Kunnskapsgrunnlag for jordvern
Foto ©: Morten Günther / NIBIO
Program
09:00 – 09:05 Velkommen
09:05 – 09:25 Arealressurskart AR5, kva er det - og kva er det ikkje?
09:25 – 09:40 Dyrkbar jord (kva som kan dyrkast opp til fulldyrka jord) 09:40 – 09:50 Jordkvalitet uten jordsmonnkart?
09:50 – 10:00 Pause
10:00 – 10:15 Nedbygging av jordbruksareal (omdisponert, faktisk nedbygd) 10:15 – 10:25 Arealbarometer
10:25 – 10:50 Demo i Kilden (ulike fagområder, kart og funksjonalitet, arealrapport, Kostra-applikasjon mm)
10:50 – 11:00 Spørsmål og tilbakemeldingar
Jordlova
§ 9.Bruk av dyrka og dyrkbar jord
Dyrka jord må ikkje brukast til føremål som ikkje tek sikte på
jordbruksproduksjon. Dyrkbar jord må ikkje disponerast slik at ho ikkje vert eigna til jordbruksproduksjon i framtida.
Rundskriv LMD 2015
Som dyrka jord regnes fulldyrka jord, overflatedyrka jord og innmarksbeite.
Begrepene er definert i kartsystemet AR5. Dyrkbar jord er definert i kartsystemet FKB Dyrkbar Jord.
https://www.regjeringen.no/contentassets/3467107503334e26b980468ded9a96af/rundskriv-m-1-2013-omdisponering-og-deling---revidert-03-09-15.pdf
Arealressurskartet AR5
- Kva er det, og kva er det ikkje
Indikator for
Workshop om jordvernstrategi, 22.04.2021 Kjetil Fadnes, NIBIO
Foto ©: Frode Berntsn/ NIBIO
Kva er AR5 ?
Arealressurskart, målestokk 1: 5000.
Fulldyrka jord
Jordbruksareal som er dyrka til vanleg pløyedybde, og kan nyttast til åkervekster eller til eng, og som kan fornyast ved pløying
Foto ©: Siri Svendgård-Stokke / NIBIO
Tilstand, ikkje bruk
Foto ©: Kjetil Fadnes/ NIBIO
Tilstand, ikkje bruk
Foto ©: Kjetil Fadnes/ NIBIO
Foto ©: Kjetil Fadnes/ NIBIO
Tilstand, ikkje bruk
Foto ©: Tom J. Kristiansen/ NIBIO
Fulldyrka?
Foto ©: Kjetil Fadnes/ NIBIO
Overflatedyrka jord
Jordbruksareal som for det meste er rydda og jamna i overflata, slik at maskinell hausting er mulig
Foto ©: Oskar Puschmann/ NIBIO
Innmarksbeite
Jordbruksareal som kan nyttast til beite, men som ikkje kan haustast maskinelt.
Minst 50% av arealet skal vere dekka av kulturgras eller beitetålande urter Foto ©: Kjetil Fadnes/ NIBIO
Kulturgras
Grasartar som vert fremja av beiting, og som gjev god tilvekst
Beitetålande urter
Urter som vert favorisert av beiting
Skogsgras
Grasartar som førekjem naturleg i utmarka, uavhengig av kulturpåverknad
Kulturugras
Artar som vert fremja av kultivering, men som ikkje har beiteverdi
Gjengroingsartar
Artar som høyrer heime i utmarka,
men som raskt koloniserer tidlegare beitemark når beietrykket vert lavt
Foto ©: Anja P. Ahstrøm/ NIBIO
Jorddekt
Meir enn 50 % av arealet har større jorddjupne enn 30 cm
Organiske jordlag
Minst 20 cm organisk jordlag*
Grunnlendt
Meir enn 50 % av arealet har mindre jorddjupne enn 30 cm, men som ikkje kan klassifiserast som fjell i dagen
Fulldyrka jord kan ikkje ha grunnforhold grunnlendt
*) 30 cm på arealtype skog og myr
Grunnforhold på jordbruksareal
Foto ©: Siri Svendgård-Stokke / NIBIO
Andre arealtyper
Skog
Areal med minst 6 tre pr dekar som er eller kan bli 5 m høge
• Treslag
• Skogbonitet
• Grunnforhold
Foto ©: Anna M. Bjørken/ NIBIO
Andre arealtyper
Myr
Areal med myrvegetasjon og minst 30 cm torvlag.
NB: Kan ha skog på myr.
Foto ©: Bruce Talbot/ NIBIOFoto ©: Geir H. Strand / NIBIO
Andre arealtyper
Åpen fastmark
Areal som ikke er myr, og heller ikke er jordbruksareal, skog, bebygd eller samferdsel
Foto ©: Bruce Talbot/ NIBIOFoto ©: Geir H. Strand / NIBIO Foto ©: Geir Harald Strand/ NIBIO Foto ©: Eivind Solbakken / NIBIO
Foto ©: Svein Skøien/ NIBIO
Ajourhald av AR5
Kommunen
Kontinuerleg ajourhald:
• Har ansvar for å oppdatere AR5 i perioden mellom flyfoto
• Nydyrking, nedbygging og gjengroing
NIBIO
Periodisk ajourhold:
• Oppdaterer AR5 ut i frå nye flyfoto
• Ca. 4-7 års mellomrom
• Har fagansvar for AR5, skal sjå til at datasettet er homogent
Utsnitt frå Trondheim
«Reelle tal» for jordbruksareal
• AR5 viser totalt jordbruksareal,
fordele på arealtype, helling og klimasone
• Jordbruksareal i drift 87 %
• Jordbruksareal i byar og tettstader 0,8 %
• Jordbruksareal i vernesoner 0,8 %
• Lite tilgjengeleg jordbruksareal ? %
Dyrkbar jord
Indikator for
Workshop om jordvernstrategi, 22.04.2021 Kjetil Fadnes, NIBIO
Foto ©: Siri Svendgård-Stokke/ NIBIO
Foto ©: Inge Bjørdal/ NIBIO
3.4. Krav til dyrkingsjord
Med dyrkingsjord meiner ein:
Areal som ved oppdyrking kan setjast i slik stand at dei vil halde krava til lettbrukt eller mindre lettbrukt fulldyrka jord, og som held krava til klima og jordkvalitet for plantedyrking.
3.4.1. Minsteareal 3.4.2. Klima
3.4.3. Topografi 3.4.4. Jorddjupn 3.4.5. Jordkvalitet
3.4.6. Stein og blokkinnhald
https://nibio.brage.unit.no/nibio-xmlui/handle/11250/2585402
3.4. Krav til dyrkingsjord 3.4.1. Minsteareal
Minsteareal ved registrering av dyrkingsjord er fastsett slik:
2-5 dekar når arealet ligg nær inntil fulldyrka jord.
5-25 dekar når avstanden til veg, fulldyrka jord eller dyrkingsfelt ikkje er større enn 0,5 - 1 km.
25-100 dekar (dyrkingsfelt) når avstanden til veg, fulldyrka jord eller anna dyrkingsfelt er større enn 1 km.
3.4. Krav til dyrkingsjord 3.4.2. Klima
«…Så langt jorda gjev rimeleg stor og årssikker grasavling.»
• Myr i flatt lende opp til skoggrensa
• Fastmark av god kvalitet opp til ca 100 m. over skoggrensa
3.4.3. Topografi
Lettbrukt(A) eller mindre lettbrukt (B), altså ikkje brattare enn 1:3
3.4. Krav til dyrkingsjord 3.4.2. Klima
«…Så langt jorda gjev rimeleg stor og årssikker grasavling.»
• Myr i flatt lende opp til skoggrensa
• Fastmark av god kvalitet opp til ca 100 m. over skoggrensa
3.4.3. Topografi
Etter oppdyrking: Lettbrukt (A) eller mindre lettbrukt (B), altså ikkje brattare enn 1:3
3.4. Krav til dyrkingsjord 3.4.4. Jorddjupn
På fastmark som må grøftast nokolunde systematisk må jorddjupna vere minst 80 cm.
For sjølvdrenert jord kan jorddjupna vere noko mindre.
Myr som ligg på svært blokkrik morene eller på fjell, må vere minst 1,5 - 2,0 m djup for å bli rekna som dyrkingsjord.
For myr som ligg på dyrkbare avsetningar set ein ikkje spesielle krav til myrdjupna.
3.4.5. Jordkvalitet
Innhald av finstoff og humus
I nedbørsrike område kan sterkt omdanna torv vere uskikka til oppdyrking.
I nedbørsfattige område vil lite omdanna torv vere lite eigna til oppdyrking.
3.4.6. Stein- og blokkinnhald
Opp til 200 m3 stein og blokker pr. dekar i dei øvste 30 cm av mineraljorda
2.5. Tilleggsklassifikasjon av areal
2.5.2. Dyrkingsjord
Dyrka og dyrkbar jord fordelt på klimasoner
Dyrka jord Dyrkbar jord
Landsbasis
Dyrkbar jord i Innlandet
Innlandet
Norge
Øyer Lom
Ringsaker
https://nibio.brage.unit.no/nibio-xmlui/handle/11250/2445630
• Agronomiske
• Miljømessige
• Økonomiske
Ulike aspekt ved nydyrking
Oppdatering
• Mot årsversjon av AR5
• Fjerner nedbygd og oppdyrka
• Legg inn areal som er gått frå
fulldyrka til åpen fastmark, skog
eller myr
Reelt dyrkbart
• Myr 32 %
• Verna område 4 %
• Klima 6 %
• Helling
• Avstand ? %
Førebels tal
Jordkvalitet uten jordsmonnkart
Indikator for
Workshop om jordvernstrategi, 22.04.2021 Kjetil Fadnes, NIBIO
Foto ©: Siri Svendgård-Stokke/ NIBIO
Kommunenivå
Meir enn 50 % er kartlagt 10 – 50 % er kartlagt
Mindre enn 10 % er kartlagt
Kartlegging pågår
Verdiklassar for jordbruksareal
Fordeling basert på jordsmonnkart, (inkl utvalskartlegging)
Fordeling basert på AR5 og DMK
Godt egna for matkorndyrking Marginal for matkorndyrking Godt egna for fôrkorndyrking Marginal for fôrkorndyrking Godt egna for grovfôrdyrking Egna for grovfôrdyrking
Klimasonar Eigenskapar i AR5
Arealtype Grunnforhold Klimasone
1 2 3 4 5 6
Fulldyrka Jorddekt Organisk Overflatedyrka Jorddekt Organisk Grunnlendt Innmarksbeite Jorddekt
Organisk Grunnlendt
Brev 2018:
• Arrondering
• Størrelse
• Tilgjengeleg
• Del av samanhengande jordbruksareal
Vekstsesong
• Lengde
• Varmesum
• Nedbør
Nedbygging av jordbruksareal
-Omdisponert og faktisk nedbygd
Indikator for
Foto ©: Kjetil Fadnes/ NIBIO
