2 Hva er akademisk frihet?
2.5 Teoretiske perspektiver
Şekil 1. Yarış Tulumları
Şekil 2. Yarış Eldiveni
Şekil 3. Yarış Emniyet Kemeri
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 48
Şekil 4. Araç İçerisinde Pilotun Oturuş Pozisyonu & Roll Barlar İle Koltuğun Konumu
a) Roll barlar araç tabanına dik konumda.
b) Ön roll bar direksiyon simidinin en az 3 cm yukarısından başlıyor.
c) Arka roll bar kasklı hâlde oturan pilotun kask seviyesinin en az 5 cm yukarısından başlıyor.
d) Şasiye sabitlenmiş sürücü koltuğu düşeyle en fazla 30 derece açı yapıyor.
e) Roll barın roll cage ile bağlandığı nokta ile roll barın en yüksek noktası arasında 50 cm’den fazla mesafe var ise ön ve arka roll bar’lar arasına bir destek kaynatılmalıdır.
Şekil 5. Örnek Roll Cage ve Roll Bar Tasarımları
(Sadece örnektir, kurallarda belirtilen şartları sağladığı sürece değişik tasarımlar yapılabilir.)
Şekil 5-a
En fazla 50 cm
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 49
Şekil 5-a’da araçlarda sürücü koltuğu için yapılabilecek roll bar örneği kabaca gösterilmiştir. Şekil 5-a’daki koltuk yarış kuralları için uygundur. Çizimde de görüldüğü üzere aracı yan darbelerden koruyacak ve kapı girişini kapatmayacak bir roll cage bulunmaktadır. Buna benzer tasarımlar kabul edilecektir.
Şekil 5-b
Şekil 5-b’deki roll bar tasarımı yarış kuralları için uygundur ancak koltuk sürücüyü yanlardan sarmadığı için uygun değildir.
Şekil 5-c
Şekil 5-c’deki roll bar tasarımı yarış kuralları için uygundur ancak yine koltuk sürücüyü yanlardan sarmadığı için uygun değildir.
Koltuklar Şekil 5-a’daki gibi sürücüleri yanlardan sarmalıdır.
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 50
Şekil 5-d
Şekil 5-d’deki koltuk tipi yarış koltuğu olarak uygundur. Ancak üst tarafındaki kısım veya buna benzer eklentiler roll bar olarak kabul edilmeyecektir.
Şekil 5-e.1
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 51
Şekil 5-e.2
Şekil 5-e, cıvataların birbiri arasında bırakılması gereken en az mesafeyi ve cıvatanın köşeye gelmesi durumunda içeri en az ne kadar girmiş olması gerektiğini gösteren teknik çizimdir.
a) Roll bar – roll cage kurallarında belirtildiği gibi D cıvata çapıdır ve en az 8 mm olmak zorunadır.
b) İki cıvata arası en az 2.5 D yani M10 cıvata için 25 mm olmak zorundadır.
c) Kenardan uzaklık en az 1.5 D yani M10 cıvata için 15 mm olmak zorundadır.
Şekil 5-f
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 52
Şekil 5-f’deki çizimler sadece ölçüleri tanımlamak için konulmuştur. Roll barları roll cage ile kaynatan veya cıvata ile sabitleyen takımların tekrardan gövdeye vidalamasına gerek yoktur.
Şekil 5-g
Şekil 5-g’de 2014 yılı Formula-G yarış arabasında kullanılmış olan karbon fiber roll bar gösterilmektedir. Güncel kurallar gereği kapalı kutu veya haddelenmiş boru profil olmadığı için artık kullanılamaz.
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 53
Şekil 5-h
Şekil 5-h’de gösterildiği gibi roll cage olarak bal-peteği (honeycomb) gövde kabul edilmeyecektir. Aracın içinden kurallara uygun ayrı bir profil kullanılması istenmektedir.
Şekil 5-i
Şekil 5-i’de görülen alüminyum sigma profillerin kullanımı kurallara uygun değildir.
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 54
Şekil 5-j
Şekil 5-j’de görülen roll bar ve roll cage’lerin tanımlanan en az kalınlık ölçülerine uygun olması gerekmektedir.
Şekil 5-k
Şekil 5-k’deki Toyota’nın konsept elektrikli aracı koltuk sayısı, koltuğun şekli ve geniş kapısı ile belirtilen kurallara uygun bir araçtır.
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 55
Şekil 5-l. Araç Ölçüleri
Şekil 5-m. Jant Kesit Ölçüleri
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 56
Şekil 6. Örnek Yarış Sürücü Koltukları
Şekil 7-a. Uygun kapı kilit mekanizmaları
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 57
Şekil 7-b. Uygun olmayan kapı kilit mekanizmaları
Şekil 8-a. Li-bazlı sistem için batarya kutusu örnek çizim
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 58
Şekil 8-b. Lityum bazlı bataryalar için BYS örneği
Şekil 8-c. Lityum bazlı bataryalar için kutu ve BYS örneği Şekil 8. Batarya Kutusu ve BYS
Şekil 9-a. Yüksek akımlı acil enerji kesme anahtarı ile örnek enerji kesme devresi
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 59 Kontaktör
Acil Durum Acil Durum
Normalde Kapalı Anahtarlar Aşırı Akım Kesicisi
Batarya, Yakıt Hücresi
Şekil 9-b. Zayıf akımlı acil enerji kesme anahtarı ile örnek enerji kesme devresi
Şekil 9-c. Acil enerji kesme anahtar örnekleri
Şekil 9. Acil Enerji Kesme Anahtarı
Aşırı Akım Kesicisi
Batarya
Enerji Ölçer
Araç Elektrik Donanımı
Şekil 10-a: Enerji ölçerin araç elektrik sistemine bağlantı çizimi Aşırı Akım Kesicisi
Batarya
Araç Elektrik Donanımı
Şekil 10-b: Enerji ölçer araçtan çıkarıldığında kullanılabilecek bağlantı çizimi
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 60 Aşırı Akım Kesicisi
Batarya
Enerji Ölçer
Araç Elektrik Donanımı Telemetri, Far,
Korna vs.
Şekil 10-c: Uygun olmayan enerji ölçer bağlantısı
Şekil 10. Enerji Ölçer Bağlantısı
Şekil 11. Hidromobil araçlarında örnek akış diyagramı
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 61
Şekil 12. Hidromobil araçlarında kullanılabilecek malzemelere örnekler
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org
62
Şekil 13-a: Elektromobil Örnek Güç Dağıtım Şeması
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org
63
Şekil 13-b: Hidromobil Örnek Güç Dağıtım Şeması
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 64
Şekil 14. H2 Akışölçerin Gaz Akış Yönünde Bağlanması
Fuel Cell
Şekil 15. Güç Kaynağı Bağlanma Seçenekleri
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 65
Şekil 16. Dinamik Sürüş Kontrol Alanı Ölçüleri
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 66
Şekil 17. Fren Rampası Ölçüleri
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org
Kokpit Sürücü için yeterli
alan/güvenli olmaması Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Araç gövdesi
ölçülere uygun değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye Kapı kolu kullanılmadan
Tekerlek genişliği 70 mm’den az Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Fren sistemi İki devreli veya hidrolik
değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Emniyet kemeri 4 veya 5 noktadan
sabitlenmiyor veya FIA
kurallarına uygun değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 68 Pilot kıyafeti ve
donanımı
Kurallara uygun değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye FIA standartlarında değil,
güvenli
50 Wh
Yangın söndürücü 2 kg'dan az Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Roll barlar Roll cage
Eksik roll bar Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Çekme dayanımı 200
MPa’dan düşük Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Roll bar araç tabanına
dik değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Ön roll bar direksiyon simidinin en az 3 cm üzerinden başlamıyor
Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Arka roll bar kask seviyesinin en az 5 cm üzerinden başlamıyor
Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Profil kurallara uymuyor Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye Roll cage gövdeden
Yok / Bir tane Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Alanları 50 cm2den az Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye Sürücü gösterilen yazıyı
göremiyor
Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Çekme halkası
Çekme halkası yok Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
İç çapı 20 mm’den az /
Çelik değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Ön cam Materyal kurallara uygun
değil, şeffaf değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Koltuk
Düşeyle açı 30o'den
fazla Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org
Direksiyon Açık formda Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Korna 3 saniye kesiksiz
çalmıyor Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Hız göstergesi Yok/Çalışmıyor Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Stop lambası Yok/25 m’den
görülemiyor Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Far
İzolasyon yok Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Acil durdurma düğmesi
Yok/Çalışmıyor Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Aşırı akım devre kesici Yok /Tasarım uygun
değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Batarya
Yok Kural İhlali Sebebiyle Diskalifiye
(enerji kaynağı batarya olan araçlar)
Ceza Yok (enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar için) Batarya yönetim
sistemi
Yok Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye (Batarya varsa) (enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar için) Batarya sıcaklık
ölçümü
Flaşör ve sıcaklık
göstergesinin olmaması Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Batarya kutusu Yok/Malzeme, tasarım
uygun değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Batarya kutusu
Güvenlik perdesi Sürücü koltuğu ve
batarya paketi arasında güvenlik perdesi yok
Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Enerji ölçer bağlantısı Haricî batarya beslemesi
var (Batarya kapasitesi kadar)/Attığı tur sayısı
Wh
Enerji ölçer Batarya voltaj seviyeleri
enerji ölçer kapasitesinin dışında
Kural İhlali Sebebiyle Diskalifiye
Yerleşik şarj birimi Şebeke ile batarya grubu arasında elektriksel (enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar
için)
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 70 Basınç emniyet vanası
Yok /Uygun değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
(enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar için)
Gaz çıkış emniyet vanası
Yok /Uygun değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
(enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar için)
Isıl çift
Yok /Uygun değil Kural İhlali Sebebiyle Diskalifiye
(enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar için)
Flaşör Yok /Uygun değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
(enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar için)
Sıcaklık göstergesi
Flaşöre bağlı değil Kural İhlali Sebebiyle Diskalifiye (enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar
için) Çalışmıyor/Düşük ses
seviyesi Kural İhlali Sebebiyle Diskalifiye
(enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar için)
Metal hidrür silindirleri
Kokpit içinde/Uygun
değil Kural İhlali Sebebiyle Diskalifiye
(enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar için)
Koruma kalkanı yok Kural İhlali Sebebiyle Diskalifiye (enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar
için)
Güvensiz bağlanmış Kural İhlali Sebebiyle Diskalifiye (enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar
için)
Hidrojen hattı
Kokpit içinde/Uygun
değil Kural İhlali Sebebiyle Diskalifiye
(enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar için)
Tasarım uygun değil Kural İhlali Sebebiyle Diskalifiye (enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar
için)
Küresel vana
Yok/Uygun değil Kural İhlali Sebebiyle Diskalifiye
(enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar için)
Malzeme uygun değil Kural İhlali Sebebiyle Diskalifiye (enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar
için)
Hidrojen sensörü Yok/Uygun değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
(enerji kaynağı hidrojen olan yakit pilli araçlar için)
Acil tahliye (sürücü ve
yedek sürücü) 10 sn'den fazla/Yardım
gerekiyor Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
Fren Testi Yeterli değil Güvenlik Sebebiyle Diskalifiye
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 71
18. TANIMLAR
18.1. Danışma ve Değerlendirme Kurulu (DDK): Liseler Arası Efficiency Challenge Elektrikli Araç Yarışları kurallarını belirleyen, yarış alanında teknik kontrolleri gerçekleştiren, yarış sonuçlarına/ödüllere karar veren TÜBİTAK Başkanlığınca görevlendirilen kurulu,
18.2. Danışman Öğretmen: Yarışma kapsamında takıma danışmanlık yapan, takımın idari ve mali hususları konusunda sorumluluk alan, lise ve dengi okullar ve BİLSEM’lerdeki öğretmeni, Deneyap Teknoloji Atölyeleri, Bilim Merkezleri ve Bilim Atölyelerin’deki eğitmeni,
18.3. Duyuru: TÜBİTAK tarafından belirlenen yarış konusu, kapsamı, başvuru koşulları, destek miktarı ve yarış takvimi ile yarışa ilişkin özel hususları tanımlayan ilan metnini,
18.4. Muvafakatname: Yarışa katılan öğrencilerden 18 yaşından küçük öğrencilerin veli/vasilerinden istenen tüm sorumluğun kendilerinde olduğunu ve öğrencinin yarışa katılmasına izin verdiğine dair ıslak imzalı belgeyi,
18.5. Müdürlük: TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığı Etkinlikler Müdürlüğünü, 18.6. Taahhütname: TÜBİTAK tarafından belirlenmiş içerik ve formata uygun olarak
hazırlanan, destek aktarımlarının yapılabilmesi için ilan edilmiş olan tarihler arasında TÜBİTAK’a ıslak imzalı sunulan belgeyi,
18.7. Takım Üyesi: Takımı oluşturan her bir lise öğrencisini,
18.8. TÜBİTAK: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumunu, ifade eder.
19. İLGİLİ MEVZUAT
TÜBİTAK Bilim ve Toplum Daire Başkanlığı Tarafından Yürütülecek Programlara İlişkin Yönetmelik,
TÜBİTAK Bilim ve Toplum Projelerinde Uygulanacak İdari ve Mali Esaslar, TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığı Çalışma Usul ve Esasları,
TÜBITAK Bilim ve Toplum Başkanlığı Tarafından Yürütülecek Etkinliklere İlişkin Yönerge,
1. Liseler Arası Efficiency Challenge Elektrikli Araç Yarışları Kurallar Kitapçığı
İlgili mevzuatlarda hüküm bulunmayan durumlarda, Danışma ve Değerlendirme Kurulu ve Müdürlük kararları uygulanır.
TÜBİTAK Liseler Arası EC Elektrikli Araç Yarışları www.teknofest.org 72
20. İLETİŞİM
Başvuru ve rapor yükleme için: https://kys.turkiyeteknolojitakimi.org/tr/
Fatura girişi ve destek iadesi için: https://bilimtoplum-pbs.tubitak.gov.tr/
Bilgi ve duyurular için: www.teknofest.org Sorularınız için: [email protected]