Søknad om vasskraftutbygging i Rullestad og Skromme i Etne kommune - Fråsegn frå Hordaland fylkeskommune

HORDALAND

FYLKESKOMMUNE

Klima- og naturressursseksjonen

NVE - Konsesjonsavdelinga v/ Ragnhild Stokker Postboks 5091 Majorstua 0301 OSLO

Vår ref: (nyttast ved korrespondanse) Dykkar ref.: Bergen, 01. februar 2012 200809079-20/344/TONMART NVE 200802132-31 kv/rast

Søknad om vasskraftutbygging i Rullestad og Skromme i Etne kommune - Fråsegn frå Hordaland fylkeskommune

Vi viser til brev dagsett 21.09.2011 der Hordaland Fylkeskommune er beden om å gje fråsegn i Rullestad og Skromme Energi AS sin søknad om utbyggingsplanar i Rullestad og Skromme i Etne kommune i Hordaland.

Fylkesutvalet i Hordaland handsama i møte 26.01.12 sak 18/12 og gjorde følgjande vedtak om fråsegn:

Fylkesutvalet viser til konsekvensvurderingane som er utarbeidde .for vasskraftutbygging i Rullestad og Skromme i Etne kommune og rår til at Rullestad og Skromme Energi AS får byggje

.fire krafiverk i Rullestadområdet i Etne kommune.

Det vert stilt krav om at undersokingsplikta etter § 9 i kulturminnelova vert opffilt i god tid før iverksetjing av tiltak. Dersom det vert avdekt konflikt med automatiskfreda kulturminne, må tiltaka justerast eller eventuelt leggjastframlbr Riksantikvaren som rette dispensasjonsmynde.

Fylkesutvalet her NVE sjå heilskapeleg på uthyggingsplanar i Åkrafjorden og Fjæravassdraget slik at nettkostnader på ny omsøkt 66kV kraftlinje kan kostnadsdekkjastfråjleire prosjekt i området.

Fylkesutvalet ber om at dersom Rullestad 2 vert bygd, vert inntaket plassert slik at Postvegen så langt som mogleg vert spart.

Vedlagt følgjer kopi av saksutgreiing og møteprotokoll.

•(//,'6(/1/W

Gudrun Mathisen Seksjonsleiar

71,

Cr 16.< 1.)1

Tone Constance Martinessen Sakshandsamar

Vedlegg: 2

Kopi: Warren, Elizabeth Jan, Kultur- og idrettsavdelinga

HORDALAND

FYLKESKOMMUNE

SÆRUTSKRIFT

Arkivsak 200809079

Arkivnr. 344

Sakshandsamar Martinessen, Tone Constance

Saksgang Møtedato Saknr.

Kultur- og ressursutvalet 10.01.12 9/12

Fylkesutvalet 26.01.12 18/12

SØKNAD OM VASSKRAFTUTBYGGING I RULLESTAD OG SKROMME I ETNE KOMMUNE - FRÅSEGN

Kultur- og ressursutvalet 10.01.12 Tom Sverre Tomren ( MDG) sette fram slikt forslag:

"1. Etter ei overordna vurdering av omsynet til ENØK, natur og miljø vil Fylkesutvalet tilrå at planen om vasskraftutbygging i Rullestad og Skromme frafalles."

Roysting

Fylkesrådmannen sitt forslag vart vedteken med 12 røyster mot 1 røyst for Tomren sitt forslag.

INNSTILL1NG

I. Fylkesutvalet viser til konsekvensvurderingane som er utarbeida for vasskraftutbygging i Rullestad og Skromme i Etne kommune. Fylkesutvalet meinar at omsynet til landskap og friluftsliv/reiseliv ikkje er ivaretatt i tilstrekkeleg grad for vasskraftverka Rullestad 2 og Bordalen 1, og at desse derfor kan vcre i strid med vedteke "Fylkespolitiske retningslinjer for små vasskraftverk" pkt. Rl.

Rullestad som del av prosjektet Åkrafjorden landskapspark med Jettegrytene i Rullestadjuvet er eit viktig satsingsområde for lokal turisme. Utbygging av Rullestadjuvet området sitt

opplevingsverdi og utbygging av Bordalen 1 vil svekke Sagfossen som identitetsgjevande

landskapselement. Utbygging vil vere i strid med fylkespolitiske retningslinje R3, andre ledd og R10.

Det vert stilt krav om at undersøkingsplikta etter § 9 i kulturmirmelova vert oppfylt i god tid før iverksetjing av tiltak. Dersom det vert avdekka konflikt med automatisk freda kulturminne, må tiltaka justerast eller eventuelt leggjast fram for Riksantikvaren som rette dispensasjonsmynde.

Kraftstasjonen, tunnelpåhogg og kanal ved Rullestad 2 er i konflikt med det regionalt verdfullt kulturminne, postvegen. Alternativ plassering som sikre kulturminne må utgreiast.

Fylkesutvalet rår til at utbygginga bør skje etter alternativa Kvemhuselva, Skromme og Bordalen

2. Dette fordi det frå før er søkt konsesjon for kraftverk i Håfossen, og at det vil spare dei viktige landskapselementa Rullestadjuvet og Skromsfossen og kulturminnar (Postvegen).

Fylkesutvalet ber NVE sjå heilskapeleg på utbygginusplanar i Åkrafjorden og Fjæravassdraget slik at nettkostnader på ny omsøkt 66kV kraftlinje kan kostnadsdekkast frå fleire prosjekt i området.

Fylkesutvalet ber om at viss Rullestad 2 byggast at inntaket vert plassert nedanfor Skrornsfossen

02 at Postvegen blir spart. Dei minstevassføringane som er satt opp meinar Fylkesutvalet er minstekrav ou må ikkje minkast som føreslått for Skromme kraftverk av Etne kommune.

Fylkesutvalet 26.01.12

Mona Rosvik Stromme sette på vegner av H, Frp, KrF, A og SP fram slikt forslau:

I. "Fylkesutvalet viser til konsekvensvurderingane som er utarbeidde for vasskraftutbygging i Rullestad og Skromme i Etne kommune og rår til at Rullestad og Skromme Energi AS får byggje fire kraftverk i Rullestadområdet i Etne kommune.

Innstillinga punkt 2 går ut.

Det vert stilt krav om at undersokingsplikta etter § 9 i kultunninnelova vert oppfylt i god tid før iverksetjing av tiltak. Dersom det vert avdekt konflikt med automatisk freda kulturminne, må tiltaka justerast eller eventuelt leggjast fram for Riksantikvaren som rette

dispensasjonsmynde.

Innstillinga punkt 4 og 5 går ut.

Fylkesutvalet ber NVE sjå heilskapeleg på utbyggingsplanar i Åkrafjorden og

Fjæravassdraget slik at nettkostnader på ny omsøkt 66kV kraftlinje kan kostnadsdekkjast frå fleire prosjekt i området.

Fylkesutvalet ber om at dersom Rullestad 2 vert bygd, vert inntaket plassert slik at Postvegen så langt som mogleg vert spart."

Aud Karin Oen sette fram slikt forslag:

"Nytt punkt 6:

Fylkesutvalet ber om at det ikkje vert gjeve konsesjon til omsøkt kraftlinje før det ligg føre ein heilskapleg plan for kraftutbygging i Åkrafjorden og Fjæravassdraget.

Nytt punkt 8:

Fylkesutvalet stilte spørsmål om kravet til tilstrekkeleu kunnskap (§ 8 i naturmangfaldlova) er oppretthalde. Dette gjeld særleg moglege konsekvensar av minstevassførinua i vassdraua.- Roysting

Oen sitt forslag fekk 1 røyst (SV) og fall.

Strømme sitt forslag vart vedteke med 12 røyster mot 3 røyster (SV, V, 1A) for innstillinga.

VEDTAK

1. Fylkesutvalet viser til konsekvensvurderingane som er utarbeidde for vasskraftutbygging i Rullestad og Skromme i Etne kommune og rår til at Rullestad og Skromme Energi AS får byggje fire kraftverk i Rullestadområdet i Etne kommune.

Det vert stilt krav om at undersøkingsplikta etter § 9 i kulturminnelova vert oppfylt i god tid før iverksetjing av tiltak. Dersom det vert avdekt konflikt med automatisk freda kulturminne, må tiltaka justerast eller eventuelt leggjast fram for Riksantikvaren som rette dispensasjonsmynde.

Fylkesutvalet ber NVE sjå heilskapeleg på utbyggingsplanar i Åkrafjorden og Fjæravassdraget slik at nettkostnader på ny omsøkt 66kV kraftlinje kan kostnadsdekkjast frå fleire prosjekt i området.

Fylkesutvalet ber om at dersom Rullestad 2 vert bygd, vert inntaket plassert slik at Postvegen så langt som mogleg vert spart.

RETT UTSKRIFT:

DATO: 30. januar 2012 4

HORDALAND FYLKESKOMMUNE Re2iona1avde1inga

Arkivsak 200809079-16 Arkivnr. 344

Saksh. Martinessen, Tone Constanee, Warren, Elizabeth, Omdahl, Lene

Saksgang Møtedato

Kultur- og ressursutvalet 10.01.2012

Fylkesutvalet 26.01.2012

SØKNAD OM VASSKRAFTUTBYGGING I RULLESTAD OG SKROMME I ETNE KOMMUNE - FRÅSEGN

SAMANDRAG

Rullestad og Skromme Energi AS søkjer om å få byggje fire kraftverk i Rullestadområdet i Etne kommune. Kraftverka vil nytte vatn frå Dalelva og Bordalselva og fleire sideelvar til desse. Det er presentert fleire moglege alternative utbyggingsløysingar. Det største alternativet vil gje 147 GWh i gjennomsnittleg årsproduksjon og er kostnadsrekna til 391 mill kr. I tillegg kjem kostnader ved tilknyting til sentralnettet på om lag 100 mill kr. Kraftverka kan i stor grad byggjast uavhengig av kvarandre, men dei inngår i ei felles konsekvensutgreiing fordi verknadene bør sjåast i samanheng.

Følgjande kraftverk og alternativ er handsama i søknad Kvernhuselva småkraftverk Skromme småkraftverk, Rullestad kraftverki 2 alternativ; Rullestad / og Rullestad 2, ogBordalen kraftverki 3 alternativ; Bordalen i I, 2 og 3.

Kverhuselva, Skromme, Rullestad 2 og Bordalen 1 utgjer hovudalternativet.

Søknaden gjer greie for dei tekniske planane og mogelege verknader for miljø, naturressursar og samfunn, samt avbøtande tiltak. For utbygging av Rullestad og Skromme er det negative verknader for Rullestadjuvet og Sagfossen som kjem i fyrste rekke. Tap av landskapselement av høg verdi kan få ringverknader for reiseliv som i stor grad er basert på naturoppleving.

Ingen av tiltaka er i direkte konflikt med kjende freda kulturminne. Undersøkingsplikta etter § 9 i kulturminnelova og høve til det freda vegfar, id 112739, skal avklarast etter eventuelle konsesjonen er gitt og i samband med detaljplan.

Det er gjort forsøk på vurdere samla belastning av utbygging i tiltaksområdet og omegn. Samla set kan verknadene av mange små utbyggingsprosjekt føre til at også store verdiar går tapt. Ved ei full

utbygging av Rullestad og Skromme (hovudalternativet) og realisering av andre planlagde prosjekt i

området kan ein forvente ei større samla belastning for landskapet enn av dei ulike utbyggingane isolert sett.

Saken var oppe til høring i formannskapet og kommuneutvale i Etne kommune 15. desember 2011.

Dei tilrår full utbygging sjå http::/innsvn.e-

kommune.no.innsvn etne:wfdoeument.aspxournalpostid=20 I100719-1&dokid-80472&versjon=2&.v ariant=1)&et—RA-PDF

Alternativ redusert utbygging bør vurderast for å spare identitetsgjevande landskapselement og satsingsområde for lokal turisme. Spesielt bør nemnast Rullestadjuvet med Jettegrytene som er eit satsingsområde i Åkrafjorden landskapspark, og Skromsfossen. Dette og den samla belastninga med alle planlagde prosjekt i området er utslagsgjevande for at full utbygging ikkje kan tilrådast.

FORSLAG TIL INNSTILLING

Fylkesutvalet viser til konsekvensvurderingane som er utarheida for vasskraftuthygging i Rullestad ou Skromme i Etne kommune. Fylkesutvalet meinar at omsvnet til landskap og friluftsliv.reiseliv ikkje er ivaretatt i tilstrekkeleg L.T.radthr vasskraftverka Rullestad 2 ou Bordalen 1,og at desse derfor kan vere i strid med vedteke "Fvlkespolitiske retninuslinjer for sma vasskrafiverk" pkt. Rl.

Rullestad som del av prosjektet Akratjorden landskapspark med Jettegrytene i Rullestadjuvet er eit viktig satsingsområde for lokal turisme. Ltbygging av Rullestadjuvet omradet sitt

opplevingsverdi og utbygging av Bordalen 1 vil svekke Sagfossen som identitetsgjevande

landskapselement. Utbygging vil vere i strid med fylkespolitiske retningslinje R3. andre ledd og R10.

Det vert stilt kra\ om at undersokingsplikta etter § 9 i kulturminneloNa vert oppfylt i god tid for iverksetjing av tiltak. Dersom det vert avdekka kontlikt med automatisk freda kulturminne. ma tiltaka justerast eller eventuelt leggjast fram for Riksantikvaren som rette di spensasj onsmynde.

Kranstasjonen. tunnelpahogg og kanal \ ed Rullestad 2 er i konflikt meddel regionalt verdfullt kulturminne, postvegen. Alternativ plassering som sikre kulturminne ma utgreiast.

5. Evlkesutvalet rar til at utbygginga bor skje etter alternativa Kvernhuselva. Skromme og Bordalen 2. Dette fordi det 1'Mfor er sokt konsesjon for kraftverk i Hafossen. og at det vil spare dei iktige landskapselementa Rullestadjuvet og Skromsfossen og kulturminnar (Postvegen).

Fylkesutvalet ber NVE sja heilskapeleg pa utbvggingsplanar i Akraljorden og Ejæravassdraget slik at nenkostnader pa m omsokt 66kV kraftlinje kan kostnadsdekkast fra neire prosjekt i området.

Fylkesutvalet ber om at viss Rullestad 2 byggast at inntaket vert plassert nedanfor Skromsfossen og at Postvegen blir spart. Dei minstevassforingane som er satt opp meinar jylkesutvalet er minstekrav og ma ikkje minkast som foreslatt for Skromme kraftverk av Etne kommune.

(--- Paul M. Nilsen Fylkesrådmann

Jan Per Styve Regionaldirektør /

44

\--(

Vedlegg: 1, Utdrag av kart frå fylkesdelplan små vasskraftverk for delområde Etne —Åkrafjorden

Lenke til konsesjonssøknad og konsekvensutgreiingar:

btjp: Www.n\ e.no.no allekonsesjoner ?soknad=5477,stadium—&tvpe-1 I

FYLKESRÅDMANNEN, 07.12.2011:

Innleiing

NVE har motteke søknad frå Rullestad og Skromme Energi AS om å få byggje fire kraftverk i Rullestadområdet i Etne kommune. Utbygginga er eit samarbeidsprosjekt mellom grunneigarane og Småkraft AS, som saman eig Rullestad og Skromme Energi AS. Selskapet er konsesjonssøkjar og skal bygge og eige kraftverka.

Søknad om bygging/oppgradering av trafo og nett i Åkrafjorden er samstundes sendt på ei parallell høyring. Høyringsfrist for begge søknader er 6. januar 2012. Grunna møteplan har fylkeskommunen bedt om utsett høyringsfrist til etter fylkesutvalet 26. januar.

Prosjektet

Alle dei planlagde kraftverka ligg i Etne kommune. Utbyggar ønskjer å nytta fallet i fleire av elvane som renn inn i Rullestadvatnet til kraftproduksjon.

2.1. Prosjektområdet

Prosjektområdet strekk seg om lag 10 km aust og 5 km sør for Rullestadvatnet, i botn av Åkrafjorden.

Med unnatak av Kvernhuselva, rører prosjektet ikkje ved område vest og nord for vatnet.

Figur 1: Oversiktskart - Rullestad og Indre del av Åkrafjorden (Rullestad og Skromme Energi AS) Rullestadvatnet ligg om lag 97 meter over havet, omringa frå tre sider av fjellskråningar. Fleire elvar og bekker renn inn i vatnet der den viktigaste er Dalelva som lauper saman med Bordalselva gjennom tronge dalføre, inn i Rullestadvatnet sitt nordaustlege hjørne. På sørsida er fjellskråninga bratt med fleire fossar, medan eit vidare dalføre i vest strekk seg ned mot Fjæra bygd og Åkrafjorden.

Rullestadvatnet er rekna som vasskilde for Fjærelva som renn ut i Åkrafjorden. På kote 5-600 dannar fjella fleire platå og terrenget blir mindre bratt til dei høgaste toppene Bordalsnuten (1328 moh) i søraust og Svartenut (1152 moh) i nord.

Europaveg 134 mellom Drarnmen og Haugesund over Haukeli går gjennom Rullestad bygd. Tidlegare følgde europavegen Dalelva ned til Rullestad via Rullestadjuvet. Denne strekninga vart erstatta av ny veg i 2006 med ein 2920 m lang tunnel mellom Langebu og Rullestad. Den gamle E 134 dannar

tilkomst til dei fleste av dei planlagde utbyggingane, men nokre kortare stikkvegar må byggast for å nå kraftstasjonane.

Landskapet langs Dalelva frå Skromme og ned til Rullestadvatnet har store landskapsmessige

kvalitetar. I dei øvre delane renn elva roleg før fallet aukar og landskapet vert meir dramatisk. Her er jettegrytene eit spennande landskapselement. Vegen og Postvegen er i seg sjølve ein attraksjon der den

går langs med elva. Nede ved Rullestadvatnet opnar landskapet seg, omkrinsa av høge fjellier.

Kulturlandskapet kring gardane her bidreg til auka mangfald og variasjon i landskapet. Her er vassdraga viktige delar av landskapsopplevinga, spesielt sjølve Dalelva og Sagelva med den godt synlege Sagfossen. Områda utgjer eit fint turterreng. Det er ingen inngrepsfrie naturområde (INON) innanfor tiltaksområdet, men utbygging vil føre med seg tap og omklassifisering av INON-område.

Generelt er delar av tiltaksområdet lite prega av tyngre, tekniske inngrep. Eksisterande inngrep omhandlar busetting/oppdyrking samt campingplass nede ved Rullestadvatnet, E134, gamlevegen og nokre traktorvegar. Verknader av ei eventuell utbygging vert meir omtala nedanfor (kap 3).

2.2. Utbyggingsplanane

Rullestad og Skromme Energi AS søkjer om å få byggje fire kraftverk i

Rullestadområdet. Det er presentert fleire moglege alternative utbyggingsløysingar.

Kraftverka kan i stor grad byggjast

uavhengig av kvarandre, men dei inngår i ei felles konsekvensutgreiing fordi verknadene bør sjåast i samanheng.

Alle alternativa tek sikte på å nytta fall ned til Rullestadvatnet. Flaumstigninga i Rullestadvatnet kan ved ein 100-års flaum kome opp i kote 100, og dette er lagt til grunn for val av utlaupshøgder i søknaden.

Utbyggingsalternativa kan generelt delast i to hovudgrupper:

Utbygging av tre sjølvstendige kraftverk; eit i Kvernhuselva og to i Dalelva.

Alternative måtar å nytte fallressursane i elvane som ligg sør for Rullestadvatnet (Bordalselva, Raudbekken, Skårselva og Sagelva). Alternativa kan resultere i eit sjølvstendig Bordalen kraftverk eller ei overføring frå Bordalselva til Dalelva.

Atte•Natme krrnverk ,17.11eitade/IwNdef

Figur 2: Oversikt over utbyggingsplanane i Rullestad

I'I r, te'•

snter,

Shr

4 H ,v,3r2h.q4„

Kvernhuselva småkraftverk

Utbygginga vil nytte fallet i Kvernhuselva mellom kote 400 og kote 110. Inntaksdammen i betong vert om lag 5 m høg og 25 m lang. Minstevassføring på 0,029 og 0,015 m3/s høvesvis sommar og vinter.

Røyrgata på om lag 1050 m vert lagt i grøft hovudsakeleg på austsida av elva, delvis nedgravd og delvis nedsprengd i fjell. Kraftverket vert liggande i dagen om lag 200 m nedstraums der E134 kryssar Kvernhuselva. Kraftverket er planlagd med ein turbin på 3,1 MW. Maks slukevne vert 1,3 in'/s.

Utbygginga kan gje ein årleg produksjon på 9,9 GWh og er kostnadsrekna til 26,4 mill kr (eks.

linjeforsterkingar). Dette gjev ein utbyggingspris på 2,67 kr/kWh. Eksisterande traktorveg til kote 300 vert utbetra og forlenga opp til inntaket.

Skromme småkraftverk

Utbygginga vil nytte fallet i Dalelva mellom kote 352 ved Ulsfoss og mest ned til overvatnet til Rullestad kraftverk, om lag ved garden Skromme på kote 297. Inntaksdammen i betong vert om lag 4 m høg og 22 m lang Minstevassføring vert 0,488 og 0,239 m3Is høvesvis sommar og vinter.

Røyrføring er planlagt grave ned i vegbanen til gamle E134. Kraftstasjonen vert liggande i dagen rett ved Skromme gard og arkitektonisk tilpassa landskapet etter lokal byggeskikk. To turbinar gjer ein samla effekt rekna til 3,5 MW, samt maks slukevne på 8,0 m'/s. Utbygginga kan gje ein årleg produksjon på 11,5 GWh og er kostnadsrekna til 42,1 mill kr (eks. lineforsterkingar). Det gjev ein utbyggingspris på 3,66 kr/kWh.

Rullestad 2 og Rullestad 1

Rullestad 1 vert lik Rullestad 2, men med overføring frå Bordalselva.

Rullestad 2

Kraftverket vil nytte fallet mellom kote 296 og kote 105 i Dalelva. Inntaksdam i betong vert 42 m lang og plassert på toppen av Skromfossen. Herfrå vert det sjakt og turmel (1350 rn) ned til kraftstasjon i dagen, kor ein deretter må sprenge/grave ein 200 m lang utløpskanal ut i Kvernhuselva like før samløp med Dalelva. Tunnelmassar vil bli nytta lokalt. Utbyggar føreslår minstevassføring som gjev 0,524 m-/s sommar og 0,257 m /s vinter.

Kraftstasjon får ny tilkomst via ny veg langs Dalelva, som kryssar Kvemhuselva på bru. To turbinar kan gje ein samla effekt på 14,2 MW og maks slukevne er satt til 8,5 m'/s. Utbygginga kan gje ein årleg produksjon på 36,8 GWh og er kostnadsrekna til 103 mill kr. Dette gjev ein utbyggingspris på 2,80 kr/kWh.

Rullestad I

Om ingen av Bordalsalternativa (omtala nedanfor) vert bygd vert det aktuelt med overføring av Bordalselva i Rullestad I.Dette alternativet har overføring frå Bordalselva med bekkeinntak på kote 310 og overføringstunnel (1040 m) ned til inntaksdammen ved Skromsfossen som beskreve i Rullestad 2. Utbyggar foreslår ei minstevassføring tilsvarande i Dalelva lik Rullestad 2, medan i Bordalselva er den rekna til 0,273 og 0,273 m3/s høvevis sommar og vinter.

Kraftverket er planlagd med 2 stk turbinar som saman gjev ein installert effekt til 25,2 MW. Samla slukevne vil vere maks. 15,1 m3/s. Utbygginga kan gje 72,7 GWh og er kostnadsrekna til 164,4 mill kr. Dette gjev ein utbyggingspris 2,26 kr/kWh.

Bordalen kraftverk

Bordalen kraftverk er utreda i tre alternativ, alle med stasjon i dagen på same stad og røyrgate. Alle alternativ nytter vatn frå Bordalsevla, men med ulik inntakshøgde. Bygging av alle inntak og sjakter vert planlagt utført med bruk av helikoptertransport eller transport via tunnelsystem. Ingen av inntaksdammene vert synlege frå Rullestad. Kraftstasjon i fjell er vurdert for alle Bordalenalternativa.

Anleggsmessige og kostnadsmessige forhold ligg til grunn for at denne løysinga ikkje vart valt.

I tillegg vurderast desse alternativa mot overføring av Bordalselva til Dalelva i Rullestad 1 (omtala ovanfor).

Bordalen I

Dette altemativet gjeld utbygging av Bordalselva med overføring av Sagelva, Raudbekken og Skårselva. Kraftverket vil nytta fallet mellom kote 508 og kote 100,5 med utlaup i Rullestadvatnet.

Utbygginga inneber fire inntak ved kote 510. Inntaksdammane vert i betong og omlag 3-5 m høge, samt arrangement for slepp av minstevassføring. Utbyggar har føreslått ei minstevassføring på 0,216

m3/s sornmar og 0,078 m3/s vinter i Bordalen, og 0,167 m3/s sommar og 0,060 m3/s vinter i Sagelva.

Det er også planlagt minstevassføring i Skårselva og ikkje noko i Raudbekken.

Frå kraftstasjon og opp kjem vassvegen til å bestå av ei om lag 350 lang nedgrave røyrgate. Deretter kjem ein tunnel som etter 700 m deler seg i to greiner vestover mot Sagelva (om lag 700 m) og

austover til Bordalselva (1870 m) og Skårselva (650 m). Totalt er det planlagt 3220 m tunnel og 500 m boret sjakt. Massar frå tunnel vert nytta lokalt, der overskotsmassar vert nytta til vegbygging og heving av myrområde. Øvrige massar vil bli lagt i tipp nord for Raudbekken, lite synleg i terrenget.

Kraftstasjonen vert liggande i dagen rett vest for Storhaugen. Kraftverket er planlagd med 2 stk turbinar med samla yting på 27,5 MW. Maks slukevne vert 7,9 m3/s. Utbygginga kan gje 88,6 GWh og er kostnadsrekna til 219,6 mill kr. Dette gjev ein utbyggingspris på 2,48 kr/kWh.

Bordalen 2

Kraftverket omfattar inntak i Bordalselva og Skårselva. Inntaket i Skårselva vert om lag 3,5 m høgt i betong, plassert på kote 495. Inntaket i Bordalselva vert hovudinntaket og vil liggje på kote 495.

Dammane vert utstyrt med slepp av minstevassføring, 0,215 m3/s sommar og 0,078 m3/s vinter i Bordalselva, og 0,078 m3/s sommar og 0,028 m3/s vinter i Skårselva.

Utbygging inneber 2480 m tunnel. Massar frå tunnel vert nytta lokalt, der overskotsmassar vert lagt i tipp slik som for Bordalen I . Kraftverket er planlagd med 2 stk turbinar med samla installasjon på 20,5 MW. Maks slukevne vil vere 6,2 Utbygginga kan gje 67,3 GWh og er kostnadsrekna til 163,2 mill kr. Dette gjev ein utbyggingspris på 2,42 kr/kWh.

Bordalen 3

Kraftverket har eit inntaksmagasin like etter samløp av fire elvar på kote 387. Inntaket vert ein 6rn høg betongdam med slepp av minstevassføring på 0,317 og 0,114 m3/s høvesvis sommar og vinter.

Totalt må det byggast 1550 m tunnel, der overskotsmassar vert nytta lokalt og lagt i tipp nord for Raudbekken. Kraftverket er planlagd med 2 stk turbinar med samla installasjon på 15, 6 MW. Maks samla slukevne vert 6,5 m3/s. Utbygginga kan gje 52,1 GWh og er kostnadsrekna til 123,5 mill kr.

Dette gjev ein utbyggingspris på 2,37 kr/kWh.

2.3 Utbyggingsalternativ

Forskjellige kombinasjonar av kraftverka omtala ovanfor kan byggjast ut, og til saman utgjer dei seks alternativ. Desse er rangert etter storleik, samt prioritetsrekkjefølgje. Hovudalternativet er den største utbygginga og er primært omsøkt.

Utbyggjar har vurdert alle sjølvstendige utbyggingar som både teknisk og økonomisk forsvarleg.

Utbyggingskostnadene for dei forskjellige alternativa skil seg relativt lite frå kvarandre. Alternativ I - Hovudalternativeter likevel det alternativet som gir størst produksjon og kjem gunstigast ut

økonomisk når linjekostnadene takast med i betraktning. Dette alternativet omhandlar Kvernhuselva, Skromme, Rullestad 2ogBordalen 1og inneber ein totalinvestering utanom nettkostnader på om lag 390 mill. kr som kan gje ein samla produksjon på kring 147 GWh/år.

Dei seks utbyggingsalternativa følgjer nedanfor:

Alternativ 1 - Hovedalternativet

Kvernhuselva Skromme ! Rullestad 2 1 Bordalen 1 Sum

6,66uksjon .;',',16, 9 9 l'5 35 ? 315 145 5

T..rb6y1eIse1.14i: 3 : 3.5 '4 •:. 2,.! 45 5

J:5-,'5g rgs.ost-ac61111. , 261.4 431 "83.3 219.5 39'1

J11:y;g ngs6ost6ack-" "46:

2.5.7 3.55 :..5,-. 2.5: .:.56

j'.6.igg 6gs. ost-ac•k1.nje• .1,,,1;6: 34

Alternativ 2 —Bordalen 2

Kvernhuselva Skromme Rullestad 2 Bordalen 2 Sum

Produksjon 1G1Nh I 9.9 11.5 36 5 67 3 1:5 5

Turbinylelse IMV 1 3.2 3.5 14 4 20 8 I41 9

U5byggingskosInad10311 kr 26.4 42.1 193 0 163 2 334 7

Utbygg,6gskostnad (s -11,W1- 2,67 3 66 2 86. 2 »2 2 67

1ithrO9 6Qsscstiad n.<I lille Kr sV,,,, 3 411

Alternativ 3 - Bordalen 3

KvernhuselvaSkrommeRullestad 2 Bordalen 3 ,Sum

Produksjon GWhi 9.9 11.5 36.6 52 1 ,110 3

Turbinytelse (11W) 3.2 3.5I 14.4 116,0 I37.1

Utbyggngskostnad miL kr1 26,4 42.1I 103 0 123 5 295 0

Utbyggingskestnad Ikri<VV1-1, 2.67' 3 66 2.60 2.37 2 67

Utbygg,ngskestnade 3.53

Alternativ 4 - Rullestad 1

Kvernhuselva Skromme Rullestad 1 Sum

Produks}on 9 9 5 727 93 1

Turb;nytese tMW; 3,2 3.5 25.2 31.9

Utbyggingskostnad (miL. kr, 26.4 42.1 164.4 232.9

Utbyggingskostnad ikrikWh) 2.67 3.66 2.26 2 50

Utbyggingskostnad inki linje 0Q-.k3Jh, 3 52

Alternativ 5 - Hovedalternativel uten Rullestad 2

roduksjOn (GWS, Turb,nytelse (MW Utbyggingskostnad mli kr) Utbyggingskostriad k rikWh Utbyggingskostnad 111 1.linje (krl<Wh

Kvernhuselva Skromme

9.911 5

3.23.5 26.442.1 2,673.66

Bordalen 1 88.6 27.5 219.6 2.52

Sum 110 34 2 288 1 2,62 3 52

Alternativ 6 - Hovedalternativet uten Bordalen 1

Kvernhuselva Skromme Rullestad 2 Sum

Produksjon t GWh ; 9 9 11.5 36.5 55.2

Turbinyteise (MW) 3.2 3 5 14,4 21.1

Utbyggingskostnael (mill. kr) 26,4 42.1 103.0 171,5

Utbyggingskostnad (krikWh) 2.67 3.66 2.80 2.95

Utbyggingskostnad .nkl linje (kr1(Wh) i 4.66

2.4 Eksisterande kraftverk og andre omsøkte tiltak

Vassdraget er uregulert, men Bergstø kraftverk nyttar eit fall i Stølselva som renn ut i Dalelva.

Kraftstasjonen køyrast etter tilsig i elva og vart satt i drift i desember 2009.

I april 2008 søkte Sunnhordland Kraftlag AS (SK1) om utbygging av Håfoss Kraftverk, som vil nytta øvste del av Fjærelva frå Rullestadvatnet ned til kote 33,5, like ovanfor den lakseførande delen av Fjærelva. Dersom konsesjon vert innvilga for Håfoss kraftstasjon vil dette ikkje ha noko innverknad på kraftverka som omtalas i denne søknaden. Det er ôg søkt om å få byggje ut Vassvikelva i Odda kommune. Den elva renn ut i Vassvikvatnet som igjen er hovudkjelde for Dalelva. Produksjonen er rekna til 9,1 GW11.

2.5 Lokalt nett og plan for nettutvikling

Idag er det eit svakt 22 kV nett i Rullestadområdet for alminneleg forsyning, og forbruket i området er lite. Men om ein ser denne konsesjonssøknaden med fire kraftverk, eksisterande Bergstø kraftverk i Stølselva og søknad om Håfoss kraftverk under eitt, kan samla overføringsbehov ut frå Rullestad bli om lag 59 MW. SKL har difor kome til at ein 66 kV overføring til Matre er den beste løysinga. SKL Nett AS søkjer om konsesjon for ei slik kraftoverføring som vert handsama av NVE parallelt med søknad om utbygging av Rullestad og Skromme. I høve dei planane som ligg føre, vil kraftverka på Rullestad bli knytte direkte til Rullestad transformatorstasjon ved hjelp av ein 22 kV jordkabel.

Tilknyting til Skromme kraftverk vil skje via ein 22 kV leidning tilhøyrande Skånevik Ølen Kraftlag (SØK), og vil inngå i deira områdekonsesjon.

Rullestad o Skromme AS søk'er denned om konses.on etter ener ilova for føl 'ande kabelforbindelsar:

Kvernhuselva: 200 m kabel 3x 95 mm2 Al

Rullestad: 2 500 m enkel kabel 3 x 400 mni2 Al

Bordalen 1,2, eller 3: 1100 m dobbel kabel 3x 400 mm2 Al

Total kostnad for kabelforbindelsane (ekskl. 66/22 kV transformatorstasjon og overføringsleidning) er 2,6 mill kr.

Offentlege planar

Verneplanar

Utbyggingsområdet omfattast ikkje av gjeldande verneplanar. Stor delar av nedbørsfelta til

Kvernhuselva og Dalelva ligg innanfor Folgefonna nasjonalpark, medan planlagde tekniske inngrep ligg utanfor. Nasjonalparken vil såleis ikkje bli direkte råka av arealinngrep eller redusert vassføring i elvar og bekker.

Vassdraget vart ikkje vurdert i forbindelse med suppleringa av verneplan for vassdrag som vart gjennomført i 2005.

Kommunale planar

Det meste av tiltaksområdet er vist som LNF-område i kommuneplanen til Etne. Reguleringsplan for Havflordingen omfattar området ved avkøyring frå E 134 der det er deponert massar frå tunnel.

Området er regulert til mellom anna campingplass, rasteplass og landbruksområde.

Samla Plan for vassdrag

Utbyggingsplanane har ikkje tidlegare vore handsama i Samla Plan. Andre prosjekt i same vassdrag har vorte vurdert i Samla Plan —sarnanheng, og vart plassert i kategori I. D. Bordalselva og Sagelva vart vurdert som ein del av Saudautbygginga (Nordoverføringa) og den gong urmateken frå Samla Plan. Direktoratet for Naturforvaltning ga fritak frå Samla Plan den 08.10.09.

Vesentlege verknader for miljo, naturressursar og samfunn

Det er utarbeida konsekvensutgreiing for fleire delttema på oppdrag frå Småkraft AS:

Tabell 1: Konsekvensar for de ulike utbyggingane. Teiknforklaring: - = liten negativ konsekvens, -/-- = liten til middels negativ konsekvens, = middels til stor negativ konsekvens, = stor negativ

konsekvens, 0 = ingen konsekvens, + = liten positiv konsekvens, +/++ = liten til middels positiv konsekvens, ++/+++ = middels til stor ositiv konsekvens, +++ = stor ositiv konsekvens.

Utbygging Landskap Naturmiljø Fisk/ferskvatn- Kultur Landbruk Friluftsliv Tenestetilbod

biologi og og

reiseliv kommunal økonomi Hovudalternativet

Kvernhuselva -/-- -/-- + 0

Skromme -/-- -/— - + 0

Rullestad 2 -/-- ++ +

Bordalen 1 -/-- -/- ++ ++

Samlet -/— -H- ++

konsekvens

Reduserte alternativ

Hovudalternativet -/-- -/— -/— +/++ -/--

utan Rullestad 2

Hovudalternativet -/-- -/— -/— ++ -/--

utan Bordalen 1

Alternativ utn ttin av Bordalselva

Bordalen 2 -/— -/— +/++ +/++

Bordalen 3 -/-- - +/++ - +

Rullestad1 - 0/- - + 0/- +/++

Nærmare informasjon knytt til markeringane i tabell 1 (henta frå konsekvensutgreiingane som følgjer søknaden) :

Hovudalternativet:

Kvernhuselva: reknast for å ha liten til middels negativ konsekwns for landskap. Ein forlenging av ein eksisterande skogsveg vil etterlete seg sår i landskapet og røyrgatetraseen vil bli godt synleg i landskapet fram til revegetering. Liten konsekvens av at vassføringa vil bli redusert då vannet ikkje er synleg store delar av vasstrengen.

Liten negativ konsekvens for naturmiljø på bakgrunn av utbygging vil føre til redusert vassføring som kan redusere fuktigheita i bekkekløfta. Skogen rundt elva blir påverka av ny veg og røyrgate. Barlind i nærleiken av røyrgata vil ikkje påverkast negativ dersom arbeid med anlegga er i god avstand frå barlindførekomsten.

Når det kjem til friluftsliv og reiseliv vil ein utbygging av Kvernhuselva gje ein oppgradering av ein eksisterande veg som vil betre moglegheitene for turgåing og at det ikkje er interesser knytt til fiske i elva får dette tema konsekvensen liten negativ (—).

Skromme: reknast for å ha liten til middels negativ konsekvens (-/--) når det gjeld landskap. Den største konsekvensen er ein reduksjon i vassføring av Dalelva som vil gje dårlegare oppleving av landskapet og at kraftstasjonen vil bli synleg frå Postvegen og gamlevegen.

Liten til middels konsekvens (-/--) for naturmiljø sidan mosefloraen i elva er ein truga naturtype.

Reduksjon i vassføringa vil vere negativt for mosefloraen, men med minstevassføring etter utbygging og vår og haustflaumar gjer at den negative verknaden avgrensast. Fossekall hekkar i området men den planlagde minstevassføringa (4901/s) reknast som så stor at fossekallen kan fortsette å bruke elva.

Ingen viktige gyteplassar for aure blir råka, berre reduserte skjulplassar for fisk som har sleppt seg ned frå område oppstraums.

For tema friluft vurderast konsekvensen som liten negativ (—)sjølv om tiltaket er i område med stor verdi (Gamlevegen med Dalelva og Postvegen). Starten av stien opp til Jettegrytene og Jettegrytnuten går her, men ein kraftstasjon liggande godt i terrenget vurderast ikkje å vere negativt for den

opplevinga. Alternativet påverkar ein del av Dalelva. Sjølv om dette ikkje er det mest spektakulære området av elva, påverkast heilheita i landskapet og dermed opplevingskvalitetane.

Gamlevegen går her langs elva, noko som gjer at inngrepet blir godt synleg for bilistar, syklande og gåande langs vegen. Inngrepet vil avgrense moglegheita for utøving av fiske.

Rullestad 2: reknast for å ha middels negativ konsekvens (--) for landskap, friluftsliv og reiseliv.

Rullestad 2 påverkar delområde med stor verdi nemleg Rullestadjuvet med Postvegen.

Utbygging vil gi redusert opplevingsverdi av Rullestadjuvet som følgje av redusert vassføring i Dalelva. Sjølve utbygginga inneberer eit større inngrep i form av inntaksterskel og utlaupkanal og dammen vil bli godt synleg i landskapet.

Utbygging av Rullestad 2 medfører redusert vassføring i den mest spektakulære delen av Rullestadjuvet og tekniske inngrep i Skromsfossen. Moglegheitene for friluftsliv påverkast ikkje direkte, men sidan reiseliv og turisme er basert på naturopplevingar vil tiltaket også kunne gjere området mindre attraktivt for turistar.

Bordalen 1: Bordalen 1 inkluderer ein overføring av Sagelva og reknast for middels negativ konsekvens (--), for landskap, naturmiljø, fisk, friluftsliv og reiseliv.

Dei viktigaste konsekvensane er redusert opplevingsverdi av eit viktig landskapselement i Sagelvas fossefall som er godt synleg frå Rullestad. Om Rullestad 2 også blir utbygga vil dette gje ein betydeleg reduksjon i vassdraget i Rullestadjuvet.

DNT-stien og brua ved Bordalsinntaket må leggjast om men sjølve inngrepa blir lite synlege frå DNT- stien bortsett frå inntaket, og vil ikkje avgrense turmoglegheitene i så måte.

Reiselivssatsinga i området er basert på naturen og opplevingar knytt til den. Sjølv om utbygginga er planlagt skånsamt med bruk av tunnel som anleggsveg, og dermed ikkje inneberer store inngrep, vil dei små inngrepa samla sett medføre ein verdiminking.

Redusert vassføring i Bordalselva og Skårselva vil truleg gå utover rekruttering og produksjon av aure.

Slik forholda er i dag vil det uansett vere positivt med innskrenking av gytemoglegheitene til

Rullestadvatnet. Dette vil kunne føre til ein meir storvekst bestand som vil vere meir attraktivt å fiske på.

Anleggsveg fram til tunnelpåhogget medfører inngrep aust for Rullestadvatnet sidan eksisterande veg må oppgraderast og forlengast noko. Tippområdet anleggast her på ein godt skjerma myr. Kraftstasjon i dagen gir eit synlig inngrep, men med god utforming av anlegget har det eit avgrensa negativt omfang.

Utbygginga råkar områder med ulike verdiar direkte. DNT-stien har stor verdi, Rullestadvatnet med turstig har middels verdi, mens annan skogsområde inklusive bekker har liten verdi. Konsekvensen av utbyggingsplanane vurderast å vere liten til middels negativ (—/--—).

For hovudalternativet vil ei utbygging av Kvernhuselva føre til lite bortfall av inngrepsfrie naturområde (INON) på 0.2 km2, medan Bordalen 1 med utbygging av Bordalselva, Sagelva, Raudbekken og Skårselva, fore til eit bortfall på 7, 2 km2. Konsekvensen vurderast til middels til stor negativ (--/---).

Reduserte hovudalternativ:

Utan Rullestad 2: Ettersom Rullestad 2 verdiminkar opplevinga av Rullestadjuvet (med Postvegen) og Skromsfossen i delar av året vil ei utbygging utan dette kraftverket vere betre enn hovudalternativet med tanke på naturbasert reiseliv og turisme. Det vil gi høgare vassføring i Dalelva på strekninga frå Skromsfossen og ned til Rullestadvatnet, slik at fiskemoglegheitene innanfor området påverkast mindre. Hovudalternativet utan Rullestad 2 utelet det mest konfliktfylte kraflverket, i tillegg til at belastninga på området blir mindre. Konsekvensen vurderast som liten til middels negativ (-/--).

Utan Bordalen 1: Dei største konfliktane er verdiminking av området med tanke på naturoppleving, og at utbygginga påverkar den godt synlege Sagfossen. Utbygginga vil mest sannsynleg redusere produksjonen og rekrutteringa av aure i Bordalselva og Skårselva, sjølv om det ikkje er så mykje fiske langs dei råka elvestrekningane. Hovudalternativet utan Bordalen 1 medfører at arealet som blir påverka er langt mindre enn for hovudalternativet, og at den samla belastninga dermed blir mindre.

Samtidig er ikkje Bordalen 1 vurdert som det mest konfliktfylte kraftverket, difor vurderast konsekvensen som liten til middels negativ (-/--).

For dei reduserte alternativa vil ei utbygging utan Rullestad 2 gje bortfall av INON som for hovudalternativet og konsekvensen vurderast til middels til stor negativ (--/---).

Utan utbygging av Bordalen 1 vil gje noko lågare INON tap enn for hovudalternativet sidan berre Kvernhuselva blir råka. Dette gjev eit tap på rundt 0,2 km2 og vurderast til middels negativ Bordalenalternativa:

Dei andre alternativa (Bordalen 2, 3 og Rullestad 1) råkar ikkje Sagelva og Raudbekken, og har gradvis mindre negative konsekvensar i takt med at dei rører gradvis færre bekker, men gir tilsvarande redusert ressursutnytting.

Bordalen 2: Sagelva råkast ikkje då berre kraftstasjon med framkomstveg blir synleg. Inntaket i Bordalselva er lengre nede i elva og er mindre eksponert enn hovudalternativet. Slik sett vurderast konsekvensane til liten negativ konsekvens(-).

Bordalen 3: Skårselva råkast ikkje då ein kortare del av elva blir brukt. Det er difor rekna som liten negativ konsekvens (-).

Rullestad 1: Berre nedre delane av Bordalselva blir brukt, men Rullestadjuvet påverkast med

tunnelpåhogg, massetipp, kanal og redusert vassføring. Sjølve inngrepa blir liggande godt i landskapet og vurderast som ikkje særleg konfliktfylt, difor rekna som liten negativ konsekvens(-).

Dei to alternative utnytting av Bordalen gjer eit tap av INON på 2,1km2 område og vurderast til liten til middels negativ konsekvens (-/--).

5. Samla verknader

Landskap

Ved full utbygging av Rullestad og Skromme (hovudalternativet) og realisering av andre planlagde prosjekt i området kan ein forventa større samla belastning for landskapet enn for dei ulike

utbyggingane isolert sett. For utbygginga av Rullestad og Skromme er det i første rekkje påverknaden på Rullestadjuvet og Sagfossen som er negative. Med verdiminking av landskapet kan ein heller ikkje utelukke konsekvensar for reiselivet som i desse områda er basert på naturoppleving. Konsekvensen vurderast difor som middels til stor negativ (--/---).

Naturmiljø

Når det gjeld naturtypar vil det i vasskraftutbyggingar i første rekkje vere bekkekløftslokalitetar og fossesprøytsonar som er mest utsett. Konsekvensane avheng av korleis desse er eksponert for ver og vind, minstevassføring med meir, og er vanskeleg å føreseie utan detaljkunnskap. Utbygginga ved Rullestad og Skromme, minstevassføring tatt i betraktning, er ikkje vurdert å i vesentleg grad verdiminkar slike lokalitetar. Samla konsekvens vurderast tilmiddels negativ (--).

Fisk/ferskvassbiolo i

For fisk vurderast konsekvensen sommiddels negativ (--)ved full utbygging. Utbygging av Bordalselva vil gjere gytemoglegheitene og vandring for den stasjonære auren vanskeleg, men det påpekast samtidig at auren reknast for å vere overfolka i Rullestadvatnet og ein reduksjon i bestanden vil vere bra for fiske.

Kultur

Konsekvensutgreiinga skildra kulturminneverdiane og konsekvensane på ein greie måte. Det manglar kart som viser kjende kulturrninne og kulturmiljø i høve til planlagde tiltak. Det er positivt at det er gjort ei vurdering av potensial for funn av hittil ikkje kjend kulturminne.

Det er kjent eit freda vegfar, Askeladden id 112739, innanfor tiltaksområdet. Dette kulturminne var ikkje mogleg å påvise.

Det er definert fire kulturmiljø eller delområde. Av desse er to vurdert til å ha middels verdi, Rullestad og Bordalen, mens Skromme og Kvernhuselva har liten verdi. Konsekvensutgreiinga kunne med fordel ha definert meir spesifikk kulturmiljø ikkje større delområde og vist alle enkeltminne og kulturmiljø på kart:

Delområde Rullestad: På garden står det ni eldre bygningar som saman med murar av kvernhus og sag i eit kulturlandskap gir miljøet verdfullt karakter.

Delområde Bordalen: Tre stølar opp mot skoggrense. Her er det funnet eit steinfundament til eit eldre bru over elva og på stølen er det sju eldre bygningar og to ruinar.

Delområde Skromme: er ein gard og husmannsplass og det gamle postvegen. På garden er det eit eldre våningshus og åtte ruiner knytt til husmannsplassen.

Delområde Kvernhuselva: Det går ein sti langs bekken og stadsnamn som Nystølnuten og ruinar på Gamleselsnuten vitnar om stølsdrift. To ruinar etter kvernhus langs Kvernhusleva er skildra i kulturmiljø på Rullestad

Nystølsnuten

Kultvfikiljø

Kver huselva Kulturmiljø

Gamieselsnuten Skromme

/ Skromme

Kultunniljø Rullestad

Bor- .Bjør[:,bs;¢,ten

urrndjø

S,,A7

Tunne4...15 PC,21“.1,i

Kulturmiljø do/en Bordalen

kfiaiken Boliggisstøten

Rullestad og Skromme Energi AS

Kartutabavd. K 111

-111 Simienuten

1::,2111k$CE:rwter,

.H3:11t'frj.kb."3:112^mm

1.11‹:«sasit

Sk!orrvilo

R dlin.r4eø v7

Cel~r.

6.111ok>1

izsj&srLf.

t.e.j,11 ,

FPED‘

Konsekvens av hovudalternativ:

Kvernhuselva —medfører truleg konflikt med kvernhusmurar som alt er råka av vegbygging av ny E 134. Rørgata, kraftstasjon, og transformatorvert synleg frå kulturmiljø og kulturlandskap på Rullestad og vil få liten til middelsnegativ konsekvens for kulturmiljø.

Skromme —inntaksdam gir eit synleg inngrep i elva og postvegen vert indirekte råka av kraftstasjon.

Konsekvensen for kulturminne er liten negativ.

Rullestad 2-Kraftstasjon, tunnelpåhogg, kanal og riggområde vert godt synleg frå postvegen og er i konflikt med kulturlandskap. Området rundt kraftstasjon har potensial for funn av ikkje synleg freda kulturminne. Inntak i Dalaelva vert synleg frå Postvegen. Konsekvensen for kulturminne for Rullestad 2 er middels negativ.

Bordalen 1-Inntaket i Børdalen medføre nærføring til stolsområde og inntak i Sagelva vil redusera vannføring til saga som ein gong sto der. Rullestadjuvet vart brukt av Hertervig som motiv for sin nasjonalromantisk måleri frå 1800-talet og ei redusert vannføring i elva vil forring oppleving av Rullestadjuvet. Den gamle ferdselsåra, id 112739, var ikkje muleg å påvise i tiltaksområdet.

Utbygging av Bordalen 1 vil ha liten/middels negativ konsekvens for kulturminne

Alternativ utbygging ved Bordalen 2 og 3 vil vera liten negativ når det gjeld konsekvensen for kulturminne. Dette er noko betre alternativ for kultunninne tema enn alternativ 1.

Friluftsliv o turisme

Det går to merka turstiger i området til Simlebu. Den eine startar ved Juv bru og går på vestsida av elva. Den andre startar like nedanfor Skromme og går opp Tømmerdalen. Stiene møtes ved Mjølkestølen. Simlebu er ei sjølbetjent hytte med 53 sengeplassar. Lokalt vert skogsvegen langs Kvernhusvegen nytta til tur/trim

Turstig rundt Rullestadvatnet blei opna i 2010. Det er lagt ned eit stort arbeid i å restaurera Postvegen mellom Rullestad og Skromme. Den gamle kløyvvegen gjev ein fin naturoppleving gjennom

Rullestadjuvet. Frå Postvegen går det merka stig opp til Jettegrytnuten og Jettegrytene. Det vert jakta på hjort, rype, storfugl, orrfugl og hare.

Det er potensiale for auke turisme i området særskild med tanke på Åkrafjorden landskapspark som er eit av 7 pilotprosjekt for å fremme lokal mattradisjon og bygdekultur.

Oppsummert får jettegrytene, postvegen, gamlevegen, Sagfossen og DNT-stiene stor verdi,og Halvflordingen middels til stor. Samla konsekvens med full utbygging vurderast difor som middels negativ (--).

Landbruk

Konsekvensen vurderast til å vere middels positiv(++) grunna lite arealbeslag av skog og at nye vegar gjev betre tilgjenge til skog. Ved å oppdyrke tipp vil dette gje ein netto auke i areal av dyrka jord.

Sjølve utbygginga vil og gje betydelege ekstrainntekter til grunneigarane i området.

For alternativ utbygging er konsekvensen vurdert til liten posiiv (+) for Rulletsad 1, og liten til middels positiv (+/++) for altemativ utnytting av Bordalen, på grunn av mindre inntekter til grunneigar og mindre beslag av skog, og lågare utnytting av ressursar.

Tenestetilbod/kommunal økonomi

Ved full utbygging er konsekvensen vurdert til middels positiv (++) grunna auka kommuneinntektene i alt 3 mill, kr frå 7. driftsår.

Ved altemative utbyggingar vurderast Bordalen 2 altemativet som liten til middels (+/++), Bordalen 3 som liten positiv (+), og Rullestad 1 som liten til middels positiv (+/++) grunna mindre inntekter til kommunen ved mindre utbygging.

Vassføring

For minstevassføring som er det vatnet som blir slept utenom av vasskraftverket, er det vassføringa som går under 5 % av som blir lagt til grunn (5-persentilen). Ein skil mellom sommar- (1.5.-30.9.) og vinterhalvåret (1.10.-30.4.). Det er ikkje lagt inn minstevassføring i Raudbekk i Bordalen 1 og Bordalselva i Rullestad 1 då nye bekkar nedstraums vil her gje noko restvassføring.

Hovudalternativet:

Full utbygging vil gje redusert vassføring på om lag godt under 50%. Det vil utgjere 1,5 m3/s gjennom Rullestadjuvet frå mai til august. Dette vil svekke Rullestadjuvet sin funksjon som landskapselement.

For Rullestad 2 vil i følgje hydrologirapporten vassføringa etter utbygging ligge 2/3 av tida på minstevassføring i eit middels vått år.

For Bordalen vil ein utbygging av Bordalen 1 gje ein minstevassføring av Sagelva på 0,167 og 0,060 m3/s, noko som vil svekke Sagelva sin funksjon som landskapselernent.

Reduserte altemativ:

Utan Rullestad 2: Dette vil gje ei høgare vassføring gjennom Rullestadjuvet. Til dømes vil sommar vassføring eit vått år vil liggje på 60% av vassføring i forhold til om ein ikkje bygga ut. Eit tørt år vil dette vere i sommar perioden på om lag 50%. Dessutan vil pefiodar med høg vassføring bli lengre enn hovudalternativet.

Utan Bordalen 1: Dette vil gje vassføring på om lag 50-70% i eit vått år i forhold til om ein ikkje bygga ut. Rullestadjuvet vil få meir naturlege variasjonar i vasstanden enn hovudalternativet.

Vassføringa vil vere 2m3/s frå midten av april til september og om vinteren som før utbygging.

6. Merknader

Samla vurdering

Dei ulike komponentane i kraftprosjektet gir kvar for seg ikkje så store inngrep som vil redusere landskapsverdien. Samla sett vil det likevel bli fleire inngrep som kan redusere områdets attraktivitet i forhold til naturbasert reiseliv og friluftsliv (inkludert fiske). På den andre sida vil tiltaket gi betre tilgjenge til Kvernhuselva, kraftstasjonar kan brukast i reiselivssatsinga, og ein avgrensing av gytemoglegheitene i innlaupselvene til Rullestadvatnet vil truleg gje betre kvalitet på fisken i vatnet,

og dermed eit meir attraktivt fiske (det er knytt uvisse rundt dette, og det er derfor ikkje vektlagt i vurderingane). Konsekvensen vurderast å være middels negativ (——).

Rapporten er eit forsøk å sjå fleire utbygningssaker i samanheng, og det er i seg sjølve positivt. Når ein skal vurdere konsekvensen av utbygging er det viktig å sjå det i samanheng med fleire utbyggingar i same område.

Andre laner i Åkraf orden —Rullestad

Ifølgje NVE føreligg det per 7 juni 2011 konsesjonssøknader for 11 kraftverk i Etne kommune. Samla produksjon for desse er på 132,45 GWh. Itillegg er det gitt 9 konsesjonar for reguleringar og kraftverk med ein samla produksjon på 21,54 GWh. Rullestad og Skromme er einaste i meldingsfasen.

Iområdet Åkrafjorden er det fleire konsesjonssøknader, melding eller utkast for prosjekt. Om alle blir realisert vil det føre til negative verknader for totaloppleving av landskapet og med negative

konsekvensar for reiseliv.

Rett nedstraums Rullestadvatnet har Sunnhordaland Kraftlag AS søkt om konsesjon for eit småkraftverk i Håfossen. I følgje søknaden er det ikkje forventa vesentlege konsekvensar for naturmiljø, fisk eller ferskvatnsbiologi. Redusert vassføring i Håfossen vil redusere fossen sit inntrykksstyrke, noko som gjev negative konsekvensar for landskapet.

Vassendelva om lag 10 km aust for Rullestadvatnet, er det og søkt konsesjon. Utbygginga vil røre ved ein foss som er synleg frå E134, og medførar negative konsekvensar for opplevingsverdien for han.

Andre større inngrep er ny og gamal E134 kor veganlegget for ny El 34 har medført skjemmande fjellskjeringar langs Rullestadvatnet, noko som har redusert verdien av landskapet.

Marine Harvest Norway AS skal søke konsesjon for eit setjefiskanlegg i Fjæra i Etne kommune.

Anlegget er planlagt med ein årleg produksjon på 7,5 millionar sjøklar smolt og vil vere på om lag 35 dekar, eksklusiv tilkomstveg.

Tiltaket er plassert inst i Åkrafjorden, i tettstaden Fjæra. Anlegget er basert på ein kombinasjon av gjennomstrøyming og resirkulering. Det er omsøkt 10 m3/min vatn til gjennomstrøyming som sleppast ut igjen. Dette vatnet vert henta frå Fjæravassdraget med inntak i Håfoss kraftverk som igjen har inntak i Rullestadvatnet. Setjefiskanlegget vart påklaga av fylkesmannen, men ser ut til å bli godkjent av Fiskeridepartementet, men må gå igjennom i Miljødepartementet før ein kan søkje konsesjon. Sidan dette gjev 15 nye arbeidsplassar i Etne kommune har anlegget høg prioritet. Dette er ikkje omtala i konsekvensutgreiinnga i søknaden og burde vore med. Hordaland fylkeskommune utferdar løyver til akvakulturanlegg og vil handsama søknaden om setjefiskanlegg etter akvakulturlova.

Kulturminne:

Når det gjeld kulturminne bør kraftstasjonen og kanalen ved Rullestad 2 takast ut av planen eller flyttast ettersom det og er i konflikt med opplevingsverdien av postvegen som er ein regionalt verdfullt kulturminne.

Hordaland fylkeskommune vil krevje arkeologisk registrering for å oppfylle undersøkingsplikta i § 9 i Kulturminneloven i samband med eventuelle detaljplanar.

Hordaland fylkeskommune ber om at dei tekniske inngrepa råka så få kulturminne som mogleg og at gjennomføring og utforming av tiltaket vert gjort slik at det vert tilpassa det kulturlandskap dei inngår i og vert så lite synleg som mogleg.

7. Grunnlag for vurdering

Fylkesdelplan for små vasskraftverk 2009-2021 (vedlegg), gir utgangspunktet for handsaminga av søknadene.

Fylkespolitiske retningsliner for små vasskraftverk

Dei fylkespolitiske retningslinene er utarbeidd med heimel i plan- og bygningslova § 8-1 - §8-4 og skal gjerast gjeldande for planlegging og forvalting på kommunalt, fylkeskommunalt og regionalt statleg nivå i Hordaland.

Tolkinga av konfliktar og i kva grad eit tiltak er i tråd med omsyn i planen, ligg til fylkesutvalet.

Overordna rammer Referanse

R1 Hordaland er positiv til bygging av små vasskraftverk der omsyn til miljø og andre arealinteresser er ivareteke. Verdiskaping for samfunnet skal også vurderast.

R2 I verna område er verneføresegnene styrande for kva inngrep som vert akseptert. I verna Kapittel 4 vassdrag kan konsesjon for kraftverk opp til 1MW og opprusting av eksisterande anlegg

vurderast om tiltaket ikkje svekker verneverdiane i området.

Rammer for utbygging

Kapatel 3.1.2 Verdikart fiordlandskap R3 Fjordlandskap:

Iurørte fjordlandskap skal ein vere svært restriktiv med kraftutbygging som reduserer det urørte preget i landskapet.

I f.jordlandskap av stor verdi skal ein vere restriktiv med inngrep som f:jernar eksponerte fossar og vassdrag eller reduserer heilskapen i landskapet. Ein skal legge vekt på at terrenginngrep, vegar, røyrgater mm. ikkje fører til varige sår som reduserer

opplevingsverdien i landskapet. Ved inngrep i eksponerte fossar og elvestrekningar skal det stillast krav til minstevassføring som opprettheld landskapskarakteren og

opplevingsverdien.

R4 Sårbart hogfjell:

Isårbart høgfjell av stor verdi skal ein vere restriktiv med vasskraftanlegg som fører til varige sår i naturen.

Avbøtande tiltak: Tunneldrift og veglaus utbygging kan redusere konfliktgraden.

Iandre område med sårbart høgfi ell bør ein vise varsemd med løyve til ny kraftutbygging, s esielt i eks onerte område mot viktige reiselivsområde o verdifulle friluftsområde.

R5 Biologisk mangfald:

I. Ein skal vise varsemd med å gje løyve til utbygging av små vasskraftverk som kan føre til skade på artar som er "kritisk truga" (CR), "sterkt truga (EN)" eller "sårbar (VU)" på den norske raudlista.

2. For vatn med hekkande lom skal ein ikkje gje løyve til reguleringar som inneber endra vasstand eller endra svingingar i høve til dagens situasjon.

For elver som fungerer som hekkeområde for vintererle eller fossekall må det setjast krav om naudsynt minstevassføring. For vintererle er det også viktig å halde skogen langs elva intakt. For fossekall kan oppsetting av eigne reirkasser vere eit avbøtande tiltak der trygge reirplassar forsvinn.

Etablering av røyrgate og anleggsveg må ikkje føre til vesentleg inngrep i naturtypar av stor verdi.

Ein bør som hovudsak unngå tiltak som skaper barrierar som fører til splitting av leveområde for villrein.

R6 Fisk:

Inasjonale laksevassdrag skal ein ikkje gje løyve til bygging av kraftverk på lakseførande strekning, dersom det fører til negativ innverknad på bestanden.

Ein må vise varsemd ved utbygging oppstraums lakseførande strekning, og utbygging krev særskilte tryggleikstiltak for å redusere risiko for skade på laksestammen.

I lakseførande elver bør ein ikkje gje løyve til bygging av kraftverk på lakseførande strekning, og ein må vise varsemd ved utbygging oppstraums lakseførande strekning.

For elvestrekningar med sjøaure eller storaure skal ein ikkje gje løyve til vesentlege vasstandsreduksjonar. Der det er store fiskeinteresser skal ikkje tilhøva for fiske reduserast. For kraftverksutbygging oppstraums aktuell elvestrekning for fisk skal det vurderast om automatisk forbisleppingsventil skal monterast. Løyve til utbygging i mindre viktige område for sjøaure og storaure føreset auka og differensiert

minstevassføring, ekstra høg minstevassføring i gytevandringstida og sikre inntaksordningar for å unngå tap av fisk i turbin.

Gyteområde for innlandsfisk må ikkje reduserast i eit slikt omfang at det er til trugsel for bestanden eller gjev vesentleg negativ innverknad for fiske.

R7 Friluftsliv Kapittel 3.6

Kapittel 3.1.1 Verdikart sårbart hogfiell

Kapittel 3.2 Verdikart biologisk mangfald

Norsk raudliste, naturtypar og førekomstar av artar:

www.naturbase.no www.miljostatus.no Fylkesmannen i Hordaland Direktoratet for naturforvalting Kapittel 3.4 og 4

Verdikart fisk Direktoratet for naturforvalting

Fylkesmannen i Hordaland

1. Ein bør vise varsemdved utforming av ny vasskraftutbygging, slik at tiltaka ikkje reduserar opplevingskvalitetane i friluftsområde med stor verdi. Gjennom konkret utforming skal ein søkje å gjere tiltaket til ein positiv ressurs for friluftslivet.

R8 Kulturminne

I. I område med direkte tilknytning til verneverdige kulturminne og kulturmiljø skal einvise varsemdmed løyve til ny vasskraftutbygging.

R9 Reiseliv

1. I område med stor verdi for reiselivet der tiltaket vil redusere opplevingskvalitetane skal ein vise varsemdmed løyve til ny vasskraftutbygging. Gjennom konkret utforming skal ein søkje å gjere tiltaket til ein positiv ressurs for reiselivet.

Rl Alternativ bruk av eventuelle tunnelmassar skal vurderast framfor tippar i terrenget.

Søknadsfase

R11 For små vasskraftverk i Hordaland gjeld følgjande krav for konsesjonssøknader samt søknader som har fått konsesjonsfritak og skal til kommunal handsaming I):

Alle søknader skal som minstemål følgje mal frå NVE for småkraftverksøknader.

Oversiktskart som syner eksisterande kraftverk i området og område med særskilt vern skal vere del av søknaden.

Kart med innteikna kraftverk, inntaksdam, vassveg, tilkomstvegar, anleggsvegar, kraftliner, tipper og andre arealinngrep som er naudsynt for å gjennomføre utbygginga skal vere del av søknaden.

For tiltak som kan ha influens på område med særskilt vern må konsesjonssøknaden ha særleg grundig omtale av verneverdiar og verknader for desse.

I område der utbygging kan føre med seg skade på natur- og artstypar av stor verdi eller område med potensial for slike, skal dette kartleggjast.

Konsesjonssøknad skal innehalde fotoillustrasjon som viser nærverknad og fjernverknad av inngrep med varierande vassføring.

Som del av søknadsprosessen må fylkeskommunen som kulturminnestyresmakt kontaktast for oppfylling av undersøkingsplikta etter kulturminnelova. Eventuell felles synfaring og pålegg om arkeologiske undersøkingar må vere oppfylt innan

fylkeskommunen skal ta stilling til saka.

Som del av søknadsprosessen må planstatus i høve til kommuneplan avklarast. Kommunen

1)Punkt 4, 5 og 6 gjeld ikkjefor søknader som harfått konsesjonsfritak.

NVE NVE Atlas

Verdikartfriluftsliv Hordaland

fylkeskommune Kapittel 3.5 Hordaland fylkeskommune Kapittel 3.7 Hordaland fylkeskommune

Kapittel 4 Fylkesmannen i Hordaland

Hordaland fylkeskommune

Itille skal sakene vurderast i høve til naturman faldlova ' 1 o 8-12:

§I. (lovens formål)

Lovens formål er at naturen med dens biologiske, landskapsmessige og geologiske mangfold og økologiske prosesser tas vare på ved bærekraftig bruk og vern, også slik at den gir grunnlag for menneskenes virksomhet, kultur,

helse og trivsel, nå og ifremtiden, også som grunnlag for samisk kultur.

(kunnskapsgrunnlaget)

Offentlige beslutninger som berører naturmangfoldet skal så langt det er rimelig bygge på vitenskapelig latnnskap om arters bestandssituasjon, naturtypers utbredelse og økologiske tilstand„samt effekten av påvirkninger. Kravet til kunnskapsgrunnlaget skal stå i et rimelig forhold til sakens karakter og risiko for skade på naturmangfoldet.

Myndighetene skal videre legge vekt på kunnskap som er basert på generasjoners etfaringer gjennom bruk av og samspill med naturen, herunder slik samisk bruk, og som kan bidra til bærekraftig bruk og vern av naturmangfoldet.

(føre-var-prinsippet)

Når det treffes en beslutning uten at det foreligger tilstrekkelig kunnskap om hvilke virkninger den kan ha for naturmiljøet, skal det tas sikte på å unngå mulig vesentlig skade på naturmangfoldet. Foreligger en risiko for alvorlig eller irreversibel skade på naturmangfoldet, skal ikke mangel på kunnskap brukes som begrunnelse for å utsette eller unnlate å treffe forvaltningstiltak.

(økosystemtilncerming og samlet belastning)

En påvirkning av et økosystem skal vurderes ut fra den samlede belastning som økosystemet er eller vil bli utsatt for.

(kostnadene ved miljøforringelse skal bæres av tiltakshaver)

Tiltakshaveren skal dekke kostnadene ved å hindre eller begrense skade på naturmangffildet som tiltaket volder, dersom dette ikke er urimelig ut fra tiltakets og skadens karakter.

(miljøforsvarlige teknikker og dr(tsmetoder)

For å unngå eller begrense skader på naturmangfoldet skal det tas utgangspunkt i slike drifismetoder og slik teknikk og lokalisering som, ut fra en samlet vurdering av tidligere, nåværende ogfremtidig bruk av mangfoldet og økonomiske forhold, gir de beste samfunnsmessige resultater.

Fylkesrådmannen sine vurderingar

Fylkesrådmannen legg til grunn at konsekvensutgxefingane for miljø, naturressursar, (kultur) og samfunn som følgjer søknadene er tilstrekkeleg og oppfyller naturmangfaldlova §8. På bakgrunn av tabell 1 ovanfor og tilhøyrande kommentarar er følgjande utbyggingsalternativ vurdert å ha middels negativ konsekvens i driftsfasen for eit eller fleire tema innanfor kategoriane miljø, naturressursar og samfunn:

Rullestad 2 (Landskap, Friluftsliv/reiseliv) Bordalen 1 (Landskap, Friluftsliv/reiseliv)

Full utbygging av hovudalternativet (Landskap, Friluftsliv/reiseliv, naturmiljø, fisk)

Bordalen 1 eller 2 tek i kombinasjon med Rullestad 2 ut vatn frå Dalelva og Rullestadjuvet tilsvarande rundt 100 GWh. Fråføringa er omtalt til å vere blant dei største negative verknadene i planane, og Rullestad 2 er omtalt som det mest konfliktfylte einskildtiltaket.

Desse utbyggingane vert derfor vurdert tilikkjeå oppfylle fylkespolitiske retningslinje Rl, første ledd.

Rullestad er med i prosjektet Åkrafjorden landskapspark med Jettegrytene i Rullestadjuvet som eit av satsingsområda. Ei utbygging av Rullestadjuvet vil svekke dette området sin opplevingsverdi.

Sagfossen er godt synleg frå El 34 og er eit identitetsgivande landskapselement. Ei utbygging av Bordalen 1 vil svekke dette landskapselementet. Utbygging av Bordalen 1 vil ég få konsekvensar for DNT-stigen som må flyttast og Rullestad 2 vil måtte krysse/kjem tett på Postvegen.

Utbygginga av Rullestad og Bordalen 1 vert vurdert til ikkjeå oppfylle dei fylkespolitiske retningslinje R3, andre ledd om fjordlandskap og R10 om reiseliv.

Utbygginga av Bordalen 1 og Rullestad 2 vert vurdert å ikkjeå oppfylle dei fylkespolitiske retningslinje R8 om kulturminne og kulturmiljø

Kjende kulturminne av regional verdi er postvegen, den freda ferdselsveg id 112739, gardsmiljø og kulturlandskap ved nordaustenden av Rullestadvatnet og stølsmiljø. Bordalen 1 og Rullestad 2 har størst konflikt i høve til kulturminne.