At efla seið – seid som praksis

Eski Medeni Kanun döneminde evlat edinilmesi için hakimin izni ve noterlikten resmi senet düzenlenmesi gerekliydi. Ancak yeni TMK bu iki Ģartı da ortadan kaldırmıĢ ve yerine mahkeme kararı Ģartını getirmiĢtir. Buna göre evlat edinme iliĢkisi yeni TMK döneminde ancak evlat edinmeye iliĢkin mahkeme kararı ile kurulabilmektedir.

Evlât edinme sürecinin baĢlayabilmesi için evlât edinen tarafından mahkemeye baĢvuru yapılmalı ve bu yönde bir talepte bulunulmalıdır. Evlat edinme kiĢiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğu için, baĢvurunun evlât edinecek kiĢinin bizzat kendisi, vesayet altında ise yasal temsilcisi tarafından yapılması gerekmektedir. Birlikte evlât edinme halinde ise, her iki eĢ birlikte talepte bulunmalıdır208

. Evli eĢ, kanunda tek baĢına evlât edinebileceğine imkân veren durumlardan birinin bulunmamasına rağmen tek baĢına evlât edinme baĢvurusunda bulunmuĢ ise, hâkim usul ekonomisi gereği bu baĢvuruyu reddetmemeli diğer eĢin de uygun sürede baĢvuruda bulunmasını beklemelidir209

.

Vekilin müvekkili adına evlat edinme baĢvurusunda bulunabilmesi için kendisine verilen vekaletnamede bu konuda özel yetkisinin bulunması gerekir. Vekilin, vekâletnamesinde özel bir yetki olmaksızın evlat edinen adına baĢvurması halinde talebin reddedilmesi gerekir210.

Evlat edinmek isteyen kiĢinin ölümünden sonra onun mirasçıları veya özel temsil yetkisi olan vekili ölen kiĢi adına evlat edinme baĢvurusu yapamaz. Ancak evlat edinmek isteyen kiĢi mahkemeye yapılan baĢvurudan sonra ölürse, diğer koĢullar bundan etkilenmediği taktirde, evlat edinmeye karar verilebilir211

.

Evlât edinme baĢvurusu yapılabilmesi için kanun özel bir Ģekil Ģartı öngörmüĢ değildir. Evlât edinme isteğini içeren bir dilekçenin yetkili ve görevli mahkemeye verilmesi yeterlidir. Bununla birlikte evlât edinme isteğinin açık bir Ģekilde yansıtılması ve evlât edinme iĢleminin baĢlamasını sağlayacak bilgileri taĢıması gerekmektedir.

208 _{Dural/Öğüz/GümüĢ, a.g.e., s. 304; IĢık, M., a.g.e., s. 83.}

209 _{Atalay, K., a.g.e., s. 110.}

210 _{“Davacı evlat edinme baĢvurusunu vekili eliyle yapmıĢtır. Evlat edinme münhasıran Ģahsa bağlı}

haklardan olup davacı tarafından verilen vekaletnamede, vekile bu hususta açık bir yetki verilmemiĢtir. Vekaletnamesinde evlat edinme hususunda yetkisi bulunmayan vekilin, müvekkili adına genel dava vekaletnamesiyle yaptığı evlat edinme baĢvurusu sonradan evlat edinen tarafından icazet verilmedikçe sonuç doğurmaz. Bu yönün gözetilmemesi doğru görülmemiĢtir.” Yarg., 2. HD., 28.09.2011 T., 2010/10772 E., 2011/14260 K. (UYAP).

EMK, evlat edinme için yetkili mahkemeyi belirtmiĢ olmasına karĢın, görevli mahkemeyi belirlememiĢtir. 14.11.1990 tarih ve 3678 sayılı kanunla yapılan değiĢiklik ile, evlat edinmeye izin verecek olan hâkimin “Evlat edinenin oturduğu yer sulh hakimi” olduğu düzenlemesi getirildi. HUMK‟ un, 8‟inci maddesinin 2. bendinin 5‟inci fıkrasındaki hükme göre de, evlat edinmeye izin verilmesi (EMK m.256) konusunda, sulh hukuk mahkemesi görevli kılınmıĢtı212_{. Ancak 1086 sayılı} Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 8. maddesinin II numaralı bendinin 5 numaralı alt bendi, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin KuruluĢ, Görev Ve Yargılama Usulüne Dair Kanunun 9. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıĢtır. 6100 sayılı yeni HMK‟da da evlat edinme davalarına sulh hukuk mahkemesi tarafından bakılacağına dair herhangi bir düzenlemenin olmadığı. Böylece, Sulh Hukuk Mahkemelerinin evlât edinmeye iliĢkin görevi sona ermiĢtir.

18.01.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin KuruluĢ, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 4/1 maddesine göre, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunun üçüncü kısım hariç olmak üzere Ġkinci Kitabından kaynaklanan (m.118-395) bütün davalara bakmaya Aile Mahkemeleri görevlidir. Bu düzenlemeye göre, aile mahkemeleri bulunan yerlerde evlât edinme davalarına Aile Mahkemesinde213, bu mahkemelerinin bulunmaması halinde ise Asliye Hukuk Mahkemesinde bakılır214

.

Evlât edinme kararı verecek yetkili mahkeme, Türk Medeni Kanunu‟nun 315. maddesinde açıkça belirtilmiĢtir. Bu maddeye göre, evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri, birlikte evlat edinmelerde ise eĢlerden birinin oturma yeri mahkemesi tarafından verilmektedir. Birlikte evlât edinmede eĢlerden birinin oturma yeri mahkemesi yetkili olduğundan, eĢlerin oturma yerinin farklı olması halinde her

212 _{Otlu, A., a.g.e., s.86.}

213 _{Karagülmez Ali/ Ural Sami Sezai(2003), Aile Mahkemelerinin KuruluĢ, Görev ve Yargılama}

Usulleri, Ankara, s. 107; Kaya, C., a.g.e., s. 68.

214 _{“..4721 sayılı Türk Medeni Kanununun yürürlüğe girdiği 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren evlat}

edinme davalarında görevli olan asliye hukuk mahkemesinin görevi, aile mahkemelerinin kuruluĢuyla sona erdiğinden mahkemece davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakılması gerekirken bu hususa dikkat edilmemiĢ olması da usul ve yasaya aykırıdır.” Yargıtay 2. H.D. 17.2.2010 T. , 2010/15103 E. , 2012/939 K. (UYAP).

ikisinin de oturma yeri mahkemesi yetkili olacaktır. Burada, evlat edinmek isteyen kiĢilere kolaylık sağlamak amacıyla, yetkili mahkemenin yerleĢim yeri mahkemesi olması aranmamaktadır. Zira oturulan yerle yerleĢme yeri birbirinden farklı kavramlardır. Oturulan yer kiĢide herhangi bir yerleĢme niyeti olmaksızın fiilen oturulan yeri, yerleĢme yeri ise yerleĢme niyeti ile oturulan yeri ifade etmektedir (TMK md 19/I). Yani bu iki kavramı birbirinden ayıran kiĢilerin niyetidir.

Burada belirtilmesi gereken bir husus da Ģayet evlat edinilecek çocuk BaĢbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu aracılığıyla evlat edinilmekte ise BaĢbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü‟nü temsilen Ġl/Ġlçe Sosyal Hizmetler Müdürlüğü davalı olarak davada yer almaktadır. Açılan evlat edinme davalarında Ġl/Ġlçe Sosyal Hizmetler Müdürlüğü‟nü temsil etmek üzere bir sosyal hizmet uzmanı duruĢmalara katılmaktadır.

BaĢvurunun zamanı için yasal bir süre öngörülmemiĢ olmakla birlikte, baĢvuru esnasında evlât edinme iĢleminin gerçekleĢtirilebilmesi için bulunması gereken Ģartların tamamlanmıĢ olması gerekmektedir.

Evlât edinme baĢvurusu, evlât edinme kararı verilene kadar geri alınabilir. BaĢvuru geri alındığında yargılama konusuz kalacağından sona erecektir. Bununla birlikte kiĢi evlât edinme baĢvurusu yaptıktan sonra ölmüĢ ise, artık mirasçılarının davayı geri alabilme hakları yoktur. Birlikte evlât edinme halinde ise, eĢlerden birinin ölümü halinde diğer eĢ davayı geri alabilecektir.