• No results found

Exemplos:

204

beata u., IV, 34: Quae est autem dicenda sapientia, nisi quae Dei Sapientia est? Accepimus autem etiam auctoritate diuina, Dei Filium nihil esse aliud quam Dei Sapientiam (I Cor. I, 24): et est Dei Filius profecto Deus. Deum habet igitur quisquis beatus est: quod omnibus nobis iam ante placuit, cum hoc conuiuium ingressi sumus. Sed quid putatis esse sapientiam, nisi ueritatem? Etiam hoc enim dictum est: Ego sum Veritas (Io 14, 6). Veritas autem ut sit, fit per aliquem summum modum, a quo procedit, et in quem se perfecta conuertit. Ipsi autem summo modo nullus alius modus imponitur: si enim summus modus per summum modum modus est, per seipsum modus est. Sed etiam summus modus necesse est ut uerus modus sit. Ut igitur ueritas modo gignitur, ita modus ueritate cognoscitur. Neque igitur ueritas sine modo, neque modus sine ueritate unquam fuit. Quis est Dei Filius? Dictum est: Veritas. Quis est qui non habet patrem, quis alius quam summus modus? Quisquis igitur ad summum modum per ueritatem uenerit, beatus est. Hoc est animo Deum habere, id est Deo perfrui. Caetera enim quamuis a Deo habeantur, non habent Deum.

205

acad., II, 3, 9: Iam enim sero coepi metuere, ne hoc principium modum excederet, et non est leue. Nam modus procul dubio diuinus est.

206

ord., I, 8, 26: cur sic omnes, cur propter dominationem in subiectas sibi feminas, cur deinde nos ipsa pugnae facies aliquantum et praeter altiorem istam considerationem duceret in uoluptatem spectaculi, quid in nobis esset quod a sensibus remota multa quaereret, quid rursum quod ipsorum sensuum inuitatione caperetur. Dicebamus nobis ipsis: Ubi non lex? ubi non meliori debitum imperium? ubi non umbra constantiae? ubi non imitatio uerissimae illius pulchritudinis? ubi non modus?

“Mas, se quiserdes saber, no entanto, o que é a sabedoria (coisa em que a razão, o tanto quanto pode, tem meditado) dir-vos-ei que ela consiste na moderação da alma”207.

“Assim, admoestados para que houvesse moderação em contemplar o espetáculo”208.

Que coisa me deleitava senão amar e ser amado? Mas, nas relações de alma para alma, não me continha a moderação, conforme o limite luminoso da amizade, visto que, da lodosa concupiscência da minha carne e do borbulhar da juventude, exalavam-se vapores que me enevoavam e ofuscavam o coração, a ponto de não se distinguir o amor sereno do prazer tenebroso. Um e outro ardiam confusamente em mim. Arrebatavam a minha débil idade despenhadeiros das paixões e submergiam- se num abismo de vícios209.

Dissemos em outro lugar que os diferentes nomes aplicados a cada uma das três pessoas na Trindade, traduzem relação recíproca, tais como: Pai e Filho, e o Dom de ambos, o Espírito Santo. Com efeito, não se pode dizer que o Pai é a Trindade, ou que o Filho é a Trindade, nem o Dom ser a Trindade. O que é dito, porém, de cada um dos três em relação a si mesmo, é dito não no plural, mas no singular, pois referente a uma única realidade: a própria Trindade. Assim: o Pai é Deus, o Filho é Deus, o Espírito Santo é Deus. O Pai é bom, o Filho é bom, o Espírito Santo é bom. O Pai é onipotente, o Filho é onipotente, o Espírito Santo é onipotente. Não são três deuses, três bons ou três onipotentes, mas um só Deus bom e onipotente, o qual é a mesma Trindade. Diga-se o mesmo em relação a todo outro termo que se afirma não em razão das relações mútuas, mas o que é dito de cada uma das pessoas, em relação a si mesma. Pois todos os atributos referem-se à essência, visto que em Deus, o ser identifica-se com o ser grande, ser bom, ser sábio e com todo outro qualificativo que de cada uma das pessoas ou da própria Trindade se possa dizer, em referência a si mesma.

Portanto, pode-se dizer três pessoas ou três “substâncias”, não para expressar uma diversidade de essência, mas para tentar responder, com alguma palavra, a esta pergunta: o que são esses três? Ou: o que são essas três realidades?

Tão perfeita é a igualdade no seio da Trindade que não somente o Pai não é maior que o Filho no tocante à divindade; nem o Pai e o Filho juntos são uma realidade maior que o Espírito Santo; tampouco qualquer das pessoas em particular é inferior à própria Trindade.

Que todas essas verdades fiquem, pois, estabelecidas. Ao repeti-las frequentemente mais familiar se tornará para nós o seu conhecimento. Mas é preciso empregar certa moderação e suplicar a Deus com devotíssima piedade, para que nos abra o entendimento, elimine todo espírito da contestação, a fim de que nossa mente possa discernir a essência da verdade, sem nenhum entrave material e sem alteração alguma210.

207

beata u., IV, 33: Si autem quaeritis quid sit sapientia (iam et ipsam ratio, quantum in praesentia potuit, euoluit atque eruit); nihil est aliud quam modus animi.

208

ord., I, 8, 26: Atque inde admoniti ut spectandi modus esset, perreximus quo propositum erat.

209

conf., II, 2, 2: Et quid erat, quod me delectabat, nisi amare et amari? Sed non tenebatur modusab animo usque ad animum, quatenus est luminosus limes amicitiae, sed exhalabantur nebulae de limosa concupiscentia carnis et scatebra pubertatis et obnubilabant atque offuscabant cor meum, ut non discerneretur serenitas dilectionis a caligine libidinis. Utrumque in confuso aestuabat et rapiebat imbecillam aetatem per abrupta cupiditatum atque mersabat gurgite flagitiorum.

210

trin., VIII, 1, 1: Diximus alibi ea dici proprie in illa Trinitate distincte ad singulas Personas pertinentia quae, relatiue dicuntur ad inuicem, sicut Pater et Filius et utriusque Donum Spiritus Sanctus; non enim Pater Trinitas, aut Filius Trinitas, aut Trinitas Donum. Quod uero ad se dicuntur singuli non dici pluraliter tres, sed unum ipsam Trinitatem, sicut Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus Sanctus; et bonus Pater, bonus Filius, bonus Spiritus Sanctus; et omnipotens Pater, omnipotens Filius, omnipotens Spiritus Sanctus; nec tamen tres dii aut tres boni aut tres omnipotentes, sed unus Deus, bonus, omnipotens, ipsa Trinitas, et quidquid aliud non ad inuicem relatiue, sed ad se singuli dicuntur. Hoc enim secundum essentiam dicuntur, quia hoc est ibi esse quod

O segundo sentido de modus é uma variação do primeiro, pois, designando uma medida, remete à necessidade de “ter medida” e evitar a “desmedida”, donde a possibilidade de traduzir-se por “moderação”. Também consta assim em beata u., IV, 36.