapittel 9a er fast tema på møta i skulemiljøutvalet (SMU) og som informasjonssak i møta til foreldrerådet sitt arbeidsutval (FAU).
- Skulen samarbeider med helsesyster og ungdomskontakt i kommunen i det førebyggjande arbeidet.
Har skulen sett seg skriftlege mål for skulemiljøet?
- Det er formulert mål for skulemiljøarbeidet i Plan for tryggleik og trivsel på Tangen skule.
Desse måla er forankra i skulen si pedagogiske plattform og kjem visuelt til utrykk gjennom plakatar som er slått opp inne i skulebygninga. Måla seier m.a. at alle skal trivast, ha respekt for kvarandre, tolerere ulikskapar og ikkje mobbe ved Tangen skule.
Kan skulen dokumentere korleis ein evaluerer arbeidet med skulemiljøet?
- Kommunen har rutine for to dialogmøte med skulane i året. Rutinen er datert 21.02.2013 og opplæringslova kapittel 9a og kapittel 11 skal vere tema på haustmøta i oktober kvart år. I pkt. 4.3.5 i rutinen gå det fram at skulemiljøarbeidet skal evaluerast og skulen skal leggje fram dokumentasjon for korleis skulen følgjer opp observasjonar som vert gjort
gjennom kartlegging, observasjonar og samtale. Fylkesmannen oppfattar det slik at dialogmøta til dels har vore gjennomført tidlegare, men at kommunen på ny tek tak i denne møtearenaen gjennom den oppdaterte rutinen.
- Kommunen har ein skriftleg rutine for å fatte enkeltvedtak etter opplæringslova kapittel 9a. Rutinen gjeld begge skulane i kommunen og er etablert for å sikre informasjon til skuleeigar om skulane sitt arbeid med enkeltvedtak som gjeld elevane sitt fysiske og psykiske skulemiljø. Kommunalsjefen skal ha m.a. ha kopi av alle enkeltvedtak og klager på området. Rutinen er ein del av kommunen sitt system for å vurdere om krava i
opplæringslova og forskrifter blir oppfylte, jf. opplæringsliva § 13-10, andre ledd.
- Kommunen har rutine for å opplyse om tal enkeltvedtak etter opplæringslova kapittel 9a i den årlege tilstandsrapporten Melding om grunnskulen. Denne informasjonen går fram av sist Melding til grunnskulen, datert 07.01.2013.
- Evaluering av skulemiljøet og skulemiljøarbeidet skal vere fast sak på alle teammøta kvar veke. Temaet skal og vere sak på dei vekentlege møta i plangruppa.
- Rektor samtalar med kvar tilsett i den årlege medarbeidarsamtalen om opplæringslova kapittel 9a. Temaet er mellom anna skulen sitt arbeid med rutinar, ansvar og oppfølging på området. Det individuelle arbeidet og eventuelle tiltak ved skulen skal og diskuterast.
- Skulen skal evaluere ordensreglementet årleg, og det går fram av referat i frå samarbeidsutvalet at reglementet har vore oppe som sak dei tre siste åra.
-
Kan skulen dokumentere korleis dei skaffar seg kjennskap til den einskilde elev si oppleving av skulemiljøet?
- Tangen skule nyttar skjema for trivselskartleggingar. Kvar elev skal svare på dette skjemaet i forkant av foreldre- og elevsamtalane kvar haust.
- Skulen gjennomfører elev- og foreldresamtalar vår og haust. Partane skal signere på at dei har snakka om tema i kapittel 9a i opplæringslova, både med omsyn til miljøet i klassen og eleven sitt skulemiljø.
- Skulen gjennomfører Elevundersøkinga for 7. og 10. trinn.
- Trivsel og tryggleik skal vere fast tema på vekentlege teammøte. Det vert laga referat frå desse møta.
- I Plan for tryggleik og trivsel ved Tangen skule er godt tilsyn med elevane sett opp som eit tiltak for å førebyggje og avdekke mobbing. Det går fram av intervju at dei tilsette diskuterer om det er særlege område dei må følgje med på (t.d. garderobeanlegget) og at skulen justerer vakthaldet i forhold til årstid og behov, t.d. på dagar der det har kome mykje snø.
- Dei tilsette har på seg eigne vestar under inspeksjonen, slik at dei skal vere lette å identifisere for elevane.
Kan skulen dokumentere korleis ein følgjer opp observasjonar som er gjort gjennom kartlegging/observasjonar/samtalar?
- I Plan for tryggleik og trivsel ved Tangen skule er det skissert ein framgangsmåte dersom mobbing blir oppdaga/meldt på Tangen skule. Denne framgangsmåten gjeld og ved observasjon av krenkjande ord eller handlingar.
- Skulen har laga ei rutine for oppfølging av varsling. Det er utvikla eit eige
varslingsskjema som skal nyttast dersom tilsette har mistanke eller kunnskap om krenkjande ord eller handlingar. Den einskilde lærar skal vurdere om skuleleiinga skal informerast, men ved tvil skal skuleleiinga alltid varslast. Rutinen kring bruken av varslingsskjemaet er ikkje skriftleggjort.
- Rektor skal ha referat frå alle teammøta til det pedagogiske personalet. Rektor skal gjere tiltak straks dersom det er naudsynt. Det er laga mal for møtereferat frå desse møta.
- Resultat frå Elevundersøkinga skal presenterast i skulemiljøutvalet, vidare vert det tatt opp med den aktuelle klassen. Resultatet skal og omtalast i kommunen sin årlege tilstandsrapport Årsmelding om grunnskulen.
Er det klargjort kven som har ansvaret for å gjennomføre tiltaka knytt til det førebyggjande arbeidet?
- I Plan for tryggleik og trivsel ved Tangen skule er det sett opp ei rekkje tiltak for å førebyggje mobbing ( og krenkjande ord eller handlingar). Planen avklarar langt på veg kven som er ansvarleg og det går fram av intervju at det ikkje er uklårt for dei tilsette kven som er ansvarleg for dei ulike tiltaka som skulen set i verk. Rektor har det
overordna ansvaret, men i praksis er mykje av den daglege gjennomføringa delegert til kontaktlærarane. Rektor og inspektør følgjer opp aktivitetane.
Er skuleleiinga involvert i den daglege gjennomføringa av det systematiske skulemiljøarbeidet?
- Rektor deltek jamleg på alle fem teammøta, på faste morgonmøte med heile personalet og i møte med plangruppa (alle teamleiarane). Elevane sitt skulemiljø skal vere tema på desse møta.
- Rektor meiner det er låg terskel for dei tilsette med omsyn til å ta kontakt med leiinga ved skulen. Dette vart stadfesta gjennom intervju med dei tilsette.
Kan skulen dokumentere korleis dei har definert kva som vert sett på som krenkjande åtferd?
- Det går fram av intervju at Plan for tryggleik og trivsel ved Tangen skule gjeld for arbeidet med uønskt åtferd og krenkjande ord og handlingar.
- I planen står det døme på negative handlingar som ikkje blir tolerert, t.d. fysiske åtak, verbal trakassering, negativt kroppsspråk, utestenging, øydelegging av andre sine eigedelar eller negativ åtferd hos eleven sjølv som fører til reaksjonar hos andre elevar.
- Det kom fram i intervju at dei tilsette med jamne mellomrom diskuterer definisjonen på krenkjande åtferd i samband med registrering av merknader i forhold til orden og åtferdskarakterar.
- Skulen har eit prosjekt i klasseleiing og dei tilsette har i samband med dette diskutert kva som fremjar positiv åtferd. Det kjem fram i intervju at dei tilsette jamleg nyttar
kvarandre som diskusjonspartnarar.
- Skulen har ein medveten strategi når det gjeld arbeidet med trivsel for elevane. Eitt av tiltaka er at lærarar frå ungdomssteget startar med elevar på mellomsteget, slik at same lærar kan følgje elevane over ein lengre periode.
- Det er lagt opp til eit regelmessig samarbeid med SFO når det gjeld førebyggjande arbeid med elevane. Rektor deltek m.a. fast på møte med SFO-teamet og det er drøfta felles reglar.
Kan skulen dokumentere korleis dei tilsette, elevane og foreldra vert gjort kjende med kva skulen ser på som krenkjande åtferd?
- Ordensreglementet, datert 11.06.2012, er utarbeidd av foreldra og elevane i samarbeid med skulen. Ordensreglementet er handsama i SU og SMU seinast 11.06.2012.
- Skulen orienterer om kva dei ser på som krenkjande åtferd på foreldremøta kvar haust.
- Krenkjande åtferd er eit tema i samband med elevsamtalen, der elev, foreldre og tilsette signerar på at dei har snakka om tema i kapittel 9a i opplæringslova.
- Det kom fram gjennom intervju at dei tilsette opplever at det er ei felles forståing mellom skulen og foreldra om kva som er akseptabel oppførsel.
- Det går fram av møtereferat 14.01.2013 at SMU og FAU har fått orientering om relevant informasjon som ligg på skulen si internettside. Her er det m.a. lagt ut
Utdanningsdirektoratet si elev- og foreldrebrosjyre om det psykososiale skulemiljøet til elevane og informasjon om kva ein skal gjere dersom ein ønskjer å be om tiltak eller klage på skulemiljøet.
Vurdering
Tilsynet har fokusert i kva grad skulen sine planar og rutiner vert etterlevde i praksis og om skulen har dokumentert at planar og rutiner vert evaluerte.
Det går fram av intervju at dei tilsette er godt kjende med Plan for trivsel og tryggleik ved Tangen skule, at dei har jamlege samtalar om kva som blir sett på som krenkjande åtferd ved skulen og at skuleleiinga er lett tilgjengeleg og involvert i den daglege gjennomføringa av det systematiske skulemiljøarbeidet.
Når det gjeld evaluering av det førebyggjande arbeidet kjem det fram i intervju at det primært skjer løpande i vekentlege møte. Skulen har lagt fram Plan for trivsel og tryggleik som sist var evaluert 18.11.2004 og planlagt evaluert hausten 2005. Skulen har utvikla systemarbeidet sitt etter den tid, men har ikkje systematisk evaluert planen. Planen gjeld til den vert forandra. Ordensreglementet ved skulen vert evaluert kvart år. Det er og lagt opp til evaluering av arbeidet med kapittel 9a i samband med medarbeidarsamtalen kvart år.
Kommunen har rutinar for årleg evaluering av skulemiljøarbeidet og krav om dokumentasjon av korleis skulen følgjer opp observasjonar. Det går fram av intervju at skulefagleg ansvarleg er aktiv når det gjeld å etterspørje informasjon gjennom dialog med skulen.
Fylkesmannen finn at skulen er aktiv når det gjeld det løpande evalueringsarbeidet, men at det systematiske arbeidet med evaluering av planar og rutinar kunne ha vore meir tydeleg definert i skulen sitt styringssystem, t.d. gjennom eit årshjul for evaluering.
Når vi ser skulen sitt system i samanheng med kommunen sin nye rutine for dialogmøte med vekt på evaluering av skulane sitt arbeid med kapittel 9a, meiner vi at kommunen og skulen har eit forsvarleg system for evaluering.
Fylkesmannen sin konklusjon
Årdal kommune – Tangen skule har dokumentert godt nok at skulen tek i vare dei rettslege krava som gjeld for det førebyggjande arbeidet og internkontroll.
3.2 Det individuelt retta arbeidet ved skulen
Det førebyggjande arbeidet må sjåast i samanheng med det individuelt retta arbeidet ved skulen.
Det er viktig for oppfyllinga av krava i opplæringslova at dei førebyggjande tiltaka som blir planlagde, blir etterlevde i praksis.
Skulen si plikt til å gripe inn når det oppstår forhold som er krenkjande for éin eller fleire elevar, følgjer hovudsakleg av § 9a-3, andre og tredje ledd. Opplæringslova oppstiller særskilte plikter for skulen knytte til det psykososiale miljøet og gir eleven og foreldra særskilte rettar knytte til
saksbehandlinga ved skulen. Ved å kontrollere korleis skulane etterlever dei konkrete pliktene i § 9a-3 andre og tredje ledd, vil tilsynet kunne medverke til å sikre at skulane i praksis arbeider for å fremje elevane si helse, trivsel og læring.
Rettslege krav
Skuleeigar, skulen, rektor og alle tilsette pliktar å sikre elevane sin individuelle rett etter § 9a-1 gjennom individuelt retta arbeid. Det individretta arbeidet ved skulen er regulert i § 9a-3 andre og tredje ledd i opplæringslova. Reglane presiserer at alle som er tilsette ved skulen, har ei
handlingsplikt som inneber plikt til i å gjere undersøkingar, plikt til å varsle rektor og plikt til å gripe inn når det er naudsynt og mogleg. Vidare blir skulen pålagd å behandle oppmodingar frå elevar eller foreldre som gjeld det psykososiale miljøet, etter reglane om enkeltvedtak i forvaltningslova.
Sjå også vedlegg 3.
Dokumentasjon og vurdering
Dokumentasjon og vurderingar av det individretta arbeidet baserer seg i stor grad på intervju med tilsette. Samtaler med elevar og foreldre har òg vore ei viktig informasjonskjelde.
Er dei tilsette gjort kjent med si handlingsplikt1?
- Skulen har hatt møte der kommunalsjefen har informert om handlingsplikta til alle tilsette (5. september 2011).
- Handlingsplikta er tema på planleggingsmøte for det pedagogiske personalet før skulestart kvar haust.
- Tilsette vert minna om handlingsplikta gjennom dei vekentlege teammøta.
- Handlingsplikta vert minna om i samband med den årlege medarbeidarsamtalen.
- Rektor har samtale med alle nytilsette der kapittel 9a i opplæringslova er eit sentralt tema.
- Reinhaldarane er orienterte om handlingsplikta.
- Det vert stadfesta i intervju at dei tilsette har fått informasjon om handlingsplikta på personalmøte.
Undersøkjer dei tilsette krenkjande åtferd når dei har mistanke eller kunnskap?
- Det vert stadfesta gjennom intervju og samtalar at dei tilsette undersøkjer krenkjande åtferd når dei har mistanke eller kunnskap.
Kjenner dei tilsette til innhaldet i handlingsplikta?
- Omgrepet «handlingsplikt» slik dette kjem fram i opplæringslova § 9a-3, andre ledd vert vanlegvis ikkje nytta av dei tilsette. Både kommunen og skulen har lagt vekt på å
tydeleggjere dette ansvaret, men gjennom intervju kjem det fram at dei tilsette har litt varierande forståing av innhaldet i handlingsplikta.
Har skulen rutinar som viser kva ein skal gjere når ein har mistanke eller kunnskap om at ein elev blir utsett for krenkjande ord eller handlingar?
- I Plan for tryggleik og trivsel ved Tangen skule er det skissert ein framgangsmåte dersom mobbing blir oppdaga eller meldt på Tangen skule. Denne framgangsmåten gjeld og ved observasjon av krenkjande ord eller handlingar.
Grip dei tilsette inn ovanfor krenkjande åtferd når dei har mistanke eller kunnskap?
- Det går fram av intervju at dei tilsette grip inn overfor krenkjande åtferd når dei har mistanke eller kunnskap.
Har skulen rutinar for varsling til skuleleiinga, og korleis følgjer leiinga opp varsling?
- Rutina ved skulen er at det skal varslast straks det vert avdekka krenkjande åtferd, eller ved mistanke. Den einskilde tilsette skal vurdere om saka er av ein slik art at leiinga skal informerast, men ved tvil skal leiinga varslast. Desse rutinane er ikkje skriftleggjorte.
- Skulen har laga eit varslingsskjema som tilsette, føresette eller andre kan nytte dersom dei ønskjer å varsle skuleleiinga. Rektor skal signere på at varslinga er mottekne og straks handsame saka etter reglane om enkeltvedtak (i forvaltningslova, vår merknad).
1 Dersom nokon som er tilsett ved skolen, får kunnskap eller mistanke om at ein elev blir utsett for krenkjande ord eller handlingar som mobbing, diskriminering, vald eller rasisme, skal vedkommande snarast undersøkje saka og varsle skoleleiinga, og dersom det er nødvendig og mogleg, sjølv gripe direkte inn.
- Det går fram av intervju at rutinane for varsling til leiinga dels er ukjente for del tilsette og dels ikkje vert nytta.
- Notat frå samtalar med føresette stettar i enkelte tilfelle tilsette sitt behov for å skriftleggjere saker, og gjer at varslingsskjemaet ikkje har ein klår funksjon.
- Varslingsskjemaet vert av enkelte oppfatta som eit skjema som skal nyttast i «tunge mobbesaker».
- Skulen har rutinar for å fatte enkeltvedtak dersom det vert varsla tilfelle basert på mistanke eller kunnskap om krenkjande ord eller handlingar.
Har skulen rutinar for å fatte enkeltvedtak når dei set i verk tiltak som er av inngripande karakter og som påverkar eleven sine rettar og plikter?
- Skulen har ikkje reglar for bortvising i skulen sitt ordensreglement, og har difor ikkje fatta vedtak om bortvising.
- Skulen har lagt ved ei anonymisert sak der det er fatta enkeltvedtak på bakgrunn av varsling frå ein tilsett ved skulen.
Vert det fatta enkeltvedtak ved skulen dersom foreldre/elevar ber om tiltak knytt til skulemiljøet?
- Skulen fattar enkeltvedtak dersom foreldre eller elevar ber om tiltak knytt til skulemiljøet.
- Det er lagt ved eit anonymisert døme på ei slik sak frå inneverande skuleår.
Vert oppmodingar handsama snarast mogeleg etter at desse har kome til skulen?
- I saka som er lagt ved dokumentasjonen er oppmodinga handtert straks.
Vert foreldre/elevar informert om retten til å få enkeltvedtak når dei gjer ei oppmoding til skulen?
- Skulen har informert om retten til å få enkeltvedtak på skulen si heimeside, i FAU, SU og SMU og i alle møta som kvar klasse/kontaktlærar har med dei føresette. Denne retten er og tema på elev- og foreldresamtalen. Samtaleskjema vert her nytta som
dokumentasjon.
Fattar skulen enkeltvedtak i høve alle oppmodingar dei får?
- I følgje kommunen sitt skriv (13.02.13) skal skulane etablere interne rutinar som oppfyller krava i opplæringslova § 9a-2 (4.ledd) og 9a-3(3.ledd).
- Det vert stadfesta i intervju at skulen fattar enkeltvedtak ved alle oppmodingar frå foreldre.
Tar skulen i vedtaket stilling til den enkelte elev sin rett etter § 9a-1 i opplæringslova?
- Skulen nyttar ein mal for utforming av enkeltvedtak. Enkeltvedtaket skal omtale
varslinga, eventuelle tiltak, oppfølging og ny vurdering av saka. Malen legg ikkje opp til at skulen skal ta stilling til om eleven sin rett etter § 9-1 er oppfylt.
- Skulen tek ikkje eksplisitt stilling til eleven sin rett etter § 9a-1 i vedtaket som er lagt ved dokumentasjonen til Fylkesmannen.
Blir det opplyst om forvaltningslova sine klagereglar, og er det skissert tiltak i vedtaket?
- Skulen har i vedlagde sak orientert om forvaltningslova sine klagereglar. Det er og lagt ved informasjon frå Utdanningsdirektoratet.
Alle tilsette ved skulen er pliktig til m.a. å varsle skuleleiinga dersom dei har mistanke eller
kunnskap om krenkjande ord eller handlingar som gjeld elevane sitt skulemiljø. Skulen har rutiner for å informere alle tilsette om handlingsplikta, men det kjem fram i intervju at det er varierande forståing av innhaldet i denne handlingsplikta, slik den kjem fram i opplæringslova.
At varslingsskjemaet ikkje vert nytta slik som det er tenkt i skulen sitt styringssystem, treng ikkje å tyde at leiinga ikkje vert varsla på annan måte dersom tilsette har mistanke eller kunnskap om krenkjande ord eller handlingar. Det kjem fram i intervju at leiinga vert oppfatta som lett
tilgjengeleg for dei tilsette. Det er og slik at rektor møter på alle vekentlege teammøte jamleg. Men slik som varslingsrutinene og internkontrollen fungerer i dag kan Fylkesmannen ikkje med vissheit seie at skulen har eit forsvarleg system for varsling til leiinga ved skulen, slik § 9a-3 andre ledd krev, jf § 9a-4.
Skulen nyttar ein eigen mal for utforming av enkeltvedtak etter § 9a-3, tredje ledd. Det er viktig at denne malen legg opp til at ein i utforminga av vedtaket eksplisitt tek stilling til eleven sin rett etter
§ 9a-1. Lovregelen må nemnast i enkeltvedtaket, elles vil ikkje retten til å forfølgje eit vedtak kunne stettast. Vedtaket må og seie noko konkret om kor vidt retten er oppfylt eller ikkje og grunngje dette.
Skulen har såleis ikkje eit forsvarleg system for å i vareta krava som ligg i opplæringslova § 9a-3 andre ledd, jf § 9a-4.
Fylkesmannen sin konklusjon
Årdal kommune – Tangen skule har ikkje dokumentert godt nok at skulen tek i vare dei rettslege krava som gjeld skulen sitt individuelt retta arbeid.
3.3 Brukarmedverknad
Opplæringslova inneheld krav om at elevar og foreldre skal givast høve til å involvere og engasjere seg i arbeidet for eit godt psykososialt miljø ved skulen. Eit av verkemidla frå lovgivar for å sikre brukarmedverknad har vore å stille krav til oppretting av ulike råd og utval og å gi desse råda og utvala høve til å uttale seg før endelege avgjerder blir tekne.
Brukarmedverknad er ikkje ein statisk tilstand som kan oppnåast ein gong for alle i skulen, det er i tvert imot noko det må arbeidast kontinuerleg med. Tilhøyrsle i ein sosial og fagleg fellesskap gjennom verdiar og verkemiddel som verdsetjing, aktiv deltaking og medverknad er noko som må gå føre seg kontinuerleg i kvardagen.
Det er ”skulen” som skal syte for at elevane blir engasjerte i skulemiljøarbeidet. Skulen i denne samanhengen vil seie skuleleiinga. Dersom det ikkje er tilrettelagt for at elevane eller dei føresette blir involverte og engasjerte i skulemiljøarbeidet, er det skuleeigar som blir gjort ansvarleg.
Rettslege krav
§ 9a-5 slår fast at elevane skal engasjerast i det systematiske skulemiljøarbeidet, både i planlegginga og i gjennomføringa av det. Elles er det gitt reglar for ulike organ for
brukarmedverknad både i § 9a-6 og i kapittel 11. Det går m.a. fram at råda og utvala skal givast relevant informasjon og reelt høve til å uttale seg. Rutinar for å sikre informasjon og varsling til dei ulike råda og utvala må innarbeidast i internkontrollen ved skulen etter § 9a-4. Sjå også vedlegg 3.
Dokumentasjon og vurdering Dokumentasjon og observasjonar
Det er oppretta samarbeidsutval (SU), skulemiljøutval (SMU), elevråd og foreldreutval ved skulen (FAU).
Har skulen rutinar for å involvere elevane i skulemiljøarbeidet?
- Elevane er representerte gjennom elevrepresentantar i SU og SMU. Det er lagt opp til representasjon gjennom leiar og nestleiar i elevrådet, og ein ekstra elevrepresentant. I sak 01/13 frå møte i SU går det fram at elevane skal ha eit fast punkt i saklista for SU-møta.
- Elevrepresentantane tek sakene tilbake til elevrådet.
- Det er møte i klassane ein gong i veka, der kan elevane ta opp saker som dei ønskjer
elevrådsrepresentanten skal ta opp i elevrådet. Døme på saker som har kome frå klassane er for lite sitteplassar på nokre skuleskyssruter, ønskje frå ungdomstrinnet om å forlate
skuleområdet i matfriminuttet og spegel i klasseromma, jf. referat frå elevrådsmøte 27.11.2012.
- Alle klassane har lik rutine for å fange opp saker til elevrådet.
- Det kjem fram i intervju og samtalar at det varierer i kva grad elevane spelar inn saker til elevrådet.
- Skulen har eit elevråd med representantar for elevane frå 5.-10. klasse. Det vert i intervju peika på at dette nokon gongar vert opplevd som eit stort aldersspenn i forhold til aktuelle saker og involvering av elevane.
- Elevrådsrepresentantane får opplæring i elevrådsarbeid av rektor ved byrjinga av kvar skuleår.
- Elevrådet har ein lærar som er fast kontaktperson. Elevrådskontakten leiar møta, medan elevane har i oppgåve å skrive referat.
- Elevrådet er av og til høyringsinstans i lokalpolitiske saker, t.d. i saka om ev. samanslåing av ungdomstrinnet ved dei to skulane i kommunen.
- Alle elevane er involverte gjennom arbeid med felles retningsliner for klassemiljøet i sin klasse.
Har skulen rutiner for å halde råd og utval orienterte om forhold som er vesentlege for skulemiljøet?
- Skulen har ikkje skriftlege rutiner for faste saker som skal behandlast i råd og utval.
- Det er likevel slik at ein del faste saker blir handsama i utvala årleg. Døme på slike saker er revisjon av ordensreglementet og den årlege rapporten om tilstanden i grunnskulane i kommunen. Informasjon om og vurderingar av resultat frå Elevundersøkinga går fram av kommunen sin tilstandsrapport.
- Elevane skal ha eit fast punkt på saklista i SU og SMU møta, jf. referat frå møte i SU 14.01.2013.
- I rektor si eiga utgreiing i samband med tilsynet går det fram at dersom det skjer noko særskilt i høve skulemiljøet, blir SU og SMU kalla inn.
- Kommunen har rutine for at arbeidet med råd og utval, informasjonsplikt og uttalerett skal vere tema på dialogmøte mellom rådmann, kommunalsjef og rektor kvar haust.
Er det oppretta samarbeidsutval og skulemiljøutval med lovleg samansetjing?
- SU har slik samansetting: to foreldrerepresentantar, to elevrepresentantar, ein kommunalt oppnemnd representant, to representantar for undervisningspersonalet, ein representant for andre tilsette ved skulen og rektor ved skulen. Ein elev- og ein foreldrerepresentant som deltek i SMU møte er og invitert til å delta.
- SMU er slik samansett: tre foreldrerepresentantar, tre elevrepresentantar, ein kommunalt oppnemnd representant, to representantar for undervisningspersonalet, ein representant for andre tilsette ved skulen og rektor ved skulen.
Utvala har ei lovleg samansetting.
Vert det halde jamlege møte i dei respektive brukarorgana?
- I inneverande skuleår det planlagd fem møte i SU og SMU (desember 2012, januar 2013, mars 2013, april 2013 og mai 2013). På tidspunktet for innsending av dokumentasjonen var to av møta gjennomførte og dokumentert med referat.
- I inneverande skuleår er det dokumentert tre møte frå elevråd (oktober 2012, november 2012 og mars 2013).
Vurdering
Vi ser samarbeidsutvalet og skulemiljøutvalet som sentrale arenaer med tanke på at skuleleiing her skal kunne gje informasjon om t.d. hendingar, planar og vedtak som er vesentlege for skulemiljøet.
God informasjon vil kunne leggje grunnlaget for involvering og engasjement hos foreldre og elevar, dvs. å uttale seg og kome med framlegg i alle saker som er viktige for skulemiljøet.
Det er krav i opplæringslova om at elevar og foreldre skal ha høve til å involvere og engasjere seg i arbeidet for eit godt psykososialt miljø ved skulen. For å oppnå dette skal dei ulike råd og utvala ved skulen ha høve til å uttale seg om saker som er av betyding for skulemiljøet før endeleg vedtak vert gjort.
Skulen har oppretta utval med lovleg samansetting som har regelmessige møte. Dersom ein ser på kva saker som har vore på saklista i SU og SMU, går det fram at skulemiljørelaterte saker vert fremja for brukarane.
Gjennom intervju og dokumentasjon er det dokumentert at skulen har rutiner for å sikre at råd og utval er orienterte om kva forhold som er vesentlege for skulemiljøet, jf. opplæringslova § 9a-6 andre ledd.
Fylkesmannen sin konklusjon
Årdal kommune-Tangen skule har gode nok rutinar og planar som sikrar brukarmedverknad i tråd med regelverket.
4. Pålegg om endring
Pålegg om endring
På bakgrunn av det som går fram av punkt 3.1-3.3, gir Fylkesmannen slikt pålegg:
Etter § 9a-3 andre ledd
Årdal kommune skal syte for at dei tilsette ved Tangen skule handterer krenkjande åtferd ved kunnskap eller mistanke. Årdal kommune må i denne samanheng sjå til at Tangen skule:
- sikrar at det er ei felles forståing hos dei tilsette når det gjeld innhaldet i handingsplikta, slik den kjem til uttrykk i § 9a- 3 andre ledd.
- sikrar at alle tilsette kjenner og praktiserer rutinane for varsling til leiinga.
Etter § 9a-3 tredje ledd
Årdal kommune skal syte for at Tangen skule behandlar oppmoding om tiltak ved å fatte
enkeltvedtak etter reglane om dette i forvaltningslova. Årdal kommune må i samband med dette sjå til at Tangen skule:
- tek stilling til eleven sin rett etter opplæringslova § 9a-1 i enkeltvedtak som gjeld eleven sitt psykososiale skulemiljø.
5. Oppfølging av tilsynsresultata – krav om eigenerklæring om at lovbrota er retta
Tiltak for å rette lovbrota skal setjast i verk med det same.
Årdal kommune skal gi ei skriftleg erklæring om korleis lovbrota er retta/blir retta. Erklæringa skal understøttast med dokumentasjon på at det er utarbeidd tiltak i samsvar med pålegga.
Denne erklæringa og dokumentasjonen skal setje Fylkesmannen i stand til å vurdere om
tilsynsobjektet har korrigert dei lovbrota som er avdekka. Fylkesmannen må deretter vurdere om og i kva grad erklæringa og dokumentasjonen skal følgjast opp vidare.
Frist for innsending av slik erklæring er 1. oktober.
6. Klage
Tilsynsrapporten er eit enkeltvedtak etter forvaltningslova § 2 bokstav b, og kan klagast på til Utdanningsdirektoratet. Ein eventuell klage skal sendast til Fylkesmannen innan tre veker frå det tidspunktet underretning om vedtaket er komen fram til kommunen som skuleeigar, jf.
forvaltningslova §§ 28 og 29. Sjå forvaltningslova § 32 om utforming av klage.
Lill Mona Solberg Helge Pedersen Frans Jacob Krebs
(revisjonsleiar) (revisor) (revisor)
Vedlegg:
1. Oversyn over innsend dokumentasjon 2. Oversyn over dei som er intervjua 3. Rettslege krav
Vedlegg 1 Oversyn over innsend dokumentasjon
Vedlegg Oversikt over dokumentasjon frå Årdal kommune Datert
1 Melding om grunnskulen 2012 07.01.2013
2 Rutine for dialogmøte med skulane 21.02.2013
3 Rutine for enkeltvedtak etter opplæringslova kapittel 9 A – Informasjon til
skuleeigar 13.02.2013
Oversikt over dokumentasjon frå Tangen skule
Tilsyn på Tangen skule m.o.t § 9a – svar frå rektor 11.03.2013 1 Plakatar - bilete
2 Plan for tryggleik og trivsel ved Tangen skule, vedlegg 2 11.12.2003 3 Pedagogisk plattform for Tangen skule , vedlegg 2
4 Varsling i samband med opplæringslova § 9a – skjema, vedlegg 3 5 Enkeltvedtak i samband med opplæringslova § 9a-3, skjema, vedlegg 4 6 Møtebok 2012-2013, skjema, vedlegg 5
7 Skjema til bruk i dialogsamtale mellom elev, føresett og lærar, vedlegg 6 8 Manifest mot mobbing 2011-2014, vedlegg 7
9 Trivselskartlegging, skjema, vedlegg 8
10 Mal for medarbeidarsamtale 2012-2013, vedlegg 9
11 Tangen skule orden- og åtferdsreglar, vedlegg 10 11.06.2012
12 Anonymisert varslingsskjema, vedlegg 11 20.10.2011
13 Anonymisert enkeltvedtak, vedlegg 11 22.10.2011
14 Anonymisert oppmoding om tiltak, vedlegg 12 02.12.2012
15 Anonymisert varslingsskjema, vedlegg 12 03.02.2012
16 Enkeltvedtak, vedlegg 12 04.02.2012
17 Anonymisert brev om mobbing, vedlegg 12 04.12.2012
18 Møteinnkalling samarbeidsutval og skulemiljøutval, vedlegg 13 04.03.2013 19 Møtereferat frå møte i samarbeidsutval og skulemiljøutval 14. januar 2013,
vedlegg 14 14.01.2013
20 Møtereferat frå møte i samarbeidsutval og skulemiljøutval 5. desember
2012, vedlegg 14 05.12.2012
21 Møtereferat frå møte i samarbeidsutval og skulemiljøutval 14. mai 2012, vedlegg 14
14.05.2012 22 Møtereferat frå årsmøte i foreldrerådet ved Tangen skule 2010, vedlegg 14 30.11.2010 23 Årsmelding for samarbeidsutvalet ved Tangen skule 2010, vedlegg 14 30.11.2010 24 Referat frå årsmøte i foreldrerådet ved Tangen skule for 2011, vedlegg 14 28.11.2011 25 Årsmelding for samarbeidsutvalet ved Tangen skule 2011, vedlegg 14 28.11.2011 26 Referat frå årsmøte i foreldrerådet ved Tangen skule for 2012, vedlegg 14 10.01.2013 27 Årsmelding for samarbeidsutvalet og skulemiljøutvalet ved Tangen skule
2012, vedlegg 14
30.12.2012 28 Elevundersøkinga 2007-2013, vedlegg 15
29 Referat elevråd 01.03, vedlegg 16
30 Referat frå elevrådsmøte 27.11, vedlegg 16 31 Referat frå elevråd 04.10
Namn Funksjon Opningsmøte Intervju Sluttmøte
Frank Westad Rådmann x
Jan Kåre Stedje Rektor X X x
Jan Grønsberg Elevrådskontakt X X
Kari Lysne Kontaktlærar X X
Lillian Stedje Kontaktlærar X X
Ronny Rinde Kontaktlærar X X
Aud Lægreid Assistent X X
Gro Sørum Guttormsen Assistent X X
Per Kristian Pedersen Rektor Farnes skule x
Det er dessutan gjennomført samtalar med representantar for elevrådet og FAU.
Vedlegg 3 Rettslege krav
1 Det førebyggjande arbeidet
§ 9a-4, Systematisk arbeid for å fremje helsa, miljøet og tryggleiken til elevane (internkontroll) Skolen skal aktivt drive eit kontinuerleg og systematisk arbeid for å fremje helsa, miljøet og
tryggleiken til elevane, slik at krava i eller i medhald av dette kapitlet blir oppfylte. Skoleleiinga har ansvaret for den daglege gjennomføringa av dette. Arbeidet skal gjelde det fysiske så vel som det psykososiale miljøet.
§ 9a-3 første ledd – Det psykososiale miljøet
Skolen skal aktivt og systematisk arbeide for å fremje eit godt psykososialt miljø, der den enkelte eleven kan oppleve tryggleik og sosialt tilhør.
Det systematiske skulemiljøarbeidet skal sikre at elevane sin rett blir oppfylt ved at skulen arbeider kontinuerleg og systematisk for eit godt skulemiljø. Det avgjerande er at skulemiljøarbeidet er eigna til å sikre elevane eit godt psykososialt miljø og at brot på retten til eit godt miljø blir oppdaga og handtert på ein effektiv måte.
Føremålet med skulen sine plikter etter § 9a-4 er å sikre at uønskt/krenkjande åtferd blir oppdaga og teke hand om tidleg. Dette vil seie at skulen må ha rutiner for å kartleggje skulemiljøet og den enkelte eleven si oppleving av det psykososiale miljøet.
Ein naudsynt føresetnad for det systemretta arbeidet er at skulen overfører krava i kapittel 9a til konkrete mål og handlingar. Skulen må ha planar og rutiner for korleis elevane sin rett skal oppfyllast.
Skulen blir i § 9a-4 pålagd å arbeide aktivt, systematisk og kontinuerleg slik at krava i kapittel 9a blir oppfylde. Dette inneber at skulen skal arbeide etter eit ”føre var”-prinsipp, og førebyggje brot på eleven sin rett etter § 9a-1. Skulen kan ikkje vere passiv og avvente at ein situasjon oppstår, som til dømes at læraren faktisk ser mobbing eller at nokon klagar på forholda. Med kontinuerleg meiner ein at det systematiske arbeidet må vere gjennomgåande i skulen sitt arbeid, og ikkje berre noko som blir gjort når det oppstår ubehagelege situasjonar eller ved oppstart av kvart skuleår. Arbeidet skal drivast heile tida, gjennom heile skuleåret. Eit anti-mobbeprogram eller ein perm med
internkontrollrutiner som står i ei hylle, er ikkje tilstrekkeleg for å oppfylle kravet til systematisk arbeid.
Det systematiske arbeidet skal vere gjennomtenkt og planmessig. Planane og rutinenne må vere innarbeidde og må følgjast av personalet når det blir arbeidd med saker som omhandlar det psykososiale miljøet til elevane.
Skuleleiinga ved rektor har ansvaret for at det systematiske arbeidet er aktivt, systematisk og planmessig.
Skulen må for å oppfylle kravet til internkontroll:
Setje seg konkrete mål for skulemiljøet og skulemiljøarbeidet
Arbeide systematisk og planmessig for å nå måla og førebyggje problem
Ha rutiner for å følgje med på skulemiljøet og den enkelte eleven si oppleving av det, medrekna rutiner for å avdekkje og handtere problem når dei dukkar opp og kontrollere at rutinenne blir følgde
Skulen må kunne dokumentere at dei har eit system for internkontroll. Internkontroll inneber å overføre krava i lov og forskrift til konkrete mål for skulemiljøet, kartleggje utfordringar, planleggje
blir følgt opp.
I tillegg til det som blir dokumentert skriftleg, må skulen kunne vise at:
- internkontrollen dekkjer alle reglane i kapittel 9a
- kvar tilsett utfører pliktene dei har etter lova og kjenner til interne mål, rutiner/planar - dei tilsette har tilstrekkjeleg kompetanse om skulemiljøarbeid og handtering av utfordringar
og hendingar som gjeld skulemiljøet
- skulen har tiltak for å fremje skulemiljøet og førebyggje, avdekkje og handtere krenkingar - tiltaka blir sette i verk og planar og rutiner blir følgde i praksis
- leiinga er aktivt med i arbeidet med internkontroll/skulemiljø.
I det systematiske arbeidet med det psykososiale miljøet må også andre reglar i opplæringslova dragast inn. For det fyrste må skulen kartleggje krava til brukarorgan i kapittel 11. Eit sentralt organ i det systematiske arbeidet er skulemiljøutvalet.
Ordensreglementet ved skulen er eit sentralt verkemiddel i arbeidet med skulemiljøet, og skulen må sjå til at dette er integrert i skulemiljøarbeidet/internkontrollen. Eit system for skulemiljøet som ikkje blir sett i samanheng med ordensreglement, er ikkje heilskapleg nok. I tillegg må skulen også trekkje inn vurdering i orden og i oppførsel etter forskrift til opplæringslova § 3-5.
2 Det individretta arbeidet
Skuleeigar, skulen, rektor og alle tilsette pliktar å sikre elevane sin individuelle rett etter § 9a-1 gjennom individuelt retta arbeid. Det individretta arbeidet ved skulen er regulert i § 9a-3 andre og tredje ledd i opplæringslova.
Handlingsplikta etter § 9a-3 andre ledd
Plikta til å behandle oppmodingar om tiltak frå elevar/foreldre som enkeltvedtak etter
§ 9a-3 tredje ledd Handlingsplikta
§ 9a-3 andre ledd – plikta til å undersøkje, varsle og gripe inn
Dersom nokon som er tilsett ved skolen, får kunnskap eller mistanke om at ein elev blir utsett for krenkjande ord eller handlingar som mobbing, diskriminering, vald eller rasisme, skal
vedkommande snarast undersøkje saka og varsle skoleleiinga, og dersom det er nødvendig og mogleg, sjølv gripe direkte inn.
Regelen slår fast at alle som er tilsette ved skulen, har ei handlingsplikt som inneber - plikt til i å gjere undersøkingar,
- plikt til å varsle rektor og
- plikt til å gripe inn når det er naudsynt og mogleg.
Handlingsplikta gjeld for alle som er tilsette ved skulen ved at dei har eit tilsetjingsforhold/ein arbeidsavtale med skuleeigar. I førearbeida til lova2 er det sagt at ”tilsette” i praksis ofte vil vere lærarar og miljøarbeidarar, men at plikta også gjeld anna personale. I tillegg til
undervisningspersonalet på skulen kan dette til dømes vere vaktmeister, assistentar, kontor- og reingjeringspersonale.
Den tilsette si handlingsplikt tek til å gjelde når ho/han får kunnskap eller mistanke om at ein elev blir utsett for krenkjande ord eller handlingar. ”Kunnskap om” vil seie at den tilsette faktisk veit at ein elev blir utsett for uakseptabel åtferd frå elevar, lærarar eller andre ved skulen. Dette kan vere hendingar som den tilsette sjølv er vitne til eller blir fortald om. Ein del av handlingsplikta er plikta til å undersøkje om eleven faktisk har blitt utsett for krenkjande ord eller handlingar, og få klargjort kva som faktisk har skjedd. Handlingsplikta gjeld også dersom den tilsette får ein mistanke om at ein elev er utsett for ord og handlingar. Det er altså ikkje naudsynt med faktisk kunnskap for at handlingsplikta gjeld.
Den tilsette må, når ho/han får kunnskap eller mistanke om krenkjande åtferd, vurdere kva som blir neste steg. Skuleleiinga skal varslast, og i nokre tilfelle har den tilsette plikt til å gripe inn. Dette må vurderast konkret i den enkelte situasjonen. I akutte situasjonar, til dømes når elevar slåss eller ein overhøyrer krenkjande ord til ein elev, er det naturleg å gripe inn straks og undersøkje nærare i etterkant kva som faktisk skjedde.
Det følgjer av § 9a-3 andre ledd at etter at den tilsette har undersøkt saka og kome til at dette er forhold som bør følgjast opp, skal skuleleiinga informerast. Skuleleiinga pliktar å sikre at alle saker dei blir varsla om òg blir følgde opp. Tilsette som varslar etter § 9a-3 andre ledd skal takast på alvor. Skulen, ved rektor, pliktar å undersøkje saka ytterlegare dersom det er behov for dette, og setje i verk eigne tiltak.
Skulen med alle sine tilsette må ha ei felles forståing av når det skal varslast, og korleis varslinga skal skje. På same måte må alle ved skulen ha eit avklart forhold til terskelen for å gripe inn. Desse avklaringane og rutiner for dette må innarbeidast i internkontrollen etter § 9a-4.
Det er ikkje noko krav i § 9a-3 andre ledd om at skulen skal gjere eit enkeltvedtak når det blir sett i verk tiltak etter eige initiativ. Dette skil seg frå når ein elev eller forelder ber om tiltak, jf. § 9a-3 tredje ledd. At det ikkje må gjerast enkeltvedtak tek likevel ikkje frå skulen ansvaret for å følgje opp saka på føremålstenleg vis.
I nokre tilfelle vil tiltaka skulen set i verk, likevel krevje at det blir gjort enkeltvedtak. For enkelte tiltak er det fastsett eksplisitt i opplæringslova eller forskrift til opplæringslova at avgjerda er eit enkeltvedtak. Døme på dette er bortvising etter opplæringslova § 2-10 og skulebyte etter
opplæringslova § 8-1 tredje ledd. Elles er det definisjonen av enkeltvedtak i forvaltningslova § 2 sett opp imot karakteren av tiltaket som er avgjerande for om reglane om enkeltvedtak skal brukast.
Samstundes har skulen eit visst handlingsrom knytt til ordensmessige og opplæringsmessige tiltak.
Dette er mindre inngripande tiltak som blir gjorde for å gjennomføre opplæringa.
Det skriftlege, som enkeltvedtaksforma gjev, er viktig for skulen si dokumentering av at dei har gripe inn og prøvd å sikra eleven sin rett etter § 9a-1.
Plikta til å behandle oppmodingar om tiltak frå elevar/foreldre
§ 9a-3 tredje ledd – Eleven/ foreldra sin rett til å be om tiltak og saksbehandlinga ved skulen Dersom ein elev eller forelder ber om tiltak som vedkjem det psykososiale miljøet, deriblant tiltak mot krenkjande åtferd som mobbing, diskriminering, vald eller rasisme, skal skolen snarast mogleg behandle saka etter reglane om enkeltvedtak i forvaltningslova. Om skolen ikkje innan rimeleg tid har teke stilling til saka, vil det likevel kunne klagast etter føresegnene i forvaltningslova som om det var gjort enkeltvedtak.
Skulen er pålagd gjennom § 9a-3 tredje ledd å behandle oppmodingar frå elevar eller foreldre som gjeld det psykososiale miljøet etter reglane om enkeltvedtak i forvaltningslova. Dersom det ligg føre ei slik oppmoding, må skulen snarast råd ta stilling til om eleven sin rett er oppfylt, og eventuelt kva tiltak som skal setjast i verk. Det blir streka under at skulen alltid skal gjere eit enkeltvedtak når elevar/foreldre oppmodar om tiltak som gjeld det psykososiale miljøet. Skulen har altså ei
vedtaksplikt. Dersom skulen ikkje oppfyller plikta til å gjere enkeltvedtak i saka, kan foreldra/eleven likevel klage som om det var gjort enkeltvedtak.
Oppmodingar frå elevar og foreldre treng ikkje vere skriftlege. Skulen må også ta stilling til
levere ei skriftleg oppmoding. Dersom skulen er i tvil om ei oppmoding frå eleven/foreldra er ei oppmoding etter § 9a-3 tredje ledd, må skulen avklare dette. Skulen har ei rettleiingsplikt etter forvaltningslova § 11. Ein del av dette vil vere å informere eleven/foreldra om rettane etter kapittel 9a og klarleggje om ei oppmoding frå ein elev eller foreldre om det psykososiale miljøet er ei oppmoding om tiltak. Den som tek imot førespurnaden, pliktar også å informere om retten til å be om tiltak og klageretten etter § 9a-3 tredje ledd. Alle oppmodingar, også munnlege, skal takast på alvor og utgreiast. Dette er ein del av skulen si utgreiingsplikt etter forvaltningslova § 17.
Oppmodinga skal normalt rettast til skuleleiinga ved rektor, men oppmodingar kan også rettast til lærarar og andre tilsette. Dersom oppmodinga blir retta til ein lærar, må han/ho vurdere kva oppmodinga gjeld og om dette er noko som kan og bør løysast innanfor klassen. Læraren si vurdering vil vere viktig når det skal avgjerast kva tiltak som eventuelt skal inn i enkeltvedtaket.
Uansett om oppmodinga kan løysast innanfor klassen, skal denne bringast vidare til skuleleiinga. Ei oppmoding frå elevar/foreldre skal aldri stoppast på klassenivå. Dette har samanheng med kravet i
§ 9a-3 tredje ledd fyrste punktum om at alle tilfelle der det blir bede om tiltak knytte til det
psykososiale miljøet, skal behandlast som enkeltvedtak etter forvaltningslova. Regelen slår også fast at saka skal behandlast ”snarast mogleg”, og dersom det ikkje er gjort eit enkeltvedtak etter
forvaltningslova ”innan rimeleg tid”, kan eleven/foreldra klage som om skulen hadde gjort eit enkeltvedtak etter forvaltningslova. Ei klage skal alltid sendast til det forvaltningsorganet som har eller skulle ha gjort enkeltvedtak i saka i fyrste instans. Det vil seie at klaga skal sendast til skulen.
Fylkesmannen er klageinstans, men før klageinstansen kan ta saka til behandling, må skulen eller skuleeigar sjå på saka på nytt, og eventuelt førebu saka for fylkesmannen, jf. forvaltningslova § 33.
Elles inneheld ikkje opplæringslova kapittel 9a krav til saksbehandlinga. Saksbehandlingsreglane i forvaltningslova gjeld for saker etter § 9a-3. Dersom skulen ikkje behandlar noko som var meint som ei oppmoding, er dette alvorleg og kan få konsekvensar, m.a. anna etter strafferegelen i §9a-7.
3 Brukarmedverknad
Elevane skal engasjerast i det systematiske skulemiljøarbeidet, både planlegginga og gjennomføringa av det, jf. § 9a-5. Første ledd i denne lyder:
§ 9a-5 første ledd – Elevdeltaking i skulemiljøarbeidet
Elevane skal engasjerast i planlegginga og gjennomføringa av det systematiske arbeidet for helse, miljø og tryggleik ved skolen. Skolen skal leggje oppgåver til rette for elevane etter kva som er naturleg for dei enkelte årstrinna.
Dette inneber at elevane skal takast med i skulen sitt arbeid med å oppfylle krava i kapittel 9a.
Dette kan til dømes vere deltaking når skulen lagar ordensreglement, deltaking i gjennomføring av gjennomføre enkle målingar, osv. Det er skuleleiar sitt ansvar at elevane blir tekne med i
skulemiljøarbeidet
.
I førearbeida er det vist til at det er viktig i seg sjølv at elevane kan få oppleve å bli høyrde, og for skulen vil det vere lettare å planleggje og å gjennomføre tiltak i samarbeid med elevane og dei føresette.
Elevane si deltaking i skulemiljøarbeidet skal vere sikra i internkontrollsystemet ved skulen etter § 9a-4.
I lova § 9a-6 og kapittel 11 er ulike organ for brukarmedverknad regulerte. Dei råda og utvala opplæringslova stiller krav til at skulane skal opprette, er:
Elevråd – jf. § 11-2/11-6
Foreldreråd og FAU – jf. § 11-4
Samarbeidsutval/skuleutval – jf. § 11-1
Skulemiljøutval – jf. § 11-1a
Råda og utvalga skal gjevast relevant informasjon og ein reell sjanse til å uttale seg, jf. § 9a-6.
§ 9a-6 - Informasjonsplikt og uttalerett
Samarbeidsutvalet, skoleutvalet, skolemiljøutvalet og dessutan elevrådet og foreldrerådet skal haldast løpande underretta om alle tilhøve - deriblant hendingar, planar og vedtak - som har vesentleg betydning for skolemiljøet. Råda og utvala har på førespurnad rett til å få framlagt dokumentasjon for det systematiske helse-, miljø- og tryggleiksarbeidet ved skolen.
Råda og utvala som er nemnde i første ledd, skal så tidleg som mogleg takast med i planlegginga og gjennomføringa av miljøtiltak ved den enkelte skolen, og har rett til å uttale seg og komme med framlegg i alle saker som har betydning for skolemiljøet.
Dersom skolen blir klar over tilhøve ved skolemiljøet som kan ha negativ verknad for helsa til elevane, skal elevane og dei føresette snarast mogleg varslast om det.
Rutiner for å sikre at informasjon og varsling til dei ulike råda og utvala må innarbeidast i internkontrollsystemet ved skulen etter § 9a-4.
