Parti içi demokrasi ilkesini etkileyen önemli unsurlardan birisi, ülkedeki demokrasi bilinci ise, bir diğeri siyasal yozlaşmadır. Ülkenin en önemli siyasal sorunlarından biri olan siyasal yozlaşma, siyasiler ve seçmenler de dâhil olmak üzere hemen herkesin, özel çıkarlar sağlamak uğruna, toplumda var olan, var olması gereken kültürel, ahlaki, demokratik, siyasi bütün toplumsal normları ihlal etmesidir.291
Siyasi yozlaşma, kişilerin meşru olmayan özel çıkarlar elde etmek için kamu görevi ve yetkisini çeşitli konularda kötüye kullanmasıdır. Siyasi yozlaşma, Siyasi Partiler Hukuku ve siyasi rejimlerin en temel sorunları içinde yer alır. Siyasi partilerin ve parti adaylarının seçim finansmanı sorunu da partilerdeki siyasi yozlaşmanın çok önemli bir nedenidir. Siyasi partilerin, kendilerine malî destek olanların yardımı ile seçim kazanmaları, sonuç olarak parti karar mekanizmasını yabancı unsurların etkilemesine ve bu kişilerin çıkarına uygun parti politikası oluşturup uygulamalarına yol açar.292 Bu olumsuzluğu önlemek için siyasi partilerin finansmanı konusunda yapılan bağışları düzenleyen hükümler; bazı bağış kaynaklarının yasaklanması, bağış miktarlarının sınırlandırılması ve bağış sahiplerinin kimliklerinin açıklanması şeklinde üç başlık altında ele alınmıştır. 293
Günümüzde siyaset, bir kamu hizmeti olarak değil, bir yatırım, hatta rant paylaşım aracı olarak görülmektedir. Hâlbuki siyaset, erdemli insanların bilgi birikimleri ve tecrübeleri ile ülke ihtiyaçlarına yönelik çözümler üretip uygulamalarının bir aracı olmalıdır. Türkiye’de devletin rant dağıtan bir sistem olarak
291 KÜÇÜK, a.g.e., s. 487-489. 292 BOSUTER, a.g.e., s. 125-126. 293 UZUN, a.g.e., s. 33-37.
yapılanması, siyasi yozlaşmanın yine önemli nedenlerinden bir başkasıdır. Devleti yönetmek demek, mevcut sosyo-ekonomik ve siyasal yapı içinde, rant yaratma ve dağıtmada söz sahibi olmak demektir. Türkiye’de hâkim olan siyasi anlayışa göre, demokrasi, siyasi gücü elde etmenin bir aracıdır. Demokrasiyi bir araç olarak kullanıp siyasi gücü elde edenler, elde ettikleri siyasi gücü rant oluşturmak ve oluşan ranttan en büyük payı almak için kullanırlar. Bu sebeple Dülger’e göre ‘’Türk siyasetinin koltuğunda, siyaset değil, ticaret oturuyor’’ demek, çok da yanlış bir yorumlama olmayacaktır. Rant paylaşma mücadelesinde bir araç olarak kullanılan demokrasi, ayaklar altına alınır, kırılıp dökülür, param parça olur, hatta zaman zaman rafa kaldırılır. Devletin mevcut yapısı bu şekilde devam ettiği sürece, yasal düzenlemelerle parti içi demokrasiyi hayata geçirmek mümkün değildir.294
Günümüzün partilerinin hemen hepsinde, partinin üst kademe örgütleri ile alt kademe örgütleri arasındaki ilişki genel olarak karşılıklı çıkar ilişkisidir. Siyasi partileri iktidar olup rant paylaşma aracı olarak kullanan kişiler, rant paylaşımı sırasında en büyük payı alabilmek için, bir siyasi parti mensubu olarak demokrasiyi geliştirmekle görevli olduklarını unutup aksine demokrasiyi çiğnemektedirler. Dolayısıyla, böyle bir siyasi iklimde parti içi demokrasiden de söz edilememektedir. Hâlbuki siyasi partiler, en temel sivil toplum örgütleri olduklarından, bütün seçmenlerin partilerin oluşum ve kararlarına katılması gerekir; halktan kopuk siyasi partiler ile ne parti içi demokrasinin ne de ülke çapında sağlıklı bir demokrasinin gerçekleşmesi mümkündür.295
Günümüzde, siyasi yozlaşma sonucunda, milletvekilleri yasama ve yürütmenin denetlenmesi gibi asli görevlerinden uzaklaşmış, yandaşlarının ve kendine o makamı sunanların iş takip memuru ve ihale takipçileri olmuşlardır. Bu yozlaşmanın kaynağı da iki yönlüdür. Vekillerin asli görevleri için asgari düzeyde zaman ayırıp, bir sonraki seçimlerde yeniden seçilmeyi garanti etmek amacıyla seçmenlerin talebi üzerine yaptıkları işleri sıralamak gerekirse:
-İş bulma, işe alma, tayin ve terfi işleri,
294 ÖZCAN&YANIK, a.g.e., s. 268-273. 295 a.g.e., s. 268-273.
-Sağlık ve ilaç yardımları,
-İhale, kredi, lisans benzeri kamu kaynaklarının paylaşımı, dağıtımı işleri, -Ulaşım, elektrik, su, okul, hastane, imar iskân benzeri yerel hizmetlerin sağlanması,
-İhtiyaç duyulan sair işler.
Seçmenler sayılan bu ve benzeri hizmetleri milletvekillerinden istemekte, milletvekillerini asli görevi olmayan bu işlerle uğraştırmakta, bu hizmetleri sunmayan milletvekillerini başarısız ve çalışmayan vekil ilan etmekte, bu yozlaşma sonucunda da demokratik ortam ve parti içi demokrasi sağlanamamaktadır. Yasama ve yürütmeyi denetleme gibi asli görevlerini hakkıyla yerine getiren, görevi ile ilgisi olmayan bu şahsi istekleri yerine getirmeyen vekiller yeniden seçilmediği için siyaset yozlaşmaktadır. Ayrıca, siyasi partiler, aslı astarı olmayan aşırı, gerçek dışı vaatlerde bulunarak, yalan söyleyerek seçmen tercihlerini kendi lehlerine etkileyip seçim kazanmaktadırlar. 296
Siyasetin çok maliyetli bir iş konumuna indirgenmiş olması, toplumun büyük çoğunluğunun siyasi yaşama katılamamasına yani siyasetin ekonomik sebeplerle yozlaşmasına ve sonuç olarak siyasetin, görüşlerin birbiri ile yarıştığı eleştirel aklın bir uğraşı olmaktan çıkıp, siyasetle hiçbir ilgisi olmayan, sadece çıkarların birbiri ile çatıştığı bir faaliyet alanı olmasına sebep olmuştur. Ülkemizde, son zamanlarda siyasi yozlaşma nedeniyle ehliyetsiz kişilerin bilhassa bakanlıklarda, kamu kurum ve kuruluşlarında istihdamı yaygınlaşmıştır. Türk yönetim sistemine hâkim olan kayırma sistemini kaldırmak ve yerine liyakate dayalı yönetme sistemini koyup, işbu sistemi kurumsallaştırmak suretiyle bu sorunu çözmek mümkündür. Siyasetin bir çıkar mücadelesi, siyasetçinin de bu çıkar kavgasının bir oyuncusu olduğu bir sistemde demokrasinin gelişmesi mümkün değildir. 297
296 a.g.e., s. 268-273.
Siyasi yozlaşmanın önlenmesi için bu konuda başka ülkelerin mevzuatlarını incelemek, başarılı ve başarısız yönlerini tespit edip, siyasi yozlaşmayı önleyecek yeni düzenlemeler yapılmak zaruri görünmektedir.298
Bizce, temeli ekonomik olan siyasi yozlaşmayı önlemek için çok pahalı ve tamamen profesyonel bir iş hâline gelen siyasi uğraş, paraya ihtiyaç duyulmadan, kamu yararına yeni düşünceler üreterek ifa edilecek bir kamu hizmeti hâline getirilebilmeli. Bunun için yeni ekonomi-politik düşünceler üretip uygulamak isteyen yurttaşlara, işbu düşüncelerini kamuoyuna ücretsiz veya ödenebilecek ücretler ödeyerek duyurabilmeleri için yasal düzenlemeler yapılmalıdır. Böyle bir düzenleme ve uygulama hem yeni adayların seçim yarışında anayasanın eşitlik ilkesinden yararlanmasını hem de kamuoyun farklı ekonomi-politik düşünceler ile tanışması sağlayacak ve paraya dayanarak siyaset yapmanın sonucu olan siyasi yozlaşmaya kısmen de olsa engel olacaktır.