Vi kan betra fiskekvaliteten i mange

Vi kan betra fiskekvaliteten i mange overbefolka aurebestandar, men løner

det seg?

Reidar Borgstrøm

Institutt for naturforvaltning, NMBU

TEFA-seminar 12. mars, Quality Hotel & Resort Kristiansand

Vekst og kvalitet fortel mykje om bestandstettleik og fôrtilgang

81 cm og 7,6 kg,

24,4 cm og 68 gram

16 år

16 år

Bestandstettleik:

Om lag 7 fisk/ha

Bestandstettleik:

minst 200 fisk/ha

Knut Dahl var pioner på studiar av dynamikk

i aurebestandar

Ø. Raudlitjørn

N. Raudlitjørn Indre

Raudlivatn

Utfiskingsforsøka i Ø. og N. Raudlitjørn og i Indre Raudlivatn i Os kommune, i perioden 1912-1916, gav

mykje kunnskap om dynamikk i tette aurebestandar

Dahl var den fyrste som dokumenterte effektar

av hard beskatning

Sterk nedgang i talet på aure i Nedre og Øvre Rødlitjørn etter Dahl sin harde beskatning

0 50 100 150 200

1912 1913 1914 1915 1916

Antall aure

Bestand Fanga

Restbestand Nedre Raudlitjørn,

13 da

(Data frå Knut Dahl 1943 – Ørret og Ørretvann)

0 100 200 300 400

1912 1913 1914 1915 1916

Antall aure

Bestand Fangst

Restbestand Øvre Raudlitjørn, 30

Fullt mogeleg å redusera bestandsstorleiken –

eit spørsmål om innsats

Bestandsreduksjonen resulterte i betydeleg auke i vekt hos eldre aure

0 40 80 120 160 200

1912 1913 1914 1915 1916

Gj.snittsvekt (gram)

Øvre Raudlitjørn Nedre Rødlitjern

Seks-åringar

(Data fra K. Dahl 1943)

Liten endring i aurebestanden i Indre Raudlivatn (0,25 Km²) etter fleire år med hardt fiske

0 500 1000 1500 2000

1913 1914 1915 1916

Antall fisk

Bestand Oppfiska Restbestand

Indre Rødlivatn

(Etter Dahl 1943 – Ørret og Ørretvann)

Eit årleg uttak på om lag 50 % av bestanden var ikkje nok til å kompensera for årleg rekruttering

Indre Raudlivatn: Fiskevektene auka noe, men framleis små individ etter fleire år med

utfisking

Nesten 50 % fangstdødelegheit var m.a.o. for lite i dette vatnet

Ein momentan effekt av auka fiske er ein nedgang i

mengda av eldre fisk i bestanden

• I Løyningsvatn, 597 m o.h., areal 50 ha, var det i

utgangspunktet eit visst garnfiske retta inn mot den største auren

• Antall aure eldre enn 5 år gjekk likevel sterkt ned frå 1985 til

1989 på grunn av auka garnfiske

0 1000 2000 3000 4000

4 5 6 7 8 9 ≥10

Tal i bestanden

Alder (vintrar)

1985 1989

Same konklusjon som for Indre Raudlivatn: Skal veksten betrast, må utfiska mengd vera større enn rekrutteringa

Alder (år)

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Lengde (cm)

0 5 10 15 20 25

1985 1989

Aureveksten endra seg lite i Løyningsvatn trass i sterk reduksjon av eldre fisk

(Data frå Borgstrøm 1994)

Antall > 5 år

0 2000 4000 6000 8000 10000

Antall 3-åringer

0 1000 2000 3000 4000

Utfisking i Løyningsvatn førte til auka rekruttering til bestanden

(Etter Borgstrøm 1993)

Nær samanheng mellom talet på treåringar og talet på fisk eldre enn 5 år

Reduksjon i gytebestand kan ofte føra til auka rekruttering

Antall overlevande 0+ aure i Black Brows Beck, i England, er tettleiksavhengig (Ricker-model)

(etter Elliott 1985)

Foreldrebestand (egg/60 m² ) Antall 0+ Mai-Juni

Hovedmålsettinga for Kjell W. Jensen i 1957 var å studere kor godt modellar kan predikera aureavkastning

K. W. Jensen si utfisking av aure i Øvre Heimdalsvatn var vellukka

K. W. Jensen

På trettitallet og førtitalet var det relativt stor aure i Øvre Heimdalsvatn

I 1957 var aurebestanden typisk overtett, med maksimal fiskestorleik på under 30 cm

Etter nokre år med hard beskatning vart det teke fisk opp i 1,5 kg

Samla vekt av bestanden gjekk ned år etter år som fylgje av hardt fiske (65 % årleg dødelegheit)

0 5 10 15 20 25

0 200 400 600 800 1000 1200 1400 1600

1958 1959 1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968

Bestandstettleik (kg/ha)

Vekt (kg)

Vekt av bestand(kg) Vekt av fangst (kg) Bestandstettleik (kg/ha)

(Data etter K. W. Jensen 1977)

Meir enn halvering av aurebestanden i Øvre Heimdalsvatn resulterte i betre individuell vekst

I 1958 var en tiåring om lag 25 cm, medan den i 1966 var om lag 40 cm, med ei firedobling av vekta

Alder (år)

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Lengde (cm)

0 10 20 30 40 50

1958 1966

(Data frå Jensen K.W. 1977)

0 20 40 60 80

5 10 15 20 25 30

Fangstinnsats (garnnetter/ha)

Prosent oppfiska

I tette bestandar må garninnsatsen vera svært stor for å redusera bestanden

Øvre Heimdalsvatn 78 ha

1170 garnnetter

Innsats 1170 garnnetter 46 dagsverk a kr. 2000

Kr. 90 000

Garnfiske i mindre vatn på Vidda med låg bestandstettleik og stor fisk

kan vera svært effektivt

(Data etter Myrvang og Slettebø 2013)

2,3 garnnetter/ha tok ut 93 % av fangbar bestand i 2012 (dvs. 66 aure av totalt 71 i bestanden)

Langesjøtjørn (Ved Rauhelleren turisthytta): 0,26 km²

Rekrutteringa meir enn halvert etter etablering

av ørekyt i Øvre Heimdalsvatn

Aure ikkje påvist i dietten i åra før 1972 – seinare er småaure jamnleg ete av større aure

i Øvre Heimdalsvatn

Ein aure på 312 gram og 32.1 cm hadde ete ein aure på 9.5 cm med vekt 8 gram, 9. sept. 2005

Etter Bilstad & Bilstad 2006 (Etter Bilstad & Bilstad 2006)

Fleire fiskeetande fuglar i vatnet i dag

(Etter Museth et al. 2007)

0 0,1 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6

0 5000 10000 15000 20000

1978 1983 1988 1993 1998 2003 Gjennomsnittsvekt for sik (kg)

Årlig fangst (kg)

År

Sik Røye Gj.snittsvekt (kg)

Auka beskatning kan endra balansen mellom fiskearter –

eit eksempel frå Sølensjøen

Røyra i Takvatn er eit anna positivt døme - veksten hos takvassrøyra endra seg dramatisk

etter utfisking

•

Før utfisking (av over 100000 røyr per år) var individuell

vekstrate låg, med

tidlig stagnasjon, og få fisk over 100 gram

•

Etter utfisking vart

vekstraten svært god - 8-åringer vog ca. 600 gram i 1997

(Etter Klemetsen 2000 “Fisk i ferskvann” )

22

1980 1989

1997

I mange vatn i Agder og

Telemark er det i dag storskarv

I overbefolka vatn kan skarv vera ein god medhjelpar i bestandsreduksjon

Over ein periode på 7 månader konsumerte skarv i Loch Leven i Skottland meir enn 80000 aure og 5200 regnbogeaure

Årleg fiske: 5800 aure og 12800 regnbogeaure

Skarv kan vera ein betydeleg predator på fisk i

ferskvatn

Aktuelle tiltak for å redusera bestandstettleiken

•

^Utfisking

•

Endring av fiskereglar/tilgang til fiske

•

Fysiske tiltak i elvane (for å begrensa rekrutteringsareal)

•

Bruk av fiskeetarar (Fisk og fugl)

•

Ikkje gjera noko - aktuelt der det er stor fiskartettleik

Oppsummering - Kostnaden for fiskeforsterkningstiltak vil vera eit

sentralt spørsmål

•

Bestandsreduksjon kan gje vesentleg auka

individuell tilvekst og større fisk, men krev stor innsats, og kan dermed bli kostbar

•

Forsterkningstiltak må helst gje eit økonomisk overskot eller gje stor rekreasjonsverdi for

fiskerettshavar

•

I mange vatn med tette bestandar kan det vera lønsamt å la fritidsfiskarane stå for beskatninga

•

Leggja til rette for at barn- og familiar skal få fiska

Lukke til med innsatsen for å betra utnyttingen av tette

aurebestandar i Agder