1.4 Det ytre miljøet

(1)

!! "" "" ## $$

(2)

INNHALD

1 INNLEIING... 1

1.1 FØREMÅL... 1

1.2 HOVUDELEMENT I PLANEN... 1

1.3 VIRKEOMRÅDE... 1

1.4 DET YTRE MILJØET... 1

1.5 OVERORDNA MÅL... 2

2 ORGANISERING OG ANSVARSFORHOLD ... 2

2.1 ORGANISASJON... 2

2.2 ENTREPRENØRAR / ARBEIDSGJEVARAR... 2

2.3 STYRANDE DOKUMENT... 2

2.4 AKTIVITETAR I FORHOLD TIL MILJØSTYRING... 3

2.4.1 Kvalitetssikring... 3

2.4.2 Anleggsområdet / byggeplassen ... 3

2.4.3 Kontroll, rutiner ... 3

2.4.4 Meldeplikt... 3

2.4.5 Miljøplan ... 3

2.4.6 Andre forhold ... 4

2.5 RAPPORTERING... 4

2.6 ATTERHALD... 4

3 OM UTBYGGINGSPLANANE ... 5

3.1 VASSDRAGA... 5

3.2 REGULERINGAR... 6

3.3 VASSVEGAR... 6

3.4 KRAFTSTASJON OG NETTILKNYTNING... 6

3.5 VEGAR, TRANSPORT OG PLASSERING AV MASSAR... 6

3.6 AREAL OG AREALBRUK... 7

3.7 PRODUKSJON OG KOSTNADER... 8

4 MILJØOPPFØLGINGSPROGRAM ... 11

4.1 LANDSKAP... 11

4.1.1 Mål ... 11

4.1.2 Krav ... 11

4.1.3 Miljøsikring / tiltak ... 11

4.1.4 Oppfølgjande undersøkingar og overvaking ... 11

4.2 KULTURMINNE OG KULTURMILJØ... 12

4.2.1 Mål ... 12

4.2.2 Krav ... 12

4.3 BIOLOGISK MANGFALD (FLORA OG FAUNA)... 13

4.3.1 Mål ... 13

4.3.2 Krav ... 13

4.4 JORD-, SKOGRESSURSAR OG UTMARKSRESSURSAR... 14

4.4.1 Mål ... 14

4.4.2 Krav ... 14

4.5 VASSRESSURSAR, VASSKVALITET OG VASSFORSYNING... 15

4.5.1 Mål ... 15

4.5.2 Krav ... 15

4.6 FRILUFTSLIV, JAKT OG FISKE... 16

4.6.1 Mål ... 16

(3)

4.6.2 Krav ... 16

4.7 STØY... 16

4.7.1 Mål ... 16

4.7.2 Krav ... 16

4.8 FORUREINING OG AVFALL... 17

4.8.1 Mål ... 17

4.8.2 Krav ... 18

(4)

1. INNLEIING 1.1 Føremål

Føremålet med eit miljøoppfølgingsprogram (MOP) er å sikre at føringar og krav som finst i lover, forskrifter, retningslinjer og konsesjonsvilkår blir vidareført i den vidare planlegginga av Leikanger kraftverk, og at det på den måten blir teke naudsynte miljøomsyn i anleggs- og driftsfasen.

Miljøoppfølgingsprogrammet skal sikre at dei miljømessige verknadane av tiltaket er innanfor akseptable, eventuelt lovpålagte, grenser. Programmet skal presentere eit opplegg for å dokumentere at dette skjer og eventuelt gje grunnlag for å iverksetje supplerande avbøtande tiltak ved vesentlege avvik mellom målingar og krav. Miljøoppføgingsprogrammet er ikkje juridisk bindande, og vil verte gjenstand for revisjon dersom det oppstår behov for det.

Føremålet med miljøoppfølgingsprogrammet er soleis:

• Eit styringsreidskap for tiltakshavar

• Eit utgongspunkt for vidare detaljprosjektering av tiltaket

• Eit utgongspunkt for vidare oppfølging frå NVE si side

• Dokumentasjon for miljøvurderingar av prosjektet, både i anleggs- og driftsfasen

• Grunnlag for justeringar eller iverksetjing av avbøtende tiltak

• Grunnlag for informasjon ovanfor berørte partar

• Premiss for entreprenørane ved gjennomføringa av anleggsarbeidet

1.2 Hovudelement i planen

Miljøoppfølgingsplanen omfattar følgjande hovudelement:

Miljømål – overordna og konkrete delmål for prioriterte miljøområde Miljøkrav – Krav i samsvar med lover, retningslinjer og konsesjonsvilkår

Miljøsikring / tiltak– som omfattar tiltak knytta til det ytre miljøet, inkludert verifikasjon og revisjonar med rapportering og kontroll

Oppfølgjande undersøkingar og miljøovervaking – overvaking for å kontrollere at tiltak og valgte løysingar oppfyller krava

1.3 Virkeområde

Miljøoppfølgingsplanen omfattar alle fasar av anleggsprosjektet. Planen omtalar naudsynte miljøtiltak både i anleggsfasen og driftsfasen. Etter kvart som ein innhentar erfaringar med drifta av anlegget vil det vere naturleg med ein revisjon av dei meir langsiktige tiltaka i planen, slik at ein sikrar ei miljømessig optimal drift av anlegget.

1.4 Det ytre miljøet

Omgrepet ”det ytre miljøet” omfattar mellom anna naturmiljøet (biologisk mangfald), landskapet og kulturminne/kulturmiljø. Det ytre miljø omfattar i tillegg forhold til tredje person med omsyn på til dømes støy, trafikale tilhøve og utslepp til grunn, luft og vatn.

(5)

Influensområdet omfattar både sjølve vassdraga, dei vassdragsnære områda i Grindsdalen og Henjadalen, samt land- og sjøområda rundt anleggsområdet ved Suppam.

1.5 Overordna mål

Sognekraft AS er opptekne av å utvikle ny fornybar energi med minst mogleg konsekvensar for natur- og kulturmiljøet, landskapet og lokalsamfunnet elles.

På bakgrunn av dette har Sognekraft AS vedteke følgjande overordna målsetjing for miljøaspekta ved utbygginga på Leikanger:

Utbygginga og drifta av Leikanger kraftverk skal tilfredsstille gjeldande lover, forskrifter og retningslinjer gjevne av offentlege styresmakter. Dei ulike aktivitetane i prosjektet skal, så langt som mogleg, gjennomførast med minst moglege ulemper for miljø, naturressursar og lokalsamfunnet i Leikanger. Det ferdige anlegget skal vere så lite synlig som mogleg og alle spor i terrenget skal så langt som mogleg fjernast. Synlege installasjonar og inngrep skal ha ei estetisk god utforming. Uheldige verknader av utbygginga skal, innanfor dei rammene som gjeld for prosjektet, avbøtast eller kompenserast .

2 ORGANISERING OG ANSVARSFORHOLD 2.1 Organisasjon

Det er utbyggjar (Sognekraft AS) som er ansvarlege for gjennomføringa av miljøoppfølgingsprogrammet. Mange av tiltaka i planen vil bli gjennomført av entreprenør, og det vil difor bli lagt opp til tett kontakt mellom utbyggjar og hovudentreprenør.

Ved behov vil Sognekraft engasjere fagpersonar ved planlegging og evaluering av dei ulike tiltaka. Aktuelle fagområde kan vere landskapsarkitektur, biologisk mangfald, fisk/ferskvassbiologi, kulturminne og støy/forureining. Utbyggjar vil, på kort varsel, kunne stille slik spisskompetanse til rådvelde dersom det oppstår behov for dette.

2.2 Entreprenørar / arbeidsgjevarar

Kvar entreprenør / arbeidsgjevar er ansvarleg for sine eigne og underentreprenørane sine HMS-aktivitetar, men i følgje krava frå offentlege styresmakter (sjå ”Referansar”) skal desse aktivitetane samordnast.

Entreprenøren for dei bygningstekniske arbeida (byggentreprenøren) vil bli utpeika som HMS koordineringsansvarleg hovudbedrift ovanfor styresmaktene, jfr. §15 i arbeidsmiljølova og §6 i internkontrollforskrifta. Koordinatoren sine oppgåver og aktivitetar skal framgå av byggentreprenøren sin HMS-plan, og denne skal verifiserast av utbyggjar.

Byggentreprenøren skal sørgje for at krava i den delen av miljøoppfølgingsplanen som omhandlar anleggsfasen blir gjort kjent og så langt som mogleg innarbeida i den enkelte underentreprenør sin eigen miljø-/HMS-plan. Byggentreprenøren skal i tillegg koordinere dei ulike miljø-/HMS-planane, i forhold til problemstillingar vedrørande det ytre miljøet, slik at desse kan sjåast i sammenheng og handterast slik at krava i denne miljøoppføgingsplanen vert oppfyllt.

2.3 Styrande dokument

I konsesjonsvilkåra som er knytta til konsesjonen for Leikanger kraftverk er det ei rekkje føringar med omsyn til viktige miljøaspekt. Desse gjev, saman med relevant lovverk, grunnlag/heimel for gjennomføringa av oppfølgjande undersøkingar, avbøtande tiltak mv.

(6)

2.4 Aktivitetar i forhold til miljøstyring

For gjennomføringa av oppdraget skal entreprenørane nytte sine eigne interne rutinar og prosedyrar tilpassa denne miljøoppfølgingsplanen. Oppgåver relatert til miljøstyring skal vere skissert i den enkelte entreprenøren sin miljøplan/handlingsplan.

2.4.1 Kvalitetssikring

Entreprenøren sitt system for kvalitetssikring av leveransar i prosjektet skal baserast på krava i NS-ISO 9001.

2.4.2 Anleggsområdet / byggeplassen

Byggentreprenøren skal utarbeide eit kart (arealdisponeringsplan) av anleggs-/riggområda i samarbeid med utbyggjar. Områda skal visast i målestokk 1:500. Fysiske miljøtiltak, slik som sedimentasjonsbasseng, slamavskillarar, målestasjonar for vasskvalitet, plassering av avfallskontainarar o.a skal visast på dette kartet.

Denne arealdisponeringsplanen skal i tillegg vise plasseringa av verdifulle område for biologisk mangfald (viktige naturtyper, trua vegetasjonstypar, raudlisteartar m.m.), automatisk freda og nyare tids kulturminne, viktige ferdselsårer (turstiar), sårbare landskapselement, etc.

Arealdisponeringsplanen skal vise grensene for anleggsverksemda. Innanfor desse grensene kan anleggsverksemda operere fritt, men skal i størst mogleg grad ta omsyn til landskapet. Det er eit mål at anleggsverksemda skal etterlate seg så få spor som mogleg i terrenget. All aktivitet bør difor gjennomførast på ein omsynsfull og gjennomtenkt måte, og skader på terreng og landskap skal så langt som råd er reparerast (tilbakeførast til naturleg tilstand). Byggentreprenøren har ansvaret for å opplyse alle sine tilsette om dette.

Vidare har alle entreprenørar plikt til å informere sine tilsette om den verknaden forureining, partikkeltransport og forsøpling på anleggsstadane har for ei rekkje forhold av miljømessig karakter. Den enkelte arbeidstakar må bevisstgjerast ansvaret sitt i forhold til å ta vare på det ytre miljøet i anleggsfasen.

2.4.3 Kontroll, rutiner

Miljøoppfølging skal vere ein del av entreprenøren si faste oppfølging av verne- og KS- aktivitetar på bygge- og anleggsplassen. I tillegg vil utbyggjar gjennomføre kontrollar av anleggsområda med jamne mellomrom.

2.4.4 Meldeplikt

Entreprenøren har ei umiddelbar plikt til å melde frå dersom det vert registrert oljesøl, anna forureining eller søppel som kan føre til forureining av jordsmonn og/eller vassdrag. Videre skal det varslast umiddelbart dersom det vert registrert moglege (ukjende) kulturminne. Lista er ikkje uttømande, og det er viktig at entreprenøren gjev utbyggjar beskjed dersom det dukkar opp nye moment av miljømessig karakter undervegs i arbeidet.

2.4.5 Miljøplan

Byggentreprenøren skal i god tid før anleggsarbeidet tek til utarbeide ein komplett ”Miljøplan”

for heile anlegget. Planen skal i detalj beskrive korleis entreprenøren har tenkt å ivareta det ytre miljøet i anleggsfasen.

Planen skal innehalde ei detaljert omtale av mellom anna:

a) Krav og føresetnader

(7)

b) Ansvar

c) Organisering av miljøarbeidet d) Omtale av problem og tiltak e) Driftsinstruksar for alle anlegg f) Beredskapsplanar

g) Avtalar og godkjenning

h) Rapportering, journalføring og dokumentasjon i) Avviksbehandling

Lista er ikkje nødvendigvis uttømande. Planen skal leverast utbyggjar for gjennomsyn og kontroll.

2.4.6 Andre forhold

Under har vi påpeikt diverse andre forhold som byggentreprenøren skal ta omsyn til under anleggsarbeidet. Opplistinga er ikkje uttømande og skal supplerast av entreprenøren.

Materialval

Det skal berre nyttast materialar som er godkjent av arbeidstilsynet og SFT. Alle retningslinjer knytta til lagring, bruk og handtering skal følgjast og det skal gjevast grundig informasjon om dette til dei tilsette.

Opplasting og transport

Byggentreprenøren er ansvarleg for all tryggleik ved opplasting og interntransport, og det skal etablerast sikringstiltak i form av skilting og varsling for å unngå uhell ved opplasting, massetransport og tipping.

Støy

Alle entreprenørar er ansvarlege for å etterkome alle offentlege krav til støyreduksjon og arbeidstid. Det må påreknast støykrav minst tilsvarende ”Retningslinjer for begrensning av støy fra industri mv., Statens forurensningstilsyn, TA 506”.

Olje og drivstoff

Ved oppbevaring, fylling og bruk av olje og drivstoff skal det gjennomførast tiltak for å avgrensa risikoen for utsig, søl og lekkasjar. Ved drivstofflager/tank skal det etablerast oppsamlingssystem som har tilstrekkelig kapasitet til å samle opp eventuelle ukontrollerte lekkasjar. Det skal etablerast ein eige plan som vurderar risiko og tiltak av drivstoff utslepp.

Det vert elles vist til gjeldande lover og forskrifter.

2.5 Rapportering

Rapportering knytta til det ytre miljø skal følgje dei retningslinjene og rutinane som er avtalt for prosjektet.

2.6 Atterhald

Utbyggjar tek atterhald om at dei tema som er omtala ikkje nødvendigvis representerar ei uttømande liste. Dersom entreprenørane blir merksame på problemstillingar av miljømessig karakter som ikkje er nemnt i dette dokumentet, skal utbyggjar kontaktast umiddelbart. På same måten vil utbyggjar halde entreprenørane orientert om nye problemstillingar som utbyggjar blir gjort merksam på.

(8)

Generelt gjeld det for alle tema som er omtala at viss det oppstår uvisse knytta til det ytre miljø skal utbyggjar tilkallast for eventuell rådslaging på staden. Utbyggjar vil i slike tilfelle vurdere om spisskompetanse skal tilkallast frå den oppnemnde miljøgruppa.

3 OM UTBYGGINGSPLANANE 3.1 Vassdraga

Henjaelvi og Grindselvi er nabovassdrag og ligg i Leikanger kommune i midtre Sogn.

Henjaelvi renn ut i fjorden ved tettstaden Hermansverk, medan Grindselvi renn ut i fjorden ca 6 km vest for utløpet av Henjaelvi.

Nedbørfelta til Henjaelvi og Grindselvi er på høvesvis 65,1 og 43,0 km². Utbyggingsplanane omfattar høvesvis 43 km² (66 %) av Henjaelvi og 25,7 km² (60 %) av Grindselvi sine nedbørfelt. Samla middelvassføring ved inntaka er på 2,95 m³/s (Henjaelvi) og 1,91 m³/s (Grindselvi), medan middelvassføringa ved utløpet i Sognefjorden er på høvesvis 3,75 m³/s og 2,51 m³/s.

Figur 1. Oversikt over lokaliseringa av prosjektet.

I nedbørfeltet til Henjaelvi er det to vatn av ein viss storleik. Eitt av dei, Store Trastadalsvatnet, er regulert 4,5 m av kommunen for å sikre drikkevassforsyninga og landbruksvatn til Systrond. I Grindselvi ligg det berre eit par mindre vatn/tjørner.

Dei øvre partia av nedbørfelta er relativt flate. Frå desse områda er det bratt ned til dei to hovuddalføra og dei mange sidedalane. Hovuddalføra er flate øvst og vert brattare og trongare ned mot fjorden.

(9)

3.2 Reguleringar

Kraftverket vert eit tilnærma reint elvekraftverk. Hovudinntaka vert i dei to hovudløpa i vassdraga på kote 600. Her vert det ei avgrensa oppdemming av elvane for å kunne oppnå stabile vassinntak.

Det er ikkje planlagt nye reguleringsmagasin i samband med denne utbygginga. Det er søkt om ny reguleringskonsesjon basert på eksisterande reguleringsgrenser i Store Trastadals- vatnet.

3.3 Vassvegar

Den 15 040 m lange tunnelen frå kraftstasjonen ved Suppam til det fjernaste inntaket i Henjaelvi, Reisetåi, vil bli ein kombinert drifts- og overføringstunnel. Driftsvassvegen startar med ein 80 m lang røyrtunnel frå kraftstasjonen til ein inntakskonus med propp og overgang til råsprengt tunnel. Denne tunnelen vil først gå på jamn stigning, 1:6, dei første 3 km. Denne strekninga vert driven frå kraftstasjonsområdet. Resten av tunnelen vert driven frå to tverrslag. Det eine er plassert ved Gildalsbrekka i Grindsdalen, det andre sør for Nyastølen i Henjadalen. Tunnelen vert driven med minimumstverrsnitt for hjuldrift, dvs 20-22 m². Det meste av tunnelen vil såleis liggje på eit relativt høgt nivå mot alle inntaka med ei vassmengde i tunnelen på om lag 350 000 m³.

Det vert i alt 11 inntak på driftstunnelen. Rekna frå kraftstasjonen vert desse elvane/bekkane tekne inn på kote 600: Skitstøla, Gildøla, Stavseta, Nyastøla (to inntak), Skulåna (to inntak), Friksdøla, Slettabotn, Traståna og Reisetåi. Hovudinntaket i Henjaelvi vert Friksdøla og hovudinntaket i Grindselvi vert Stavseta. Dei andre elvane/bekkane vert tekne inn ved hjelp av fullprofilbora sjakter. I følgje utbyggjar kan det vere aktuelt å overføra den ein bekken i Nyastøla over i den andre ved hjelp av ein kanal eller ei nedgrave røyr. Det kan også vera aktuelt å overføra elva frå Slettabotn bort til Traståna på same vis. Med unnatak av sjakta til Skitstøla som vert 430 m lang, vert sjaktene mellom inntaka og tunnelen opp til 100 m lange.

3.4 Kraftstasjon og nettilknytning

Kraftstasjonen til Leikanger kraftverk vert plassert i fjell ved Suppam. Tilkomsttunnelen frå riksvegen inn til stasjonen vert 480 m lang. I kraftstasjonen vert det installert eit eller to aggregat med ein samla effekt på 77 MW. Den maksimale driftsvassføringa vert på 14,6 m³/s, medan minste driftsvassføring vert på ca 0,73 m³/s.

Det vert installert trafo i eigen nisje, og plass i kraftstasjonshallen til alt nødvendige kontroll- og hjelpeanlegg, installasjonar for ventilasjon, lys og kjølevatn, osv. Krafta vert ført ut i kabel gjennom ei fullprofilbora sjakt frå kraftstasjonen opp til om lag kote 220 i lia ovanfor Suppam.

Her vert krafta ført vidare i ei ny 132 kV kraftlinje til den planlagde transformatorstasjonen på austsida av Grindselvi, om lag på høgde med Seljevollen.

3.5 Vegar, transport og plassering av massar

Kraftstasjonen får tilkomst like ved riksvegen ved Suppam. Her vert det naudsynt med ein riggplass.

Til tverrslaga i Henjadalen og Grindsdalen vert det trong for både å byggje nye vegar og å utbetre eksisterande. I Henjadalen er det god veg opp til inntaket for vassverket. Herifrå og opp til Flyane må vegen utbetrast over ei strekning på om lag 4 km. Frå Flyane må det byggjast ny veg opp til tverrslaget og inntaka. Vegen startar på same side av elva som den gamle. Ovanfor Flyane vil vegen krysse over på austsida av elva og halde fram oppover dalen. Om lag 450 m nedanfor samløpet med Friksdøla er det planlagt eit vegkryss der ein veg går over elva og opp mot tverrslaget oppe i lia på ca kote 550. Den andre vegen går frå krysset vidare opp til inntaka i Traståa og Slettabotn. Den nye vegen frå Flyane og opp til

(10)

inntaket i Slettabotn vert om lag 3,4 km lang. Vegen frå krysset og opp til tverrslaget vert om lag 600 m lang.

I Grindsdalen går det i dag ein veg mest heilt opp til det planlagde inntaket. Eksisterande veg treng utbetring, særleg frå busetnaden og oppover. Om lag 7 km av vegen må utbetrast. I tillegg må det byggjast ein kort vegstubb opp til tverrslaget.

For å kunne byggja dei andre inntaka og den nye 132 kV linja vil det bli nytta helikopter og eventuelt terrenggåande køyretøy.

Uttak av tunnelmassar vil skje på tre stader: kraftstasjonsområdet ved Suppam og ved tverrslaga i Grindsdalen og Henjadalen.

Ved kraftstasjonsområdet vert steinmassane tekne ut frå sprenginga av tilkomstunnelen, avløpstunnelen, kraftstasjonen med kabelsjakt, inntaksjakta til Skitstøla og dei første 3 km av driftstunnelen. Plassert massevolum er utrekna til 160 000 m³. Det aller meste av tunnelmassane vert tippa i fjorden. Berre ein liten del vert nytta til planering av riggplass ved riksvegen og fjorden.

Frå tverrslaget ved Gildalsbrekka i Grindsdalen vert steinmassane frå driftstunnelen og inntakssjaktene til Gildøla, Stavseta og Nyastøla tekne ut. Plassert massevolum er utrekna til 190 000 m³. Massane vert plasserte i ein tipp ved tverrslaget, mellom vegen og Grindselvi, på begge sider av Gildøla. Noko av steinmassane vil bli brukt til utbetring av vegen i Grindsdalen.

Frå tverrslaget nedanfor Nyastølen i Henjadalen vert steinmassane frå driftstunnelen og inntaksjaktene til Skulåna, Friksdøla, Slettabotn og Reiseteåi tekne ut. Plassert massevolum er utrekna til 230 000 m³. Massane vert plassert i eit søkk mellom tverrslaget og Henjaelvi.

Noko av steinmassane vert brukt både til den nye vegen i Henjadalen; truleg også til naudsynt utbetring av vegen lenger nede i dalen.

3.6 Areal og arealbruk

I tabellen under er det gjort eit overslag over naudsynte areal i samband med utbygginga.

Tiltak Areal

(dekar) Kraftstasjonsområdet (forutsett steintipping i fjorden) 3 Damstad og inntaksbasseng, hovudinntak Henjadalen 5 Damstad og inntaksbasseng, hovudinntak Grindsdalen 5

Ni bekkeinntak 5

Steintipp i Grindsdalen 48

Steintipp i Henjadalen 52

Nye vegar i Henjadalen 40

Utbetring av veg i Henjadalen 20

Ny veg i Grindsdalen 1

Utbetring av veg i Grindsdalen 27

Linjetrase, inkl koplingsanlegg ved Seljevollen 110

Totalt 316

Ein god del av dette arealet vil bli arrondert og revegetert etter at anleggsperioden er over.

Det er i tillegg trong for areal for mellombels plassering av brakker og tilrigging av utstyr.

(11)

3.7 Produksjon og kostnader

Det er gjennomført produksjonssimuleringar for anlegget og eit kostnadsestimat basert på kostnader frå tilsvarande anlegg:

Midlare sommarproduksjon (01.05-30.09) 144,78 GWh Midlare vinterproduksjon (01.10-30.04): 39,41 GWh

Midlare årsproduksjon: 184,1 GWh

Utbyggingskostnad* 628,5 mill. kr

Utbyggingspris* 3,41 kr/kWh

* Kostnader er pr. 01.01.2008

Produksjonsberekningane tek omsyn til ei minstevassføring på 2 x Qalm og sommeren og Qalm om vinteren. Dette tilsvarar høvesvis 254 l/s (sommar) / 127 l/s (vinter) i Henjaelvi og 164 l/s (sommar) / 82 l/s (vinter) i Grindselvi.

Byggjetida er vurdert til ca. 3 år.

(12)

(13)

(14)

4 MILJØOPPFØLGINGSPROGRAM 4.1 Landskap

4.1.1 Mål

Leikanger kraftverk med alle sine ulike element (inntak, massedeponi, anleggsvegar, etc) skal i størst mogleg grad tilpassast og underordnast landskapet. Verknadane av redusert vassføring skal reduserast ved hjelp av minstevassføring og bygging av tersklar på eigna elvestrekningar.

4.1.2 Krav

I konsesjonsvilkåra vert det stilt ei rekkje krav som skal sørge for at utbygginga blir gjennomført på ein landskapsmessig akseptabel måte. Konsesjonen vil gi ei nærare oversikt over desse krava. I tillegg stiller naturvernlova krav om at det vert gjennomført tiltak for å avgrense eller motvirke skadar på landskapet:

Naturvernlova (§2)

Den som planlegger større arbeider, anlegg eller virksomhet som vil medføre vesentlig endring av landskapets karakter eller vesentlig skade på naturmiljøet for øvrig, skal før de iverksettes, forelegge saken til uttalelse for vedkommende myndighet etter denne lov. Når utbygging, anlegg eller annen virksomhet må medføre skade på landskapet eller naturmiljøet for øvrig, må det gjennomføres tiltak for å begrense eller motvirke skaden i rimelig utstrekning.

4.1.3 Miljøsikring / tiltak

• Det vil bli utarbeida ein detaljplan (arealdisponeringsplan) som viser lokaliseringa av dei ulike anleggskomponentane, både permanente og midlertidige, før anleggsarbeidet tek til. Planen viser òg sårbare landskapselement. Entreprenøren må melde frå om avvik til utbyggjar, slik at eventuelle avbøtande tiltak kan iverksetjast.

Anleggsaktiviteten skal etterlate så få spor som mogleg i terrenget. Ansvarleg:

Entreprenøren legg fram forslag, tiltakshavar godkjenner.

• Alle inngrep skal tilpassast terrenget (arronderast) og sårskadane skal reparerast etter at anleggsarbeidet er avslutta. Massedeponi, vegskråningar, midlertidige riggområde o.l. skal dekkjast med jord og revegeterast naturleg (ikkje tilsåing). Det er difor viktig at matjorda vert teken vare på og lagra for seinare bruk. Ansvarleg:

• Vegtraseane vil bli bygd med enklast mogleg standard. Det vil bli lagt vekt på å ikkje kome i konflikt med kantsona langs vassdraga. Ansvarleg: Entreprenøren legg fram forslag, tiltakshavar godkjenner.

• Det vil bli bygd tersklar på dei flate partia av Henjaelvi mellom Flyane og Flotande.

Det må gjennomførast periodisk ettersyn med tersklane, slik at eventuelle flaumskadar eller liknande vert reparert. Ansvarleg: Tiltakshavar

• Det vil bli etablert ei minstevassføring i begge vassdraga i tråd med krava i konsesjonsvilkåra. Ansvarleg: Tiltakshavar

4.1.4 Oppfølgjande undersøkingar og overvaking

Utbyggjar vil gjennomføre periodiske kontrollar av anleggsområda. I tillegg vil utbyggjar, saman med NVE og entreprenøren, gjennomføre ei sluttsynfaring av anleggsområda etter at

(15)

anleggsarbeidet er avslutta. Eventuelle avvik i forhold til krav i miljøoppfølgingsprogram vil bli utbetra. Det er ikke naudsynt med oppfølgjande undersøkingar utover dette.

4.2 Kulturminne og kulturmiljø 4.2.1 Mål

Utbygginga skal i minst mogleg grad forringe verdifulle kulturminne og kulturmiljø, eller samanhengen mellom desse og omgjevnadane.

4.2.2 Krav

§3 i Kulturminnelova seier følgjande:

Ingen må – uten at det er lovlig etter § 8 – sette i gang tiltak som er egnet til å skade, ødelegge, grave ut, flytte, forandre, tildekke, skjule eller på annen måte utilbørlig skjemme automatisk fredet kulturminne eller fremkalle fare for at dette kan skje.

Alle kulturminne frå før reformasjonen (1537 e.Kr.) er automatisk freda. Frå 01.06.2001 vart omgrepet "Automatisk freda" utvida til også å omfatte ståande byggverk frå perioden 1537–

1649. § 8 i kulturminnelova omhandlar løyve til inngrep i automatiske freda kulturminne. Der heiter det mellom anna:

Viser det seg først mens arbeidet er i gang at det kan virke inn på et automatisk fredet kulturminne på en måte som nevnt i § 3 første ledd, skal melding etter første ledd sendes med det samme og arbeidet stanses i den utstrekning det kan berøre kulturminnet.

Vedkommende myndighet avgjør snarest mulig - og senest innen 3 uker fra det tidspunkt melding er kommet fram til vedkommende myndighet - om arbeidet kan fortsette og vilkårene for det.

I dei fleste tilfella der automatisk freda kulturminne blir sterkt berørt av eit tiltak vil det utløyse krav om utgraving og dokumentasjon før området vert frigjeve. I følge § 10 i kulturminnelova skal tiltakshavar dekkje kostnadane i samband med dette arbeidet.

Byggverk eldre enn 1850 har vidare eit særskilt vern gjennom § 25 i kulturminnelova:

Kommunen plikter å sende søknad om riving eller vesentlig endring av ikke fredet byggverk eller anlegg oppført før 1850 til vedkommende myndighet senest fire uker før søknaden avgjøres[…]

4.2.3 Miljøsikring / tiltak

• Det vil bli utarbeida ein detaljplan (arealdisponeringsplan) som viser lokaliseringa av dei ulike anleggskomponentane, både permanente og midlertidige, før anleggsarbeidet tek til. Planen viser òg alle kjende automatisk freda eller nyare tids kulturminne, og sikringssona rundt desse. Ansvarleg: Entreprenøren legg fram forslag, tiltakshavar godkjenner.

• Kulturminna og sikringssona rundt desse vil òg bli avmerka i terrenget dersom dei ligg i umiddelbar nærleik til anleggsområda. Ansvarleg: Entreprenør

• Dersom det vert oppdaga (moglege) automatiske freda kulturminne under anleggsarbeidet skal arbeidet i dette området stoppast umiddelbart og ansvarleg styresmakt skal varslast. Ansvarleg: Entreprenør

• Berørt areal skal i størst mogleg grad tilbakeførast til naturleg tilstand, slik at den visuelle påverknaden på kulturmiljøa i Henjadalen, Grindsdalen og på Suppam på sikt vert minst mogleg. Ansvarleg: Entreprenør

(16)

4.2.4 Oppfølgjande undersøkingar og overvaking

Etter at detaljplanane er klare, og før utbygginga startar opp, vil omfang og gjennomføring av eventuelle arkeologiske undersøkingar bli avklara i samråd med ansvarleg styresmakt (Sogn og Fjordane Fylkeskommune).

Det er pr i dag ikkje vurdert å vere behov for oppfølgjande undersøkingar knytta til nyare tids kulturminne.

4.3 Biologisk mangfald (flora og fauna) 4.3.1 Mål

Utbygginga skal i minst mogleg grad forringe verdifulle naturmiljø (viktige naturtypar, trua vegetasjonstypar, raudlisteartar m.m.). Arealforbruket til permanente og midlertidige anlegg skal avgrensast.

4.3.2 Krav

Dei spesifikke krava til ivaretaking av det biologiske mangfaldet i samband med anleggsarbeid og drift av kraftverket er gjevne i konsesjonsvilkåra. I tillegg stiller naturvernlova, viltlova og lov om laksefisk og innlandsfisk mv. ei rekkje generelle krav til denne typen tiltak:

Naturvernlova (§2)

Den som planlegger større arbeider, anlegg eller virksomhet som vil medføre vesentlig endring av landskapets karakter eller vesentlig skade på naturmiljøet for øvrig, skal før de iverksettes, forelegge saken til uttalelse for vedkommende myndighet etter denne lov. Når utbygging, anlegg eller annen virksomhet må medføre skade på landskapet eller naturmiljøet for øvrig, må det gjennomføres tiltak for å begrense eller motvirke skaden i rimelig utstrekning.

Viltlova (§§ 1 – 3)

Viltet og viltets leveområder skal forvaltes slik at naturens produktivitet og artsrikdom bevares. Ved enhver virksomhet skal det tas hensyn til viltet og dets egg, reir og bo, slik at det ikke påføres unødig lidelse og skade.

Lov om laksefisk og innlandsfisk mv.

Føremålet med lova er å sikre naturlege bestandar av anadrom laksefisk (fisk som lever i saltvatn, men som vandrar opp i elvar for å gyte) og innlandsfisk, samt kreps. Forskrift om tekniske kultiveringstiltak og inngrep i vassdrag er heimla i lova. Forskrifta slår fast at det er forbode, utan løyve frå fylkesmannen, å iverksetje fysiske tiltak som forringar produksjonsforholda for fisk eller andre ferskvassorganismar. Bestemmingane gjeld ikkje dersom tiltaket krev løyve etter vassdragslova (som i dette tilfellet).

4.3.3 Miljøsikring / tiltak

• Det vil bli utarbeida ein detaljplan (arealdisponeringsplan) som viser lokaliseringa av dei ulike anleggskomponentane, både permanente og midlertidige, før anleggsarbeidet tek til. Viktige lokalitetar for biologisk mangfold (viktige naturtypar, trua vegetasjonstypar, raudlisteartar o.l.) vil òg framkome av dette kartet. Ansvarleg:

(17)

• Alle område som blir påverka av anleggsarbeid skal i størst mogleg grad tilbakeførast til naturtilstand etter at anleggsarbeidet er avslutta. Område utan permanente konstruksjonar / infrastruktur bør dekkjast med jord slik at stadeigen vegetasjon kan reetablerast. Ansvarleg: Entreprenør

• Omfanget av køyring i terrenget skal reduserast til eit minimum. Ein skal i størst mogleg grad prøve å nytte seg av eksisterande vegnett. Ved køyring i terrenget bør ein unngå fuktige naturtypar som myr, medan grunnlendt fastmark med mykje fjell i dagen og grov stein tåler vesentleg meir. Ansvarleg: Entreprenør

• Ved hogst under kraftlinjene bør ein leggje att trea ukvista og ikkje fjerne dei i etterkant (gjeld kun i lauvskogsområde, ikkje i plantefelt). Ansvarleg: Entreprenør

• I kraftgatene bør stående, daude tre setjast att, under føresetnad av at treet ikkje utgjer eit tryggleiksproblem (gjeld kun i lauvskogsområde, ikkje i plantefelt).

Ansvarleg: Entreprenør

• Etablering av trygge reirplassar for fossekall vil vere eit rimeleg og effektivt avbøtande tiltak. Reirkasser vil bli hengt opp på eigna stader i begge vassdraga (i trange bekkekløfter eller på store steinar ute i elveløpet (det er viktig at kassene heng over rennande vatn). Ansvarleg: Tiltakshavar

• Omfanget av støy og uroing i hekkeperioden for kongeørn (slutten av februar til byrjinga av juni) bør avgrensast. Entreprenøren vil bli gjort merksam på problemstillinga, og oppfordra til aktsemd dersom anleggsarbeidet skjer i nærleiken av moglege hekkelokalitetar. Eventuelle observasjonar av kongeørn må meldast til tiltakshavar. Før ein iverkset omfattande tiltak bør ein avklare seg om at desse artane faktisk hekkar i nærleiken til anleggsområda (sjå kap. 4.3.4). Ansvarleg: Tiltakshavar, men entreprenøren må overhalde meldeplikt.

4.3.4 Oppfølgjande undersøkingar og overvaking

Av oppfølgjande undersøkingar er det i første rekkje aktuelt å få undersøkt om artar som kongeørn og fjellvåk hekkar i nærområdet til tunnelpåhogg og massedeponia i Grindsdalen og Henjadalen. Dette arbeidet kan utførast av lokale ornitologar.

I tillegg bør det gjerast ei detaljert vegetasjonskartlegging av arealet rundt det planlagde tunnelpåhogget og riggplassen ved Suppam, slik at ein eventuelt kan få lokalisert desse anleggskomponentane til område med eit trivielt biologisk mangfald.

4.4 Jord-, skogressursar og utmarksressursar 4.4.1 Mål

Arealbeslaget av dyrka eller dyrkbar mark og produktiv skog skal reduserast til eit minimum.

Det same gjeld øvrige ulemper for landbruket i influensområdet.

4.4.2 Krav

I følgje Jordlova vil ei omdisponering av dyrka eller dyrkbar mark til andre føremål kreve løyve frå landbruksstyresmaktene. Skogloven har på samme måte krav om det vert innhenta løyve ved omdisponering av produktiv skog til andre føremål. Konsesjonsvilkåra vil gi ei oversikt over andre eventuelle krav knytta til ivaretaking av jord-, skog og utmarksressursar.

(18)

4.4.3 Miljøsikring / tiltak

• Ved motorisert ferdsel langs anleggsvegane i Grindsdalen og Henjadalen må det visast omsyn til beitedyra i området. Dette for å unngå tap av dyr (påkøyrslar) og redusere omfanget av støy og uroing av dyr på beite. Ansvarleg: Entreprenør

• I den grad anleggsaktiviteten elles utgjer ein fare for dyr på utmarksbeite, må det vurderast om det er behov for å sette opp midlertidige gjerde rundt anleggsområda.

Ansvarleg: Tiltakshavar / entreprenør

• Vatnet i Grindselvi og Henjaelvi vert brukt til vatning av frukt og bærareal. Dette stiller krav til vasskvaliteten. Tiltak for å hindre tilførsel av forureining vil difor bli gjennomført (sjå kapittel 4.5.3). Ansvarleg: Entreprenør

4.4.4 Oppfølgjande undersøkingar og overvaking

Det er ikkje føreslege oppfølgjande undersøkingar eller miljøovervaking.

4.5 Vassressursar, vasskvalitet og vassforsyning 4.5.1 Mål

Utbygging og drift av Leikanger kraftverk skal skje på ein slik måte at vasskvalitetane i dei to elvane i størst mogleg grad vert oppretthalden. Vassforsyninga i området, enten den er kommunal eller privat, må sikrast vatn av tilsvarande mengde og kvalitet som før utbygging.

4.5.2 Krav

Konsesjonsvilkåra vil truleg innehalde fleire bestemmingar som har som føremål å sikre vasskvaliteten og interesser knytta til vassforsyning.

4.5.3 Miljøsikring / tiltak

• Det bør etablerast ei alternativ vassforsyning basert på grunnvatn for å sikre den kommunale vassforsyninga på Leikanger. Denne bør vere operativ før utbygginga tek til. Dette føreset naudsynt kapasitet og kvalitet på grunnvatn (er under uttesting).

Ansvarleg: Tiltakshavar

• Alle bustader (fast busetnad og fritidsbustader) med lausmasse- eller fjellbrønnar som ligg i område der det kan bli grunnvassendringar vil bli kartlagt og vurdert før anleggsstart. Ansvarleg: Tiltakshavar

• Avrenningsvatn frå anleggsområde og massedeponi må sedimenterast før det går ut i vassdraga. For vassdragsnære steintippar, midlertidige eller permanente, skal det etablerast avskjæringsgrøfter for oppsamling av avrenningsvatn. Desse må tømast med jamne mellomrom for å hindre at akkumulerte sediment vert spylt ut i vassdraga ved kraftig nedbør. Ansvarleg: Entreprenør

• Det vil bli gjennomført tiltak for å hindre tilførslar av forureining frå anleggsområda til vassdraga (sjå kapittel 3.8). Ansvarleg: Entreprenør

(19)

4.5.4 Oppfølgjande undersøkingar og overvaking

Vasskvaliteten i dei to vassdraga må overvakast både i anleggsfasen og første del av driftsfasen. Omfang av prøvetaking, prøvetakingspunkt og analyseparametrar vil bli avklart i samband med søknaden om utsleppsløyve.

Alle lausmasse- eller fjellbrønnar i nærområdet til dei to elvane må haldast under oppsyn i anleggsfasen. Det er ikkje venta endringar i vasskvaliteten i desse områda, så fokus må vere på kvantitet. Dersom brønnane vert turre som følgje av redusert grunnvasstand må alternativ vassforsyning vurderast.

4.6 Friluftsliv, jakt og fiske 4.6.1 Mål

Utbygging og drift av Leikanger kraftverk skal i minst mogleg grad medføre ulemper for dei som driv med friluftsliv, jakt og fiske i influensområdet.

4.6.2 Krav

Konsesjonsvilkåra vil stille fleire krav til tiltakshavar for å redusere konsekvensane av utbygginga for mellom anna landskap, kulturminne/kulturmiljø og biologisk mangfald. Desse krava vil òg sørgje for at delar av området sine kvalitetar med tanke på friluftsliv, jakt og fiske vert opppretthaldne..

4.6.3 Miljøsikring / tiltak

• Dei tiltaka som er skissert under temaene landskap, kulturminner/kulturmiljø og biologisk mangfald vil i stor grad også sikre viktige kvalitetar for dei som driv friluftsliv, jakt og fiske i influensområdet. Sjå kapittel 4.1.3, 4.2.3, og 4.3.3. Ansvarleg:

Tiltakshavar / entreprenør

• Anleggsvegen mellom Flyane og Traståna / tverrslaget sør for Nyastølen bør, til liks med dagens skogsveg inn til Flyane, vere stengt for motorisert ferdsel etter at anlegget er sett i drift (unntak for grunneigarar, Leikanger kommune og Sognekraft).

Ansvarleg: Tiltakshavar

• Turstiar som vert skada eller øydelagt i anleggsfasen må setjast i stand etter at anleggsarbeidet er avslutta. Ansvarleg: Entreprenør

4.6.4 Oppfølgjande undersøkingar og overvaking

Det er ikkje føreslege oppfølgjande undersøkingar eller miljøovervaking utover det som er spesifisert under landskap, kulturminne/kulturmiljø og biologisk mangfald.

4.7 Støy 4.7.1 Mål

Støybelastninga ved bustader i anleggsfasen skal avgrensast og skal normalt ikkje overskride SFT sine grenseverdiar.

4.7.2 Krav

I Tabell 1 er det vist dei krava som gjeld generelt for dette prosjektet. Krava er iht. T-1442 korrigert med 10 dB pga. at den totale anleggsperioden er ca. 3 år. Dette er i hovudsak relevant for arbeida både ved Suppam, i Grindsdalen og i Henjadalen. I område som er

(20)

eksponert for bygge- og anleggsstøy i kortare periodar enn 24 mnd, kan det lempast noko på grenseverdiane i Tabell 1 (men maksimalt 10 dB). For mindre arbeid etter T-1442, dvs.

varigheit mindre enn to veker eller berre dagdrift, kan grenseverdiane lempast ytterlegare.

Vi presiserar at grenseverdiane for bygge- og anleggsstøy ikkje gjeld for massetransport på eksisterande offentleg veg.

Tabell 1. Støygrenser utandørs for bygge- og anleggsverksemd. Alle grenseverdiane gjeld ekvivalent lydnivå i dB, frittfeltverdi, og gjeld utanfor rom for støyfølsom bruk.

Grenseverdiane er innskjerpa på grunn av lang byggeperiode (3 år).

Bygningstype Støykrav på

dagtid (LpAeq12h 07-19)

Støykrav kveld (LpAeq4h 19-23) eller

søn-/ helligdag (LpAeq16h 07-23)

Støykrav natt (LpAeq8h 23-07)

Bustader,fritidsbustader, sykehus, pleieinstitusjonar

55 50 45

Skule, barnehage 50 i brukstid

4.7.3 Miljøsikring / tiltak

• Bruk av kraftige vifter for tunnelventilasjon vil vere aktuelt ved alle tre tunnelpåhogga.

Støynivået frå tunnelvifter er svært varierande avhengig av type vifte og om den er støydempa eller ikkje. Det er stor avstand frå tunnelpåhogget i Henjadalen til nærmaste støyømfintlege fritidsbusetnad, og støynivået vil difor ligge godt under aktuelle grenseverdiar. Ved påhogget i Grindsdalen er det noko kortare avstand til stølar/fritidsbusetnad, medan det ved Suppam er svært kort avstand til næraste busetnad (ca 100 m). Spesielt ved Suppam må det nyttast vifter som er godt støydempa. I tillegg må plasseringa og orienteringa av viftene vurderast for å redusere støyemisjonen mot busetnaden. Ansvarleg: Entreprenør

• Steintippen i sjøen ved Suppam må planleggast nøye med tanke på å redusere støyemisjonen. Normalt kan ein oppnå ein vesentleg reduksjon ved å leggje opp steinmasser som støyvollar mot busetnaden, slik at sjølve tipplassen blir støyskjerma mot busetnaden. I dette området vil dei topografiske forholda vere ei utfordring med tanke på etablering av støyvollar, men dette er noko som må vurderast i detalj i forkant av anleggsarbeidet. Ansvarleg: Tiltakshavar / entreprenør

4.7.4 Oppfølgjande undersøkingar og overvaking

Det må gjennomførast oppfølgjande undersøkingar på støy (måling av støynivå innandørs og utandørs ved tipping av tunnelmasser) ved Suppam pga. den korte avstanden mellom anleggsområdet og nærmaste busetnad. På bakgrunn av målingane kan det vurderast om det er behov for ytterlegare avbøtande tiltak.

4.8 Forureining og avfall 4.8.1 Mål

Vassdrag, sjø og jordsmonn skal sikrast mot forureining. Restavfall og spesialavfall skal handterast utan fare for forureining. Avfallsmengdene som vert generert i anleggs- og driftsfasen skal minimerast, og mest mogleg av avfallet skal gjenvinnast.

(21)

4.8.2 Krav

Forureiningslova med tilhøyrande forskrifter stiller strenge krav til handsaming av avfall. I tillegg har internkontrollforskrifta som føremål å verne det ytre miljøet mot forureining og sikre ei betre handsaming av avfall. Konsesjonsvilkåra og utsleppssøknaden er òg sentrale dokument i denne samanheng.

4.8.3 Miljøsikring / tiltak

• Det er entreprenøren sitt ansvar å sørge for godkjenning av valgte løysingar for handtering av olje, drivstoff, avfall m.m. Dette vil inngå som ein del av entreprenøren sin HMS-plan, som skal godkjennast av Sognekraft AS i forkant av anleggsarbeidet.

Ansvarleg: Entreprenør

• Alt avfall skal leverast til godkjent mottak. Kontainerar for avfallssortering skal plasserast sentralt på anleggsområdet. Opplegg for sortering av avfall skal avtalast med avfallsmottaket. Ansvarleg: Entreprenør

• Spesialavfall skal lagrast i eit eige rom eller kontainer på anleggsområdet. Ansvarleg:

Entreprenør

• Brenning av avfall er ikke tillete. Ansvarleg: Entreprenør

• Entreprenøren pliktar å ha eit oversiktlig kartotek med produktdatablad over dei kjemikaliane som er i bruk på anlegget. Levert og forbrukt mengde skal registrerast.

• Lager av olje, drivstoff og liknande skal sikrast mot lekkasjar. Ansvarleg: Entreprenør

• Fylling av drivstoff skal berre skje på ei tilfredsstillande oppsamlingsplate. Ansvarleg:

Entreprenør

• Avløp fra verkstad og vaskeplassar skal vere tilfredsstillande dimensjonert, og det skal byggjast ein tilstrekkeleg dimensjonert olje- og bensinavskiljar. Ansvarleg:

Entreprenør

• Tømming av slamavskiljarar og lukka WC-tankar skal utførast forskriftsmessig og slammet skal leverast til godkjent mottak. Ansvarleg: Entreprenør

• Avrenningsvatn frå anleggsområde og massedeponi må sedimenterast før det går ut i vassdraga. For vassdragsnære steintippar, midlertidige eller permanente, skal det etablerast avskjæringsgrøfter for oppsamling av avrenningsvatn. Desse må tømast med jamne mellomrom for å hindre at akkumulerte (forureina) sediment vert spylt ut i vassdraga ved kraftig nedbør. Ansvarleg: Entreprenør

• Over to års brakkedrift krev godkjenning etter PBL. Tett tank eller tilknytning til offentleg kloakk for toalett. Feittavskiljar frå evt kjøkken. Infiltrasjonsanlegg for gråvatn skal godkjennast. Ansvarleg: Entreprenør

4.8.4 Oppfølgjande undersøkingar og overvaking

Det vil bli gjennomført målingar av vasskvaliteten i Henjaelvi og Grindselvi i anleggsfasen (omfanget vil bli nærare avklart i samband med utsleppsøknaden). I tillegg vil entreprenør, gjennom sin miljøplan, bli pålagt å gjennomføra stikkprøvar/kontrollar (visuelt) av anleggsområda og dei fasilitetane (olje og bensinavskiljarar, sedimentasjonsgrøfter, etc) som finst der. Tiltakshavar vil òg gjennomføre periodiske kontrollar av anleggsområda.