Verneframlegg for
Krakksfjellet naturreservat
Høyringsutkast
Til gjennomsyn/fagleg godkjenning i DN
Oktober 2007
Fylkesmannen i Sogn og Fjordane har oppgåver innan landbruk og bygdeutvikling, miljøvern,
sosialsektoren, sivil beredskap og overfor kommunane. Vi er om lag 100 tilsette, og er organisert slik:
HER FINN DU OSS:
Statens hus, Njøsavegen 2, Leikanger Telefon 57 65 50 00 – Telefaks 57 65 50 55 Postadresse: Njøsavegen 2, 6863 Leikanger
Landbruksavdelinga:
Hafstadgården, Fjellvegen 11, Førde
Telefon: 57 72 32 00 – Telefaks 57 82 12 05 Postadresse: Postboks 14, 6801 Førde
E-post: [email protected] Internett: http://www.fylkesmann.no/sfj/
www.miljostatus.no/sognogfjordane/
Framsidefoto:
Flyfoto av halvøya med Krakksfjellet Foto: Norge i Bilder Bilete frå fureskogen ved Krakksfjellet Foto: Magnus Andersson
Fylkesmannen er Regjeringa og staten sin fremste representant i fylket, og har ansvar for at Stortinget og Regjeringa sine vedtak, mål og retningsliner vert følgde opp. Fylkesmannen skal fremje fylket sine interesser, ta initiativ både lokalt og overfor sentrale styringsorgan.
Fylkesmannen i Sogn og Fjordane Fylkesmannen i Sogn og Fjordane Rapport nr. 3-2007
Forfattar Tore Larsen
Dato
Oktober 2007 Prosjektansvarleg
Nils Erling Yndesdal
Sidetal 36 Tittel
Verneframlegg for Krakksfjellet naturreservat
ISBN 82-9103-94-0 (gammal) ISBN 978- 82-91031-94-1 (ny) ISSN 0803-1886
Geografisk område
Krakksfjellet, Nordre Sula, Solund kommune
Fagområde
Naturvern, botanikk m.fl.
Finansiering
Fylkesmannen i Sogn og Fjordane Samandrag
Denne rapporten inneheld eit framlegg til vern av Krakksfjellet naturreservat. Bakgrunnen for
framlegget er verneplanen for barskog, som igjen byggjer på Stortingsmelding nr. 68 (1980-81) Vern av Norsk Natur. Det er utarbeidd tre alternative avgrensingar på høvesvis 2,308, 2,123 og 2,083 km2.
Rapporten gir eit oversyn over bakgrunnen for vernearbeidet. Brukarinteressene i området blir deretter belyste, saman med dei naturfaglege verneverdiane. Føremålet med vernet er å bevare eit tilnærma urørt og spesielt naturområde med sitt biologiske mangfald i form av naturtypar, økosystem, artar og naturlige økologiske prosessar. Området har også særskilt vitskapelig verdi som referanseområde, og er eigenarta i form av at det i svært stor grad er urørt, er ein typisk representant for kystnær furuskog i ein region der svært lite gammal skog står igjen, representerer fattig furuskog i den sørboreale skogsonen, er eitt av få tilnærma urskogprega skogområde som er igjen i fylket og i landet, og huser fleire særprega artar.
Arbeidet med avgrensing av det føreslåtte verneområdet er i stor grad basert på dei forstlege og botaniske kartleggingane som er gjort i området. Rapporten presenterer til slutt eit framlegg til verneforskrifter.
Emneord
1. Naturvern 2. Verneframlegg 3. Naturreservat 4. Krakksfjellet 5. Biologi 6. Solund kommune
Ansvarleg
Fylkesmannen i Sogn og Fjordane
FØREORD
Fylkesmannen sender med dette ut eit framlegg om oppretting av Krakksfjellet naturreservat på lokal høyring. Bakgrunnen for framlegget er verneplanen for barskog, som igjen byggjer på Stortings- melding nr. 68 (1980-81) Vern av Norsk Natur. Verneplanen for barskog skulle sikre eit
landsomfattande nettverk av mest mogleg urørte område, for å fange opp den naturlege variasjonen i barskognaturen. I tillegg skal verneplanen freiste å fange opp spesielle lokalitetar der sjeldne
skogtypar eller plante- og/eller dyresamfunn finst, med særleg fokus på barskogar på høgbonitetsmark i låglandet, kystnære barskogar og nordlege barskogar.
Krakksfjellet naturreservat blei verna som ein del av verneplanen for barskog i Sogn og Fjordane ved kongeleg resolusjon av 17. desember 1999.
Vernet blei likevel ikkje ståande. Gulating Lagmannsrett kjente ved dom 16. desember 2005 vedtaket om vern av Krakksfjellet naturreservat ugyldig, med tilvising til feil i saksbehandling og faktagrunnlag for areal i ytterkanten av området. Dommen blei ikkje anka. I staden bad Miljøverndepartementet i januar 2006 Direktoratet for Naturforvalting om å setje i verk ein prosess for på ny å vurdere vern etter naturvernlova i området. Miljøverndepartementet orienterte samstundes grunneigarane og Solund kommune om avgjerda.
Direktoratet bad på denne bakgrunnen i brev av 24. januar 2006 Fylkesmannen om å setje i gang ein ny verneprosess for Krakksfjellet. I brevet frå direktoratet blei det sagt at den nye verneprosessen skal ta utgangspunkt i arealet som blei freda i 1999, men at den endelege avgrensinga må vurderast gjennom den nye prosessen. På grunn av hogst i området blei Krakksfjellet midlertidig verna i mai 2006, i påvente av den nye verneprosessen.
På bakgrunn av forstlege og botaniske undersøkingar i området har fylkesmannen utarbeidd tre alternative avgrensingar av eit eventuelt verneområde ved Krakksfjellet, og vi ber no om innspel og merknader både til innhaldet i verneframlegget, til dei ulike grensealternativa, og til framlegget til vernereglar.
Etter at verneframlegget har vore på høyring, vil vi oppsummere dei innkomne merknadane og kome med vår tilråding til Direktoratet for Naturforvaltning. DN vil gjennomføre ei sentral høyring og på bakgrunn av denne gje si tilråding til Miljøverndepartementet, som har ansvaret for å førebu eit eventuelt verneframlegg for Regjeringa for endeleg vedtak ved kongeleg resolusjon.
Leikanger, oktober 2007
Oddvar Flæte Nils Erling Yndesdal
Fylkesmann Fylkesmiljøvernsjef
INNHALD
BAKGRUNN 6
Verneplan for barskog 6
Krakksfjellet i verneplan for barskog 7
Ny verneprosess for Krakksfjellet 8
Den formelle planprosessen 8
Lovverk 8
Oppstartvarsel og synfaringar 9
Naturfaglege registreringar 10
FAKTAGRUNNLAG 12
Busetnad og næringsliv 12
Busetnad 12
Næringsinteresser 12
Husdyr og beite 12
Skogsdrift 12
Akvakultur 14
Fritidshus 14
Friluftsliv 15
Eigedomstilhøve 15
Verneverdiane i området 16
Generell omtale og klassifisering av landskapet 16
Klima og vegetasjon 16
Inngrepsfri naturområde (INON) 16
Naturfaglege verneverdiar 16
Raudlisteartar 17
Skogen i området 17
Samla verneverdi 18
Samanlikning med andre område 19
AVGRENSING AV VERNEOMRÅDET 21
Vernegrensa frå barskogplanen 21
Grenseframlegg etter den botaniske synfaringa i 2006 21 Vurderingar og bakgrunnsmaterial knytt til grensetrekking 22
Skogeigarlaget sine skogregistreringar 22
Samanlikning av skogeigarlaget og Andersson sine registreringar 24
Nedbørsfelt 26
Arrondering 26
Framlegg til avgrensing av verneområdet 27
Alternativ 1 27
Alternativ 2 28
Alternativ 3 30
Generelt om dei ulike alternativa 31
FRAMLEGG TIL VERNEFORSKRIFT 33
Oppbygging av verneforskrifta 33
Framlegg til verneforskrift for Krakksfjellet naturreservat 33
LITTERATUR 36
BAKGRUNN
Verneplan for barskog
Arbeidet med ein verneplan for barskog i Noreg har utgangspunkt i Stortingsmelding nr. 68 (1980-81) Vern av Norsk Natur, som mellom anna varsla ein verneplan for barskogområde med urskogspreg. Eit forprosjekt i 1984 sette arbeidet i gang. Målet var å finne fram til moglege kandidatområde, men det viste seg svært vanskeleg å finne større, verneverdige barskogområde i låglandet. Føremålet med verneplanen blei å sikre attverande restområde med eldre naturskog som ein del av naturarven vår, og som referansegrunnlag til bruk i forsking, undervising, naturovervaking m.m. (Moe 1994). Skogbruket i Sogn og Fjordane blei invitert til eit samarbeid om verneplanen i 1986 for å finne fram til aktuelle verneområde.
Dei konkrete rammene for landsplanen for vern av barskog blei trekt opp gjennom regjeringsvedtak i juli 1990 og i Stortingsproposisjon nr. 1 (1990-91) på bakgrunn av ei innstilling frå det såkalla barskogutvalet i 1988 (DN-rapport 3-1988, Forslag til retningslinjer for barskogsvern).
Barskogplanen blei fremja som fire landsdelsplanar med separate framdriftsplanar, koordinert av Direktoratet for naturforvaltning (DN). Verneplanen for Vest-Norge gjaldt fylka Rogaland, Hordaland, Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal, med Fylkesmennene som ansvarlege for den praktiske
saksførebuinga og høyringa av verneframlegga i sine fylke.
DN-rapport 3-1988, Forslag til retningslinjer for barskogsvern gjer greie for behovet for ein verneplan for barskog, og trekkjer opp dei faglege retningslinene med m.a. tilrådingar om verneverdikriterium, areal, tal og fordeling av verneområde med sikte på å oppfylle målet med verneplanen. Resultatet av dei første registreringane av verneverdige barskogområde i Vest-Norge blei publiserte i NINA- utredning 31, 1992 (Moe m.fl. 1992).
Høyringsframlegget til barskogplanen for Vest-Norge vart mot slutten av same året trykt som DN- rapport 1992-9, Barskog i Vest-Norge, utkast til verneplan (Haugen 1992) og inneheldt ikkje berre sjølve skildringane av dei einskilde områda, men også utfyllande utgreiingar om både bakgrunnen for verneplanen og sjølve saksgangen. Om verneføremålet står det i del 6.2: ”Føremålet med verneplanen for barskog er å ta vare på det typiske og dei sjeldne/truga elementa i norsk barskognatur. Verneplanen må difor innehalde eit landsomfattande nettverk av mest mogleg urørte område som skal prøve å fange opp den naturlege variasjonen i barskognaturen. I tillegg skal verneplanen freiste å fange opp spesielle lokalitetar der sjeldne skogtypar eller plante- og/eller dyresamfunn finst. I særleg grad skal det leggjast vekt på å sikre ein del høgbonitetsområde med barskogar i låglandet, kystnære og nordlege barskogar.
Det er og viktig å få sikra ein del store område med mest mogleg urskogspreg.” Rapporten viser i same kapittel til barskogsutvalet si utgreiing om motiva for vern av urørte eller lite påverka barskogar, som det finst lite att av i Noreg:
• Naturskog er genbankar
• Naturskog er referanseområde
• Naturskog er ”økologiske laboratorium” for forsking og undervisning
• Naturskog inneheld sjeldne og truga plante- og dyreartar
• Naturskog gjev verdfull naturoppleving
• Naturskog er ein del av naturarven vår
• Naturskog har ein eigenverdi
NINA-utredning 31, 1992 lista opp 90 verneverdige barskogsområde i region Vest-Norge (Moe m.fl.
1992). I innstillinga frå det regionale barskogsutvalet i DN-rapport 1992-9 var talet redusert til 37 prioriterte barskogsområde (og i tillegg fire område med kalkfuruskog; Haugen 1992). Av desse var 10 i Sogn og Fjordane. To av dei var allereie verna i annan samanheng enn verneplan for barskog, og
da verneplan for barskog i Sogn og Fjordane blei send på lokal høyring 2. april 1993, omfatta den 8 lokalitetar. Ein av desse var Krakksfjellet i Solund kommune, med eit areal på 2,363 km2.
Krakksfjellet i verneplan for barskog
Den nemnte NINA-utredning 31 (Moe m.fl. 1992) var for Sogn og Fjordane sin del basert på feltarbeid gjennomført i perioden frå 1986 til 1990. Kartlegginga resulterte i 26 prioriterte barskogslokalitetar (av 90 i dei fire Vestlandsfylka). Krakksfjellet blei rangert blant dei høgast prioriterte områda, som spesialområde i sone 1 (Kystseksjon, Ytre Vestlandet): ”Det er en intakt dalgang omgitt av fjellrygger, og smale avlange tjern utfyller mye av dalbunnen med et lite
nedbørsfelt. Sluttet furuskog utgjør omtrent en tredjedel av arealet. Til tross for hogster i forskjellige perioder står det igjen en furuskog med alder opp til 275 år. Dette er sjelden i distriktet, der kraftig utnyttelse av skog og lynghei har pågått i lang tid. Denne skogen har derfor reliktkarakter, til dels med trær av grove dimensjoner. Det er en av de vestligste kystfuruskogene i Noreg. Som sluttet skog blir det i hvert fall vanskelig å finne furu lenger vest. Skogen viser en langvarig tilpasning til den eksponerte, havnære beliggenheten. For skogbruket er dette et marginalområde, men lokaliteten har høy naturvitenskapelig verdi. Den er vurdert som et svært verneverdig og høyt prioritert
spesialområde.”
Ei meir omfattande gjennomgang av kandidatområda til verneplanen i Sogn og Fjordane blei gitt i NINA oppdragsmelding 318 (Moe 1994). For Krakksfjellet sin del var omtalen basert m.a. på synfaringar i området 14.8.1990 og 23.5.1991.
Grunneigarane blei i brev av 13. juni 1991 varsla av Fylkesmannen i Sogn og Fjordane om at eigedommen deira blei vurdert som verneverdig, men med atterhald om at ei rekke område ville bli trekte ut av verneplanen fordi den omfatta langt større areal enn dei 250 km2 som Stortinget hadde sett som ramme for barskogvernet. Verneplanen for barskog i Sogn og Fjordane blei sendt på høyring i april 1993. Grunneigarar i området føreslo grenseendringar i høve til det opphavlege framlegget, men synfaring for å vurdere dette blei først gjennomført etter at Fylkesmannen hadde sendt si tilråding etter den lokale høyringa til DN 28. april 1994. Både synfaring og skogtaksering blei gjennomført i 1995.
Vurderingar rundt eventuelle grenseendringar som blei gjort etter at fylkesmannen hadde sendt saka frå seg, blei ikkje nedfelt skriftleg i sakstilfanget i den sentrale behandlinga av vernesaka, og da Krakksfjellet naturreservat som ein del av verneplanen for barskog i Sogn og Fjordane blei verna gjennom kongeleg resolusjon av 17. desember 1999, tok grunneigarane saka opp for domstolane med påstand om at vedtaket heilt eller delvis var ugyldig. I Ytre Sogn Tingrett fekk grunneigarane ikkje medhald, men saka vart anka til lagmannsretten.
Ved dom av 16. desember 2005 kjente Gulating Lagmannsrett vedtaket om vern av Krakksfjellet naturreservat ugyldig. Lagmannsretten fann det uheldig ”at direktoratet og departementet som grunnlag for sine konklusjoner, uten forbehold viser til en innstilling fra fylkesmannen uten at det på noen måte fremgår at de er kjent med at fylkesmannen som faginstans åpner for andre grenser enn de foreslåtte, og viser til hvilken informasjon som bør innhentes og vurderes i denne sammenheng. Den (i alle fall tilsynelatende) unnlatelsen av å følge opp dette, tilsier at direktoratets og departementets saksbehandling ikke har vært forsvarlig ut fra de interessene som stod på spill for grunneierne.”
Dommen konkluderte slik: ”Samlet sett finner lagmannsretten at de påpekte svakheter ved
saksbehandlingen og i forhold til det faktiske grunnlaget, kan tyde på en svikt i selve avgjørelsen som følge av at avgjørelsesgrunnlaget ikke har vært forsvarlig. Lagdommer Strøm og kst. Lagdommer Søvik, finner det sannsynlig at disse forhold har virket inn på avgjørelsens innhold. Sorenskriver Skjeldal mener det i alle fall er en rimelig mulighet for at disse forhold kan ha innvirket på vedtakets innhold, jf Rt-1980-485. Lagmannsretten er enstemmig kommet til at vedtaket om vern av
Krakksfjellet naturreservat er ugyldig.”
Ny verneprosess for Krakksfjellet
Miljøverndepartementet tolka dommen slik at lagmannsretten meinte at verneforskrifta gir
tilstrekkeleg grunngjeving i høve til sentrale delar av Krakksfjell-området, og at dommen gjaldt feil knytt til saksbehandlinga og faktagrunnlaget, i hovudsak avgrensa til delar av arealet i ytterkanten av området. Dommen blei ikkje anka. I staden bad departementet i brev av 23.01.2006 DN om å setje i verk ein ny verneprosess for å vurdere vern etter naturvernlova for området Krakksfjellet i Solund kommune. I eit eige brev av same dato orienterte Miljøverndepartementet grunneigarane og Solund kommune om avgjerda.
Direktoratet bad på denne bakgrunnen i brev av 24. januar 2006 Fylkesmannen om å setje i gang ein ny verneprosess for Krakksfjellet. I brevet frå direktoratet blei det sagt at den nye verneprosessen skal ta utgangspunkt i arealet som blei freda i 1999, men at den endelege avgrensinga må vurderast gjennom den nye prosessen. Det blei også sagt at saksbehandlinga skal legge godt til rette for innspel og tidlig medverknad frå grunneigarar, kommunen og andre partar, og at det burde gjennomførast nye naturfaglege og skogfaglege registreringar. Direktoratet bad også Fylkesmannen om å oppmode partane om å ikkje setje i verk tiltak som kan skade eller redusere verneverdiane i Krakksfjellet mens vern blir utreda.
Synfaring i området med grunneigarar og ordføraren i Solund blei gjennomført 5. mai 2006. Det kom under synfaringa fram at det i løpet av vinteren var blitt hogd ut om lag 135 tre på fire ulike stader innanfor det tidlegare verneområdet. DN fann det same månad nødvendig å vedta mellombels freding av Krakksfjellet fram til varig vern av området er avklart. Arealet av det mellombels verna området er identisk med det tidlegare verneområdet på 2,363 km2.
Den formelle planprosessen Lovverk
Vern av naturområde eller naturførekomstar skjer i medhald av ”Lov om naturvern” av 19. juni 1970. I lova er det gitt heimel for oppretting av ulike vernekategoriar. Utfyllande retningslinjer for vern av barskog blei gitt i brev av 14. oktober 1991 frå Miljøverndepartementet til fylkesmennene, mellom anna om val av verneform. DN-rapport 1992-9 fastslår at naturreservat er aktuell verneform. Vedtak om oppretting av naturreservat blir gjort av Kongen i statsråd etter § 8 i naturvernlova:
”Område som har urørt, eller tilnærmet urørt natur eller utgjør spesiell naturtype og som har særskilt vitenskapelig eller pedagogisk betydning eller som skiller seg ut ved sin egenart, kan fredes som naturreservat. Et område kan totalfredes eller fredes for bestemte formål som skogreservat, myrreservat, fuglereservat eller liknende.”
Vern etter naturvernlova skal følgje sakshandsamingsreglane i § 18 i naturvernlova, som er utforma slik at sakshandsaminga er lik handsaminga av reguleringsplanar etter plan og bygningslova.
Fylkeskommunen, kommunar, grunneigarar og andre som blir omfatta av planarbeidet skal ha høve til å medverke i planlegginga. Ein vedtatt verneplan er juridisk bindande for arealbruken i verneområdet.
Tabellen på neste side gir eit oversyn over dei ulike trinna i ein verneprosess som følgjer naturvernlova (Frå DN - håndbok 17 (2001), Områdevern og Forvaltning).
Oppstartvarsel og synfaringar
Solund kommune og grunneigarane blei informerte om den nye verneprosessen i brev frå
Miljøverndepartementet datert 23. januar 2006. Den 5. mai 2006 blei det gjennomført synfaring i området ved Krakksfjellet med representantar frå Fylkesmannen, Solund kommune og grunneigarane til stades, der det blei lest opp og delt ut kopi av brev frå DN til Fylkesmannen av 24. januar 2006. Det blei elles diskutert nærings- og grunneigarinteresser, mellom anna planar om veg frå Grønevik til Enstad, skogbruksinteresser og planar om smoltanlegg ved Kvernhusvatnet.
Formelt oppstartvarsel blei gitt i avisannonsar i juni 2006, som også opplyste om mellombels vern av området, og i brev til grunneigarar og andre interessentar datert 28. november 2006. Det blei halde eit eige møte med kommunen 13.12.06 for å orientere om verneprosessen og få oversyn over eksisterande og potensielle brukarinteresser i området.
Flyfoto av halvøya med fureskogen opp mot Krakksfjellet i nordaust
Naturfaglege registreringar
I samband med at fylkesmannen fekk i oppdrag å starte arbeidet med ei ny vernesak for Krakksfjellet, blei det sommaren 2006 gjennomført naturfaglege registreringar med slik konkretisering av arbeidet:
”Vi ser det som viktig å gjere ei ny miljøfagleg registrering på mest mogleg fritt grunnlag, men at oppdragstakar skal ta utgangspunkt i grensa for det tidlegare verneområdet/det mellombelse vernet, og bruke malen som i dag vert nytta i naturfaglege vurderingar av skog (DN Februar 2004). Vidare skal oppdragstakar gjennom feltarbeid og bruk av eksisterande kunnskap om området:
• Kartfeste funn av kjerneområde/spesielt viktige delområde, raudlisteartar, signalartar eller andre artar som er relevante for verdien av området som økosystem og kan ha noko å seie for
avgrensing av eit verneområde
• Vurdere kva den nyleg gjennomførte hogsten har å seie for verneverdiane av området.
• Vurdere kva alternative avgrensingar vil ha å seie for verneverdien av området. I dette ligg også å vurdere i kva grad ulike avgrensingsalternativ fører til ulik totalverdi for området
• Gi ei heilskapleg vurdering av området som naturreservat med omsyn til å oppfylle måla for barskogvernet (slik dei låg til grunn for NINA sitt arbeid) og Utvida skogvern basert på ”mangel- rapportane” frå NINA
• Vurdere verneverdien av dette området opp mot andre område som det er naturleg å samanlikne med (dvs. først og fremst kystbarskog), både verna og ikkje-verna. Dette krev at oppdragstakar har god kjennskap til norsk skognatur, og Vest-Norge spesielt.”
Arbeidet blei gjort av firmaet FORAN (Forestry and Nature Consulting) som er basert i Sverige og dermed uavhengige i høve til fagfolk og institusjonar som hadde vore involverte i den opphavlege vernesaka, men likevel med røynsle frå undersøkingar i barskog på Vestlandet. Feltarbeidet blei gjennomført over tre dagar i slutten av august. Grunneigarane fekk tilsendt brev i forkant av arbeidet, der det blei informert om kva som skulle gjerast, og med ei oppmoding om å kome med innspel.
Kart over halvøya med Krakksfjellet
FAKTAGRUNNLAG
Busetnad og næringsliv Busetnad
Krakksfjellet ligg nordaust på øya Sula i Solund kommune, på ei halvøy utan vegsamband. Det er nyleg bygt veg frå riksvegen og nordover til dei to plassane Grønevika og Sandvika nokre kilometer sør for halvøya som Krakksfjellet ligg på. På denne halvøya er det ifølgje kommunen ein fastbuande (pensjonist) på eit mindre bruk i Bøvågen heilt i sør. Elles ligg eit nedlagt bruk ved Krakken (Enstad) heilt vest på halvøya; dette blei fråflytta i 1961 og blir brukt som feriebustad.
Næringsinteresser
Husdyr og beite
Opplysningar om bruken av området skriv seg m.a. frå høyringsuttalar i samband med verneplanen for barskog (1993-94). Ifølgje grunneigarane på Enstad har det vore beite for kyr, sauer og geiter i
Krakksfjellområdet. Garden Enstad blei fråflytta i 1961, og beitebruken minka nok gradvis fram mot dette. Moe (1994) skriv at geitebeite tok slutt i første delen av 1950-åra. Etter dette har hjorten rådd grunnen som beitedyr.
Skogsdrift
Skogsdrift av noko omfang i området ligg til dels svært langt tilbake i tid. Ifølgje Moe (1994) vitnar aldersfordelinga av trea ved Krakksfjellet om ein furuskog som er lite påverka av hogst. Stubbar med diameter som dei eldste av dagens tre (250-300 år) er sterkt nedbrotne og attgrodde, og vitnar om uttak på ei tid da store delar av skogen kan ha hatt grove dimensjonar. Meir synlege stubbar representerer yngre hogstar frå 1900-talet, men desse hogstane har ikkje vore omfattande. Ein del tre av 50 års alder representerer truleg forynging etter hogst under 2. verdskrigen, ein hogst som ifølgje Moe (1994) er den siste avverkinga som har funne stad, og som berre omfattar mindre delar av skogen.
Grunneigarane har orientert om at det blei drive plukkhogst i eit område i Frukostdalen på 1950-talet, og at det på same tid blei føretatt fløting av tømmer ved å demme opp tjern langs vassdraget som renn ut sør i området. Etter dette har området fått liggje upåverka av menneskelege aktivitetar, men
grunneigarane har peika på at sjølv om garden Enstad er fråflytta, kan skogen og utmarka igjen få verdi i framtida som vyrkesressurs og beite.
Det ligg føre fleire overslag når det gjeld kor mye produktiv skog det er i verneområdet ved
Krakksfjellet. Den første arealmålinga gjorde miljøvernavdelinga i 1992 i form av ei planimetermåling av produktiv skog på økonomisk kartverk, og viste 117 dekar. Metodikken og ikkje minst
kartgrunnlaget blei likevel ikkje rekna som nøyaktig nok, og arealvurderingane i verneplanen for barskog blei derfor gitt i oppdrag til skogbrukssjefane i kvar kommune. Det totale arealet av produktiv skog i det føreslåtte verneområdet blei då rekna til 940 dekar. Dette arealet blei brukt i den vidare saksbehandlinga fram til verneframlegget låg føre, mellom anna for at tvil med omsyn til
erstatningspliktig areal skulle kome grunneigarane til gode. I samband med innspel under den lokale høyringa i 1993 fekk Sogn og Fjordane Skogeigarlag i oppdrag å måle arealet på nytt, og konkluderte med at det totalt var 321 dekar produktiv barskog og 5 dekar produktiv lauvskog i verneområdet.
Hogstklassefordelinga var 1 dekar i klasse II, 26 dekar i klasse IV, og vel 300 dekar i klasse V.
Skogeigarlaget delte i samband med takseringsarbeidet området i tre teigar, som vist på kartet på neste side. Grensa mellom teig 2 og 3 følgjer delvis eit framlegg frå grunneigarane om avgrensing av verneområdet som dei kom med under den lokale høyringa, mens grensa mellom teig 1 og 2 følgjer eigedomsgrensa mellom gnr/bnr 49/3 og 49/1. Yttergrensene er verneframlegget frå 1994. Produktivt areal i teig 1 utgjorde 11,5 dekar skog i eitt bestand NV for Frukosttjørna, i hogstklasse 5B med alder 150 år. I teig 2 blei det likeeins funne eitt bestand, med areal 14,7 dekar i hogstklasse 5B, alder 110 år, i den sørlege delen av teigen. I teig 3 blei det målt opp 15 bestandar på til saman 299,7 dekar, med
alder frå 260 år (det største bestandet, på 66,7 dekar) til 20 år (det minste bestandet, på 2,3 dekar).
Etter ei ny vurdering av nokre av bestanda i 2004 kom det fram at bestandet i teig 2 var fleiraldra og yngre enn dei oppgitte 110 år. Alderen blei oppgitt til 60 år for den sørlegaste delen av bestandet.
Det regionale barskogutvalet for vest-Norge har peikt på at driftstilhøva i skogen ved Krakksfjellet er vanskelege, og produktiviteten låg. Det er mogleg at fløting av tømmeret kan gjere drift enklare, i alle fall for den delen av skogen som ligg rundt Frukosttjørna. Mellom Frukosttjørna og sjøen (i Store- keila) er det likevel inga fløtbar elv, berre ein bekk. Fløting føreset difor at denne strekninga demmast opp.
Under erstatningssaka for Krakksfjellet vurderte staten sin sakkunnige at skogen i reservatet var såpass utilgjengeleg at det må reknast som nullområde. Mellom anna vil vegbygging i området bli kostbart fordi det er lite lausmassar, slik at veg i stor grad må sprengast i fjell. Teoretisk salsvolum blei rekna til 1500 m3, fordelt på 60% sekunda skurvirke og 40% massevirke. Når tømmerpris blei halde opp mot driftskostnadar, blei konklusjonen at drift av heile salsvolumet under eitt ville gi eit tap på 100 kroner per kubikkmeter.
Grunneigarane har på si side fått utarbeidd ei vurdering av lønsemda ved drift i Krakksfjellområdet, som konkluderer med at uttak av etterspurt spesialvyrke (det grovaste tømmeret i reservatet) på frost- og snødekt mark og isdekte vatn vil kunne vere lønsamt. Basert på skogeigarlaget sine arealtal og ei vurdering av ståande kubikkmasse fordelt etter diameter, blir det vurdert at av dei 2167 m3 furu i området vil ein kunne ta ut 818 m3 skurtømmer, og produsere 410 m3 spesialvirke og 408 m3 sekunda skurvirke. Driftsoverskotet er på dette grunnlaget rekna til 380 000 kroner (Kårstad 2002). Bygging av
skogsveg for å ta ut virket blir vurdert som teknisk sett mogeleg, men kostbart og blir ikkje vurdert vidare i rapporten. Driftsoverskotet er dermed utrekna under føresetnad av at det vil bli stabile tilhøve med islagte vatn, frost og litt snø, noko som ikkje skjer kvart år i dette området.
Akvakultur
I samband med den første verneprosessen for Krakksfjellet kom det fram ønskje om reduksjon i vernearealet på bakgrunn av mogleg utnytting av naturressursane i området. Smoltoppdrett med utgangspunkt i Kvernhusvatnet i nordvest blei nemnt, og likeeins oppdrett av torskeyngel i Storekeila i søraust. Det låg likevel ikkje føre konkrete planer for nokre av desse tiltaka då den lokale høyringa av verneplanen blei gjennomført i 1993. Fiskerisjefen i Sogn og Fjordane gav rett nok 3.3.1987 firmaet Havbruk AS løyve til å drive produksjon av inntil 1 million marin yngel/settefisk i Keila, men i brev av 13.3.1990 informerte Fiskerisjefen om at konsesjonen var sletta fordi det ikkje var motteke melding om at den var tatt i bruk.
Kvernhusvatnet var tenkt som vasskjelde til eit eventuelt smoltanlegg, med ei oppdemming av vatnet på 2-3 meter (opplysning frå grunneigar under synfaring 27.7.95). I brev frå grunneigarane sin advokat til DN, datert 14.7.00, blir det skissert ei oppdemming på 1-1,5 meter, og tilsvarande nedtapping, eventuelt uttak av vatn frå Sandbotnvatnet (Storevatnet) med vassleidning. Det er likevel uklårt om området eignar seg til akvakulturverksemd. Vatnet i austre Solund er sterkt surt, og prøvetaking hausten 1996 og våren 1997 (Bjørklund & Hellen 1997) viste at Kvernhusvatnet har det suraste vatnet i kommunen, med pH jamt rundt 4,7, i tillegg til høgast aluminiumsinnhald (over det doble av
potensielt skadenivå på fisk) og suverent dårlegast syrenøytraliserande kapasitet. Vassressursane er også små. Ei utrekning av middelvassføring dersom ein samla all nedbør i området til eitt utløp og la til grunn avrenningskart frå Noregs Vassdrags- og Energidirektorat (NVE) kom til ein verdi på 180 liter i sekundet, med stor variasjon gjennom året. Konklusjonen frå Fylkesmannen sin
akvakulturkonsulent i mai 2002 (i samband med erstatningssaka som gjekk då) var at "vassdraga eignar seg ikkje til akvakulturaktivitet fordi ressursen er for liten", sjølv om ein altså tok med eit større nedbørsfelt enn det som naturleg drenerer til Kvernhusvatnet.
Storekeila er ein poll som nesten er heilt avsnørt frå sjøen, og ein såg her for seg å stenge det trange utløpet heilt med ein betongdam. Saltvatn skulle pumpast inn frå eit djupvassintak i sjøen utanfor, og ferskvatn i bekken frå Frukosttjørna ville ein leie vekk frå Storekeila ved å bygge ein demning der bekken munna ut, og legge eit røyr frå demninga ut i Keilevika. Delar av myra innover frå Storekeila ("Keilebøen") ville da bli neddemt. Grunneigarane inngikk i 1987 ei festeavtale for området med firmaet Havbruk AS, men dei forsøka som eventuelt blei gjort opphørte på grunn av diverse praktiske problem, knytt m.a. til bortleiing av ferskvatnet frå Frukosttjørna.
Etter at oppstartvarselet for ny vernesak ved Krakksfjellet blei sendt ut, har det ikkje kome fram nye opplysningar om planane for akvakultur som tilseier at dei er meir eller mindre aktuelle enn tidlegare.
Fritidshus
Grunneigarane har nemnt at sal av hyttetomter kan bli aktuelt dersom tilhøva skulle ligge til rette for det. I uttalen til den lokala høyringa datert 2.8.93 blir det tatt eit praktisk atterhald om at dette nok vil krevje vegutløysing til Enstad.
Solund kommune gav i møte med Fylkesmannen 13.12.06 uttrykk for at dei ikkje er kjente med konkrete planer om tiltak i området ved Krakksfjellet, med unntak av eit ønske om vegutløysing til Enstad. Denne vegen vil også gjere tilgangen til Storekeila lettare. Vegen er av grunneigarane på Enstad skissert nord om Storekeila og oppover Frukostdalen, aust for Frukosttjørna, nord om Fjellsvatnet og ned til Enstad (Krakken).
Friluftsliv
Krakksfjellet ligg i eit terreng som er kupert og tungt framkommeleg, og har fram til bygginga av vegen frå rv. 606 ved Hamnavatnet til Grønevika og Sandvika, ikkje hatt stor pågang av turgåarar.
Området ligg framleis relativt isolert om lag 3 km frå Sandvika, og det er lite truleg at situasjonen har endra seg vesentleg så langt. Krakksfjellet er ikkje omtalt i fylkesdelplan for arealbruk, og heller ikkje i FRIDA (dataregister over lokalt viktige friluftsområde).
Eigedomstilhøve
Det mellombels verna området følgjer dei gamle vernegrensene og omfattar 2,385 km2. Området består av to eigedommar, 49/1 og 49/3, som er sameige mellom høvesvis to og tre partar. Det er dermed 5 grunneigarar i området, som i sin heilskap ligg på privat grunn.
Utsyn frå ei høgde på eidet mellom Sandbotnvatnet (øvst, mot ØSØ) og Fjellsvatnet (nedst, mot SØ).
Foto: Miljøvernavdelinga
Verneverdiane i området
Generell omtale og klassifisering av landskapet
Krakksfjellet er namnet på ein skogkledd ås lengst nordaust på øya Sula i Solund kommune. Det mellombels verna området strekkjer seg frå Kvernhusvika i nordvest mot Krakksnova i øst, til Kalvedalsvatnet og Frukosttjørna i sør. Landskapet er sterkt gjennomskore av låge fjellryggar som strekkjer seg i nordvest-sydøstleg retning. Mellom desse ligg smale dalbotnar som i stor grad er fylt opp av tjern og små vassdrag. Ein av desse dalbotnane (Sandbotn) strekkjer seg gjennom heile området. Sør for denne ligg ein annan ved Fjellvatnet. Tallause små sprekker og forsenkingar gjør terrenget tungt framkommeleg. Nord for Storevatnet stig terrenget i ei svak skråning opp mot Krakksfjellet med det høgaste punktet Krakksnova (277 m) heilt i aust. Sør for Krakksnova stikk Hornet opp som ein markert spiss. Mye av området er snautt berg, lynghei eller ope impediment med små tregrupper, men særleg nord og aust for Storevatnet er det betydelege areal med furuskog.
Berggrunnen består av devonsk konglomerat av næringsfattig type. Jordsmonnet er som regel tynt, men litt meir fyldig i dalbotnane.
Klima og vegetasjon
Området har eit atlantisk klima med lang vegetasjonsperiode, milda vintrar, jamn temperatur og relativt stor nedbør. Målestasjonen Solund-Hardbakke har ein årsmiddeltemperatur på 7,1°C.
Årsmiddel for nedbør same stad ligg på 1920 mm og i Ytre Solund på 1828 mm.
Vegetasjonen høyrer til sørboreal vegetasjonssone, sterkt oseanisk seksjon (Sb-O3). Fattige vegetasjonstypar dominerer området, med noko rikare vegetasjon der det finst lausmassar, t.d.
langs bekkedrag og i eroderte svakheitssonar i berget. Røsslyng-blokkebærskog av kyst-utforming (A3c) er den vanlegaste skogsvegetasjonen, med sparsame innslag av blåbærfuruskog. Fukteng (H3) i senkingane vekslar med tørrhei (H1) i områda rundt.
Inngrepsfri naturområde (INON)
Heile Krakksfjell-området unntatt ein liten bit aust for Kvernhusvatnet ligg i INON-sone 2, dvs. 1-3 km frå tyngre tekniske inngrep som busetnad, vegar, regulerte vatn, kraftliner o.a. Arealet aust for Kvernhusvatnet, som er på 175 dekar, ligg i sone 1 (3-5 km frå tyngre teknisk inngrep).
"Villmarksprega område", som i INON-systemet betyr område meir enn 5 km frå tyngre tekniske inngrep, finst - med unntak av dei mest avsidesliggande øyene - ikkje lenger i Sogn og Fjordane vest for Ålfotbreen i Gloppen. Langs kysten vil alle større, samanhengande INON-område derfor vere av spesiell interesse.
Naturfaglege verneverdiar
Krakksfjellet er aktuelt å verne som barskogsreservat, slik at det er mest relevant å vurdere dei
botaniske verneverdiane knytt til skog. Skogen i området er prega av næringsfattig berggrunn, slik det også går fram av skildringa i Andersson (2006):
Røsslyng-blokkebærfuruskog av kyst-utforming utgjør den dominerande skogsvegetasjonen, ofte med innslag av einer og stedvis også kysteinstape. Blåbærfuruskog førekjem berre sparsamt. I fukthei er blåtopp, rome og klokkelyng vanlige ved sidan av den ofte dominerande røsslyngen. Fukthei går ofte over i tørrhei. Øst for Frukosttjørna blei det funne nokre førekomstar av purpurlyng. Andre typisk vestlege artar som bjønnkam, storfrytle og kystjamnemose finst spreidde i ulikt omfang i skog og på hei. I tillegg finst den frostømfintlige arten hinnebregne i nordhelling ved Grunnevatnet, og revebjølle ved bekken ned mot Kvernhusvika. Oseaniske bladmosar blei først og fremst funne ved foten av nordhellingar og i kløfter, og i mindre omfang i skogbotnen. Treskiktet i skogen dominerast av furu.
Osp og rogn finst som enkelttre, oftast av låg alder, men her og der også som eldre individ. Det same gjeld bjørk. Svartor førekjem sparsamt ved Sandbotnbekken, liksom enkelte småvaksne eksemplar av kristtorn.
Raudlisteartar
Artar på den norske raudlista er av særleg interesse. Dette er eit oversyn over artar som i kraft av å vere fåtallige eller i tilbakegang vil kunne ha avgrensa sjansar til å overleve i Norge over tid.
Andersson (2006) listar opp funn av regionalt uvanlege artar i Krakksfjellområdet, men berre ein art, hinnebregne, er oppgitt som raudlisteart. Etter dette har det kome ei ny, revidert raudliste for Noreg (Kålås m.fl. 2006). Hinnebregna er ikkje lenger på raudlista, men til gjengjeld har to av artane på Andersson si liste hamna der: Gul pærelav Pyrenula occidentalis og hasselrurlav Thelotrema suecicum, begge i raudlistekategori NT (nær truga). Andersson (2006) skriv at kyststry Usnea fragilescens kanskje kan finnast i området i små mengder, men den ble ikkje funne av han. Denne lavarten har raudlistekategori VU (sårbar).
Skogen i området
Skogen ved Krakksfjellet er blant dei minst påverka kystfuruskogane langs ytre del av Vestlandet, sjølv om det vinteren 2005-06 blei gjennomført mindre hogstar på fleire stader i området. Stort sett dreier dette seg om eit fåtal tre her og der, men nord for Sandbotnvatnet blei rundt 50 furetre over eit areal på 5 dekar felt, og nord for Kvernhusvatnet blei det felt eit titals tre. Trestammane ligg der dei blei hogd, og Andersson (2006) skriv i sin rapport at dei "med tida kan utgjere eit verdfullt tilskot til den elles ganske avgrensa førekomsten av død ved i området". At det er lite daud ved er elles noko som særmerkjer området. Det som gjer skogen verneverdig, er særleg den høge alderen på mange tre;
særpreg gjennom å vere langt meir varmeeksponert og tørr enn kystfuruskogar flest, men likevel høg grad av representativitet som kystfuruskog i eit område der det er lite slik skog igjen; liten grad av inngrep i nyare tid; bra aldersspreiing og god kontinuitet over tid vist m.a. gjennom førekomsten av signalartar som furustokkjuke Phellinus pinii; eit artsutval med fleire typisk oseaniske artar; og naturlegvis gjer lokaliseringa så lang vest skogen heil spesiell. Det er lite samanhengande barskog så langt vest, og alderssamansetjinga gjer at den skil seg endå meir ut.
Moe (1994) skriv at det er gjort fem aldersmålingar spreidd i området, som viste 204, 215, 230, 230 og 275 år, og viser dessutan til boreprøver utført av professor Sigmund Huse i 1989 som viste 200, 230 og 240 år. Andersson (2006) skriv at det eldste treet som blei aldersbestemt hadde ein alder på 370 år, og meiner at den eldste delen av skogen har ein kontinuitet som går 3-400 år tilbake, og truleg endå lengre. Vestover kjem ein til område som er meir prega av hogst i åra rundt 1900 og fram mot andre verdskrigen, og her viste to av Huse sine boreprøver 105 og 107 år. Eksponering mot havet har også gjort sitt til å tynne i skogen der, noko ein ser på førekomsten av rotvelte som det elles ikkje finst mange av i Krakksfjellet. Diameteren på dei eldste trea i dag er bortimot 80 cm, noko som er om lag same storleik som på mange av dei gamle og sterkt nedbrotne stubbane i området. På grunnlendte bergparti er trea smalare, og Andersson (2006) opplyser at tre av same alder kan ha diameter på 70 eller 20 cm avhengig av veksestad. Også trehøgde og vekstform varierer mye etter veksestad, frå høge, rettstamma furutre med breie kroner og lange greiner i vindbeskytta område, til krokete tre med oppdelt krone på meir eksponerte stader. Trehøgd ligg ifølgje Moe (1994) som oftast mellom 12 og 16 meter, men det finst både større og særleg mindre individ.
Dei vestlege delane av Krakksfjellområdet frå Fjellvatnet og nordvestover er tydeleg meir påverka av skogsdrift enn dei sentrale og austlege delane. Skogdekket er stadvis temmeleg glissent, og trea stort sett mindre enn 100 år gamle. Moe (1994) skriv at ein del tre av yngre alder truleg representerer gjenvekst etter den siste avverkinga i Krakksfjellområdet like etter andre verdskrigen.
Både Moe og Andersson nemner at det generelt er lite død ved i området. Daude tre er mangelvare i Krakksfjellområdet, med unntak av dei aller mest sentrale delane av skogen, og Andersson (2006) opplyser at det ikkje er kontinuitet i førekomsten av daude tre. Truleg har tørre tre blitt tatt ut som brenneved i eldre tider.
Andersson (2006) skil ut 6 kjerneområde med gammal kystfuruskog av særleg stor verneverdi:
1. Nord og aust for Sandbotnvatnet, 571 dekar
Eit naturskogområde av høg alder og med tre i grove dimensjonar. Samanhengande skogdekke som her og der omsluttar nakne bergparti. Alderssamansetjinga av skogen er variert, med dominans i
Flyfoto med kjerneområde 1-6 overført frå kartskisse teikna av Andersson (2006)
aldersgruppa 170-220 år, men elles alle aldrar opp til 290 år. Eldste aldersbestemte furu er 370 år.
Tydelig gradient frå høg, rettvaksne tre på lune vekseplassar til låge og krokete tre i utkantane. Ein del daude tre i dei øvre, sentrale delane. Funn av furustokkjuke Phellinus pini og hinnebregne
Hymenophyllum wilsonii og purpurmose Pleurozia purpurea. Nasjonal verneverdi.
2. Vest for Kvernhusvatnet, 29 dekar.
Lite påverka skogparti med furetre i alder 150-230, med gammal osp og rogn i ei nordvendt kløft med kystnever Lobaria virens og mange andre oseaniske sopp- og lavartar som dei raudlista Gul pærelav Pyrenula occidentalis og hasselrurlav Thelotrema suecicum. Regional verneverdi.
3. Aust for Frukosttjerna, 20 dekar.
Kløft med grovvaksne furetre med diameter opp mot 70 cm. Raudlistearten purpurlyng Erica cinerea, og enkelte tørrfuruer med reirhull etter fugl. Regional verneverdi.
4. Sørvestsida av Hornet, 20 dekar.
Open fureskog på mager jord, særeigne og vakre tre med alder opp mot 250 år eller meir. Regional verneverdi.
5. Sørvest for Kalvedalsvatnet, 2 dekar.
Lite parti eldre fureskog med lave, krokete tre, også utanfor avgrensinga. Lokal verneverdi 6. Vest for Kalvedalsvatnet, 5 dekar.
Lite parti eldre fureskog med lave, krokete tre, alder 150-200 år. Lokal verneverdi
Samla verneverdi
Skogen ved Krakksfjellet blei i samband med verneplanen for barskog på Vestlandet synfart 14.8.1990 og 23.5.1991. Moe (1994) konkluderte slik om verneverdien av området:
1
3 4 5
6
2
"Til tross for hogster i forskjellige perioder står det her igjen en furuskog med mange gamle trær.
Dette er sjelden i distriktet, der kraftig utnyttelse av skog og lynghei har pågått i lang tid. Denne skogen har derfor reliktkarakter, til dels med trær av grove dimensjoner. Påvirkningsgraden avtar mot sørøst der en finner en av de mest uberørte kystskogene som er registrert på Ytre Vestlandet. Det er en av de vestligste furuskogene i Norge, og strukturen viser en langvarig tilpasning til den eksponerte, havnære beliggenheten. Lokaliteten er meget fint arrondert av fjellrygger og inkluderer et lite vassdrag. For moderne skogbruk er dette et marginalområde, men lokaliteten har høy
naturvitenskapelig verdi, og er vurdert som svært verneverdig.”
Etter den nye synfaringa i august 2006 konkluderer Andersson (2006) slik:
"Området har stora naturvärden och lämpar sig väl för vern. Om man bara ser till de rent biologiska värdena har det ett regionalt vernevärde. Denna värdering bygger då på skogens höga ålder,
olikåldrigheten, den låga sentida påverkan och förekomsten av några signalarter, bland annat ganska gott om Furustokkjuke som indikerar en viss kontinuitet i trädskiktet. Andra positiva drag är god representativitet och ett antal typiskt oceaniska arter varav några är ovanliga. Värdet dras ner något av bristen på mängd och kontinuitet av död ved, liksom de i huvudsak ensartade och artfattiga miljöerna med få intressanta arter knutna till gammelskog. Området har bara någon enstaka förekomst av rödlistade arter och är inte heller rikt på epifytiska arter (med undantag av några lövträd i nordvest). De mest välutvecklade oceaniska furuskogarna generellt finns i nordvända lägen eller i dalbottnar med speciellt fuktiga förhållanden. Sådana miljöer finns här i mycket liten
utsträckning på grund av den sydvästvända terrängen.
Jämfört med den tidigare värderingen som gjordes av NINA (Björn Moe) 1994 ligger alltså denna värdering lägre. Vid NINAS bedömning togs emellertid stor hänsyn till områdets västliga läge, vetenskapliga värde och det sällsynta med en så pass gammal och sammanhängande furuskog i Vestlandets kusttrakter. Vägs sådana bedömningar in kommer även undertecknad fram till ett nasjonalt verneverdi.
Området innehåller följande områdestyp som bör ha högsta prioritet enligt mangelanalysens generella prioriteringar:
• Gjenvaerende, forholdsvis intakte områder av lavereliggende skog i boreonemoral og sörboreal sone.
• Gjenvaerende forholdsvis intakte forekomster av…typer som Norge har ett internasjonalt ansvar for (bla. kystbarskog).
Sterkt oseanisk furuskog är också en skogtyp som är prioriterad för vern på Vestlandet och som här är gott representerad. Dessa faktorer gör att den sammanlagda bedömningen är att området har
nasjonalt vernevärde. Området uppfyller vidare naturvernlovens kriterier om ”speciell naturtype” och
”urört eller tillnaermet urört”."
Konklusjonane frå dei to undersøkingane er såpass like at Fylkesmannen ikkje ser grunn til å gå nærare inn på ei vurdering av verneverdiane i området, anna enn å registrere at skogen ved Krakksfjellet er særs verdifull, og verneverdig på nasjonalt nivå.
Samanlikning med andre område
Andersson (2006) samanliknar kort Krakksfjellet med andre skogområde langs kysten av Sogn og Fjordane. Han peiker på at andre område med sterkt oseanisk furuskog i stor grad er yngre skog som har kome til etter at bruken av lyngheiene har tatt slutt. Dei gamle skogane som finst, dekker anten mindre areal eller er i mindre grad prega av dei klimatiske tilhøva som har gitt skogen ved
Krakksfjellet særpreget sitt. Kustfuruskogen ved Engevik litt lenger sør i Solund er betydeleg meir påverka og mindre samanhengande enn ved Krakksfjellet. I Flora kan områda Skogadalen på Skorpa, Kvalstadfjellet på Svanøy, Nyttingnes og Seljestokken samanliknast med Krakksfjellet, men den første er langt mindre og representerer eit område i gjengroingsfase etter at lyngheia ikkje lenger er i bruk, og dei andre områda har mindre del skogareal av same karakter og alder som Krakksfjellet. Det same kan seiast om Navdalsbotn i Gulen. Nyttingnes har meir osp og kristtorn og meir variasjon i treslag og
vegetasjonstypar, men er ein del yngre enn Krakksfjellet. Generelt for kysten elles er at det er sjeldan å finne meir enn nokre titalls dekar med skog like gammal og upåverka som ved Krakksfjellet.
For å finne område med eldre og meir samanhengande skog enn Krakksfjellet må ein austover.
Andersson (2006) nemner Hellebust/Fuglevatnet i Fjaler, som har rikare lavførekomstar og meir innslag av lauvtre, men dei særeigne vekstformene frå dei eksponerte kystskogane finn ein ikkje der.
Generelt kan ein seie at skogen ved Krakksfjellet er av høgare alder, betre kontinuitet og jamnare kvalitet, og at den er meir urøyrt og har ein meir utprega kystpåverka form enn dei andre områda, men har til gjengjeld mindre variasjon i skogtypar, treslag og vegetasjonstypar.
AVGRENSING AV VERNEOMRÅDET
Skogen ved Krakksfjellet er av stor verneverdi, og kvalifiserar utan tvil til vern etter Naturvernlova med status som naturreservat. Dette er den strengaste verneforma, og det er naturleg at avgrensinga av verneområdet blir sett i samanheng med dette fordi det sjeldan vil la seg gjere å sameine vern og bruk når verneføremålet er å sikre eit område som er urøyrt eller i det vesentlege urøyrt, og tiltak som kan endre naturmiljøet er forbode.
Vernegrensa frå barskogplanen
Den opphavlege avgrensinga frå vernevedtaket av 17. desember 1999 var i stor grad den same som blei utarbeidd etter synfaringane i 1990 og 1991 (Moe 1994). Grensa er her lagt inn på flyfoto:
Området på 2,363 km2 omfattar ein del område med skrinn tresetjing og snautt berg. Desse delane blei innlemma i naturreservatet både av omsyn til ei best mogleg arrondering, og fordi terrengformene baud på eit sjeldsynt høve til å inkludere eit komplett nedbørsfelt - med dei føremonene dette har i forvaltinga av eit verneområde. Grensa for hovudnedbørsfeltet (til Storebotnvassdraget) følgjer i stor grad grensa for reservatet mot aust, nord og vest, men mot sørvest følgjer grensa for nedbørsfeltet åsryggane som går meir eller mindre samanhengande mellom Keilevika i søraust og Kvernhusvika i nordvest, dvs. eit stykke inne i reservatet. Området ved Frukosttjørna ligg i eit eige, mindre
nedbørsfelt.
Grenseframlegg etter den botaniske synfaringa i 2006
Andersson (2006) kartfestar som nemnt dei viktigaste kjerneområda for skog i området ved
Krakksfjellet, og han har i tillegg skissert to moglege avgrensingar av eit verneområde. På kartskissa i
rapporten er det også lagt inn eit verneframlegg som grunneigarane la fram i si høyringsuttale til verneplanen, datert 2.8.93. Den opphavlege vernegrensa er teikna med tjukk svart strek, grunneigarane sitt framlegg med tynn svart strek, og alternative framlegg etter synfaringa med blå og raud strek.
Grøn strek viser kjerneområda:
Vurderingar og bakgrunnsmaterial knytt til grensetrekking
Skogeigarlaget sine skogregistreringar
Sogn og Fjordane Skogeigarlag gjennomførte i 1994 skogregistreringar ved Krakksfjellet på oppdrag frå staten, som ønskte eit grunnlagsmateriale ved tingingar om erstatning for vernet (arbeidet blei tinga i 1993, men blei først gjennomført i felten i 1994, og resultatet låg føre i 1995). 17 bestandar med produktiv skog i hogstklasse anna enn 00 blei skilt ut, og data og avgrensing er gitt nedanfor (bestand 9 blei etter ei oppfølgjande undersøking i 2004 på initiativ frå grunneigarane vurdert til å vere såpass fleiraldra at den blei delt i to delar. Tre andre omstridde bestandar blei også undersøkt på ny (4, 24 og 28), men utan at det blei funne grunnlag for endringar).
Bestand nr.
Areal
(dekar) Bonitet* Hogstklasse** Alder***
Tal på daude
tre Dominerande lauvtre 4 11,5 F 8 5B 150 <10 Ingen
9a 6,7 F 8 5B 110 <10 Bjørk 9b 8 F8 3 60 <10 Bjørk 24 9,2 F 8 5B 110 Ingen Bjørk 28 23,5 F 6 4B 100 <10 Bjørk 34 24,2 F 6 5B 190 <10 Bjørk 35 31,8 F 6 5B 160 <10 Ingen 37 10,2 F 8 5A 120 <10 Bjørk 39 42 F 8 5A 180 <10 Ingen 41 10,7 F 8 5A 130 Ingen Ingen
42 50 F 11 5A 220 <10 Bjørk 43 66,7 F 11 5A 260 >10 Bjørk 44 1,3 F 8 2A 20 Ingen Svartor 45 1,7 B 11 4B 40 Ingen Bjørk 46 14,2 F 6 5B 160 <10 Bjørk 47 5 F 6 5B 200 >10 Bjørk 48 3,7 F 8 5B 50 <10 Bjørk 51 5,5 F 6 5B 120 <10 Rogn
* Marka si evne til å produsere trevirke av treslag som passar for veksttilhøva på staden. Låg bonitet = 8 og lågare, Middels bonitet = 11 og 14, Høg bonitet = 17 og høgare.
** Hogstklasse 1: Skog under fornying (snaumark el. skog med meget lav tetthet); Hogstklasse 2: Foryngelse og ungskog;
Hogstklasse 3: Yngre produksjonsskog; Hogstklasse 4: Eldre produksjonsskog; Hogstklasse 5: Gammel skog (hogstmoden).
***Metodikk for vurdering/måling av alder er ikkje oppgitt.
Skogeigarlaget sine tal viser at skogen ved Krakksfjellet er delt i fleire område med gammal furuskog, som alle veks på mark med låg og middels bonitet. Undersøkinga skil seg klart frå opplysningane på økonomisk kartverk, der det er avgrensa fleire område med høg bonitet, men ingen med middels eller låg bonitet. Ei arealfordeling med isolerte øyar av høgbonitetsmark omgitte av impediment - heilt utan middels og låge bonitetar - er logisk sett lite sannsynleg, og vi kan derfor sjå bort frå opplysningane på økonomisk kartverk.
Ifølgje tabellen er det produktive skogarealet på 325,9 dekar. Digitalisering av skogeigarlaget sitt papirkart og påfølgjande arealutrekning i GIS viser eit areal på 326,33 dekar, eller med andre ord svært små avvik.
Samanlikning av skogeigarlaget og Andersson sine registreringar
Dei omstridde delane av Krakksfjellet naturreservat var områda ved Kvernhusvatnet i nordvest og rundt Frukosttjørna i sør. Særleg har tilstanden til skogen ved Frukosttjørna vore diskutert, både under verneprosessen og i påfølgjande rettsakar. I eit notat utarbeidd av Rådgivande Agronomar AS etter ei synfaring med grunneigar 29.8.03 står det at "Den sørlege furubestanden (området Frukostdalen) vart i heilskap hogd ut i 1959, og trea her har då ein alder som er yngre enn 50 år". Føremålet med
synfaringa var å skaffe seg eit oversyn over dei ulike lokalitetane som vart råka av vernet, og å "føreta ei vektlegging av desse i vernesamanheng". Dessverre ligg det ikkje føre kart som viser kva ein rekna som området Frukostdalen, for påstanden om at heile området blei hogd ut passar ikkje i hop med registreringane av eldre skog "i slutningarna ner mot Frukosttjørna på dess norr- och østsida" og i den tenkte vegtraseen like aust for Frukosttjørna (Andersson 2006), og heller ikkje med skogeigarlaget sine skogregistreringar i 1994, der bestand 4 nordvest for Frukosttjørna er oppgitt til å vere 150 år og bestand 9 i søraust 110 år (seinare justert til 60 år i den sørlege delen av bestandet).
Teiknar vi ut Andersson sine kjerneområde og dei produktive skogareala frå skogeigarlaget si registrering, finn vi ein rimeleg bra overlapp sjølv om det er brukt svært ulik grad av grannsemd i sjølve avgrensinga av områda:
Ulikskapane finn vi først og fremst i sør, der Andersson (2006) har avgrensa fire område frå Hornet i aust mot Frukosttjønna i vest, men berre overlappar med Skogeigarlaget sine bestand når det gjeld nummer 9a. Andersson nemner likevel i sin rapport at nokre parti med "lite äldre furuskog som inte når upp til kjerneområdeskvalitet finns på några platser utanför kjerneområdena. Dessa är;
runtomkring Kvernhusvatnets östra del, sluttningarna ner mot Frukosttjörna på dess norr- och östsida, samt 200 m sydvest om Kalvedalsvatnet". Kvernhusvatnets austre del skulle tilsvare bestand 24 og 28 frå skogeigarlaget, mens nordsida av Frukosttjørna tilsvarar bestand 4. Når det gjeld austsida av Frukosttjørna og området 200 m sørvest for Kalvedalsvatnet, finn vi ikkje desse avmerka særskilt i
skogeigarlaget si registrering, anna enn som del av eit stort område med impediment. Her må det leggast til at det Andersson i si kartlegging av verneverdiar har lagt vekt på naturlegvis er noko anna enn det Skogeigarlaget har lagt vekt på i si bestandstakst, slik at ein ikkje kan vente full overlapp mellom dei to. Skogeigarlaget skriv også i eit brev at "når det gjeld bonitering i eit marginalt område som dette, er denne basert på få målingar. Det aktuelle området, spesielt i område rundt
Kvernhusvatnet, er nok i grenseland mellom produktiv/uproduktiv skogsmark. Dersom det er av interesse å få utført ei grundigare vurdering av boniteten, bør det takast nye målingar i området"
(Aamot 2004). Ein grov målestokk betyr at variasjonar i skogbiletet ikkje alltid blir fanga opp, noko som blir understreka i eit anna brev frå skogeigarlaget: "I tillegg har vi delt områda i ulike
vegetasjonstypar. Ettersom desse kan variere mykje innanfor små areal, har vi i ein bestand operert med ein hovedtype og ein undertype. Dette for å fange opp ein del av denne variasjonen" (Aamot 1995). All variasjon i skogtypar kan ei enkelt undersøking i praksis ikkje fange opp, og det er heller ikkje underleg at ei reint botanisk undersøking har funne fram til delområde som ein skogtakst ikkje har fokusert på - og omvendt.
Biletet over er eit utsnitt frå den sørlege delen av området, og viser førekomsten av skog i meir detalj.
Andersson sine kjerneområde er avgrensa med grønt, og skogeigarlaget sine bestandar med tynnare, gul linje. Flaterette flyfoto (ortofoto) av god kvalitet er no tilgjengeleg for Solund kommune, og det er med desse truleg grunnlag for ei endå meir nøyaktig avgrensing av dei mest verdfulle gammalskogs- områda enn sjølv materialet frå Skogeigarlaget gir.
Til høgre er Andersson sitt område nummer 4 på vestsida av Hornet; open fureskog på mager jord, med særeigne og vakre tre i alder opp mot 250 år eller meir. Skogeigarlaget si bestandstakst har ikkje registrert området som produktiv skog, men det er openbert av naturfagleg verneverdi og bør
inkluderast i eit eventuelt naturreservat. Til venstre på biletet ligg eit område som er registrert av skogeigarlaget som produktiv skog i hogstklasse 5 på låg bonitet, med alder omlag 150 år. Andersson (2005) omtalar området som "lite äldre furuskog som inte når upp til kjerneområdeskvalitet", men har inkludert det innanfor eit av sine framlegg til avgrensing av naturreservatet (raud line på kartet på side 21).
Nedbørsfelt
Avrenning til eit verneområde kan føre med seg t.d. ureining frå aktivitetar i omgjevnadane, og det er difor ønskjeleg å kartlegge utstrekninga av nedbørsfeltet eller -felta som drenerer til det føreslåtte verneområdet. Naturreservat med sine relativt strenge vernereglar er ideelle med tanke på langsiktig miljøovervaking (t.d. forureining, klimapåverknader, plante- og dyreliv), og slik sett vil det vere ei stor føremon å ha eit heilt nedbørsfelt i reservatet fordi området da ikkje vil vere påverkeleg av
utanforliggande kjelder til vassforureining. I dei generelle vurderingane rundt verneplan for barskog blir det tillagt vekt å få med heile nedbørsfelt (Barskogutvalget 1988, Haugen 1992). Barskogutvalet (1988) skriv konkret at heile nedbørsfelt er eitt av dei økosystem-elementa som vil gje auka verdi til små verneområde.
Detaljerte kart over nedbørsfeltet til Sandbotn-vassdraget ved Krakksfjellet ligg ikkje føre, men den omtrentlege utstrekninga av nedbørsfeltet er vist på flyfotoet under med kvit stipla strek. Dei tidlegare omtalte skogbestandane er også innteikna.
Arrondering
Eit verneområde bør ha oversiktlege grenser med knekkpunkt som er lette å finne i terrenget, og som samtidig er eintydige og nøyaktig kartfesta. Slike punkt kan t.d. vere tidlegare innmålte fastpunkt og grensemerke, eller topografiske punkt som kollar, nes og bekkeutløp. Dersom slike er vanskelege å finne, kan det også vere aktuelt med punkt i ein gitt avstand og retning frå eit innmålt eller topografisk punkt. Under alle tilhøve må grensene trekkast slik at området blir nokolunde robust, det vil seie med ei form som ikkje gir ei lang grenseline i høve til arealet. Mange inn- og utbuktingar gjer området følsamt for påverknader utanfrå, og gjer dessutan grensene vanskelege å finne att i terrenget. Eit lite verneområde bør ideelt sett ha ei sirkelrund form, som gir minst mogleg kanteffektar i høve til arealet.
For å få ei god arrondering av eit område, må ein i dei fleste tilfelle akseptere eit visst innslag av mindre verdifull skog eller andre naturtypar enn den ein primært ønskjer å verne. Dette er uunngåeleg i kupert natur som gjerne er ein mosaikk av skog, berg, myr og vatn. Når det gjeld innslag av "mindre verdifull skog", står følgjande i NINA-utredning 31 (Moe m.fl 1992): "Urskog er langt å foretrekke som reservat, men gammel naturskog er ofte det nærmeste en kan komme de fleste steder. Skog som det ikke er hogd i på 60-70 år, er et meget gunstig utgangspunkt for et reservatforslag når mer urørt skog mangler. I praksis viser det seg at en ofte må ta til takke med langt meir hogstpåvirket skog der en også får inn fragmenter med kulturskog. Større innslag av rein kulturskog er ikke ønskelig så lenge vi ennå har naturskog å velge i. Situasjonen er i så måte særlig vanskelig i lavlandet." Formuleringa gjeld i utgangspunktet heile verneområde, men er også relevant for tilhøve knytt til arrondering.
Krakksfjellet ligg elles i ein region der gammal naturskog er svært sjeldan, men området inneheld trass dette lite yngre eller hogstpåverka skog der alder er eit relevant moment for grensetrekkinga, dersom ein legg tekstutdraget ovanfor til grunn.
Framlegg til avgrensing av verneområdet
Ut frå dei momenta som er nemnt føre, har Fylkesmannen utarbeidd tre alternativ til grense for Krakksfjellet naturreservat. Det er lagt vekt på å få med i verneframlegget som eit minstemål alle kjerneområda som blei avgrensa etter den botaniske kartlegginga (Andersson 2006), men i tillegg også bestandar av eldre skog frå Skogeigarlaget si kartlegging, der det ikkje er full overlapp mellom desse to kartleggingane. Grunneigarane sitt framlegg til avgrensing av eit eventuelt verneområde i 1993 og seinare innspel peiker mot at det er liten konflikt om områda nord for hovudvassdraget (med unntak av Kvernhusvatnet i nordvest). Dei tre alternativa har derfor like grenser mot aust, nord og nordvest.
Området ved Kvernhusvatnet har etter vårt syn så store verdiar at det er tatt med i alle tre alternativa.
Heilt i sør, mot Storekeila, er skogen meir glissen og småvaksen, og sjølv om det er lommer med tettare skog som godt kunne blitt inkludert i reservatet også der, ligg desse slik til at ei robust
avgrensing ville dradd med seg store område utan skog inn i verneområdet. Eit alternativ kunne vere å trekkje grensa ved sjøkanten mot søraust og aust, men vi har valt å trekke den mellom høgdepunkt lenger oppe, der den grensar av eit landskapsrom som skil seg frå dei bratte hellingane ned mot sjøen.
Alternativ 1
Dette er det mest vidtgåande alternativet, og omfattar alle delområda som er identifiserte som kjerneområde av Andersson (2006) og som eldre, produktiv skog i Skogeigarlaget si kartlegging.
Arealet er 2,308 km2. Avgrensinga følgjer godt markerte høgdepunkt heile vegen rundt. I høve til den eksisterande avgrensinga av det mellombels verna området er areal i vest med lita eller inga tresetjing, og som ikkje ligg mellom biologisk verdfulle skogsbestand, tatt ut. Eitt unntak er gjort for området ved Lomtjørna, for å få med heile nedbørsfeltet. Det er relativt kort veg frå utløpet av Lomtjørna ned til hovudvassdraget og kjerneområdet i reservatet. Mot nord er grensa trekt slik at alle skogbestand oppe på ryggen mellom Krakksnova og Dyreskorfjellet er komne med i verneframlegget.
Denne avgrensinga kryssar over Fjellsvatnet for å få med skogområdet nordvest for Frukosttjørna. I tillegg til bestandet som er registrert av skogeigarlaget i dette området, med ein snittalder på 150 år, strekkjer skogen seg her opp i dei to skara høvesvis vest og nordvest for Frukosttjørna, og nordover heilt til breidda av Fjellsvatnet. Heile området rundt Frukosttjørna er godt avgrensa naturleg, og det er etter vårt syn av stor verdi å få med dette landskapsrommet så heilskapleg som mogleg. Grensepunkta er lagt på dei næraste markerte høgdepunkta i terrenget. Å inkludere heile Fjellsvatnet i verneområdet ville bety at store skoglause areal utanfor det sentrale nedbørsfeltet også blei med i naturreservatet.
Grensa kan også leggast langs breidda av Fjellsvatnet, slik at sjølve vatnet ikkje kjem med i
verneområdet. Ein unngår i så fall problemstillingar knytte til å ha eit halvt vatn verna, som t.d. at ein må ha ulike reglar for to delområde av noko som i røynda er udeleleg og i konstant samanblandande rørsle. I dette området, med liten menneskeleg påverknad, er dette problemet likevel lite.
Grenseføringa følgjer i stor grad hovudframlegget som blei kartfesta i rapporten etter den botaniske synfaringa (Andersson 2006), men med unntak for området ved Lomtjørna for å få med heile hovudnedbørsfeltet, og i aust der vi har halde oss til den opphavlege avgrensinga. I Andersson sitt framlegg er grensa i aust trekt noko opp mot Hornet, men knekkpunktet ligg ikkje på noko topografisk punkt, og kjem svært nær inn mot kjerneområdet ved Hornet. Den opphavlege avgrensinga inkluderar også skogområde nedover dalgangen Grønene, og ettersom dette området ikkje har vore omstridd i høve til grunneigarane har vi halde på den opphavlege grensa - som også gir ei betre avgrensing av landskapsrommet før brattlendet ned mot sjøen.
Mot sør følgjer grensa eit naturleg skilje i terrenget i form av åsryggane vest for Frukosttjørna, og vidare langs markerte små ryggar i retning Storekeila. Heilt nede mot sjølve Storekeila begynner skogen å bli meir glissen og småvaksen. Frå eit høgdepunkt nord for Rodalsvatnet er grensa derfor trekt meir mot aust, og følgjer markerte høgdepunkt i terrenget på ein slik måte at dei mest verdifulle delområda er med i verneområdet, samstundes som område utanfor vernegrensene i minst mogleg grad er synlege inne frå reservatet.
Alternativ 2
Innanfor avgrensingane av alternativ 1 er området ved Frukosttjørna det einaste der det skal ha blitt drive skogbruk av noko omfang i nyare tid. Ifølgje høyringsuttalen frå grunneigar i samband med lokal høyring av det første verneframlegget blei området "uthogd i 1959 av dåverande eigar". Synfaring på staden blei gjennomført 27.6.2000, og miljøvernavdelinga sin representant skriv at hogsten blei gjort
"NV for Frukosttjørna, og har gitt eit lett synleg innslag av dels unge tre. Som det går fram av
Skogeigarlaget sitt arbeid, vert bestandet like fullt i dag klassifisert som hogstmoden gammalskog, idet ungskogen ikkje utgjer eigne bestand, men er blanda med dei gamle trea. Hogstinngrepet for drygt 40
1
år sidan har difor etter vårt syn ikkje diskvalifisert dette delområdet med tanke på vern." Ytre Sogn tingrett drøfta akkurat dette spørsmålet i 2003, og basert på uttalar frå dei sakkunnige kunne retten
"ikke se at det begrensede uttak av trevirke i teig 1 og 2 på 1950-tallet kan berøve området dets karakter av naturområde. Retten betrakter dette som plukkhogst i et begrenset område."
Fagleg sett synest det dermed ikkje å vere gode argument for å ta ut området, som frå naturen si side er godt avgrensa og heng saman med kjerneområda som Andersson (2006) kartla mot aust. Området er dessutan veglaust og ligg vanskeleg til for skogsdrift, og tidlegare plukkhogst i området har blitt fløta ut mot søraust ved å demme opp bekkeløpet mellom Frukosttjørna og Storekeila.
Arealet er likevel ikkje blant dei som blei prioritert høgast etter dei botaniske registreringane. I rapporten frå registreringane (Andersson 2006) blir det omtalt to alternative grenser for eit eventuelt naturreservat i tillegg til den som alternativ 1 er basert på; ei som berre omfattar kjerneområdet nord for Sandbotnvassdraget, og ei der grensene er trekt stramt rundt alle kjerneområda slik at m.a.
Frukosttjørna ikkje er med. Den første av desse avgrensingane blir frårådd i rapporten, fordi viktige delområde for biologisk mangfald og område med gammal skog ikkje kjem med. Vi har lagt den andre avgrensinga til grunn for eit alternativt framlegg, der grensa for naturreservatet er trekt opp på dei skogkledde skråningane aust for Frukosttjørna, og passerer drygt 30 meter frå kjerneområdet aust for Frukosttjørna. Ved Fjellsvatnet er grensa flytta frå vasskanten og opp skråninga, slik at den tangerer vasskiljet og går mot nordvest over ei lengre strekning 150 meter frå det sentrale kjerneområde 1. Til skilnad frå Andersson sitt framlegg, føreslår vi at området ved Lomtjørna blir med i reservatet for å få med heile det sentrale nedbørsfeltet, slik det er anbefalt i dei sentrale retningslinjene for barskogvernet (Haugen 1992). Grenselinja er også lagt slik at den følgjer gode topografiske punkt i terrenget. Arealet er 2,083 km2.
2
Alternativ 3
Alternativ 2 følgjer opp eit avgrensingsframlegg frå den botaniske kartlegginga (Andersson 2006), men ettersom ein også må legge forvaltingsmessige tilhøve til grunn ved avgrensinga, deler vi ikkje utan vidare alle konklusjonane som er gjort i rapporten. Det vil til dømes vere klart uheldig at grensa for verneområdet går berre 30 meter frå kjerneområdet aust for Frukosttjørna, og i tillegg går grensa i dette området gjennom til dels tett skog mellom Frukosttjørna og Storekeila, i staden for å følgje ei naturleg avgrensing i form av ein åsrygg slik som i alternativ 1. Det smale fjellpartiet mellom
Fjellsvatnet og Sandbotnvatnet som både utgjer ei naturleg barriere mot kjerneområdet i reservatet og i seg sjølv inneheld ein del skog (sjå bilete side 15), blir også brote opp.
Alternativ 3 prøver å bøte på nokre av dei uheldige sidene ved det reduserte framlegget frå den botaniske kartlegginga. For ikkje å ta med for store område utan skog, men samtidig sikre viktige biologiske element og naturlege avgrensingar i landskapet, er heile den smalaste delen av tangen mellom Sandbotnvatnet og Fjellsvatnet med. Frå austenden av Fjellsvatnet går grensa mot sør til ein markert kolle søraust for Frukosttjørna, og derifrå i søraustleg retning gjennom Keilebøen.
Dei viktigaste skogområda aust for Frukosttjørna blir her med i verneområdet, samtidig som dei skogkledde skråningane inn mot kjerneområda er inkluderte. Dette gir ei biologisk og
forvaltingsmessig brukbar løysing med avgrensingar som er lette å følgje i terrenget i tillegg til at skogbestandar ikkje i så stor grad blir splitta opp, sjølv om den ikkje omfattar heile landskapsrom på ein like god måte som alternativ 1. Arealet er 2,123 km2.
3
