Sikkerhet i Trådløse Nettverk
Kai G. Palm
Masteroppgave Master i informasjonssikkerhet
30 ECTS
Avdeling for informatikk og medieteknikk Høgskolen i Gjøvik, 2007
Avdeling for
informatikk og medieteknikk Høgskolen i Gjøvik
Postboks 191 2802 Gjøvik
Faculty of Computer Science and Media Technology Gjøvik University College Box 191
N-2802 Gjøvik Norway
! " !
# $%%% & ' ( & & & ( & ) & ( ! &&& &
#*+ ' ! #*
+ & ' * , !
) && && &
$%%% * * ! ( -
) ! (
& . / "
) ( ! 0'" ) / ! &! *& ' 1( &
) & ! ( ( * ( , &! & #*+ &
-
) !
23 #0'" ( ( ( &( (
#%4( #4'( #4'( (
4 ! ! $)*
$%%%
5 && ( / * ( & 6 6 ( #0'"
7/ 6 &
! #0'"
* ! ( 6 (
&& &
5 ! ( #0'"( !/
7/ / &
! ! / #0'"
5 & &
& &(
! 5 &! ! 6 / &* & + 6 ! & &!
8&& ! ( ( * ! &!
- #*+
! /
"3 ) ( #0'"( ( ( (
& ( #%4( #4'( #4'( (
7/ & !/ / ! 6 / ( / / & &!( *(
#%4( !
$ ! 8"*
5 994 1 &! &
& / &!(
& !
$ / ( & & & &!
4! ( &&
5 /
5 / ( & /
#0'" 5 & 6 ( & ( 6! ! & 5 6
5 6 6 / &
& / &
& 5 & 4 / 6 6 & / /
: ( / &
( & &&
4 ! & ;(
( / &&
& & && &
: : ' ' ( /
) ( ! ! 2!
6 <
/( ; ! = 2 7 4
>
) "
2 7 4
; ! = '!
+
$>
0 >
0 ! >
$
4!!
+&( ! .
; '.
? 0
. @
. 8 *
. 8
) ! .
).
%& .
; =
; 5=
; 4&/ =
;; 5
;; )A
;; %& A
;? '
? ) ;
? @ #0'" ;
? #0'"*+ ;
?; $/ #0'" ?
?; '& & / .
?; 4 & B
?;; ' & B
?;? ' B
?? C
?. #0'" A
?. $ ;
?. '* ;
?B 4*8" D#%4;
?B ' #%4 ;
?B 2 #%4 ;?
?B; 5 & ;.
?B? ) ;B
?B. 5 *AAA( &*8" ;=
?BB 5&! #%4;=
?B= '& & #%4*& ;A
>
?= ' ?
?= 1 ?
? 8"D ?
?A %! 8"' ??
? 2 ?A
? 994 ?A
? )2$4 .
? 5 994*)2$4 .?
? ' .B
? )* .
? C)4 * .A
?; * B
?; ' 8"B
?; 2/ - B
?; + - B;
?? %'4* B;
?? %'4*)0 B?
?? %'4*))0D9E'4 BB
??; %'4*4%'4 B
??? 0%'4 B
??. & BA
??B 8+9 ?= BA
??= '& 0%'4 =
?? '& ))0 4%'4=
??A '& %'4*)0=?
?? '& #4'*42 =.
?? '& 8'5$@=.
?? + %'4* =B
?. 2 =B
?. 2&=B
?. ' =B
. 2/ =A
. 8 & =A
. 8 =A
. 1 F & !
B %& ;
B 5 ?
B $/ ?
B 5 1 ?
B 4 .
B; B
B? 5! =
B. E
B; +& A
= 2/ &A
+ ! A;
A + A.
5/A=
8
>
'&& ' ' A '&& G %'4 &!
'&&> 9 C & ; '&&> 5 * $/ ? '&&> % & / = '&&> + * "A
>
>
+ 2 #0'"
+ ' #0'"
+ ; @ H2E'I ; + ? )& & H)'I . + .H"$)*A=I + B $ ; + = '* ; + ' #%4 H"$)*?I;
+ A C& HE'8I ; + HE'8I ;;
+ #%4*& H*AAAI ;?
+ #%4*&H*AAAI ;.
+ ; & !> ? + ? 2& 'H"$)*A=I ?;
+ . %! 8"'HE%I ?.
+ B " &! && ?B + = ' ?B + %'4D-D8'5$@ ?=
+ A ?* ? + 7&& ? + / ? + 994 & HI . + ; 994 & HI . + ? )2$4 HI . + . )2$4 & . + BHE'8I . + = )2$4 & .;
+ B + A % !HE'8I B + ; %'4*)0 HE'8I B.
+ ; ))0* HE'8I B=
+ ;; *** & H9'9I = + ;? 1 # -4 =;
>
>
)! 994*)2$4 G & H"$)*A=I( H0%$I( H1'9I .?
)! 4 & ! . )! ; !/ * %'4* .A )! ? %'4* BA )! . 8+9 ?= = )! B %'4 / & =
>
$ / 6
4 &&
! ( & ! ( !
! 5 / ! ! !
! /
5 && ! &
@! J#0'"K $ H1'9I & B
? L @' #0'" $ "
H"8I B ? &
! !
% & && . ! >/ 6 74( 49 & ! ?. . C 8&& ! & >/ B
& & ? J .;; !K H"@@7I +
! / MM
@! #0'" 46 ! &( / &HE@8I(
& &
& H)05=I
) ( ! H#$+$I
&D & & ! & B 4 / B
! & ( ( ( ! 4 #0'" ) H"@@7I .*..L C & % ( ( ? L #0'" G & HEC0I
H"@@7I (
! (
G / 5 / &
&& ( C*!
& & & 6* ! ) H"8I ( ! & & ' &
#0'"* &
!( . & .
$ H8'I B & && & 8' ! + + C&& ;
& &
& 6 &
H"@@7I HEC0I ! & &
( H"8I H8'I &
! $ ( &
D #0'"( &&
5 ( 8!
J8"K &*8" 5 6 6 & / ( && B HG$)I / ? #0'" 0 .;A * 6 ! N 8" $ & & & . L HG$)I ! = . L #%4*&(
&*8" @
! && 8" 6
&*8" ! ( / 6 ( &&
E % ( & O
% / 9$D+G$ H9$BI + ! ( 6 $ &(
( &
& 6 G ( &
; $ !
; . '
= #0'"
1 #0'" & = &( ( & ( ;( . & #0'"*
1 H9$.I( H9$BI ? ? = & & D F! #0'"* = & ( B(
6
5 6 5 &! ! &
( % ! / ( ! & #0'"*
& $ ( (
!&
$ & = ! / HPI ; $)*
! JG*K $ &&
&! 1 ! &
M $)*M % $)*
! &
&( && &
@ / & &&
M / && ! /M JQK 4 3 M8 ! ( &
5 ! M% $)*/M G &
( *& & & ! /M
' ! HPI( / ( ! ! / & & ! 5 ! #%4 /
1 #%4*
& / & $ ! ! B
$ & & & / &! ( & & && / / & / &
?
! G && M% $)*/M M*
&M 5 / " &
#%4 ( &
$ / B( M+
M H"C2I( ! / ! 6! ! %'4 - #0'" 5 8" $ ! ! 9 *&&6 & 0%'4 5 & 9 = ; 0%'4 !
& & : # / '& & 5 H#8$;I 9 !
! 0%'4
5 &&
! 6 / ; ( 0%'4
& - 8"*/ 0
! %'4* ( ! 0%'4*
1 ! & & (
&
/ 8"( && !
#0'" $ / && &&(
6
5 ! &
!( &
/ & ( & !
2/ &/ ! ! / / R 6 &(
/
5 &!
%3 G
.
!"#$
5 && & #0'"
( 1 &
( ! 6 &6 4!
&/ &3
• 2 #0'"O
• E #0'" ! ! O
• E O
8&& ! ; 3
)// ! / #0'" & &
; 7 / ! ( !
G & &! & 3
• G & ( ! #0'"
G & / . 3
• 1 M M
• 1
• 5 !
• 1 ! & !
• 1 !
8 / && / / 1 & #0'"(
( &
&! /!
&! ! ! & + &
(?7 ! $%%%! $%%%
;
$%%% F J3 *&&*K ) $ % % %
; 4!! &! 6 ! J.7EK J(? D .7EK ! J ? K
B
1 ! & &
$5'( %)$? E$4%80'"( # '"D#*> H$%%%BI #4'"
J# 4 ' "K H.I ( &
!
1 ! / ! & ! ! !6 & 7 @)
1 ! ( & HI / / &
@ &
!( & #0'" !(
$)*/ & &
&& #0'"* 5 !
) &/( ' C&& &
! &! ! !
S #0'" !
& & &
( ! ! - H-I
$ - %'4*& 1 ! &
( %'4*)0( %'4*4%'4 7)9 *9E'4(
%'4*))0D*9E'4 $ &&6 & 9 N 0%'4 5 #*+ ' ! & &&6 P /
&& & ??
#*+ ' ! ! AAA
/ &
C/ M#*+M &
&!(
&
? %)$ * %& ) $
=
$ ! H*AAAI ! ( ! & / 14" 2&
&( &. H#C"I(
& / !
&( ! / +
! & & / !
4 &&
! ! / ( ( / #0'" ! & 14" / ( !
! && ! ! & 14"
!
! / &
$ / 6 ! / ( / 6 )7B (
! & & ?; 5 /*& &
&!( 6
5 / &
' ( H"$)*?I 5 && &
$ &! ( / & 4!
!
E ! & &
& ( MM
+ 6 !( & ! & ( & && & J& K(
!/ & J$5K( !&&6 & 5 !( H"$)*A=I ! ' ! ! !
&/ ! & 6
. %3 8
B ) 7& F && /!! $%%%
&( & &/&
& *D&& ! #
5 && ! & 5 ( ! / 5 ! &( &
5 ! &! & ! &!
! 5 &&
6 / ! = & .( ! /
+ && & & B 8 && 3
2& ? . F ) / ! &
2& B = ! & ;
% &
4 ! ! && !
! ! #*+ $%%% 5 * (
1.5.1. Rangering av konfidensialitets- og integritetsmekanismer
#4' #4' ! !& #*+
*(
/ !& #4' 994 #4' )2$4
1 / N
! 3 994
)2$4
; #%4
? 5 0 J ?= /K
! 994( !
& / &&& / &( 6 )2$4 ! &(
= %3 %>
A
! & / #%4*
&( 4 / ! )2$4 & &
G & ! &
( )2$4 #%4
#%4*& & B ( ( ! ! 4 ! 8" &&
G ( & $ ! ( &( ! $4*
/ J$5K $
&&
+ / $5 / & & & ( $5 &
5 & ! 994
! 994 & 994 # -4 / /
&&& 5 && ! / &&/ J# @& K + / 6 ! !
&& % & 994 )2$4
! # -4 & ( )2$4 6 / -4 &! 5 &
! )2$4 &&&
! + !
+ 2 #0'"
-* & N 5 994 &! 5 994*&! &
994*&! ! )2$4 5 &&
! ! 994 )2$4( && ! $ 994D)2$4*> + )2$4 5 &!
994 )2$4 #%4
! 6 &&( ! #%4
1.5.2. Rangering av autentiseringsmekanismer
1 / #0'"
4 && / ( &
M MM + / T
( / /
! & /! A
#*+ ' 4 %&
A ! (
!/ ! &
!! ! & ! + &
8'5$@*
!!
R &&
!(
1 ( ! / ( ! & ! ! 7 M M
$ && * / C)4* ! & 4%'4 & ! %'4*)0 ( !
5 + &
( ( ! /
!
8 N ! 3
%'4*)0
4%'4*7)9 & F C ) 4 JC)4K
; %'4*)0
? %'4*))0D9E'4 . 4%'4*9E'4 B 0%'4
= #4'*42 #%4
A 0D'9*
)& / ' 5 ( " 5
+ ' #0'"
-* & N 5 8'5$@*
! ! ( &
$ ! ' 8'5$@ ( / #0'" 4 ( &
# 5 /
# /( ! 8'5$@*
& $ ' J$'K 5 &
& 42$*
5 & & %'4*)0 5 ( !/ ! / 42$* 5 /& & #0'"* J&&K &
* ! &
& JC)4*C)4K C)4*
* !
+ & $' $ 8'5$@*
& '&&> OOO /
& &!
3 !6! 49* & & ! && / %& & E4 ! $ 4
# 0 J $GK ! ) ' 9
;
/( 6 5 ! ! &
! !!( / %'4*
))0D9E'4 4%'4D9E'4 / ! F $ # 4%'4* 6 &&
! && # &
$' 8'5$@ & %'4*))0 &
6 & + ( :&
/ 0%'4( & &&6 9 $ !( !
& $%%% $ ; ! 0%'4 !( ! ! 5 9 ( ! &
+ &* ! * ( ! 4! ! &
( &
9E'4*; %'4*)0*!
5 4%'4* ))0* ! ***
& + &&
1 994 !/ * ! /
; 1 ! %'4*))0D9E'4
& ! & ( 6
& ! MM % # & 6
! & ( # ! &
?
.
'
'
5 / ! & #0'" 5 & . 5 ! ?*
) + #*+ &
4 6 ( #%4 6
$ ( N 994 ! %'4*)0 !
(! "
" / & ( 6 6 ! & ( ! ( ! */( &
#0'" ! !
2 / & !
& & 5
! &&
>
& #0'"( / & 5 !
! & #0'"(
&
+ / !( ! &
/ & ( & "(
"6 ( $)*J$+K( 5 " 5(
#'"( '!( " ) +( E4( '!( 9 4 5
B
=
)
$ / !
& +& ! / ! &
;
& ; & &! & 5 ! &
5
% & & ( /
& . !
*
$ ( & & H+8'I( ; & 3
%&( ! %&
&! 5 ( G &
! !& ! 5 / ! ( / / &
$ ! ( &
6 &! % & 6 5 ! &
! ! (
& ! ( !
!+
% & ! &&/
! & 5
&&/ &&/
&& !&
5 & & ! /(
@ / & !
&! & !
2 ! ( 6 / / $
& / &
5 6 !
' 7/
! & 6 &&
&! & & /(
( / & &
5 ! ! !(
6 // /
$ H%0I $*
N ! C&/
&( 6 &
5 ( ( /
5 & ( / 1 & &( ! &&
5 . ! & 1
& ! & ! ! ! / * 1 ! * ( ' &/ $)*
/ 5 & &
!
% / / &
! /( ! & ! 1 ; ? ! ( 5 ! #0'"*&
( / & !(
! & 5 ! /!/
*
5 & ! & &6 /!/ ! % / ! / 4
? 5 * 7 7&
M/6 M M UM 5 /
!MM
A
/ 6( ! &( / ( / 5 & ! M! &M ( && 6
3.3.1. Teoristudium
) & / / ( ! / E 7/
7 ! / & !(
& / @&
!/ G E &>/ /
! /(
%& & ! ! ! / E &>/
$%%%>&( '9( 9( $$ #! ( & + +
! ! ( 6 ! &&
( / /
% M$)4*!M & !?>= 6
" ! ! = B?.B $)*! ; ?= BB / & 7*E( ' E( 4!
: # V
3.3.2. Empirisk undersøkelse
+ / ( / &
$/ &
H21'I
5 ( / / ( / G /!/ ( &&&
5 ! /( / ! / L
$/ ! &* ( &
& & & $/!/ &*
& /( ! &
/ 5 &* ! & /( &
$/!/ & & &
8 &* ! /(
/ ( && &/
& &&&
,
1 / !
&! ) / ( & ! 7/
/ / ! & ;(
! ! ! &! 5 &
& B
" / ! ! ! 3
& ;; ! ! / 6
! &! 4!!(
/ / & 6 ( 6 / 6 & ( $%%%
8+9.* $%)+B "
! && !
$ ?? ?? & / ! & ;
1( ( 5 & ! !
! & ;
&! + ! & 6 / & !&
6 / 5 6 *
+ ( & /
&! ( && ( ( ! &
/ &
& &( +D/
6 !/ &(
! && &!N
& & H'0)I $
. 8+9*8, 9 G & ! $%)+
B $%)+ F $ % ) +
/ // ! / / /
@ / && &&
6 ) ( &
@
$ & !( &(
/!/ R !/
( 6 %& &
6 ! ( &
&& $ &! 6 / & / E /!/
' /!/
$/!/ * ! + / 5 ( !/ 6
! 6 ( / / & ' 6 &
/ / 5
;
'
5 ! &3
) &>( &>
H9EI
W9&> M H2CI
+ /( ( &!
&
6 &
5 / 2& & &&! ! 6 5 ! &
& " -.
+ ; @ H2E'I
4 + ; 6 / #0'" AA= G ! !
&! ! ! !
-./
) ( ! & ! / ! H"$)*?I 5 3
?
!
G ( 6 / ! 5
! 8 / &
$ ! ! 5 /!! / ! +!
) * ( !
!
)& &**&
/ =
+ -.
$ &! = ! / ! & #%4 / ):- ( & & / ! 7G N
' && & &(
( ! * !/ 5
( !/( /
&!3 $
$ ):-( ( ( / + 8 & ):- !& &&
. & && !&
2 &
&( 1 ! ! ; ( !& && ; H#'00I(HG@I
' ! #0'"(
! & / ! ! **** ( A / 5 ! #0'"* / &
#0'" ) ! & &
H"$) *?I
'& #0'"* 6 / % && ! "/
J"K & & &
= %3 W8M
'3 M !M
A %3 &
.
'& ( &*
& 5
& &(
! / &&
! & /
$ /& /& & H"I 4.3.1. Angrep på informasjonssikkerhet
% / / H5'0I
$/
G ! & ( / / !
5/ / / 2
&
/( &
&
$
/ /! ( (
)/
/ && ! !(
/ / !
$ - H-I / 6 (
- &
&
+ ? )& & H)'I
B 4.3.2. Passive angrep
4 & & ! &
'
'& /& G &
)
'& G &
4.3.3. Aktive angrep
' & & & ( ( & ! /
'& 6 ! G / !/ &
' ! 8&
'& / & &( 6 !( / ( 5 ! & &&
%
'& / ( ( G &
)/
'& ! )/ J5 * 5 K & / / / ! $ &
( &
5 #*+ & &
?7E ! !*(
!( !! ( &
/ #0'"*
)/( ! & / 6 ( / &
4.3.4. Andre utfordringer
5
! 5 $ & & H-I( H)'I + ! & 5 ! & ! H%5"I( H%'8I H10'I 0
= 0!! !
)/ ( !
& ! ! G E & ( ! (
& &
!
1 !/ &( &&
&21 & + &(
*** &(
& ?? 4!
! && 6 &( ! / ! 4! 3 %&
!/ &
!/ 5 / ( !( &
& ( / F & ! ( /
!
5 !/ &
D #0'" ! ( ! ! &
14"* '!/
( ! & ! ! +( M& M( 6 ! 14" ( ! !
1!
+ ! #0'"* *( E&
5 & ! &! ) 6 & ! $4*
5 & & T ! / 5 ! / ! ( / ( ! / 6 !
5 6 ! ! + ! F /(
! ! / $ / ! /
%3 8 &
%3 $ ( & W!M !
4! ( &
&& 5 /
0 "
1 & $
& & ( & /
5 && 5 ) $ % %
%( $ J$%%%K $%%% *& / ( ;B. ( ? ( .
$%%% 1 & ( $%%% ! ! ! ( $%%% ;( ! /
+ .H"$)*A=I
! * AA=( AAA H*AAAI ! ! ! # %, 4 J#%4K !
&/ ! C& ( M*M(
( ; & ! #%4
! & ( #%4*(
2
; '9*( /
A
8 ! #%4 ! ! 5 ! $%%% ? HI ! & 3 5 !&
8! " J8"K( ! / &N )2$4 994 )2$4 ! & !
#%4*&( / ! 994 &
! & '%? 9G9*'9 )2$4 994 #*+ 4 ' J#4'K #4' $ &
! !& ( #4' 8" 5
&& #4' ! )2$4
#%4 ! HI( ) "
J)"K( 4*8! " J4 8"K ! & !( !
! / 8"
& 8"
( & / &
% / ! 8" + !
&& ! #%4 )"( &
! #4'*42( 42 & (
! ! ! 5 ! ! ! 8"( -*
%'4 #*+
#4' 4 #4' %& . 5 / &?;
% -.
% & #0'"* )' '4( N HI3
)' F + 3 % $ && ! )' !
& & )& !6! 49
'4 F % & ! % ! !
% #0'" &
$ G JGK '4 + G %> J%K $5 2
'* $& G J$GK
? '% F ' % &
. $ && 4 1
; 4.5.1. Infrastructure
% #0'" ! '4 ( & !6! 49* J)'K '4 ! D* J K
& ! ! !
& 5 &**&(
( & #0'" 5 + B $
+ B $
* G( G
% %( &
$ ! !&(
! ! G %
)' / '4 '4 E@G / $ '4 ! 5
!
4.5.2. Ad-hoc
% & !
! & & 5 / ***( * * $G HI $ &( > * ! * * ( ! 5 / 6 && & !
5 ! &&( / & ;
;
+ = '*
2 /3. 4-(
#%4 && ! H*AAAI #%4 &/ HI $
! & 6 H*AAAI 4.6.1. Autentisering i WEP
! & N &
+ ' #%4 H"$)*?I 0! ,
C& 6 H*AAAI / M**M
)'(
'4 &
HE'8I
;
+ A C& HE'8I
5 ! J'4 M MK '9 J'K( '4 C& E '4 M M )' && &
$ &
! & 5 ! / ( ! '9 % ! 6 % !&
/ HI
' &
/( !
5,
2 ( & ( M&/BM 5 ! 6 &! H*AAAI
! * 6
5 ! * &
6 ! & #%4 % )' ! / '4 ( ! ! % "
B %3 MC&M
;;
N
! $%%%
? ( ! D + HE'8I
+ HE'8I
$
$ ! )' ' ' ' $ ! 2 ! )' '9 '
9
'4 J K )' !
#%4* '4 5 &
9 8&
)' &
;( * 5 & #%4 ! '4
8
1 ; & '4 /& & #%4*
E & ; && ( / & C2( '4 / )' X( )' M M 5 / C2( ; M M ( )'
;?
4.6.2. Konfidensialitet og integritet i WEP 5,!!
+ #%4*& H*AAAI
2& & ( % & & ( 45@
45@ J'9 4 5 @K 5@ J'9 5 @K ! & /
! 5@ ! C ** J K ! 45@* $ 45@*
! 5@* ! C* %
& X 5@ ! 45@* & &
! 45@* / X 5@ H%5"I 5
" #%4 #0'"( ! & & 89?
J &K ! B? ! 89?
" & J48"7K( & 89?(
& ?*! $1 ? ! #%4 ( & #%4 48"7 JK
)
& ! & + ! / / ( 989;
& ! ! J$91K
2& ! & $91 J-C8K C& ! & & $1
*,!!
;.
+ #%4*&H*AAAI
)' & 5 /&
( $1 &
1 JK / / &
J89?K 5 & / ! -C8 & &
& 5
& H'77I
$ / & / / & 5 & $91Y JJ$91 MK 5 $91Y $91 C2 ' &
4.6.3. Drøfting av egenskapene
H*AAAI & #%4 &
5 J! K
/& !* & 1 * && $ J$1K
5
#%4 5 &
& & ( && 6 5 D J K
' & &
5 &
$ & & @' ( 6 &! ! @' '
5 6 &/
$& ! #%4 6
5 ( ! ( $1 & $ $1 &
/ 1 6 / &
;B
$1 ( ! 45@
48"7 &
$
!/
! J)'K
$1 &
&
4.6.4. Trusselmodell
! ( / ( &
! 5*&
HE'8I
) / )' '4 )' &&
'4( & ( / 5
% /& 6 )' '4
4 & ! & &
& J&K & ! & 5 & !
% /& J5*5C K & 5 &&
H*AAAI #%4 ! ! N # %, 4 %& 3
• 2=
• '
• '
-( !# '
5 #0'" ! H*AAAI #%4 & 89? 989*;
& J$ 9 1 * $91K #%4 ! /*&
= %3 M4 M F / HI *
;=
' / $5 JC& K
#%4 J 2K
1 #%4 / #%4 0 &
&!
4.6.5. Drøfting av mangler i 802.11-1999, pre-RSN
2 ! M M &
& 6 ! ? ! #%4* +
&& & ( H%5"I
H%5"I & ( &&
! & &&( & 14"
0 / ! J
&K &&
2 ( &&(
( / &
&*8" 6 &! ! & + ( && &! &&
5 N ! H1'9I( HE'8I H"$)*?I
4.6.6. Designproblemer i WEP
#%4 &!( / !
&
& &/
0 & #%4 5 ! #%4 &/(
$1
? ! $1 / / 5 & &
6 & 5 ! / & $1 E $1 ! ! HE'8I / / & &
!& $ &!
$1 ! ! ( &
5 ! $1 & ! 5
!
"
& 6 ? ! %& 6 !( ! 0 / ! &
;
"
#%4 ! & 5
!6 ! &( ! / ! 5 ! & !
&&( ! ) &
& 6
" &&
2& ! ! & 5 / 6 & ! &! !
89? & #%4
G 89? #%4 + 89?
! ! + && &( !
! &*45@ $1 &*45@ &
+ 6 $1 6 &! &
& /
2!/ ? ! $1 89? / &
#%4 ! 989; 5 &
6 /(
2!/ 989; / & &
$ !
5 ! 5 !6 /
' &( $5 /
5 $ &
/ $5
' * &
% & / *** &
2 '4
% '4 ! '4 5 ! '4 5
& *** &
2! &
5 &/ ! ? / 5 / /
;A
$ * ! #%4* & !
& 5 !6 ! & #%4 ! & ! &
4.6.7. Angrep på WEP-protokollen
( ( #%4 ! &
6 & ! & &! ( / +* H+I '! ! & &
/ 4 #%4*
! 5 89? ! #%4
+( $ ( ' ! &/(
'& ! & ! / W+ &M 2
&! ! &! G #%49 '
4! 89? ! & &/& #%4 @ & ! & &! B AA. H8CCI
" ?*!A #%4 & B H)%#I '& & H20%I / 89? H+I
W# #%4 & !
?*! #%4 ? &!! .L $ A.L ( . & ) $1
& ! ) & ! , ! ! * #%4 C $%%% ( ! , ! !
! */ ) , &
&&> 89? &( ) & ! ;
; G 4* = 7E ! &
94@ ) ! ? ! &!!M H)%#I
#%4 ! !
5 ! ( &( #%4(
/ & ! &
( ! M&* !>M(
A 1 ( ( ! ? ! #%4 H*AAAI 4 &! #%4 ! &/ #%4 5 / !*
&!
?
$/ & &!
&! #%4 & B B MM ! B>.?!
+ ; & !>
#%4 &!( ( ! #%4 ! && + & && HI ! !&!
&*8" 8" 1 &&
+ & ! ( #%4 &
+ ( /!( #%4 !
!( ! 5 ! !
#4'*42 5 !(
&& #%4 / &
#4'*42( / &&&
+ & &
! + & HE%00I M&** &M !
! HE%00I '&&> 9
% H%'8I / 9& J+K( 2 &>
( 5 G ' ( 5! & ( ' 5& ' ( 8&' ( $ 9 4> ' 2 ' H$I 4 & / / H9'9I
6 #
$ #%4 6 ( ! / !( !( 6 M M #%4 & %& & HI3
$5 G
'4 6 $5 ! ) $5 ! !
?
$5 ! ! !
G $4
'4 5E94 / & 5 $4*
'9 '
' & '9* 5 6 5 6 '4 && & &
+ $5
5 & $5* ) &
! &
% ! ! ! ! $5
'&
$ ( & H$I ! /
& W M 5 && & '4 !( ( !
*& D9& 4
' $ & '9* &
! &
M *&M '9* &
! & J$4* &K ' ! ( ! & * &
/ " ! &&
!/D J & K(
'9* / ( ! ! H$I
4.7.1. Vurdering av sikkerheten i lavnivå tiltak
5 ! & 5 ( & H10'I 5 ! & & /
! #0'"
$X / 6( /
$5 ! ( ! & &&& / ; 5 & ( & H9EI(
; %3 W ! ! M W ! M
?
H1$%I( H9E$I &&& / &
!
5 && $5 / ( '4* ! $5
!/ 5 && &&
&( / ! / && '4(
! ! 5 !/
( & 5"*/
& '& * ( ! & ! HZC1I ' ! & 2'8'(
& 1 /
&&> '
5 5E94* & 5 6 $4* ! &
& # + && ' 5 6 '9* ( & & &
&
5 ( '9* 49 M/M & '4 HE@8I
! '9*
&( / / H10'I $ !
&& /( $)*(
!
9& 4 ! & '9* ( & & $
&/ & & 5" $94 & &
5 ! 5 &&
/ & ( & ! 5" &* ! $94
%& & $4 5"( ")- C5"( $94)- H9'9I ' & &
! HC@I && &
& C !
7 3.478
D8" ! $%%% / ?
?;
+ ? 2& 'H"$)*A=I
#%4 $ & &
!( / & 5E94( / $5( & ! '9* ( 6
% #%4 ! 6 ! &( M !M &*8"
?=
& ! 5 &
&! #%4 $ #%4 ( ! &*8"
'!/
5 ! ! &*8" H%'8I & (
! ( & &
%& & 8'5$@( -( %'4( '%(
8"( )2$4 + 8+9* $%)+
/ ! $%%% 3 K2N
!K' K'
!& 8! " J8"K % 8"
8! " ' J8"'K ) ! 8"' ! ?* )2$4D994 H%'8I 5 !&!
( & #%4( &*8"
) " J)"K H%'8I
??
D#4'JK ( 4 %& $ / %& ! &
5 J'K(
$ & 8'5$@* 2& - & &
$ - ! & &* 42 %'4* 5 ! -
%& ! /( ! & &
! & ( &
& ( ( &* H"$)*A=I
9 ( 3. 78
$ & ! 8"' ! 5 ( !
/ /& &* /&
- 8'5$@* %'4*&
5 #*+ #4'D#4'*%&*
#4'D#4'*4* 4 / #4'*42( 42 4 2
- %'4 ! 6 8" * 994 )2$4 4 - ! ! 6 8"
' / & / 8"'3 1 /& &*
1 /& -N J'K
$ ! 4 2 J42K )' ' &(
! '4 /& ' 4 J'24K 42 ! 4 ) 2 J4)2K( ! &
'4 )' 7& 2 J72K ! 7&
)& 2 J7)2K ! ! H48'I
?.
1 & ! 8"'
+ . %! 8"'HE%I
?B
+ " &! &&
5 ! *;
'4 / X 3
'4 / &!N 8" $% J8!
" $ %K G N
! 8& &! , )' 3
+ B " &! &&
+ ' ' 5 ! ?*=
)' '4 / '4*
'4 5 &
! & ?B ' ! 8"' ! 5 & &(
)' '
+ = '
+ ; %'4D-D8'5$@
5 ! *? && ' / /& / %'4* ' %'4*
! &&
• %'4*)0
• %'4*))0D9E'4(
?=
• 4%'4*9E'4
• 4%'4D%'4*7)9
• 0%'4
' J'4K && T ' % &&
' ( 2 J2K && ! 4 2 J42K
" & ' ! '4( . 5 '4 42
5 )' '4 ! 4 2 J#4'*42( #4' 4 K 42( 6 ' 42D2 ! 5
&! & " ?BB
+ %'4D-D8'5$@
% ;( 42 ' J42'K
! ! + ? + / J'*K H( BI
+ ? ?*#
5 ! B*A
?** 6 8"'*
! 5 42 ;( 42(
/! 42
&& '4 ! ! 42(
& 4 ) 2 J4)2K / + ! ! 7& ) 2 J7)2K
! % 4)2 J 7)2K '4
&& - & & /
?
+ A ?*
% ;( 4)2 ' J4)2'K 7)2 ' J7)2'K ! ! + / J'*K H( BI
+ . 7&&
5 ! * $ &&/( '4 7)2 ! && 5 7)2 ! ! ?N ! / 42 1 ! 7)2 ! / ( / ; '
+ 7&&
+ B /
5 ! 1 ! 4)2 J 7)2K && '4 ! * & + 8"' 6 )2$4 994
+ /
1 8"' !( N &&
!
?A
8 5 78
( 994 )2$4 994 ! 8"'*&! )2$4 )2$4 ! 994 ( ! ! 994
$ & & 994 )2$4
4.10.1. CCMP
994( 9 D9G9*'9*4 ! & 99 '%
994 &&6 ! #4' #*+
994 ! ( ( & ! 6 6 8" HI
99 / 9 J9)8K / 9& G 9 '9 J9G9*'9K HI
'% &( !* $ 8" 994( ! '% !/ / & H%5"I
) !
! !* &/ 1 / ( & &/ 1 (
& % 9 G(
& H9EI
4 6 ( ); &
9 &/ !( !/ 9G9*'9 ::) !
1 / & + / / ''5( " 45@ HI
; ) 7& F && /!!
.
+ 994 & HI
• 4 J4"K & 45@
& J /( )2K
• G 45@ ''5J K 99 99 ! ''5
• 2 99 " 4"( ' & 45@ ' 45@
• 0 4" 2$5 994
• 2 & $9 )2( ''5( 45@
• 2 & 45@ ! 45@ ( 994 ( $9 &
::) !
+ ; 994 & HI
• 45@ ! ! ''5 *
• ''5 ! 45@
• " ! ' J45@* K( 4" &* JK
• $9 ! ! /
• & )2( ''5( ( $9 & 45@ * 45@ $ / & ''5 *45@
• 1 ! 45@ J 45@*
FK
5&& & 45@ 4" 45@
& /
'9* ! & ' ' 5 J''5K ''5 & $9
&
. 4.10.2. TKIP
#*+ #4' ; ! & E #4' ! & )2$4 5 ! )2$4 M#%4 M / &!
#%4 H+'0I %& & ! / &!
89? + & ! H+I
)2$4 ( /& / ( ( &&; ! #%4( ! && HE'8I
$ )2$4 #%4 & & &*
8"' ( ! #%4 & 3
• $ / ! - %'4( &!
• 2 $9 /& $9E'%0 5 / & $9
• )2$4 , 9 J)9K E & !
& && 5 ! & &
• )2$4 ! *G> ! &6 ( )' )9
& #%4 & #%4 5 >
/ &! #%4*
• @ $1 ? ? ! ! /
• 5 ! $9E'%0 /
! N & 5
$9 & ( $9 B 4)2 7)2 + ?
; %3 4
.
+ ? )2$4 HI
'5 ,!
) & /
+ . )2$4 &
+ BHE'8I ) & !
• ' $9( /& $9E'%0 * J'K(
* J5'K( &( 5@*
.;
$9 ( 5@ '9*
&
• 1 ! '9**& 5@ & $9 45@* 45@* )2$4*&
• % )9 ! ! 45@ 5 &&
! &*& ! 45@
• )2$4 ! * > & J *!>* H .I &*45@ #%4 & 8 ( ))'2( ! & [B 45@
• 8 >*& #%4* JK ! & #%4*
& 45@ J 5@*
& $9E'%0K
•
'5 ,!
) & / 3
+ = )2$4 &
) & !
• 45@ & / )9 & '
• E )9 45@ ( ! )9 !
&*45@ 5 & 45@ /& #%4
.?
• E #%4 $91 / 45@ $ ! 45@ &&
• % ( ! $9 5@( '( 5'( &
5 ! $9
! 5@
• & )9
• E $9 / 5@ $91 45@*
5 6 $91 $9
*" ::)/'5
+/ & 994( )2$4 #%4 ! #%4
#%4 #4'D)2$4 D#4' 2& 89? 89? '%
" ?*! *! *!
$1 ?*! ?*! ?*!
' " B?*! *!
$ 989*; 99
"!/
- J%'4K
%
- J%'4K
%
" "
4( /(
! /( ! +
& " " : '8& " : :
)! 994*)2$4 G & H"$)*A=I( H0%$I( H1'9I
% 994 ! & )2$4
& ! ! #0'"
5 )7 ! / 994 )2$4 & / / M#%4*M % )2$4(
6 $9E'%0 & / H%5"I
$ )2$4 & 6 ! HEC0I 5 & &
& ! & ' )2$4 !( & &
HE'"I
'%*! )2$4*! ( )2$4 ! H%5"I
)2$4 ! & ' ! ! 5 + !
&*& H@"$I & ! / #%4
..
)2$4 ! / & & #%4 &
& B / B HE@I
994 )2 / ! )2
'% 994 89? )2$4 H%5"I '% / +$4*
H+$4;;?*I &! '%
/ &&&( 89? * / &! & #0'" )2$4 / &!
! &&
G '9* $ ! ) 994 $9 '9*
! &
'% & & 6 5 ! &&D H%5"I
HE@I 994( 9 & ! &
* & 5 ! & 4"( '9 ' '9 & ( & D ( 4"
$ 6 &!(
( ! EY ) ) C J))CK &*
& & HE%0I 2
&!N '%**9 ! !* H78%I + &! 4" 4 G 9 G / 9 ! ! & &
5 & & !(
&** &
)2$4 ! #%4 ! 89? $1*
#%4 )2$4 ! D *! ( $9
N &!
#%4( ! ! !H8$)*&BI * "G / #4'*
42
E HEC0I & & & &6 )2$4 > / &
HE'"I HC%I
;; +$4*+ $ 4
.B
W$ ! ! )2$4( ! !
! ! ! ) % M H$I
' #%4 "
)2$4 M
& M ! !
&
994 & ! ! / 4&& / M ! M
5 6 G 3
994 )2$4
; #%4
1 &
5/ '3 G & ! & X
$ HG$I & ( 6 ! & &(
& &3
• " J! &K
• " J ( K
• " J! K
• E J& & K
5 ! &(
! 5 &
#0'" '9*(
5 ! !
5 ! ! ! & H5'0I
) ! 6 &! ! / $ ! & 5 G 4! 6 /
.=
$ ( !( ! $)*&
5 ! /
! & H"#+I H9$BI( H9$=I " ! & /!( && &
! 2 ! 3
& & &&
G & & ( 0 &&/ D &
5 ! &
5 & ! & ( & ! !
")' H")'I && ! && $ &&
M !M( && / &( ?A L &
& && & 49Y 5 M !M( / 6 . & ; L 5
& !
E & !( &(
&& H4$%I ' ! & ( (
&&/ ) 6 E / ! &&
(
5 ! ( ! ( &
( ! ( & / ! !
E + & &
/ ( / !* & &
&( !
& % &
& ( !
& ! &
R ! & &( ( ! ( & %&
! ( & 4$"*
.
" ( & !( 6 & /
&! #*+ 5 &&6 ( &
G H9$.I( H9$BI( H9$=I ) 42$ G
&
. ? ;. .
B ;. ;B ?.
= ;= ; .
)! 4 & !
)! & !
4.12.1. To-faktor autentisering
5 ( ! ! & % H5'0I
5 ! ! ! &
' !/ * C 6 && & ! #0'"
4 ! ( & H@I(
H%5"I HEC+I H4+0I( H7C0I
5 ! ! 4$"* 4$" !/ &( C)4;?
)
& / &
45' ! &
% / . &! ! &&
& ? ! / ?A=; !6!
> 0 J B; ;. ! .; 45'*K % & = L
& ; H8%7I;.
% & * ! 5 & &
' * & H%5"I
;? C)4*C ) 4
;. 5 ! 4
& 4 /& 9 4
.A
W' &! * ( 8' ' ! 45' 4$" & * &
& \ ! >& & ! ! + ( & HQI * M HEC+I & HEC+I / &
! ( ( ( / & / 5 ! / / ( =
" && %'4
!/ )! ; 3
2!/ %'4* D&&6 4]C)4 %'4*7)9 #*+
4] %'4*)0 #*+
4]G 4&6 G*"7
G]) D $ /
)! ; !/ * %'4*
4.12.2. OTP som en del av en to-faktor løsning
$ C)4* !/ 4$"* J K J K
4 C)4* ! & ! &**!*
! &( &
M**&M MM ( & &
H%5"I
% & 8' $5 ! JK &
& J K H8'I ' ! ! & &/ 1 1(
5& 1 C)4 H429^.I
C)4 ! & & ! 45'(
& ( ! /(
B
1 C)4 1 5& 7; 1 5& 4 .
8' $5 = 8' $5 A W45'*M
! & & &&( &
( & ! & ! %'4*7)9 ! C)4
4.12.3. Smartkort som en del av en to-faktor løsning
&
!/ & 5 ! ( &&! & 42$* &
5 && & 4$"*( !/
! 5 ! ! & 4$"( &
* H1'9I + * 0 ! ! H1'9I
+
%'4*)0 !
B
78 3.
' 8" & ! &
" M& M M;BM
$ ! / ( &*
* J42K ! & ! - H$%%%-I & ;= /& %>
' 4 J%'4K #0'" 0'" +
& ( &( %'4*
( &&> G 5 / 8'5$@*
8 - & 6 ( ! ! &
% - %'4 8"' / /
" !& ( / H2"'I(H-I3
&&
% / ! $ &
& & )' && & &&
# -4 # 1 %'4*)0 %'4*
4%'4**9E'4
';
% && / ' $ #0'" 6 &
$ ( &/
6 & $ &
& &
' ! '4 $
! / / '4*(
/ / '4* ! $ (
&( / &&& / 'J'K
% / && & && & $ #0'"
' 6 8'5$@* % ! 8'5$@*
;B #*+ ' 4 %&
;= ! (
!/ ! & -.A
; H2"'I ! !& $ ( !& 1 ! ( N
B
/ ! 5$'%)%8
! $ ' 8'5$@
+ A % !HE'8I
4.13.1. Kommunikasjonsflyt i 802.1X
&& '4 ! %'4D0( %'4 0'" J%'4C0K(
%'4 # '4 8'5$@ ! %'4 8'5$@
$ + A % !HE'8I /
• " && ! &( & '4 && X
&
• '4 / & ' J & 8'5$@K
• ' 8'5$@ ' ! !
B;
• - && ! %>! ' 4 J%'4K( 8'5$@
• ' ;A 6 *(
• ' &
/
• + ! 6 /
HG8$I
G ! ?A %!
8"'
4.13.2. Fordeler med 802.1X
2 & & ( &*
& & %'4 6 & 8'5$@( 2! $5 H1'9I $ 8" 8'5$@ ! 8'5$@ & !
!! ( ' 5 J'5K " 5 4 &&
!! ' 6 %'4*
! ??
H1'9I -
• G & $%%% F H-I
• +!
• !
• /
• 2& &&
• 8D / 6
• $! # -4
(/)
@ %'4* ( 6 %'4*
C ! %'4 &N &
%'4 & $%%% 8"Y
& H"$)*A=I
H8+9?I( && M%'4*8+9*M %'4*(
4**4 4 J444K H8+9BBI %& & 5.*
9( C*) 4 JC)4K 7 ) 9 J7)9N & BK &/ 444 ** / $ H8+9?I &&
;A $ / #*+ ' &&
B?
( / ! 1 ( #0'"*!3
• %'4*)0
• %'4*))0D9E'4
• 4%'4D9E'4
• 4%'4D%'4*7)9
• 0%'4
+ #*+ ' ? 5 %'4*$ #*+ 5 ! ! / ! & $* 7*
5 &&( !
0%'4 &&6 9 5 ! ( 6( 6 ! R ! - ( /
#%4*
4.14.1. EAP-TLS
+ . %'4* 6 &
! #*+ 0 42$*
! & ' & &&* 5 %'4*
8+9* H8+9;=?I 7 %'4*)0 + ;
B.
+ ; %'4*)0 HE'8I
+ %'4*)0 ! ' &
,( 3
8, 5 & %'4 ' ! 8& E '
%'4 8,D%'4*)0
' %'4*)0 , ! %'4*)& %'4*)0 %'4 8&D%'4*)0
&& 9 E / 6 )0*& 5 && )0 /( / $5( ( &
; %'4 8,D%'4*)0
' )0 , ( ' ( , E5
? %'4 8&D%'4*)0
BB
&& )0 &3 2 J & K( &(
&* J& ' K . 2 9&
5 && ' / J42K ! &6 J4)2K ! & 994D)2$4
B %'4 8,D%'4*)0
' %'4 ,N 9 9& &
! )0 + / E5
%'4 8&D%'4*)0
' && &
%'4 D8'5$@ '
' %'4 /* J'4K 4.14.2. EAP-TTLS/MSCHAPv2
& ! & )0* (
! 9E'4
& 5 ! ))0 H+@"I( #*+ ( #*+
( / ( !( !
! *** &
B=
+ ; ))0* HE'8I
+ %'4*))0 ! ! )' '4 5 ' & ' ,( 3
8, 5 & %'4 ' ! 8& E '
%'4 8,D))0
' %'4*)0 , ! %'4*)& %'4*))0 %'4 8&D))0
&& 9 E / 6 )0*& 5 && )0 /( / $5( ( &
; %'4 8,D))0
' )0 , ( ' ( E5
? %'4 8&D))0
&& )0 &( &(
&* J& ' K
. %'4 8,D))0
' %'4 ,N 9 9& &
! )0 +
B %'4 8&D))0J@$5K 8'5$@ ' 8,
+ ; ))0* ( ! & HE'8I H+@"I
%'4
B
$ & && ! * 9E'4 ( ! &
=%'4 D8'5$@ '
' %'4 /* J'4K
' && ' ! 994D)2$4 ! /
4.14.3. EAP-PEAP
$ %'4*))0 ( ! H:CI( & !
& ( ! &
%& &
444
' 4 J4'4K( 444 9 E ' 4 J9E'4K( 444 9E'4 %> J*9E'4K( 444 9E'4 %> 1 J*9E'4*1K( 7 ) 9 J7)9K
#*+ *9E'4*1 H8+9=?AI %'4*7)9(
H8+9;=?I &
+ ( #*+ & 4%'4 /
! *9E'4*1 4%'4 / ! 7)9 5 / / 8'D9 / #
! && /
4%'4 & ( ( 6 %'4*))0 && & )0*
&! ! & *9E'4 7)9 &
9E'4 ! ! & 7)9 (
! & * 4 ! &* &
7)9*
4.14.4. LEAP
0%'4 &&6 & 9 5 ! / ! 0%'4 * & &?
! & ( && ' "
6 / '4 5 & 0%'4 -*
'
2 ! &
; ' ! &
? % 0%'4 9D8& *9E'4 H#8$;I