Marginalisering og Akkulturasjon
Inngruppe og utgruppe marginalisering og akkulturasjon blant afrikanarar i Noreg
Esther N Phillibert
Hovudoppgåva ved Psykologisk institutt UNIVERSITETET I OSLO
15/05-2018
"Inngruppe og utgruppe marginalisering
blant afrikanarar i Noreg"
© Esther N Phillibert
2018
Inngruppe og utgruppe marginalisering og akkulturasjon afrikanarar i Noreg
Esther N Phillibert
http://www.duo.uio.no
Trykk: Reprosentralen, Universitetet i Oslo
Samandrag
Akkulturasjon er prosessen av forandring som oppstår når ein kjem i kontakt med ei anna kulturell gruppe. Ulike grupper opplever akkulturasjon ulikt, og individ innan same gruppe kan oppleve akkulturasjon forskjellig. Det er forskjellige faktorar som påverkar
akkulturasjon, og diskriminering er ein av dei. Forsking på effekt av diskriminering på akkulturasjon viser at etnisk minoritetar responderer med sterkare tilknyting til deira etnisk gruppe kulturidentitet når de står overfor diskriminering. I tillegg viser forsking at
diskriminering har negativ effekt på mentale helse. Det har likevel vert liten undersøking på korleis intragruppe marginalisering saman med utgruppe marginalisering påverkar
akkulturering her i Noreg. Denne studien søkte derfor å bidra innan litteraturen om akkulturasjon og marginalisering blant afrikanarar i Noreg. Studien undersøkte effekt av diskriminering frå inngruppe medlemmar og utgruppe medlemmar på etnisk orientering, nasjonal orientering og psykologisk velvere hjå afrikanarar i Noreg. Metode. Datamaterialet vert samla inn ved hjelp av sjølvrapportert oppfatta diskriminering frå andre afrikanarar og oppfatta diskriminering frå kvite menneske. Akkulturasjon vert målte av spørsmål om preferanse for to akkulturasjonsorienteringar: etnisk orientering og nasjonal orientering.
Livstilfreds vert målte av satisfaction with life scale (SWLS) og sjølvkjensler blei målte av Rosenbergs self-esteem scale. Respondentar og forskaren vurderte hudfarge på ein visuell analog skala frå 0-100. Respondentar hadde alder frå 18 til 67 år ((M= 29.66, SD = 10.33) og 52,2 % var kvinner og 47,2% var menn. Resultat. Korrelasjonsanalysen viste ingen signifikant korrelasjonar mellom diskriminering og sjølvkjensler eller med livstilfreds. Sti modell analysen viste at diskriminering frå afrikanarar hadde ein negativ direkte effekt på etnisk orientering. Vidare, diskriminering frå afrikanarar hadde ein indirekte negativ effekt på livstilfreds gjennom låg etnisk orientering. Etnisk orientering hadde også ein direkte effekt på sjølvkjensler. Diskriminering frå kvite menneske har ein direkte negativ effekt på nasjonal orientering, og nasjonal orientering hadde ingen signifikant effekt på sjølvkjensler. Den hadde derimot ein positiv effekt på livstilfreds. Konklusjon. Nokre funn støtte tidlegare forsking som viser at tilhøyring til eigen etnisk gruppe er viktig for psykologisk velvere, der etnisk orientering hadde positiv samanheng med både livstilfreds og sjølvkjensler. Studien fant derimot ikkje støtte for at diskriminering fører til sterkare identifisering med eigen etnisk gruppe. Vidare, viser studien at orientering mot storsamfunnet er viktig for livstilfreds, som er personens heilskapleg vurderinga av eiget liv.
Forord
Fyrst og fremst vil eg takke Gud for å ha vert med meg gjennom heile prosessen. Takk til Benedicte og Marlise, dykkar har vert til stor hjelp. Ein ekstra takk til Khava: Du har vert ei velsigning, utan deg hadde Oslo gatar vert spesial keisam og dyster – du er ein knupp!! Ein takk til stor systera mi Odette som har oppmuntra, gitt råd, og vert ein stor støtte gjennom de utfordringar eg har hatt knytte til oppgåva, samt vanskeleg tida familien har måtte gå
gjennom. Ein stor takk går til rettleiaren Jonas R. Kunst. Takk for tolmod og for gode fagleg innspel. Denne oppgåva hadde ikkje vert til utan di rettleiing frå starten av. Du har utfordra meg og har bidra til ny læring. Eg er takknemleg for å ha fått erfare prosessen i forsking og håpar desse ferdigheiter vil vere til stor hjelp vidare. Takk til Fanuel for at du orka å lese gjennom oppgåva. Eg takkar også alle som har fylt ut spørjeskjema og gjorde det mogleg å samla inn datamaterialet.
Innhaldsliste
1 Introduksjon ... 13
1.1 Akkulturasjon... 14
1.1.1 Individnivå og gruppenivå av akkulturasjon ... 15
1.2 Etnisk orientering og nasjonal orientering... 16
1.2.1 Akkulturasjonsstrategiar ... 17
1.3 Akkulturasjonsorienteringar og subjektive velvere ... 19
1.3.1 Subjektive velvere... 19
1.3.2 Akkulturasjonsorienteringar og velvere ... 19
1.3.3 Akkulturasjonsstrategiar og subjektive velvere ... 21
1.4 Diskriminering som akkulturative stressor ... 21
1.4.1 Diskriminering og helse ... 22
1.4.2 Diskriminering og akkulturasjon... 23
1.4.3 Den potensielle effekten av inngruppe marginalisering på helse og akkulturasjon ... 25
1.4.4 Hudfarge og marginalisering ... 26
1.5 Den norske konteksten... 27
1.5.1 Afrikanarar i Noreg ... 28
1.5.2 Denne studien ... 28
2 Metode ... 30
2.1 Deltakarar ... 30
2.2 Materiala og prosedyre ... 30
2.2.1 Prosedyre... 30
2.2.2 Diskriminering ... 31
2.2.3 Akkulturasjon orientering ... 31
2.2.4 Livstilfreds... 31
2.2.5 Sjølvkjensler ... 32
2.2.6 Rapportert hudfarge ... 32
2.2.7 Dataanalysar ... 32
3 Resultat ... 33
3.1 Innleiande analyse (konstruksjonsvaliditet) ... 33
3.1.1 Akkulturasjon ... 33
3.1.2 Sjølvkjensler (self esteem) ... 33
3.1.3 Livstilfreds... 34
3.2 Korrelasjon ... 34
3.3 T-testar ... 36
3.4 Sti modell analysar ... 38
4 Diskusjon ... 40
4.1 Inngruppe marginalisering og etnisk orientering ... 40
4.1.1 Etnisk orientering og subjektiv velvere ... 41
4.2 Utgruppe marginalisering og nasjonal orientering ... 41
4.2.1 Utgruppe diskriminering og etnisk orientering ... 42
4.2.2 Konteksten ... 43
4.2.3 Mangel på tette etniske miljø ... 44
4.3 Utgruppe marginalisering og psykologisk velvere ... 45
4.4 Kjønn og diskriminering ... 46
4.5 Avgrensingar til studien og vidare forsking ... 46
4.5.1 Deltakarar ... 46
4.5.2 Måling ... 47
5 Vidare forsking ... 48
5.1 Implikasjonar av funna ... 48
6 Konklusjon ... 49
Litteraturliste ... 51
Vedlegg / Appendiks... 1
1 Introduksjon
Multikulturelle samfunn omfattar menneske frå ulike kulturelt samfunn. Mål i slike samfunn er å skape harmoni og samarbeid mellom menneske for å utvikle eit velfungerande samfunn.
Desse er spørsmål som mange land møter i dag, nemleg korleis best promotere harmoni i samfunn av menneske med ulike bakgrunn og erfaringar? Inkludering og integrering er derfor viktig i denne konteksten, særleg på grunn av immigrasjon som har vert og framleis skjer i dag. Mange ulike faktorar påverkar graden av inkludering og kjensler av integrering i samfunn. Diskriminering er ein av faktorane som opptrer som ei hindring for integrasjon, spesielt i arbeidsmarknaden (Birkelund, Rogstad, Heggebø, Aspøy, & Bjelland, 2014;
Midtbøen, 2015), og elles i bustadmarknaden (Blom, 2012).
Medan effekt av diskriminering frå majoritetssamfunnet er blitt forska på, er det lite forsking på kva effekt diskriminering innan eigen gruppe har på integrering. Innvandrargrupper er ulike, derfor er det føremåltenleg å skilja mellom dei for å studere faktorar som påverkar enkeltgruppas oppleving med integrering. Der er tendensar til å betrakte alle innvandrar som ei homogen gruppe, og ein overser derfor forskjellar som finst blant dei forskjellige
gruppene. Dette kan skape feilaktig oppfatningar som har potensial for å skape alvorleg konsekvensar for de involverte. Det er derfor viktig å ta omsyn for mangfald som finst mellom ulike immigrasjonsgrupper, og ikkje minst, innan ei spesifikk gruppe (Nelson &
Prilleltensky, 2010).
Det finst andre kategoriar som medlemsgrupper deler seg i, og som har store tydingar for deira oppleving. Sjølv om desse kan vere kjent, er det sjeldan ein snakkar om korleis desse påverkar integrering. For afrikanarar omfattar desse kategoriar ofte graden i hudfarge. Med dette, meiner ein de ulike nyansar av hudfarge (mørk, brun, lys osv.) som finst på det afrikanske kontinentet, samt innan ei gitt etnisk gruppe eller innan eit land. Individ blir kategorisert i ulike kategori utifrå dei ulike nyansar som finst i hudfarge. For afrikansk amerikanarar har til dømes sosial status blant svarte tidlegare vert sterkt knytte til hudfarge, når slavar blei delt inn i to grupper: hus slavar og feltarbeidarar (Moore, 2016). Den
inndelinga har hatt innverknad i korleis afrikanarar blir vurdert eller vurderer seg sjølv.
Vanlegvis er mørk hudtone stereotypisk hyppigare forbundet med fattigdom, aggressivitet, mangel på intelligens, utdanning, og ikkje attraktivt (Hannon, 2014; Maddox, 2002, 2004).
Dette kan ha tydeleg konsekvensar for individ ved at graden av hudfargen avgjer personen
verdi eller bragd. Afrikanarar kan dermed oppleve ambivalent kjensler knytte til eigen hudfarge i forhold til forskjellsbehandling frå både utgruppe og inngruppe. Med dette meinas ulike former for diskriminering som eit individ i dei afrikanske miljø opplever frå både medlemmar i eigen kultur og medlemmar frå vertslandet. Slik diskriminering frå medlemmar av majoritetsgruppa og medlemmer av ens eigen gruppe kan tenkas å påverke korleis
afrikanske innvandrarar akkulturerar, det vil sei; korleis dei relatere seg til vertslandets kultur og kulturen til opphavslandet. Det er desse prosessane denne oppgåva ynsker å belyse.
1.1 Akkulturasjon
Akkulturasjon er den prosessen av forandring som oppstår når ein kjem i kontakt med ei anna kulturell gruppe (Berry, 1997). Prosessen oppfattas som todelt prosess av kulturell og
psykologisk endringar. Desse endringar skjer på basis av kontakt mellom to eller fleire kulturelle grupper, samt deira individuelle medlemmar (Berry, 2005). Akkulturering som eit nøytral omgrep inneber at endringar kan gå føre seg enten i den eine eller i begge grupper. I praksis, har akkulturasjon likevel ein tendens til å vekke meir endring i ei av gruppene, nemleg den gruppen med lågare status og mindre numerisk storleik (t.d. ei minoritetsgruppe gruppe) (Berry, 1997). Ei minoritetsgruppe møter større press om å adaptere til
majoritetssamfunn enn det majoritetssamfunnet har. Adaptasjon inneber tre samanhengande aspekt av akkulturasjon, nemleg psykologiske, sosiokulturelle og økonomiske (Berry, 1997;
Ward & Kennedy, 1994, 1996, 1999). Psykologisk tilpassing (adaptasjon) referer til indre eigenskapar hjå individ, slik som god mentale helse, til dømes fråvær av psykiske problem som angst og depresjon. Vidare, inneber psykologisk tilpassing også kjensle av velvære (dvs.
sjølvkjensle og livstilfreds) (Berry, Phinney, Sam & Vedder, 2006). Sosiokulturell tilpassing referer på den andre side til kvaliteten på forholdet mellom enkeltpersonar og deira sosiale og kulturelle kontekst (Berry mfl., 2006). Sosiokulturelle tilpassing vil til eit døme vere graden ungdommar med minoritets bakgrunn tilpassa seg skulen og mangel på problem knytte til eigen miljø (Berry mfl., 2006). For vaksne vil sosiokulturelle tilpassing vere knytte til variablane som å skaffe seg sosiale ferdigheiter i den nye kulturen ,slik som språkforståing (Kurman & Ronen-Eilon, 2004) og kontakt med medlemmar av den dominerande gruppa (Ataca & Berry, 2002).
1.1.1 Individnivå og gruppenivå av akkulturasjon
Utifrå definisjonen ovanfor, akkulturasjon vil såleis føre til endringar både på gruppenivå og på individnivå. På gruppenivå kan akkulturasjon føre til endringar i sosiale strukturar, institusjonar og kulturelle praksis, medan på individnivå vil endringar først merkas ved personens åtferdsreportoarar (Berry, 1997; Berry, 2005). På individnivå snakkar ein om psykologisk akkulturering som ei vende i individets psykologi (Berry, 1997). Psykologisk tilpassing blir brukt for å referer til dei psykologiske endringane og eventuelle resultat som oppstår som fylgje av individets erfaring med akkulturering. Desse er endringar hjå individ gjennom deltaking i ein kulturkontakt situasjon der individet påverkas både direkte av den eksterne kulturen, og av den skiftande kulturen som individet er medlem av (Berry, 2005).
Det er høveleg å skilje mellom kulturelle nivå og psykologiske nivå, samt gruppe- og
individnivå. Psykologisk akkulturasjon viser til ein oppfatning i tverrkulturell psykologi som ser på menneskeleg åtferd som interaksjon med den kulturelle konteksten den bera til. På individnivå snakkar ein om individuelle forskjellar i akkulturasjonsprosessen, der den opptrer ulikt frå individ til individ (Berry, 2005). Ikkje alle individ inngår, deltar, eller endras på same måten. Det kan dermed finnas store individuelle forskjellar i psykologisk akkulturering, både for personar som bur i same akkulturative omstende, innan same etnisk gruppe eller same individ innan ein familie. Enkeltpersonar vil variere i graden av deltaking på ulike nivå av samfunnet. Når det gjelder kultur, er det viktig å kjenne til trekk ved begge opphavleg kulturgruppene før møte mellom dei. Dette er særleg viktig for å studere dei dynamiske kulturendringane i begge grupper.
Akkulturering som eit kollektivt eller gruppenivå fenomen inneber ei forandring i gruppas kultur. Dei kulturelle og psykologiske endringane oppstår gjennom ein langsiktig prosess som kan skje i mange år, over lengre periodar og generasjonar. Prosessen involverer ulike former for gjensidig tilpassing, og resultat er langsiktige psykologiske og sosiokulturelle tilpassingar mellom grupper (Berry, 2005). Skilje mellom gruppenivå og individnivå er viktig for å undersøkje systematiske forhold mellom desse to variablane, og igjen, for å undersøkje individuelle forskjellar som finst. Individ opplever ulikt den generelle akkulturasjonen som blir opplevd av deira grupper. Enkeltpersonar varierer sterkt i kor stor grad dei deltar i samfunnsendringane opplevd av eigen gruppe, der nokre individ kan oppleve usikkerheit eller konfliktar rundt samfunnsendringane eigen kulturgruppe opplever. Konflikt og
usikkerheit ligg i graden personen har: 1) ein preferanse for å oppretthalde sin kulturarv derunder identitet og 2) ein preferanse for å adaptere kulturen til majoritetssamfunnet og delta i det (Berry, 2005). Ein preferanse for begge kulturelle orientering (etnisk-og nasjonal
orientering) tilsvara ein integrasjonsstrategi som viser best tilpassing og lite konflikt. Dei ulike strategiane blir diskutert seinare i teksten.
1.2 Etnisk orientering og nasjonal orientering
Forsking innan akkulturasjon har såleis utvikla eit to dimensjon syn på akkulturasjon som omfattar to kulturelle akkulturasjonsorienteringar, nemleg etnisk orientering og nasjonal orientering (Phinney, Berry, Vedder, & Liebkind, 2006). Etnisk orientering og nasjonal orientering er samansett av ulike domene, inkludert tradisjonar, vanar, kulturelle verdiar og identitet. Kulturidentitet referer til måten individ oppfatta seg sjølv i forhold til ulike kulturelle samfunn. Den kan betraktas som eit aspekt av akkulturasjon, og konseptuelt inkluderer den både etnisk identitet og nasjonal identitet (Phinney, 1990; Phinney mfl., 2006).
Som eit aspekt av akkulturasjon, fokuserer kulturidentitet på innvandrars kjensle av sjølvet, både kognitivt, åtferdsmessig og kjenslesmessig (Berry & Sabatier, 2010). Etnisk identitet blir følgjeleg ein del av akkulturasjon som fokuserer på den subjektive kjensle av å høyre til ei gruppe eller kultur. Nasjonal identitet som ein del av nasjonal kulturorientering, omfattar innvandrars identifisering med det nye samfunnet. Akkulturasjon kan variere mellom desse domena, men i forsking målar ein ofte ein generell tendens på tvers av domena (Ying, 1995).
Preferansen for enten etnisk eller nasjonal orientering kan påverkas gjennom dei forskjellige domena under kulturorienteringar. For eksempel antar ein at etnisk identitet vil truleg vere sterk når innvandrarar har eit sterkt ynske om å bevare sine opphavleg kulturelle identitetar og når pluralisme oppmodas eller aksepteras. Liksom, vil press mot assimilering og gruppers kjensle av aksept forsterke den nasjonale identiteten (Phinney, Horenczyk, Liebkind, &
Vedder, 2001). Andre forsking, særleg på "reactive identity" viser at personar styrkar sin etniske identitet ved press (McCall, 2003; Portes & Rumbaut, 2001). Andre tyder på at begge prosessar er mogleg. Nemleg, at nokre følger presset og assimilere seg, medan andre vel å separere seg (Kunst & Sam, 2013).
1.2.1 Akkulturasjonsstrategiar
På bakgrunn av dei to kulturelle dimensjonane (etnisk orientering og nasjonal orientering) er ein muligheit å identifisere fire akkulturasjonsstrategiar: assimilering, integrasjon, separasjon og marginalisering. Desse strategiar er resultat av forholdet mellom identitetar og tilpassing i ein ny kultur. Individets val av ein gitt strategi vil påverkas av samspel mellom eigenskapar til bestemte innvandrargrupper og de av bestemte omstende. Utover dette, vil val av desse integrasjonsstrategiane vere avhengig av personens grad om ynske til å ta vare på eigen etnisk kulturarv eller ynske om å delta majoritetssamfunn (sjå figur 1 for interaksjon mellom desse). Samtidig, vil eksterne faktorar som diskriminering att påverka kva for strategi som føretrekkjas.
Figur 1. Basert på Berrys akkulturasjonsmodel (1997)
Akkulturasjonsmodellen ovanfor viser spørsmål om kor mykje personen søkjer å
oppretthalde samband med opphavleg kulturen eller kor mykje personen er villig til å lære og opprette relasjonar med den nye kulturen? Dette er ein tosidige (bimodal) definisjon av akkulturasjon. I følgje den tosidige tilnærminga, ser ein på to relevante kulturelle
identifiseringar, nemleg kulturidentifisering til eigen gruppas kulturarv og identifisering til majoritetssamfunnets kultur (Berry & Hou, 2016). På den eine side er innvandrarar generelt konfronterte med å bevare eigne opphavlege kulturelle identitetar og på den andre side skal dei tilpasse seg den nye kulturen og oppretthalde relasjonar med den (Jang, Kim, Chiriboga,
& Kallimanis, 2007; Koydemir, 2013).
Ja
Nei v
Nei Ja
"betraktast det å være av verdi å adoptere
majoritetskulturen
?"
"Betraktast det å være av verdi å oppretthalde sin kulturarv?"
Assimilasjon Integrasjon
Marginalisering Separasjon
Assimilering inntreffar når individ ser på opphavleg kultur som uviktig. Individet ser på det å ta over kulturen til majoritetssamfunnet som av verdi og har ingen ynske å oppretthalde sin kulturarv. Søk etter dagleg interaksjon med andre kulturar er dermed høg (Berry, 1997, 2006;
Berry mfl., 2006) og folk identifiserer seg hovudsakleg med den nye kulturen og føretrekkje å kaste sin kulturarv, for å bli absorbert i det dominerande samfunnet. Folk som forsøker å oppretthalde sin kulturarv, samtidig som dei viser interesse for den nye kulturen bruker integrasjon som strategi. Individ utvikle interesse for å oppretthalde eigen kulturarv i daglege samspel med andre grupper, samtidig som det søkjas deltaking i storsamfunnet som ein integrert del av det. Integrasjonsstrategi er også blitt kalla for bikulturalisme (Brown, Gibbons, & Hughes, 2013).
Separasjonsstrategi skjer når enkeltpersonar legg ein verdi på å halde fast ved sin opphavleg kultur og søkjer å unngå samspel med andre. Folk verdsetter sin kulturarv og ynsker ikkje å lære om den nye kulturen. Marginalisering skjer når individ verken identifiserer seg med sin kulturarv eller med den nye kulturen. Det er lite interesse eller høver for å oppretthalde kulturarv eller søkje kontakt med andre grupper (Berry mfl., 2006). Diskriminering,
utestenging eller tvinga kulturelt tap kan vere årsaker. Både separasjon og marginalisering er sannsynlege strategiar som kan tas i bruk ved diskriminering.
I følgje Berry (1997), integrasjonsstrategien kan berre forfylgjas i samfunn som er eksplisitt multikulturelle. Samfunnet har føresetnader om utbreidd aksept av verdien til eit samfunn av kulturelt mangfald. Ein positiv "fleirkulturelle" ideologi er derfor tilstade i eit slik samfunn.
Dette implisere lågt nivå av fordommar, rasisme og diskriminering, samt positiv gjensidige haldningar blant kulturgrupper. Likedan, vil strategiar som individ velje også vere avhengig av konsensus i eigen gruppe. Integrasjon og separasjon kan berre forfylgjas når andre medlemmar av sin etnokulturelle gruppe er einige om å oppretthalde gruppas kulturarv.
Integrasjon og separasjon er i denne samanheng "kollektive", medan assimilering kan i ulike samanheng betraktas som meir "individualistisk". Andre avgrensingar for autonomi i val av akkulturasjonsstrategiar kan vere fysiske eigenskapar som skilja ein frå majoritetssamfunn, som vidare fører til oppleving av fordommar og diskriminering (Berry, 1997). Det er heller ikkje gitt at alle integreringsstragi eksisterer i ein populasjon (Brown mfl., 2013).
1.3 Akkulturasjonsorienteringar og subjektive velvere
Immigrantar i eit nytt samfunn kan oppleve stressorar i samband med ny tilsetting og akkulturering i det nye samfunnet. Akkulturasjonsforsking har vidare vist at det er sterke relasjonar mellom individs akkulturasjonsorientering og deira nivå av psykologisk subjektiv velvere blant etniske minoritetar (Jasinskaja-Lahti & Liebkind, 2007; Li, Liu, Wei, & Lan, 2013; Lincoln, Lazarevic, White, & Ellis, 2016; Phinney, Chavira, & Williamson, 1992).
Akkulturasjon er derfor knytte til både positiv og negative psykisk mentale helse, der aspekt ved akkulturasjon, slik som språk ferdigheiter og åtferder kan vere positivt relatert til mental helsa (Ying, 1995; Yoon mfl., 2013).
1.3.1 Subjektive velvere
I følgje Diener (1994) består subjektiv velvere av langsiktige nivå av behageleg påverknad, fråvær av ubehageleg påverknad og livstilfreds. Subjektiv velvere kan vidare vurderas utifrå tre kjenneteiknar som inneber: 1) den enkeltes opplevinga, 2) subjektiv velvere som ikkje berre fråvere av negative kjensler/faktorar, men inkluderer også positive vurderingar og til slutt 3) subjektiv velvere inneber ei heilskapleg vurdering, heller enn ei enkelt vurdering basert på enkel livsdomen. Basert på definisjonar ovanfor, består subjektiv velvere av både ein kognitiv og ein affektiv komponent (Diener, 1994). Den affektive komponent inneber opplevd behag, lyst, lykke og stemningar. For eksempel, representerer tilfreds med livet den kognitive side av velvere, der ein person vurderer generelt eiget liv. Dette resulterer i
langsiktige subjektiv velvere, samanlikna med lykke som kan vere baser på eit enkelt augneblikk, altså ei oppleving av kjensler eller påverknader. Utifrå dette, blir subjektive velvere innan akkulturasjon litteratur studerte ved å måle menneskes totale livstilfreds, sjølvkjensle og fråvær eller nærvær av negative psykologisk kjensler (angst, depresjon osv.).
1.3.2 Akkulturasjonsorienteringar og velvere
Akkulturasjonsorienteringar kan påverka dei ulike aspekt av subjektiv velvere. Koydemir (2013) viste for eksempel at kulturarvidentitet og identitet knytte til majoritetssamfunn bidrar begge til ulike aspekt ved subjektiv velvere. Studien vert utførte blant ungdommar av tyrkisk opphav i Tyskland, og viste at identifisering med kulturarv påverka innvandrars affektive aspekt av velvere, medan identifisering med tysk kultur predikerte kognitiv velvere.
Orientering mot den opphavleg kulturen kan betraktas som ein psykologisk ressurs for
etniske minoritetar. Tilknyting til eigen kulturarv fungerer som ein viktig bidragsyter til individets velvere ved at individ får positive sjølvhaldningar frå å høyre til grupper som er meiningsfylte for ein (Phinney & Ong, 2007). Ein sterk etnisk identitet kan for eksempel hindra de negative konsekvensane av akkulturative påkjenningar, slik som rasediskriminering (Branscombe, Schmitt, & Harvey, 1999; Jang mfl., 2007).
Etnisk minoritetar kan utvikla ei kjensle av samhald ved å bu i eit tett etnisk samfunn, som igjen kan ha ein positiv påverknad på psykisk helse (Yoon mfl., 2013). Etnisk identitet som utgjer eit element i etnisk kultur orientering, er funnet å vere gunstig for fleire aspekt av personleg trivsel for etniske grupper. Samtidig viser forsking også at for nokre grupper kan etnisk identitet vere beskyttande mot andre risikoåtferder som kriminalitet, bruk av narkotika og alkohol (Marsiglia, Kulis, Hecht, & Sills, 2004; Smith & Silva, 2011). For nokre grupper, spela etnisk kulturorientering mindre rolle for velvere enn for andre. Phinney, Cantu, og Kurtz (1997) viste at amerikansk identitet var knyta til sjølvkjensle berre for ikkje-spanske kvite, men ikkje for afrikanske amerikanarar. Liknande resultat blei funnet av Yoon mfl.
(2013) som viste at akkulturasjon var viktig for asiatiske amerikarar, medan enculturarion (sosialisering i eigen kulturarv) var viktig for afrikanske amerikarar. I tillegg fant ein
ulikskap mellom ulike generasjon. Dette kan tyde på at akkulturasjon kan betraktast innan eit livsløp utviklingsperspektiv, føreslått av Oppedal, Røysamb, and Heyerdahl (2005); Yoon mfl. (2013).
Orientering mot eigen kulturarv er ikkje alltid fordelaktig. Schwartz mfl. (2013) hevder at sjølv om identitet knytte til eigen etnisk gruppe kan resultere i ein form av velvere, vil engasjement i etnisk gruppas verdiar og tradisjonar nødvendigvis ikkje bidra til ferdigheiter som trengs for å sjølvrealisere seg i majoritetssamfunnet. På den andre side, viser forsking at høgare nivå av integrering i vertssamfunnet er forbundne med positive personleg ressursar og helsemessige utfall (Jang mfl., 2007). Ein orientering mot begge kultur (eigen kulturarv og majoritetssamfunn) bidrar betre til heilskapleg vurdering av psykologisk tilpassing og velvere (Nguyen & Benet-Martínez, 2012). Den tosidige teorien om akkulturering understrekar viktigheita av å oppretthalde kulturarvidentitet så vel som tilpassing til majoritetskulturen.
Dermed vil ein integrert identitet for begge kulturar generelt vere knytte til høgare nivå av total velvere (Chen, Benet-Martínez, & Harris Bond, 2008; John, Ricardo, Guillermo, &
James, 1982; Phinney mfl., 2001). Ein bikulturell orientering kan betraktast som ein form for
sosialstøtte, der ein antar at både tilknyting til eigen kulturarv og majoritetssamfunnet er positivt forbundet med to dimensjonar (kognitive og affektive) av subjektiv velvere.
1.3.3 Akkulturasjonsstrategiar og subjektive velvere
Som nemnt tidlegare, integrasjonsstrategi involverer ein vis orientering mot opphavleg kulturen, samtidig som ein søkjer deltaking i stor samfunnet som ein integrert del av det.
Forsking antar derfor at integrering er mest fordelaktig for mentale helse (Berry & Sabatier, 2010). Dei fire strategiane kan bli sett på som måtar enkeltpersonar reagerer på og handtere utfordringar i møte med ein ny kultur. Samtidig som dei representerer eit syn på korleis personar tilpassar seg. I tillegg til å vere mest fordelaktig for helse, er integrering funnet å vere den mest føretrekte strategi (Abu-Rayya & Sam, 2017; Koydemir, 2013; Neto, 2002).
Høve til å utvikle ein bikulturell identitet skapar evner til å involvere seg i både i dominant kulturar og etniske kulturar. Det funksjonelle fleirkulturelle individet er derfor kompetent i begge kulturar. Studien av Abu-Rayya mfl., (2017) viste positiv samanheng mellom bikulturalisme og sjølvtillit blant 12 av 13 deltakarland inkludert i studien. Vidare viste analysen eit positivt forhold for livtilfreds for 11 av landa. Her var bikulturalisme også den mest forkrommande akkulturasjonsstrategi blant innvandrar. Variasjon blant land blei funnet, og ein anta at årsaken ligg i eigenskapar ved de kulturelle mangfald i mottakssamfunnet og den kulturelle bakgrunnen til den akkulturerande gruppa.
Marginalisering på den andre side fører til dårleg utfall for mentale helsa, og separasjon og assimilering ligg eit stad imellom. Fleire studiar har bekrefta forholdet mellom
marginalisering og lågare sjølvkjensler, og meir stress-symptom (Oppedal, Røysamb, & Sam, 2004). Likevel, er marginalisering som ein strategi er likevel blitt kritiserte (Kunst & Sam, 2013; Rudmin, 2003; Schwartz & Zamboanga, 2008). Marginalisering inneber avvising av to kulturar (eigen kulturarv og majoritetskultur). Ein antar derfor at marginalisering blir ikkje valt av eigen vilje, men blir påtvinge, for eksempel i møte med diskriminering.
1.4 Diskriminering som akkulturative stressor
Akkulturasjon kan vere ein vanskeleg prosess som er forbundet med risiko og konfliktar.
Desse typar akkulturative stressorar kan opplevast forskjellige frå menneske til menneske.
Akkulturative stress referer til biverknader av akkulturasjon som angst, depresjon og andre former for psykisk og fysisk utfall (Schwartz, Unger, Zamboanga, & Szapocznik, 2010).
Asylsøkjarar og flyktningar kan også ha hatt betydeleg trauma i heimlandet som påverkar deira evne til å tilpasse seg etter innkomsten i mottakarlandet. I tillegg, kan møte med diskriminering skape stress og vanskar i akkulturasjonsprosessen.
Kort definert, diskriminering er åtferd eller handling, oftast negativ, mot ein person eller grupper menneske på grunnlag av ulike karakterar, slik som; rase, kjønn, sosial klasse med meir (Pager & Shepherd, 2008). Diskriminering kan derfor oppfattast å vere ein partisk handling mot ein person på grunn av personens medlemskap i ei viss gruppe.
Rasediskriminering refererer til ulik behandling av personar eller grupper på grunnlag av deira rase eller etnisitet (Pager & Shepherd, 2008). Oppleving av diskriminering kan også vidareførast til andre generasjonar. Til eksempel kan barn av etniske minoritetsinnvandrar ikkje vere akseptert som fulle medlemmar av mottakarsamfunnet (Oppedal mfl., 2008), og akkulturative stressorar og diskriminering er dermed framleis synleg utover den første generasjon (Portes & Rumbaut, 2001; Schwartz mfl., 2010).
Immigrantar som blir avvist eller diskriminert i mottaksland kan ha fleire problem med å tilpasse seg etter innvandring. Følgeleg, kan akkulturasjon påverka subjektiv velvere gjennom diskriminering. Forsking frå ei rekke land indikerer at innvandrar frå etniske minoritetar har meir sannsynleg til å oppleve diskriminering og fiendskap frå medlemmar av mottakssamfunnet, samanlikna med kvite innvandrar (Schwartz mfl., 2010). Når innvandrar, spesielt dei frå etniske minoritetsgrupper opplever diskriminering, er resultatet det Portes og Rumbaut (2001) har betegnet som reaktiv etnisitet. Reaktiv etnisitet refererer til å halde enda sterkare på eigen kulturarv og motstå adapsjon av mottakskulturen. Diskriminering av etniske minoritetsinnvandrarar og etterkommarar deira kan forsterka ønske om å vere åtskilt frå den mottakskulturen.
1.4.1 Diskriminering og helse
Diskriminering er knytte til ulike helseproblem, inkludert psykisk lidingar som depresjon.
Forsking viser at høgare nivå av rasisme er relatert til redusert psykologisk velvere (Gee, 2002; Heim, Hunter, & Jones, 2011). Oppfatta diskrimering har ein tydeleg negativ effekt på både mentale helsa og gir signifikant auka stressrespons, samtidig som den er relatert til deltaking i helseskadeleg åtferd (Pascoe & Richman, 2009). Forholdet mellom diskriminering og mentale helsa ser ikkje ut til å vere særeigne for visse typar psykiske helseutfall, men synast i staden å vere like sterk på tvers av mange typar psykisk helse (Pascoe & Richman,
2009). Studien gjort blant innvandrar i ulike land viste at psykologisk velvere var predikerte av blant anna oppfatta diskriminering, i tillegg til etnisk orientering, etnisk kontakt og integrasjonshaldningar (Berry mfl., 2006). Vidare viste forsking at velvere reduserast ved diskriminering og aukast av etnisk orientering og etniske kontakt.
Heim mfl. (2011) utforska også forholdet mellom rasisme, majoritet og minoritet
identifisering, fysisk helse og psykologisk velvere i britiske minoritetssamfunn (pakistanske, indisk, afrikanske og karibiske) i Skottland, Storbritannia. Målingar av opplevde rasisme fokuserte på erfaringar i dei siste fire vekene heller enn frå når som helst tidspunkt. Høg nivå av rasisme var direkte relatert til auka psykisk lidingar for indiske og pakistanske grupper.
Det var ingen direkte effekt for afrikanske og karibiske grupper, sjølv om dei rapporterte betydeleg fleire erfaringar med rasisme enn dei to andre gruppene. Ein indirekte effekt blei endå funnet blant afrikanske og karibiske respondentar. Desse funna er i samsvar med det Jasinskaja-Lahti, Liebkind, og Perhoniemi (2006) fant ut. Jasinskaja-Lahti mfl. (2006) fant ut at oppfatta diskriminering auka nivå av psykologisk stress og reduserte oppfatning av
generelle helse status blant innvandrar i Finland. Di meir diskriminering og rasisme som innvandrar rapporterte, di meir psykisk stress symptom og dårlegare vurdering av eigen helsa rapportert dei. Studien viste også forskjellar mellom ulike etnisk grupper blant russisk, estisk, somalisk, arabisk, albansk og vietnamesisk respondentar. Den somalisk gruppa i studien rapportert mest opplevde diskriminering, sjølv om dei rapporterte mindre stress symptom.
Glaesmer mfl. (2009) på den andre side fant ingen forskjellar i mentale helse mellom
innvandrar og innfødde tyskarar. Studien vert gjort blant alle innvandrargruppe heller enn ein spesifikk gruppe.
Ulikskap mellom ulike innvandringsgrupper viser viktigheit av å behandle ulike innvandrargruppe separert, då oppleving av akkulturativ stress kan variere på tvers av grupper. Noh og Kaspar (2003) indikerer at diskriminering påverknad på helse varierer for ulike grupper i samhøve med personleg handteringsrespons, altså kva for meistringsstrategi individ brukar i møte med diskriminering.
1.4.2 Diskriminering og akkulturasjon
Som nemnt tidlegare, diskriminering er ein av mange faktorar som påverkar akkulturasjon, som igjen vil påverka helse. Diskriminering er blitt funnet å predikerer skule velvere blant
ungdommar (Berry mfl., 2006). I tillegg, viser Berry mfl. (2006) at oppleving av
diskriminering kan føre til avvising av nasjonal orientering og orientering mot eins eigen gruppe eller føre til forvirra/ambivalent (diffus) engasjement. Utover dette, viser studien av Aichberger mfl. (2015) at diskriminering påverkar helse til personar gjennom ulike
akkulturasjonsstrategiar. Aichberger mfl. (2015) studerte kvinner med tyrkisk bakgrunn i Tyskland. Oppfatta etnisk diskriminering hadde ein positiv samanheng mellom auka psykologisk liding. Effekten blei likevel funnet berre blant gruppa med separasjon som akkulturasjonsstrategi. Effekten av etnisk diskriminering på ekstrem angst blei funnet, sjølv når ein kontrollerte for kjente sosiodemografiske prediktorar og andre migrasjonsrelatert faktorar og personlegdom nevrotisisme.
Diskrimineringa kan påverka akkulturasjon ved at etniske minoritetar respondere med ein akkulturasjonsstrategi som tek avstand frå vertssamfunnet (Verkuyten & Yildiz, 2007).
Etniske minoritetar kan velja å identifisere seg sterkt med sin opphavleg kulturarv og dermed danne sterke etnisk identitetar. I dette tilfellet, vil sterke etnisk identitetar fungere som ein mekanisk form for vern eller ein buffer frå de negative effekt av diskriminering (Yip, Gee, &
Takeuchi, 2008). Diskriminering skapar negative kjensle av personens sjølvverdi, og
identifisering med sin eigen gruppa opptrer som ein buffer for personens sjølvverdi. Yip mfl.
(2008) fant støtte for buffer hypotesen, spesielt for personar mellom 41 og 50 år, der personar med sterk etnisk identitet var mindre sannsynleg å rapportere liding når dei rapportert
diskriminering. Resultat frå buffer hypotesen støtter tru føreslått av Rejection-identification model (RIM) (Branscombe mfl., 1999) som hevdar at avvising frå utgruppe og varig diskriminering skadar minoritetsgruppas velvere.
I følgje RIM, positive sjølvkjensler frå inngruppe vil derfor ha ein motverkande effekt på negative utfall av diskriminering. Aktivering av gruppeidentitet aukar difor inkludering og tilhøyring til gruppa, og tener som ein betydeleg beskyttande meistringsmekanisme. Derfor hevder RIM at gruppeidentifikasjon medfører eit positivt forhold mellom diskriminering og velvere som "motverkar" de negative effektane av oppfatte diskriminering (Giamo, Schmitt,
& Outten, 2012). Såleis blir tilknyting i eigen etnisk miljø viktig for subjektiv velvere (Yoon, Lee, & Goh, 2008), og kulturdomenespesifikk sosialstøtte, slik som støtte frå familien, spelar ein viktig rolle som mediator i akkulturative stress (Oppedal mfl., 2004). Når det er sagt, er de viktig å understreke på nytt viktigskap av integrasjon (bikulturalisme) har for innvandrar.
Ein bikulturalisme identitet kan også spela ei rolle for individs mentale helse dersom individ møter på avvising og marginaliseringa frå eigen gruppa.
1.4.3 Den potensielle effekten av inngruppe marginalisering på helse og akkulturasjon
I tillegg til diskriminering utøvd av majoritetsmedlemmar, kan diskriminering, eller det som ofte omtalast som «intragruppe marginalisering» av eigen gruppe ha betyding for personars velvere og akkulturasjon. Intragruppe marginalisering er definert som; den oppfatta
distansering og avvisinga av medlemmar av kulturarv når eit individ visar kulturelle eigenskapar av den dominerande gruppa (Castillo, Conoley, Brossart, & Quiros, 2007).
Inngruppe marginalisering kan forklarast av ein kulturell gruppas ønske om ein tydeleg sosial identitet. Marginaliseringa kan komme frå familie, venner eller medlemmar frå etnisk gruppe.
Etniske grupper har eigen distinkt kulturelle identitet. Individ vil derfor oppleve at andre gruppemedlemmar påleggje dei sosiale sanksjonar, og marginaliserer dei frå gruppa når oppførsel begynner å bevege seg bort frå den kulturelle identiteten (Thompson, Lightfoot, Castillo, & Hurst, 2010).
Studien av Castillo, Cano, Chen, Blucker, og Olds (2008) såg på familiekonflikt og marginalisering blant latin amerikansk College studentar. Familiekonflikt var statistisk signifikant kjelde til akkulturativ stress. Likedan, inngruppe marginalisering frå
familiemedlemmar var ein betydeleg kjelde til akkulturativ stress. Akkulturativ stress kan altså opplevast som følgje av konflikt i ei etnisk gruppe. Til eit døme, vil akkulturative stress oppstå frå press frå familie og gruppemedlemmar om å halde ved lag og vise lojalitet mot gruppas kulturarv. Dette presset kan utfoldast ved familiens inngruppe marginalisering, slik Thompson mfl. (2010) viste blant afrikansk amerikanarar studentar. Deltakarane opplevde stress og rapporterte distansering frå sine familiar basert på press for ikkje å forandre seg.
Studentar hadde press for å oppretthalda etnisk gruppas språk, spesielt frå å oppføre seg
"kvit" («Acting white»). Her var språket eit viktig kjennemerke for afrikansk amerikanarar som ei gruppe, og individ forventast å bruke språket som eit distinkt etnisk gruppe
kjennemerke. Ved å avvike frå dette, blir individ oppfatta som å avvise eigen kulturarv.
1.4.4 Hudfarge og marginalisering
For afrikanarar er hudfarge også eit viktig kjennemerke som kan føre til kjensle av marginalisering blant nokre gruppemedlemmar. Diskriminering basert på relativitet av hudfarge har i seinare tida fått nemning "colourism" (Hunter, 2007). Colourism, eller
hudfargestratifisering er fordommar eller diskriminering basert på hudas relative lysheit eller mørke. Det inneber prinsippet som tillegje menneske med lys hudfarge betre verd, og fører til behandling med høgare respekt enn dei med mørkare hud. Colourism er opptatt av hudfarge og ignorerer rase eller etnisk tilhøyring. Den skjer derfor både mellom ulike etniske samfunn (t.d. svarte og kvite) og innanfor ei viss etnisk gruppe. Denne type diskrimineringa omfattar utestenging frå organisasjonar, institusjonar og sosiale grupper på grunnlag av fargetone eller trekk som blir oppfatta som å vere typisk afrikanske ansiktstrekk (Bodenhorn & Ruebeck, 2007; Maddox, 2002, 2004). Svarte menneske med lysare hudfargetone nyter ofte privilegia over mørke på områder som inntekt, utdanning, bustadmarknad og i ekteskapsmarknaden (Hunter, 2007). Men korleis påverkar diskrimineringa frå inngruppe medlemmar integrering i storsamfunnet? Dette har blitt lite belyst i tidlegare forsking. Denne studien vil derfor
undersøkje samanheng mellom opplevde inngruppe/utgruppe marginalisering og
akkulturasjon blant afrikanarar i Noreg. Basert på studiane nemnt ovanfor, viser forsking at diskriminering fører til at etnisk minoritetar trekk seg frå storsamfunnet. Studien ynskjer utforske om det same er sant for marginalisering innan eigen etnisk gruppe. Altså, fører marginalisering frå eigen gruppe til mindre identifisering med den?
Forsking viser at identifisering med eigen etnisk gruppe er viktig i mellomgruppe kontakt, der Verkuyten og De Wolf (2002) viste at kinesisk deltakarar skildre seg meir med inngruppe stereotypiske termar når dei var i ein mellomgruppe kontakt enn dei gjorde med andre
kinesarar. Studien viste også at i mellomgruppe kontekst, støtte deltakarane sterkt betydinga av å oppretthalda kulturarv. På den andre side, viste deltakarane ingen fordel om å
oppretthalda eigen kulturarv når dei var i inngruppe kontekst. Ein kan derfor anta at denne kjensle av låg identifisering med eigen kulturarv kan vidare forsterkast av inngruppe marginalisering ved at individ som opplever marginalisering vel å ta avstand frå eigen kulturarv. Samtidig, kan denne type marginaliseringa ha negativ effekt på individs mentale helse (Castillo, 2009). Marginalisering frå inngruppe kan føre til identifisering med
majoritetssamfunn der personen forsøker å oppnå positive sjølvkjensle ved å søke tilhøyring med ei anna gruppe.
1.5 Den norske konteksten
Året 1971 blir rekna som året Noreg etablert som eit innvandringsland (Vassenden, 1999).
Samanlikna med tidlegare år, fekk Noreg eit nettoinnflytting på 6600 (Østby, 2001). Etter 1971 har Noreg hatt ulike strømming av innvandring, som er delt i tre forskjellige
hovudfasar. Den fyrste innvandringsfasen bestod av arbeidsinnvandrar frå Asia (særleg Pakistan) og Afrika, med fleirparten frå Asia. Den andre fasen bestod av arbeids
immigrantars familiemedlemmar som hadde unntak frå innvandringsstoppen frå 1975 (Østby, 2001). Innvandringas tredje fasen byrja på midten av 1980-talet og betraktas å fortsette til i dag (Blom, 2016; Østby, 2001). Vidare opplevde Noreg ein stor innvandring som bestod av hovudsakleg flyktningar på 1990-talet. Medan dei tidlegaste flyktninginnvandrar bestod av hovudsakleg vestlege innvandrar, er nyare innvandrar kome frå andre ikkje-vestlege land, inkludert innvandrar frå afrikanske land med indre konflikt (borgarkrig m.m.). Dett har bidra til eit innvandringsinnbyggjarar som er ulike; med ulike kultur, etnisitet, språk, religion, og ikkje minst politisk samansetting.
I møte med det kulturelle mangfaldet er Norge, så vel som resten av Europa opptatt av spørsmålet om arbeidsmarknadsintegrasjon av flyktningar mot velferdsavhengigheit (Brochmann & Hagelund, 2012; Hagelund & Kavli, 2009). Fokus har derfor vert på integrasjon, som inneber at både innvandrar og majoritetssamfunn skal tilpassa kvarandre.
Det inneber ein integreringspolitikk og tiltak som organiserast slik at fleire nykomne
innvandrar med fluktbakgrunn raskare kjem i arbeid eller utdanning og får ein fast tilknyting til arbeidslivet (Meld. St. 30, 2015–2016). For eksempel har Noreg utvikla ein
introduksjonsprogram ordning som skal gjere nykomne innvandrar i stand til å forsørgja seg sjølv og sin familie, samtidig som dei blir kjent med det norske samfunnet (Mathisen, 2008).
Målet er å redusere tall utan arbeid for å lette byrde eller redusere utfordringar det det stiller velferdssystemet. For dei som er med i målgruppa, introduksjonsprogram lova gir auka rettar med omsyn til å ta imot eit etablert kvalifiseringsprogram. Målgruppa er innvandrar som har fått godkjenne opphald i Noreg, og deltaking er tillegg avgrensa til alder mellom 18-55.
Programmet inneber undervisning i norsk og samfunnsfag, i tillegg til aktivitetar som gjer ein klar for vanleg utdanning eller til arbeidsmarknaden. Rapporter viser så langt at overgangen til arbeid er raskare og høgare enn før introduksjonsprogram (Enes & Henriksen, 2012). På denne måten er integrering på arbeidsmarknaden viktig og staten har lagt til rette for at innvandrar skal kunne raskt integrere seg i samfunnet.
1.5.1 Afrikanarar i Noreg
Inntil 2 mars 2017, hadde Noreg 883 751 innvandrar og norskfødde med innvandrar foreldre.
Av desse er 121 111 av afrikansk bakgrunn (SSB:2017), inkludert afrikanarar med
innvandrar og norskfødde med innvandrar bakgrunn. Innvandrar frå Afrika kjem frå stor del av afrikanske land, der Somalia, Eritrea og Etiopia utgjer de tre største grupper (SSB:2017). I diskriminering blant innvandrar med afrikansk bakgrunn, finn ein at dei med bakgrunn frå Somalia opplever størst diskriminering. Rapport frå Tronstad (2009) viste at fire av ti somaliarar hadde negative erfaringar med sin utanlandske bakgrunn i samanheng med tilsetting. Somalia var likevel einaste afrikansk land inkludert i rapport frå ti land. Ein anna rapport frå Beatty og Sommervoll (2008) viste ved hjelp av funn frå leigemarknaden at ein leigetakar som ikkje er etnisk norsk betalar 6-7% høgare pris enn den vanlege prisen. Vurdert frå opphavsland, viste det seg at leigetakarar frå Afrika betalar heile 11% meir enn vanleg pris. Prosenten reduserast til 6,9 % dersom ein er fødde i Noreg av utanlandske foreldre. Ein kan dermed ikkje konkludere med at diskrimineringa skuldas hudfarge åleine, då det heller kan vere resultat av samansette årsaker, blant anna språkvanskar, kortare busettingstid osv.
1.5.2 Denne studien
Denne studien søker å bidra innan litteraturen om integrering og marginalisering blant afrikanarar i Noreg ved å utforske forholdet mellom inngruppe marginalisering, utgruppe marginalisering, etnisk orientering, nasjonal orientering, sjølvkjensler og livstilfreds. I denne oppgåva blir inngruppe marginalisering definert som; diskriminering frå afrikanarar på afrikanarar, basert på hudfarge og utgruppe marginalisering er definert som diskriminering frå kvite på afrikanarar, basert på hudfarge. Studien vil derfor undersøkje:
1. Forholdet mellom inngruppe marginalisering og etnisk orientering 2. Forholdet mellom utgruppe marginalisering og nasjonal orientering
3. Forholdet mellom diskriminering frå inngruppe og livstilfreds og sjølvkjensler.
4. Forholdet mellom diskriminering frå utgruppe og livstilfreds og sjølvkjensler Studien predikerer i tillegg at akkulturasjonsorienteringar skal mediere effekten av diskriminering på livstilfreds og sjølvkjensler (illustrert i figur 2 og 3 nedanfor). Vidare kontrollerer denne studien også andre demografiske variablar som generasjon, kjønn og utdanning.
Ved å basere på forsking utlyst tidlegare i teksten, det forventast at diskriminering frå inngruppe vil føre til mindre etnisk orientering. Medan diskriminering frå utgruppe fører til mindre nasjonal orientering. Vidare vil analysen sjå på forskjellen mellom opplevde
diskriminering mellom kjønn, både frå inngruppe og utgruppe medlemmar.
Figur 2. Studien predikerer at etnisk orientering medierer effekt av diskriminering på Livstilfreds i modellen.
Figur 3. Studien predikerer at nasjonal orientering medierer sjølvkjensler i modellen
2 Metode
2.1 Deltakarar
Data blei samla inn i Oslo, Sogndal, Vik og Sandnes, med flesparten samla inn frå Oslo.
Målgruppe i denne studien er afrikanarar i Noreg. Dette inneber alle som karakteriserer seg som afrikanarar. Ingen land blei ekskludert frå studien. Respondentar kjem frå 22 av 54 afrikansk land. Fleirpart kjem frå Somalia (n = 49), Eritrea (n = 20), Burundi (n = 20) og Etiopia (n = 10). 2 respondentar rapporterte ikkje landet de er frå. Prosjekt
inngruppe/utgruppe marginalisering og akkulturasjon blant afrikanarar i Noreg ble godkjent av intern forskingsetikk komité ved institutt for psykologi til Universitetet i Oslo (Ref.
Nummer 1841452).
Samla, 164 respondentar fullførte studien. Tre respondentar vert ekskludert i analysen; to fordi dei ikkje ynskte at respons skulle brukas vidare i analysen, medan ein respondent vert ekskludert på grunn av tilstrekkeleg mangel data på mange variablar (90%). Attståande respondentar bestod av (N = 161), alder mellom 18 og 67 år, og 2 som ikkje rapporterte alder. Gjennomsnittsalderen var 30 år (M= 29.66, SD = 10.33). Eit tilnærma lik tall var mellom menn og kvinner: menn (n = 84, 52.2% ) og kvinner (n = 76, 47.2%). Ingen av deltakarar rapportert "annet" som kjønn.
Av alle deltakarar hadde 46% fullført vidaregåande eller yrkesskule, 26.7% hadde
høgskule/universitet utdanning opp til 4 år, 14.9% hadde høgskule/universitet utdanning 5 år eller meir, og 11.9% hadde fullførte barneskule/mellomsteget. 1 person manglar data på utdanning. I tillegg var 45.3 % i arbeid, 44.1% Studentar, 4.3 % ikkje i arbeid, medan 5.6%
indikerte "annet." Ein mangla data. Deltakarar svarte på spørsmål om dei var 1 generasjon (n
= 135) eller 2 generasjon (n = 25), og 1 manglande data.
2.2 Materiala og prosedyre
2.2.1 Prosedyre
Respondentar blei rekruttert på gata eller i ulike fritidsaktivitetar, til dømes trening, kyrkjer, frisørsalong og liknande. Spørjeskjema var tilgjengeleg både på engelsk og norsk (bokmål) og vert distribuerte gjennom qualtrics. De vert oversett fram og tilbake mellom engelsk og
nettbrett (iPad, Samsung Galaxy Tab A). Respondentar blei tilnærma og spurte om de hadde tid til å svare på ein kort undersøking. Kvar respondent blei informert om studiens føremål: "
Integrasjon og inkludering: Opplevelsen av afrikanere i Norge". Dei blei også informert om høve til å trekka seg frå studien når som helst og at studien er anonym, vidare vert det formidla at ingen identifiserbar informasjon vil bli lagra. Etter å ha svart, fekk respondentar Twist sjokolade som ein takk for deltaking.
2.2.2 Diskriminering
Oppfatta hudfarge basert diskriminering av inngruppe og utgruppe blei målte ved hjelp av to spørsmål utvikla av Uzogara, Lee, Abdou, og Jackson (2014) der respondentar vurderer utifrå eigen hudfarge om behandling dei opplever frå: 1) kvite menneske og 2) afrikanske
menneske. Behandling frå afrikanske menneske blir derfor eit mål på inngruppe
diskriminering. I forhold til utgruppe evaluering ble deltakarane bedd om å svare på korleis dei opplever at "hvite menneske" behandlar dei på grunn av deira hudfarge på ein skala frå 1 (mye betre) til 5 (mye verre). På same måten blei respondentar også bedd om å vurdere deira oppfatning av behandling frå afrikanarar. Spørsmål var identisk, unntatt at "hvite mennesker"
blei bytte ut med "afrikanske mennesker".
2.2.3 Akkulturasjon orientering
Akkulturasjon orientering blei vurderte ved hjelp av spørsmål som målar deltakarars
preferansen for å ivareta eigen eller følgje den norske kulturen, på tema som kultur, skikkar, verdiar, tradisjonar, levemåten, vennskap og eigen kulturell identifisering. Måling er basert på Berry mfl. (2006) og bestod av 14 påstandar, der 7 påstandar målar nasjonalorientering (α
= .87); t.d. " Jeg forettrekker å følge den norsk kultur"; ”Jeg identifiserer meg med å være norsk”. De andre 7 ledda målar etnisk orientering (α = .87): "Jeg foretrekker å opprettholde kulturen til min etniske gruppe"; "Jeg identifiserer meg med å være et medlem av min etniske gruppe." Respons blei måla på eit 7-punkts Likerts skala frå 1 (sterkt uenig) til 7 (sterkt enig). Målarinstrument viste ein tilfredsstillande reliabilitet for indre konsistens (DeVellis, 2012).
2.2.4 Livstilfreds
Livstilfreds blei målte ved hjelp av satisfaction with life scale (SWLS) av Diener, Emmons, Larsen, og Griffin (1985) som består av 5 ledd (α = .79), som er ein akseptabel verdi på indre konsistens (Post, van Leeuwen, van Koppenhagen, & de Groot, 2012). Livstilfreds måling er
eit integrert mål som sikter å måle alle livsdomen slik respondentar ser det, heller enn å måle tilfreds på bestemte livsdomen. Ledda inkluderer påstandarar som: " På de flest måter er livet mitt nær idealet mitt". Respons blei måla på eit 7-punkts Likerts skala frå 1 (sterkt uenig) til 7 (sterkt enig).
2.2.5 Sjølvkjensler
Sjølvkjensler blei målte ved hjelp av Rosenbergs sjølvkjenslersskala (α = .77) (Rosenberg, 1979), og består av 10 ledd: "Jeg føler at jeg er en verdifull person, i det minste på samme nivå som andre"; "Jeg er i stand til å gjøre ting like godt som folk flest". Respons blei vurdert ved hjelp av eit 7-punkts Likerts skala som 1 (sterkt uenig) til 7 (sterkt einig).
Måleinstrument gir ein akseptabel verdi på indre konsistens (Gray-Little, Williams, &
Hancock, 1997; Robins, Hendin, & Trzesniewski, 2001).
2.2.6 Rapportert hudfarge
Deltakarar blei bede om å vurdere eigen hudfarge på ein visuell analog skalai. Deretter blei hudfarge også målt av forskaren med same skala. Skalaen gjekk frå 0-100, der 0 tyder veldig mørk og 100 veldig lyst. Det blei også føretatt ein hudfarge vurdering på 10 målingar frå ein andre rater for å sikre reliabiliteten til målinga. Ein bivariate korrelasjonsanalyse viste ein høg inter-rater korrelasjon (n = 10; r = .96; p <.001).
2.2.7 Dataanalysar
Statistisk analysen vert gjennomført ved hjelp av SPSS (Statistical package for the social sciences) versjon 24. Reliabilitet for skalar blei gjennomført før analysen og Cronbach’s alfa vert regna for nasjonalorientering, etnisk orientering, livstilfreds, Sjølvkjensler, og ein bivariate korrelasjonsanalyse blei gjennomført for å måle inter-rate korrelasjon for
hudfargemåling. Konstruksjonsvaliditet for måleskalaene er blitt testa ved tidlegare forsking, samtidig som denne studien gjennomført ein konfirmerande faktoranalyse (prinsipale
komponenters metode) for måleinstrument akkulturasjon, sjølvkjensler og livstilfreds.
Korrellasjonsanalysen vert brukt for å undersøkje samanheng mellom hovudvariablar i modellen, medan T-test blei brukt for å samanlikna gjennomsnitt av valte variablar på diskriminering for kjønn og akkulturasjonsorienteringar. Det blei gjort tilleggs analysar for å undersøkje om forutsetninga for de statistisk testar var møtt. Path analyses blei gjennomført ved hjelp av Mplus 7.2.
3 Resultat
3.1 Innleiande analyse (konstruksjonsvaliditet)
Før utføring av ein prinsipale komponentars metode vert korrelasjon mellom ledd i de tre måleinstrument (akkulturasjon, sjølvkjensler og livstilfreds) undersøkte. Undersøkinga av korrelasjonsmatrises viste nærvær av korrelasjonar på +/-.30 og over. Ingen av variablar korrelerte sterkare enn +/-.90. Kaiser-Meyer-Olkin-verdien (KMO) for akkulturasjon var .847, for Sjølvkjensler var KMO verdien .760, og livstilfreds hadde KMO verdien på .750.
Dette gav den tilråda verdien på .60 og Bartlett's Test of Sphericity var statistisk signifikant (p = .001). Ein oblik rotasjon vert brukt på alle analysar.
3.1.1 Akkulturasjon
Prinsipale komponentars analysen med ei oblik rotasjon viste tre komponentar med
eigenverdi over 1, som forklarte 32.65% og 26.35% og 8.77% av variansen. Ei gransking av screeplot viste at det kan trekkjast ut to komponentar etter olbogekriteria. Ein parallell analyseii viste også uttrekking av to komponentar, då desse hadde eigenverdi som møter kriterieverdiar for uttrekking av komponentar på tilfeldige framstilling av data på same utval.
Uttrekking av to variablar står i samsvar med måleinstrumentets inndelinga (nasjonal og etnisk orientering). Basert på dette vert analysen gjennomført på nytt, men her vert SPSS bedt om å trekkja ut to komponentar. Samla, forklarte de to komponentar totalt 59.01% av
variansen, der komponent 1 forklarer 32.65% og komponent 2 forklarer 26.35%. Korrelasjon mellom komponentar var svak (r = .18). Faktorladningar til kvar komponent og screeplot kan ein finne i vedlegg 1.
3.1.2 Sjølvkjensler (self esteem)
Utrekning av komponentar vert gjennomført på same måten som for akkulturasjon. Prinsipale komponentars analysen viste uttrekk av to komponentar med eigenverdi over 1.
Komponentar hadde totalt forklart varians på 53.80%, der komponent 1 utgjer 36.18% og komponent 2 utgjer 17.62%. Dette vert også stadfesta ved ein parallell analyse. Analysen gir faktor ladningar (sjå vedlegg 2) som skiljar måleinstrument mellom variablar som omhandlar positive kjensler i eins liv og element som peikar mot negative kjensler. Likevel blir
Rosenbergs sjølvkjensler skalaen oppfatta som eindimensjonal fordi den målar eit underliggjande faktor (Robins mfl., 2001; Wayne & Mary, 1976). Komponent 1 og 2 korrelerer negativt (r = -.28). Målet ble derfor skåra som unifaktoriell.
3.1.3 Livstilfreds
Prinsimpale komponenters analyse vert brukt på 5 variablar (for metoden og framgang sjå to avsnitt over). Basert på scree plot, eigenverdi og parallell analyse (vedlegg 3), vert det trekt ut ein komponent. Komponent hadde forklart varians på 56.99%.
3.2 Korrelasjon
Ein Pearson korrelasjonsanalysen blei gjennomført på hovudvariablar: kjønn, alder, utdanning, generasjon, sjølvkjensler, livstilfreds, nasjonal orientering, etnisk orientering diskriminering frå kvite, diskriminering frå afrikanarar, deltakarars rapportert hudfarge og forskarars rapportert hudfarge. Korrelasjonar finn ein i korrelasjons matrisen (tabell 1).
Analysen viste at kjønn (kodet som 1 = kvinne, 2 = menn) korrelerte positivt med nasjonal orientering og negativt med deltakarars- og forskarens rapporterte hudfarge. Vidare viste analysen at alder korrelerte negativt med generasjon (1= fyrste generasjon, 2 = andre generasjon). Alder korrelerte også positivt med nasjonal orientering og negativt med etnisk orientering. Noko som tyder på at di eldre deltakarar var, di meir nasjonal orientering hadde dei. Diskriminering frå afrikanarar var også positiv korrelert med alder.
Utdanning korrelerte berre positivt med sjølvkjensler, og generasjon korrelerte vidare negativt med nasjonalorientering slik at høg skår på generasjon gav reduserte graden av nasjonalorientering. Generasjon korreleterte også positivt med deltakaras rapporterte hudfarge og forskarens rapportert hudfarge. Livstilfreds korrelerte positivt med nasjonal orientering, etnisk orientering, og deltakarars rapportert hudfarge. Nasjonal orientering på den andre side korrelerte negativt med diskriminering frå kvite menneske, medan etnisk orientering korrelerte negativt med diskriminering frå afrikanarar.
Tabell 1
Korrelasjonar mellom variablar. Forskarhudfarge=Forskarens rapporterte hudfarge. Deltakar hudfarge= Deltakarars sjølvrapporterte hudfarge
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
1.Kjønn -
2.Alder .37 ** -
3.Utdanning .09 .13 -
4.Generasjon -.11 -.30 ** .05 -
5.Sjølvkjensler -.07 -.07 .19 * -.04 -
6.Livstilfreds .06 .04 .09 .03 .26 ** -
7.Etnisk orientering -.07 -.33 ** -.07 .05 .14 .21 ** -
8.Nasjonal Orientering .24 ** .17 * -.04 -.26 ** .07 .23 * .13 - 9.Diskriminering
afrikanarar
-.04 .20 -.05 -.13 .01 -.07 -.21 ** .06 -
10.Driskriminering kvit .15 .12 .08 .03 .09 -.09 -.04 -.24 ** .12 -
11.Deltakar hudfarge -.35 ** -.19 * .03 .19 * .12 .20 * -.01 -.13 -.07 .07 -
12.Forskar hudfarge -.22 ** -.08 -.08 .16 * -.03 .14 -.07 .01 -.07 -.03 .66 ** -
M N/A 29.66 2.45 1.16 5.43 4.82 4.98 4.32 3.59 2.52 53.85 55.25
SD N/A 10.33 .89 .36 .98 1.23 1.20 1.25 .97 1.04 27.07 22.36
Note. **p<.01., *p<.05
3.3 T-testar
Det blei gjennomført ein analyse som undersøkjer føresetnader for t-test analysen for variablar nasjonal orientering og etnisk orientering. Begge møtte føresetnaden for intervall eller ratio måleskala nivå (Pallant, 2016). Test for normaldistribuering viste ein normal fordeling for nasjonal orientering: shapiro-Wilks test (df = 160, p = .219), men ikkje for etnisk orientering (df = 160, p = .007), og dermed brot på føresetnaden om normalfordeling for denne variabelen. For grafisk framvising av normalfordeling sjå vedlegg 4 for histogram, normal Q-Q plot og boxplot.
Ein uavhengig samples t-test analysen blei utført for å samanlikne kvinner og menn på diskriminering frå utgruppe og inngruppe. Det var ein forskjellen på diskriminering frå utgruppe der kvinner (M = 3.78, SD = 0.76) opplevde meir diskriminering enn menn (M = 3.47, SD = 1.09), t(157) = 1.95, p = .053, Mdiff = 0.29, 95% KI [- .003, .590]. Effektstorleik for denne analysen, cohen's (d = 0.33) viser ein medium effekt. Det var ingen statistisk forskjellen mellom kvinner og menn på diskriminering frå inngruppe; Kvinner (M = 2.57, SD
= 0.99), Menn (M =2.49, SD = 1.09), t(158) = 0.47, p = .639, Mdiff = .08, 95% KI [- .250, .406].
Vidare blei ein paret samples t-test utført for å samanlikna graden av nasjonal orientering og etnisk orientering. Resultat viste at deltakarar hadde ein høgare etnisk orientering(M = 4.97, SD = 1.21) enn nasjonal orientering (M = 4.32, SD = 1.25) , t(159) = 5.14, p = .001, 95% KI [- .91010 -.40508]. Effektstorleiken for analysen (d = 0.53) indikerer ein medium effekt.
Paret samples t-test for utgruppe og inngruppe diskriminering viste ein statistisk signifikant forskjellen i diskriminering. Testen viste at respondentar rapportert meir diskriminering frå utgruppe enn frå inngruppe: diskriminering frå kvit (M = 3.59, SD = 0.97) og diskriminering frå afrikanarar (M = 2.53, SD = 1.05), t(159) = 9.99, p < .001, 95% KI [- .853, 1,272], og effektstorleiken Cohen's d på (d = 1.05). Figuren nedanfor framstiller
gjennomsnittsforskjellar med error bar (figur 4).
Figur 4. Gjennomsnittsforskjellar for hovudvariablar i studien. Standarfeil er representert i figuren med error bars knytte til kvar kolumne.
***p <.001
1,00 2,00 3,00 4,00 5,00 6,00
Nasjonal
Orientering Etnisk
Orientering Diskriminering
utgruppe Diskriminering inngruppe
3.4 Sti modell analysar
Ein stimodell blei estimert, som testa den forventa negative samanhengen mellom opplevd diskriminering frå afrikanarar og etnisk orientering og den negative samanhengen mellom diskriminering frå kvite menneske og nasjonal orientering. Begge akkulturasjonsmål var forventa å predikere sjølvkjensle og livstilfreds. Demografiske variablar blei kontrollert for i analyse. Modellen passet godt til data, χ2 (18) = 15.76, p = .609, RMSEA = 0, 90% CI [.00, .06], CFI = 1.00, sRMR = .04.
I modellen har diskriminering frå afrikanarar ein direkte negativ effekt på etnisk orientering, som vist i figuren (Figur 5). Diskriminering frå afrikanarar har vidare ein indirekte positiv effekt på livstilfreds. Det vil sei at diskriminering frå afrikanarar påverkar livstilfreds
gjennom etnisk orientering. Diskriminering frå kvite menneske har ein direkte negativ effekt på nasjonal orientering. Den indirekte effekt av nasjonal orientering på sjølvkjensler er ikkje signifikans. Vidare, modellen viser ein positiv effekt frå nasjonal orientering på livstilfreds.
Livstilfreds og sjølvkjensle korrelerer signifikans med kvarandre (figur 5). Etnisk orientering har ein direkte effekt på sjølvkjensler, og er signifikans på p = .05. Modellen inkluderer demografiske variablar; generasjon, kjønn og utdanning. Både generasjon og kjønn påverka signifikant nasjonal orientering, medan utdanning har ein effekt på sjølvkjensler.
Boostrapping med 5,000 re-samples blei brukt for å testa indirekte effektar. Diskriminering av afrikanarar hadde ein indirekte og negativ samanheng med livstilfreds, B = -.06, 95% CI [- .15, -.01], og sjølvkjensler, B = -.03, 95% CI [-.10, -.004], som var mediert av lågare etnisk orientering. Diskriminering av kvite hadde ein indirekte og negativ samanheng med
livstilfreds, B = -.05, 95% CI [-.12, -.01], som var mediert av lågare nasjonal orientering, men ingen signifikant indirekte samanheng med sjølvkjensler, B = -.01, 95% CI [-.06, .02].
Figur 5. Figuren viser påverknaden av diskriminering frå utgruppe og inngruppe på livstilfreds og sjølvkjensler. Alderen var inkludert i analysen, men vert ekskludert frå modellen fordi den hadde ingen signifikant effekt verken på etnisk orientering eller nasjonal orientering. Alle estimater er standardiserte.
*p <. 05, **p < .01, ***p <.001
.19**
Sjølvkjensler Diskriminering
Afrikanarar
Etnisk
Orientering Livstilfreds
Diskriminering
Kvit Nasjonal
Orientering
Generasjon 1=Fyrste 2=Andre
Kjønn 1=Kvinne 2=Mann
Utdanning
-.23** .21**
-.21**
.15*
.06
.23*** .1
8** .17*
.21**
4 Diskusjon
Denne studien har undersøkte fenomen knytte til akkulturasjonsprosessen og undersøkte samanheng mellom diskriminering, etnisk orientering, nasjonal orientering, livstilfreds og sjølvkjensler hjå afrikanske innvandrar i Noreg. Spørsmål som blei undersøkte er kva effekt inngruppe og utgruppe marginalisering har på etnisk- og nasjonal orientering. Det er antatt at begge former for diskriminering har ein negativ påverknad på identifisering med den eine eller andre kulturen. nemleg, at diskriminering frå inngruppe vil føre til mindre nasjonal orientering, medan diskriminering frå utgruppe fører til mindre nasjonal orientering. Studien predikerer i tillegg at akkulturasjonsorienteringar skal mediere effekten av diskriminering på livstilfreds og sjølvkjensler. Resultata avklare ein del signifikante og nokre ikkje signifikante funn som diskuteras nedanfor.
4.1 Inngruppe marginalisering og etnisk orientering
Korrelasjonsanalysen viste at etnisk orientering korrelerte negativt med diskriminering frå afrikanarar. Det inneber at ein identifiserte seg mindre med eigen gruppe når de opplevde diskrimineringa frå den. Dette er i trå med hypotesen som meinte at diskrimineringa frå eigen etnisk gruppe fører til distansering frå den. Same resultat blei vist frå stimodell analysen, der ein direkte negativ effekt blei funnet mellom inngruppe diskriminering på etnisk orientering.
Ein kan derfor byggje på at intragruppe marginalisering vil negativt påverka rolla de ulike kulturelle orienteringar spela for psykologisk velvere. Castillo mfl. (2008) og Thompson mfl.
(2010) begge viste for eksempel at intragruppe marginalisering har tydeleg effekt på akkulturasjon, då desse kan leie til akkulturative stress. Likedan resultat vert funnet av Ferenczi og Marshall (2014) som viste at intragruppe marginalisering var relatert til auka akkulturativ stress, som i sin tur var relatert til redusert subjektiv velvere. Nåverande resultat er parallelt med førnemnte funna. Dei viste ein indirekte og negative samanheng mellom intragruppe marginalisering med livstilfreds og sjølvkjensler, som var medierte av låg etnisk orientering, som truleg var forårsaka av intragruppe diskriminering. Dette står i samsvar med litteratur som viser at diskriminering er relatert til negative psykisk helse symptom (Heim mfl., 2011; Gee, 2002; Pascoe & Richman, 2009). Stress som er forårsaka av intragruppe marginalisering kombinerte med utgruppe marginalisering kan såleis vere stressande fordi personen kan framleis ha behov for tilhøyring og aksept (Ferenczi & Marshall, 2014), sjølv når dei opplever marginalisering frå begge kantar.
