KTV-notat nr 6/2008. Bakgrunn for fastsatt utredningsprogram
Søker/sak:
Fylke/kommune:
So nekraft AS / Leikan er kraftverk
So o F'ordane/Leikan er Middelthuns gate 29
Ansvarlig: Jens Aabel Sign.: /
/ F-... Postboks 5091 Majorstua
0301 OSLO
Saksbehandler: Jan Sørensen Sign.:
Telefon: 22 95 95 95
Dato: Telefaks: 22 95 90 00
Vår ref.: 200704974-35 ktv/'aso E-post: [email protected]
Sendes til: Avd. dir. KT, alle å adresseliste
Internett: www.nve.no Org. nr.:
NO 970 205 039 MVA Bankkonto:
0827 10 14156
Innhold
Innledning ... I
Presentasjon av tiltakshaver ... 2
Eksisterende forhold i vassdraget ... 2
Begrunnelse for planene ... 2
Omtale av planene ... 2
Forholdet til Samlet Plan og andre offentlige planer ... 6
Omtale i meldingen av virkninger av tiltaket ... 7
Avbøtende tiltak ... 14
Søkers forslag til utredningsprogram ...14
Mottatte høringsuttalelser ...14
Tiltakshavers merknader til høringsuttalelsene ... 49
NVEs kommentarer ... 58
Vedlegg: Utredningsprogram for planer om bygging av Leikanger kraftverk i Henjaelvi og Grindsdalselvi i Leikanger kommune, Sogn og Fjordane ... 63
Innledning
NVE har mottatt en melding datert 16.05.2007 fra Sognekraft AS etter kapittel VII-a om
konsekvensutredninger (KU) i plan- og bygningsloven med planer for bygging av Leikanger kraftverk i Henjaelvi og Grindselvi i Leikanger kommune, Sogn og Fjordane. Fra kraftstasjonen som blir liggende i dagen ved Suppam, vil det gå en tunnel som tar inn følgende bekker og elver på kote 600:
Skitstøla, Gildøla, Stavseta og Nyastøla (to inntak) i Grindsdalen, og Skulåna (to inntak), Friksdøla, Slettabotn, Traståna og Reiseteåi i Henjadalen. Sognekraft AS har også vurdert et alternativ med å flytte inntakene lenger nede på kote 365.
Nettilkobling er planlagt via en ny 132 kV kraftlinje på 3,6 km fra Leikanger kraftverk og opp til en ny koblingsstasjon ved 132 kV linjen til Statnett ved Seljevollen i Grindsdalen.
Meldingen med utkast til utredningsprogram har vært kunngjort i lokalpressen og lagt ut til offentlig gjennomsyn i Service-ekspedisjonen på kommunehuset og på Leikanger folkebibliotek. Den har i tillegg vært sendt direkte til aktuelle høringsinstanser. Frist for uttalelser til meldingen ble satt til
Side 2
31.10.2007. I løpet av høringsperioden ble det arrangert et offentlig møte på Sognefjord hotell i
Hermannsverk den 04.10.2007. På møtet ble det orientert om saksbehandlingen og utbyggingsplanene, samt forslaget til utredningsprogram. Det endelige utredningsprogrammet blir fastsatt av NVE.
Presentasjon av tiltakshaver
I meldingen presenterer Sognekraft AS seg på denne måten:
Sognekraft AS vart skipa i 1947 og er eigd av BKK AS (44, 4%), Luster Energiverk AS og fem kommunar i Sogn og Fjordane. Selskapet har konsesjon for distribusjon av straum i
kommunane Balestrand, Leikanger, Sogndal og Vik, samt Frønningen i Lærdal kommune.
Sognekraft AS leverer kraft til om lag 8 000 sluttbrukarar (2005). Gjennomsnittleg
årsproduksjon utgjer 346 GWh i eigen produksjon og 90 GWh gjennom ein medeigardel i Vikfalli.
Eksisterende forhold i vassdraget
I meldingen er de eksisterende forhold i vassdraget kort beskrevet. Av beskrivelsen fremgår det at Henjaelvi og Grindselvi er nabovassdrag og ligger i Leikanger kommune, på nordsiden av
Sognefjorden, i midtre Sogn. Henjaelvi renner ut i fjorden ved tettstedet Hermansverk. I midtre deler av vassdraget finnes enkelte støler. I nedre del av Grindselvi finnes noen gårdsbruk som er i drift. I dette vassdraget ligger det også noen støler i midtre deler.
Det ligger to tettsteder i nærheten av utbyggingsområdet nede ved fjorden; Leikanger og Hermansverk, til sammen også kalt Systrond.
Riksveg 55 går langs Sognefjorden og krysser elvene ved utløpene i fjorden. Det går også veger langs begge vassdragene opp til noen av stølene. En 132 kV kraftledning krysser Grindsdalen ved Marsete.
Nedbørfeltene til Henjaelvi og Grindselvi er på henholdsvis 65,1 og 42,6 km2. Henjaelvi har to vatn av en viss størrelse. Ett av vatna, Store Trastadalsvatnet, er regulert av kommunen for å sikre
drikkevannsforsyningen og landbruksvann til Systrond. I Grindselvi ligger det bare et par mindre vatn/tjern. De øvre partiene av vassdragene er relativt flate. Fra disse områdene er det bratt ned til de to hoveddalførene og de mange sidedalene. Hoveddalførene er flate øverst og blir brattere og trangere ned mot fjorden.
Begrunnelse for planene
Leikanger kraftverk er beregnet å produsere 189,1 GWh elektrisk strøm i et midlere år.
Tiltakshaver mener en utbygging vil ha en positiv innvirkning på næringsliv og sysselsetting på grunn av økt etterspørsel etter varer og tjenester, hovedsakelig i anleggsperioden. Utbyggingen vil også gi positive ringvirkninger lokalt i og med at den vil styrke det lokale næringsgrunnlaget (falleie til grunneierne), og dermed kunne føre til å opprettholde landbruket og bosetning og kulturlandskap i området.
Omtale av planene
I meldingen er det presentert ett hovedalternativ for utbyggingen:
OMTALE A V PROSJEKTET
I omtalen av prosjektet vert det teke atterhald om justeringar av storleiken for slukevne, installasjon, tverrsnitt og andre konstruksjonsdata. Det vil verta gjennomført ei optimalisering av anlegget for åfastleggje tala for vassføringa meir nøyaktige før konsekvensutgreiingane startar.
Området
Henjaelvi og Grindselvi er nabovassdrag og ligg i Leikanger kommune, på nordsida av Sognefjorden, i midtre Sogn. Henjaelvi renn ut i fjorden ved tettstaden Hermansverk. I midtre delar av vassdraget ligg det nokre stølar. I nedre del av Grindselvi ligg det nokre bruk som er i drift. I dette vassdraget ligg det også nokre stølar i midtre delar.
Bergrunnen i båe vassdraga er dominert av grunnfjellsbergartar. Det finnest også nokre mindre parti med fyllitt og glimmerskifer. I øvste delen av Henjaelvi ligg det eit par isbrear,
Voggebreen og Myrdalsbreen. I området rundt Hermansverk er det ein del marint avsette grusterrassar i ulike nivå. Elles er lite lausmassar. Morenedekke er tynnt i fjellområda men har større jukkleik i dalføra.
Vassdraga ligg i lauv- ogfuruskogregionen på Vestlandet. Bjørk dominerar i skogregionen. På austsida av dei to dalføra veks det ein del meir nærings- og varmekrevjande treslag som t.d alm. Her finnest det elles ein del næringsfattige myrar og noko produktiv barskog. Fjellområda har for det meste myr, lyng- og grasheiar.
Riksveg 55 går langs Sognefjorden og kryssar elvane ved utløpa i fjorden. Det går vegar langs båe vassdrag opp til nokre av stølane. Her er to tettstader; Leikanger og Hermansverk, til saman også kalla Systrond. Dei ligg langs med Sognefjorden frå utløpet til Henjaelvi og vestover.
Vassdraga
Nedbørfelta til Henjaelvi og Grindselvi er på høvesvis 65,1 og 42,6 km2. Nedbørfeltet som er tenkt utnytta av Henjaelvi er 43 km2 og av Grindselvi 25,7 km2. Samla middelvassføring til inntaka er på høvesvis 2,95 m3/s og 1, 91 m3/s, og ved utløpet i Sognefjorden er
middelvassføringa hhv. 3,75 og 2,51 m3/s. Midlare spesifikk avrenning for Henjaelvi er 58 l/s. km2, og for Grindselvi 59 l/s. km2.
Henjaelvi har to vatn av noko storleik. Eit av dei, Store Trastadalsvatnet, er regulert av
kommunen for å sikra drikkevassforsyninga og landbruksvatn til Systrond. I Grindselvi ligg det berre eit par mindre vatn/ jørnar.
Dei øvre partia av vassdraga er relativt flate. Frå desse områda er det bratt ned til dei to
hovuddalføra og dei mange sidedalane. Hovuddalføra er flate øvst og vert brattare og trongare ned motfjorden.
Regulering
Det er ikkje planlagt nye reguleringsmagasin i samband med denne utbygginga. Det vert teke sikte på åfå til ein avtale med kommunen for å kunne nytta ein del av deira regulering i Store
Trastadalsvatnet til bruk i kraftverket. Kraftverket vert eit elvekraftverk. Hovudinntaka vert i dei to hovudløpa i vassdraga på kote 600. Her vert det ei avgrensa oppdemming av elvane for å kunne oppnå stabile vassinntak.
Side 4
Vassve
Den 15 780 m lange tunnelen frå kraftstasjonen til det fjernaste inntaket i Henjaelvi, Reisetåi, er ein kombinert drys- og overføringstunnel. Frå kraftstasjonen går tunnelen på sterk stigning, ca. 1: 7 dei første 4 km. Denne strekninga vert driven frå kraftstasjonsområdet. I tunnelen frå kraftstasjonen vert ei 520 m lang stålrøyr med ein diameter på 1, 6 m lagt på betongfundament i tunnelen fram til propp og overgang til råsprengd tunnel. Resten av tunnelen vert driven frå to
tverrslag med vekseldrift; det eine ved Gildalsbrekka i Grindsdalen, det andre sørfor Nyastølen i Henjadalen. Det meste av tunnelen vil såleis liggja på eit relativt høgt nivå mot alle inntaka
med ein vassmengde i tunnelen på om lag 350 000 m3.
Det vert i alt 11 inntak på tunnelen. Rekna frå kraftstasjonen vert desse elvane/bekkane tekne innpå kote 600: Skilstøla, Gildøla, Stavseta, Nyastøla (to inntak), Skulåna (to inntak),
Friksdøla, Slettabotn, Traståna og Reisetåi. Hovudinntaket i Grindselvi vert Stavseta og i Henjaelvi, Friksdøla. Med unntak av Skilstøla vert dei fullprofilbora sjaktene mellom tunnelen og inntaka relativt korte.
Kraftstas ton
Kraftstasjonen vert lagt ute i dagen ved Sognefjorden i området Suppam. På grunn av inga regulering av tilsiget er det mest sannsynleg at det vert installert ein peltonturbin med seks dyser/stråler . Av di det er små falltap i vassvegen pga stort tunneltverrsnitt i høve til
vassføringa, er det aggregatkostnadane som er den viktigaste kostnadskomponenten ved optimaliseringa av aggregatet. Vi har funne at det er lønsamt med ei relativ høg slukeevne. Den har vi førebels sett til 12,2 m3/s, som tilsvarar 2,5 gonger middelvassføringa til kraftverket. Den installert effekten til peltonturbinen vert 64 MW ved ei midlare brutto fallhøgd på 595 m.
Ve ar trans ort o lasserin av massar
Kraftstasjonen vert liggjande like ved riksvegen. Endeleg plassering vert bestemt i samråd med grunneigarane . Her er det såleis kun behov for ein kort tilkomstveg fram til stasjonsbygningen.
Til tverrslaga i Grindsdalen og Henjadalen er det trong både å utbetra eksisterande vegar og dels bygging av nye vegar.
I Grindsdalen går det i dag veg mest heilt opp til tverrslaget. Eksisterande veg treng utbetring, særleg frå busetnaden og oppover. Vi har rekna med at om lag 7 km av vegen må utbetrast. I
tillegg må det byggjast ein kort vegstubb opp til tverrslaget.
I Henjadalen er det god veg opp til inntaket for vassverket. Herpå og opp til Flyane må vegen
utbetrast over ein strekning på om lag 4 km. Frå Flyane må det byggjast ein 4 km ny veg opp til tverrslaget sørfor Nyastølen. For tilkomst til bygging av dei fleste av inntaka og kraftlinja vert det nytta helikopter.
Anlegget får uttak av store mengder med tunnelsprengstein. Dette er potensielt gode ressursar som i utgangspunktet kan nyttast på fleire måtar. Vi har på dette planstadiet ikkje vurdert eller undersøkt kva desse kan nyttast til. Ein mindre del kan nyttast til vegbygging og utbetring av
vegane i Grindsdalen og Henjadalen.
Ved kraftstasjonen skal det ut om lag 130 000 m3massar. Litt av massane skal nyttast til
planering av stasjonsområdet og resten er planlagt tippa i sjøen i nærleiken av kraftstasjonen.
Det vert to tverrslag, eit i Grindsdalen og eit i Henjadalen. Frå kvart av desse skal det ut 260- 270 000 m3 massar. Ein del av massane vert her brukt til vegbygging og utbetring av
eksisterande veg. Resten vert lagt i arrondert steintipp nær tverrslaga.
Linier
For anleggsarbeidet vert det lagt provisoriske kablar frå eksisterande nett fram til
anleggsstadane. Statnett eig to 132 kV leidningar som går forbi kraftstasjonen oppe i fjellet ovanfor stasjonen og kryssar Grindsdalen.
Ein 132 kV leidning kryssar Grindsdalen ved Marsete. Denne leidningen har kortaste avstand til kraftstasjonen men Statnett har planar om å erstatta den med ei 420 kV leidning. Lenger oppe i dalen ved Seljevollen kryssar to leidningar dalen, ein 132 kV og ein 66 kV leidning.
Sognekraft har søkt om åfå installere ei ny 132 kV-linje frå Fjærlandsfjorden og over til Grindsdalen for å ta ut kraft frå komande småkraftverk i Fjærland. Denne linja vil ende opp i ein ny transformatorstasjon ved Seljevollen i Grindsdalen og kopla på eksisterande 132-kV linje som kryssar dalføret. Denne linja er eigd av Statnett. Krafta frå Leikanger Kraftverk vert ført i ei 3,6 km lang linje opp til denne transformatorstasjonen. Uavhengig av utfallet av
konsesjonssøknaden til linja Fjærland-Grindsdalen vil ein ny transformatorstasjon
Grindsdalen vera den teknisk/økonomisk optimale løysinga for å ta imot produksjonen frå Leikanger Kraftverk og styrke innmatinga for lokalt forbruk i Leikanger kommune. Den nye transformatorstasjonen i Grindsdalen vil erstatta Njøs sekundærstasjon.
Areal o arealbruk
Ei oversikt med overslag over arealbruk er synt nedanfor:
Kraftstasjonsområdet inkl. daganlegg: 5 000 m2 Mellombels plassfor steintipp: 15 000 m2
Damstad og inntaksbasseng, hovudinntak Henjadalen: 5 000 m2 Damstad, inntaksbasseng, hovudinntak Grindsdalen: 5 000 m2 Ni bekkeinntak: 5 000 m2
Steintipp i Grindsdalen: 20 000 m2 Steintipp i Henjadalen: 20 000 m2 Ny veg i Henjadalen: 40 000 m2
Utbetring av veg i Henjadalen: 20 000 m2 Ny veg i Grindsdalen: 3 000 m2
Utbetring av veg i Grindsdalen: 35 000 m2
Linjetrase, inkl koplingsanlegg ved Seljevollen110 000 M2 SUM.' 278 000 m2
Ein del av dette arealet vil sjølsagt bli arrondert og revegetert etter at anleggsperioden er over.
Produksjon o kostnader
Det er gjennomført produksjonssimuleringar for anlegget og eit kostnadsestimat basert på kostnader frå tilsvarande anlegg:
Midlare sommarproduksjon (01.05-30.09) 145,4 GWh Midlare vinterproduksjon (01.10-30.04): 43,7 GWh Midlare årsproduksjon: 189,1 GWh
Utbygningskostnad* 487 mill. kr Utbygningspris * 2,58 kr/kWh
*kostnader er pr. 01.01.2005
Byggetida er vurdert til å verta mellom 2,5 og 3 år.
Side 6
ALTERNATIVE LØYSINGAR
Tiltaket er presentert som eitt alternativ. Sognekraft har likevel vurdert eit anna alternativfor utnytting av dei to vassdraga. Største skilnaden er at inntaka i Henja- og Grindselvi er lagt noko lengre nede, på kote 365. Kraftstasjonen og linjetilknytning er plassert på same staden. I dette alternativet vert 51,4 km2 av Henjaelvi og 30,6 km2 av Grindselva utnytta. Det vert heller ikkje her nokon nye reguleringsmagasin. Driftstunnelen vert 9 750 m lang, og forutan
hovudinntaka i dei to elvane tek tunnelen inn to sideelvar. Det må byggjast berre nokre små nye vegstrekningar. I Grindsdalen må 4 km av vegen utbetrast og i Henjadalen 3 km.
Hovuddata for dette alternativet:
Installert effekt: 44 MW
Midlare årsproduksjon: 132,9 GWh Utbyggingskostnad: 357 mill.kr.
Utbyggingspris: 2,69 kr/kWh.
Dette alternativet gjev mindre kraft til ein høgare utbyggingspris. I tillegg vil det gi mindre restvassføring og anlegga kjem nærare eksisterande busetnad. Sognekraft si vurdering er at det elles er liten skilnad på konsekvensane for dette alternativet i høve til det meldte.
Forholdet til Samlet Plan og andre offentlige planer
Av meldingen fremgår følgende om forholdet til Samlet Plan og andre offentlige planer:
I St. meld. nr. 63, 1984-85, vart det vurdert og handsama fire alternativfor utbygging i
Henjaelvi i Samla plan. Eit av alternativa vart plassert i kategori III, to vart plassert i kategori II, og det minste i kategori I. Leikanger kommune ynskte ikkje utbygging. 11987 vart det minste og eit til vurdert på nytt av fylkesmannen. Då vart også det minste plassert i kategori II. Årsaka til dette var at kommunen framleis ikkje ynskte utbygging og at smoltanlegget som då var etablert nedst i Henjaelvi, tok ut relativt store mengder vatn frå elva. Ein søknad om
flytting/plassering i kategori I i Samla plan for det melde alternativet og det omtala alternativet under pkt 4, vart sendt til NVE 21.02.2006. Vedtak om innvilging av søknaden vart fatta 04.09.2006.
Verneplanar
Nabovassdraget til Henjaelvi mot aust, Sogndalselva, og naboelva til Grindselvi mot vest, Kvinna, er varig verna mot kraftutbygging. Elles ligg det ingen verna områder i, eller nær vassdraga.
Kommunale lanar
Plan- og bygningslova styrer og samordnar areal- og ressursbruken i kommunane. Tiltaks- og influensområdet er stort sett avsett som LNF-område i arealdelen til Leikanger kommuneplan.
Ombygging av eksisterande anlegg og nybygging er normalt ikkje i tråd med vedtektene som gjeld i LNF-områder. Når tiltak som det er gjeve løyve til gjennom konsesjon ikkje er i tråd med arealbruksføremålet, kan kommunen krevja åfå handsama arealbruken i prosjektet etter plan- og bygningslova. Dette kan gjerast ved utarbeiding av reguleringsplan eller ved at kommunen fattar vedtak om dispensasjon frå reguleringsplankravet. Dersom det vert gjeve konsesjon etter
vassdrags- og reguleringslova, er tiltaket unnateke byggesakshandsaming etter plan- og bygningslova.
Småkraftverk
I Henjaelvi har Henjaelva Kraftverk AS i 2004 inngått ein avtale med Leikanger kommune om å leiga vass- og eigedomsrettane på elvestrekninga mellom kote 135 og kote 60. Henjaelva
Kraftverk AS ynskjer å utnytta dette fallet saman med ytterlegare 30 meterfall nedanfor kote 60 for utbygging av eit småkraftverk; Henjaelva kraftverk. Denne utbygginga vil vera i konflikt
med større prosjekt som er inkludert i "Samla plan ".
Omtale i meldingen av virkninger av tiltaket
Vi referer fra meldingen:
Over ateh drolo i
Det er venta følgjande hydrologiske endringar i elvane i høve til i dag:
Stader med redusert vassføring Midlare restvassføring i % av ure lent/naturle vass ørin
Henjaelvi like nedanfor inntaka ved Nyastølen: 10
Henjaelvi ved utløpet i fjorden: 30
Grindselvi like nedanfor inntaka ved Gildalsbrekka: 10
Grindselvi ved utløpet i fjorden: 31
Passtem eraturen
Elvestrekningane mellom inntaka og utløpet av elvane er dei områda kor det kan ventast størst endringar i vasstemperaturen. Den reduserte vassføringa fører til litt høgare vasstemperaturar i
og langs Henjaelvi og Grindselvi under snøsmeltinga vår og sommar, og litt lågare om vinteren. Det kan også ventast noko høgare i vasstemperaturen ved elveutløpa i Sognefjorden om sommaren, og noko lågare om sommaren ved utløpet frå kraftstasjonen.
Istilhøve
Nedanfor inntaka i elvane kan det ventast noko lettare og meir islegging om vinteren.
Sognefjorden er isfri om vinteren slik at det ikkje er venta nokon endringar her.
Grunnvann
Grunnvasstanden i terrenget ved hovudinntaka i Henjaelvi og Grindselvi vil hevast og senkast i takt med endringar i vasstanden. Båe elvane går for det meste i relativt djupe elvefar. Det er difor venta at den reduserte vassføringa langs strekningane nedanfor inntaka ikkjefører til endringar i grunnvasstanden av betyding.
Eros'on o sedimenttrans ort
Det er aktiv erosjon i båe elvane. Det er tidlegare utført omfattande førebyggingar i vassdraga.
Redusert vassføring vil generelt føre til mindre fare for erosjon. Kor mykje dette vil utgjera er vanskeleg å vurdera på dette planstadiet.
Skredtilhøve
Det er ikkje venta endringar i skredaktivitet som følgje av utbygginga. Området der
kraftstasjonen skal plasserast er ikkje rasutsett. Områda rundt inntaka og anleggsvegane er heller ikkje spesielt rasutsette sjølv om det her kan gå mindre snøskred. Dette vil bli nøyare vurdert i konsekvensutgreiinga.
Side 8
Lokalklima
Det er venta at konsekvensane for lokalklimaet vil venta små eller ubetydelige.
Landskap, natur - og kulturmiljø Landskap
Landskapet i området syner variasjon frå skogkledde, bratte lier i hovuddalføra til fjellområde medflate parti og godt avrunda former. Meir markerte fjelltoppar er det likevel ein del av lengre opp i nedbørfeltet. I øvre del av feltet til Henjaelvi ligg der isbrear, Voggebreen og Myrdalsbreen. Hovudelvane i både Henjadalen og Grindsdalen erframtredande i terrenget og renn gjennom vekslande parti av gjel, stryk og mindre fossefall. Stadvis flatar hovudelvane ut og dannar sakteflytande parti. Elvesubstratet vekslar mellom hardt fjell, sand, grus og
hovudstore steinar. I hovudsak kan sideelvane til dalføra ikkje sjåast på som vesentleg framtredande i landskapet, med unnatak av Reiseteåi i Henjadalen og Gildøla i Grindsdalen.
Topografiske tilhøve og vegetasjon gjer at mange av sideelvane med planlagt bekkeinntak er synleg berre nokre få stader.
Landskapet ned mot Sognefjorden og i influensområdet vert i første rekkje råka gjennom ei
redusert vassføring i dei to vassdraga. Dette gjeld elvestrekningane mellom inntaka, ca. kote 600 og Sognefjorden. Verknadane av redusert vassføring vert mindre ned mot fjorden i og med at restfeltet aukar ein god del nedover i vassdraga. Topografien gjer at elvane fleire stader er relativt lite synlege i landskapsrommet, men redusert vassføring vil føra til at elvane tapar mykje av sin verdi som landskapselement. Henjaelvi renn gjennom tettbygde strok det siste
partiet før den kulminerar i Sognefjorden ved Hermansverk. Elva er på dette partiet
framtredande og av betydeleg landskapsverdi for fastbuande. Grindselva renn på same måte gjennom eit ikkje fullt så tettbygd strok den siste strekninga før fjorden. Likevel er ikkje elva her såframtredande og innsynet er avgrensa grunna vegetasjon og topografi. Rett nok er lyden frå elva (fossebruset) her meir markant enn ved utløpet i Henjaelvi.
Terrenginngrep i samband med bygging av inntak, kraftstasjon, kraftoverføringslinje, legging av steintippar og etablering av anleggsveg vil føra til at området får redusert sitt uberørte preg, og vil kunne gje noko temporoere og permanente sår i terrenget. Etablering av anleggsveg vidare frå eksisterande vegar vil verta eit inngrep som vil setja preg på landskapet. Dalføra er relativt tronge og det er venta at vegen vil endra landskapsbilete. Likeeins vil etablering av tipp inne ved Nystølen i Henjadalen og ved Gildalsbrekka i Grindsdalen kunne endra opplevinga av kulturlandskapet.
Når det gjeld inngrepsfrie naturområde (INON), har vi funne det nødvendig og korrigera Direktoratet for naturforvaltning sitt kartutsnitt for det aktuelle område. Årsaka til dette er at DN ikkje har fått med eksisterande regulering av Trastadalsvatnet som eit inngrep på sitt kart.
Reguleringa på 3 m er gamal og vert nytta til den kommunale drikkevassforsyninga på Systrond.
Multiconsult AS har laga eit korrigert kart som tek omsyn til dette inngrepet. Figur 2 syner både DN sin versjon og det korrigerte kartet. Tilsvarande syner tabellane nedanfor dei talfesta
endringane i inngrepsfrie soner. Det korrigerte kartet syner at for områder meir enn 1 km frå tyngre tekniske inngrep, så vil ei eventuell utbygging føra til noko reduksjon i denne typen areal. 2,1 km2 med villmarksprega områder (> 5 kin frå tyngre tekniske inngrep) vil verta omdefinert til inngrepsfri sone 1 (3-5 km), medan 4,1 km2 i inngrepsfri sone 1 vil verta
omdefinert til inngrepsfri sone 2 (1-3 km). Netto tap av inngrepsfrie områder vil verta 4,1 km2.
Endringar i inngrepsfrie areal basert på DN sitt INON-kart og database:
INON Direkte tap Nedgradert til Nedgradert frå Netto endring lå are kate on høgare kate on
> 5 km 0 km -8,1 km 0 km - 8,1 km
3-5 km -2,3 km -18,2 km 6,7 km -13,8 km
1-3 km -8,6 km 0 km 19,6 km 11 km
Sum -10,9 km -26,3 km 26,3 km -10,9 km
Endringar i inngrepsfrie areal basert på oppdatert og korrigert INON-kart:
INON Direkte tap Nedgradert til Nedgradert frå Netto endring lå are kate on hø are kate on
> 5 km 0 km -2,1 km 0 km - 2,1 km
3-5 km 0 km -4,1 km 2,1 km -2, 0 km
1-3 km -4,1 km 0 km 4,1 km 0 km
Sum -4,1 km -6,2 km 6,2 km -4,1 km
Naturmil *ø Flora & Fauna
Vegetasjonen innafor influensområdet er dominert av relativt fattig blåbær-/fjellbjørkeskog på turre parti. Plantefelt (gran) er også vanleg i nedre del av dalføra og rundt stølane. Det finnest også ein del parti med næringsfattig myr i området.
Eit område ved Flyane i Henjadalen har flaummarkskog dominert av gråor på to øyar i elva.
Skogen har preg av lang kontinuitet med mykje daud ved, både ståande og liggjande. Utover denne gråor- og heggeskogen er vegetasjonen innanfor influensområdet i Henjadalen
tilsynelatande ordinær med nøysame og trivielle artar som er representative for regionen.
Grindsdalen har derimot noko større verdi gjennom sitt tradisjonelle stølsområde. Dalføret kan karakteriserast som eit område med stort mangfald, artsrikdom og variasjon. Tradisjonelle driftsformer, eldre strukturar, tydeleg mosaikk av kulturmark, slåtteager, styvingstre,
bjørkehagar er blant anna representert. Grindsdalen er eit av seks områder i Sogn og Fjordane som er med i rapporten over Verdifulle kulturlandskap i Noreg. Delfi - "Sluttrapport frå det sentrale utvalget". Området er av storforvaltnings prioritet for vern av kulturlandskap.
Mangfaldet av plantar og dyr ser i hovudsak ut til å vera rik, og fuglefaunaen syner stor og
variert artsrikdom med særleg rik førekomst av sporvefugl. Det vart registrert fossekall i begge dalføra sommaren 2006. Elles er det rike førekomstar av ryper og orrfugl. Fleire artar av
dagrovfuglar og ugler er også representert i området. Dei fleste artane av vassfugl er stort sett konsentrert ved Fjærlandsvatnet, men elles er det lite av dei. Det er ein god hjortebestand, og
faste bestandar av rev, mår og mink. Det er også observert jerv og gaupe.
Det biologiske mangfaldet ser ut til å vera noko i overkant av kva som er normalt i regionen.
Området har middels stor referanse- og naturvernverdi. Ei utbygging vil redusera vassdraget sin verdi som referansevassdrag. Utover dette vil ei utbygging føra til reduserte fukttilhøve langs dei elvestrekningane som vert råka.
Kraftlinja kan føra til skade på fuglebestanden i dette området.
Side 10
Kulturminne o mil *o
Det er bevart fleire gravminne i bygdene nede vedfjorden og gjort funn som syner at det har vore ei solid jordbruksbustetnad i jernalderen. Allereie i jernalderen vart utmarksressursane utnytta. Dette er bl. a. dokumentert i funn i eit tuftkompleks i Friksdalen som er tolka som ein audestøl, noko som er eit sjeldan og spesielt kulturminne. I Friksdalen og på Stokksete er det også registrert skålgroper. Langs Friksdøla er det registrert mange kolgroper frå jernalderen.
Kulturminne i samband med stølsdrift er dei viktigaste i området når det gjeld nyare tid. Seks stølsanlegg, både fjellstølar og heimestølar er registrert. Mange av anlegga er i god stand. Ei utbygging med bl.a. redusert vassføring i elvane vil forringa den kulturhistoriske verdien for nokre av stølsområda. Det er enno noko usikkert om nokon av kulturminna vert direkte råka.
Utbygginga vil også gje positive ringverknader lokalt i og med at den vil styrka det lokale næringsgrunnlaget for landbruket med tilhøyrande busetnad gjennom utløysing av falleige til grunneigarane, og dermed kunne føra til å oppretthalda kulturlandskapet i området.
Fisk o erskvassbiolo i
Det finns laks og sjøaure i nedste delen av Henjaelvi, og i mindre grad i Grindselvi. Lengda på den anadrome strekninga er noko usikker, men både Grindselva og Henjadalselva har fleire vandringshinder i nedre deler som hindrar oppgang langt opp i vassdraga. Elvane har elles førekomstar av innlandsaure. Ingen av elvane er mykje brukte som fiskeelvar og avkastninga i
elvane er minimale. Fjærlandsvatnet er rekna som det mest verdfulle fiskevatnet.
Både Henjaelvi og Grindselvi får redusert sin verdi som fiskeelv nedanfor inntaka. Det er usikkert kor i stor grad lakse- og sjøaurefiske i Henjaelvi vert råka.
Forureinin o st
Etablering av inntak, tipping av steinmassar, boring, sprenging og anna anleggsarbeid vil naturlegvis føra til ein del støy og støv under anleggstida. Det er ikkje venta at støy og støv vil vere eit større problem etter at anleggstida er over. Venteleg vil det kunne oppstå noko men moderat støy i nærleiken av kraftstasjonen, men den er planlagt plassert relativt langt vekk frå busetnad og fastbuande. Offisielle krav til naudsynte støydempande tiltak i kraftstasjonen vert gjennomført.
Det største konfliktpotensialet vil vera for hekkande fuglar og vilt i området under anleggsperioden. Det er ikkje venta at støyen frå kraftstasjonen vil verta eit nemneverdig problemfor desse artane etter at anlegget er ferdig.
Tilhøve som vedkjem sanitæranlegg vil venta ivareteke i samsvar med gjeldande kommunale reglar . Ved eventuell byggjestart skal avfallshandtering og tiltak mot forureining vena i samsvar med gjeldande lover og reglar. Det vert lagt opp til utarbeiding av ein eigen miljøplan som entreprenør skalfylgja.
Søl eller større utslepp av olje og drivstoff kan få negative miljøkonsekvensar. Det vil venta utarbeidd ein egen HMS plan til sjølve anleggsarbeidet som vert lagt fram før endeleg
byggjestart. Farar, førehandsreglar og mogelege avbøtande tiltak i høve til forureining vil her venta omtala. Det er difor ikkje venta at vasskvaliteten under anleggstida vil endrast i
nemneverdig grad.
Vasskvalitet
Fjorden er den viktigaste resipienten i området. Båe vassdrag er lite nytta som resipient og er vesentleg påverka av naturlege tilførsel av næringssalt frå grunnen. Det knyter seg ingen kjente
framtidige resipientinteresser til vassdraga. Husdyr på beite er den einaste kjende 'forureiningskjelda" i dette området.
Då det er ingen eller svært små resipientinteresser i vassdraga er det ikkje venta at utbygginga fører til endringar i resipienttilhøva.
Naturressursar Jord- o sko bruk
Hagebruk med dyrking av grønsaker, bær og frukt er ei viktig næring i området. Av husdyrhald er sau viktig. Det er bygd skogsbilvegar langs båe vassdraga og det vert virka litt skog.
Vassanlegget til kommunen sikrarjorbruksvatning til dei viktigaste nedre delane av Henjaelvi.
Henjadalen og Grindsdalen har eit rikt kulturlandskap. Det ligg fleire stølar innover dalføra, men ingen er i tradisjonell drift. Likevel er nokre av stølane vedlikehaldne og vert nytta til fritidsføremål. Kulturlandskapet er noko prega av attgroing, men noko av dette er oppretthalde
til ein viss grad gjennom sau på beite.
I hovudsak består tiltaksområdet av utmarksareal, og det er ikkje vesentleg jordbruksareal eller mykje produktivt skogareal i dette området. Mykje av jordbruksareal i dalføret ligg ned mot fjorden.
Henjadalen er mykje nytta som beiteområde for sau. Eit beitelag slepp sau og lam på sommarbeite. Det er sett oppferist, klopp og gjerder som vert nytta i samband med sauesankinga.
Verdien av området i landbrukssamanheng er berre knytta til beiteressursane og sankeområdet for sau. Det at det ikkje er vesentlege skog- eller jordbruksareal, gjer at verdien av området er
vurdert som noko under middels.
Kverrsett utmarksareal er førebels utrekna til 130-140 da. Noko av dette vert tilsådd. Sidan vassvegen er planlagt etablert i tunnel, vil ikkje utbygginga føra til nemneverdig kverrsetjing av beitemark, og vil difor ha liten innverknad. Redusert vassføring i elva kan føra til at beitedyr vert spreidd over eit større område sidan elvane stadvis fungerar som vandringshinder. I tillegg til restvassføringa i elva, er det fleire myrar og fuktige sig i området, slik at ei utbygging neppe vil føre til mangel på drikkevatn for dyr på beite.
Grunneigarane har nokre stølar og hytter i området som vert nytta og det vert teke ut noko skog til vedfyring for oppvarming og matlaging. Det er ikkje kjent at det vert teke ut skog til andre føremål. Det er noko skog langs dei planlagde anleggsvegtraseane, tipp- og linjeområde som
må takast ut.
I positiv retning tel det faktum at ei utløysing av fallrettane til grunneigarane og produksjon av elektrisk kraft vil kunne verta ei vesentleg tilleggsnæring for grunneigarane i området. Dette vil på sikt kunne styrka landbruket og busetnaden i Leikanger.
Reindrift
Det er ikkje tamrein i området og utbygginga vil ikkje koma i konflikt med reindrift.
Ferskvassressursar
I Henjaelvi er det to store interesser knytta til vassforsyning. Det er vassverket til Leikanger kommune og smoltanlegget til Pan Fish Sygna.
Side 12
Vassverket til kommunen forsyner busetnaden på Systrond med drikkevatn. I tillegg leverer det også vatningsvatn til jordbruket i området. Frå 1932 er det gitt løyve til ei 3 m regulering av Store Trastadalsvatnet. Den utgjer eit magasinvolum på 3 mill. m3. Vassuttaket er om lag 1 mill.
m3 i året. Maksimalt vassuttak er 2001/s i høgaste vatningssesongen om sommaren. Vanleg
forbruk om vinteren er 301/s. Tappinga frå Store Trastadalsvatnet skjer ved ei kontinuerleg tapping gjennom ein botnventil. Kommunen reknar ikkje med nokon særleg auke i vassuttaket i næraste framtid og har såleis ingen planar for utviding. Vassverket bandlegg heile arealet i
Henjadalen ovanfor inntaket i Henjaelvi.
Pan Fish Sygna vart etablert i 1985 og utvida i 1997. Det produserar i dag 1,4 mill laksesmolt årleg til oppdrettsnæringa. Smoltanlegget har vassuttak på kote 90 i Henjaelvi. Vassmengda som vert teken ut varierar lite over året. Pan Fish Sygna har planar om og utvida anlegget.
følgje Jon Ivar Sætre vil vassuttaket då auka frå 16 m3/min (267 l/s) til 36 m3/min (600 I/s), altså
ein auke på 125 %. Sætre sa pr. telefon 10.11.2005 at både planane om utviding og når dette vil kunne skje er usikkert.
I Grindselvi er det ikkje kjent om uttak av drikkevatn, men der er eit par uttak til jordbruksvatning. Det kommunale vassverket bandlegg i dag det aller meste av nedbørfeltet til
Henjaelvi. Leikanger kommune er interessert i å kunne frigje mest mogeleg av dette arealet for at utmarka skal kunne utnyttast til meir aktivt friluftsliv og etablering av hyttefelt. Slik
utbyggingsplanane for kraftverket er utforma vil det vera aktuelt å flytta inntaket til vassverket like oppstrøms inntaket i Traståna. Det bandlagte arealet vert då redusert til nedbørfeltet til denne elva på 8,8 km2. Det må då leggjast eit nytt røyr frå eksisterande inntak til det nye i
Traståna. Dette arbeidet må gjennomførast før anleggsarbeidet med kraftverket tek til. På grunn av fare for forureining av vatnet må røyret leggjast provisorisk oppå terrenget med eit minimum av inngrep. Det er inkludert ein kostnadssum for dette arbeidet i kostnadsoverslaget under kostnadsposten for erstatning og tiltak.
Det har pr. dato ikkje lukkast åfå nærare opplysningar hjå Pan Fish Sygna om korleis det totale vassforbruket deira fordelar seg over året. Det er førebels rekna med at vassuttaket er konstant 2001/s i sommarhalvåret og 1001/s i vinterhalvåret. Dette er sjølvsagt ei svært grov tilnærming og truleg ei overestimering. Tilsvarande estimert energitap pga dette er difor usikkert. Det er planar om ei 100 % utviding av anlegget men dette er usikkert. Restfeltet mellom inntaka til kraftverket på kote 600 og kote 90 er på 22,1 km2. Dette gjev ei midlare restvassføring på 7801/s. Restfeltet yter såleis det aller meste av det smoltanlegget treng. Det er likevel funne at det må tappast forbi inntaket i Trastaåna i lågvassperiodar, stort sett i vinterhalvåret. I turre år utgjer denne tappinga 0, 8-1, 0 mill. m3, i våte år vert det lita eller inga tapping, og i gjennomsnitt over ein 30-års periode; 0,1 mill. m3/år.
Mineral o masse ørekomstar
Førekomstar og uttak av grus/pukk er avgrensa og relativt lite innanfor influensområdet.
Steintippane som vert lagde i samband med tunneldrivinga vil/kan føra til betre tilgang av sprengstein.
Samfunn
Nærin sliv o s sselsettin
Summen av dei samla investeringane er førebels rekna til 487 mill. kroner. Kanskje med unnatak av aggregatet vil dei fleste varer og tenester koma frå norske leverandørar. Ei
eventuell utbygging vil altså ha ein positiv innverknad på næringsliv og sysselsetting på grunn av auka etterspurnad etter varer og tenester, då hovudsakleg i anleggsperioden. Ein del av
dette vil koma lokalsamfunnet til gode. Det vil truleg berre vera trongfor avgrensa tal varige arbeidsplassar når kraftverket står ferdig.
Utbygginga vil også gje positive ringverknader lokalt i og med at den vil styrkja det lokale næringsgrunnlaget (falleige til grunneigarane), og dermed kunne føra til å oppretthalda landbruket og busetnaden i området.
Tenestetilbod o o entle økonomi
Stat, fylke og den kommunale økonomien vil få ein auke i skatteinngang, særleg i driftsfasen gjennom eigedomsskatt, selskapsskatt og naturresursskatt. På grunnlag av dagens skattereglar syner ei førebels utrekning at noverdien av dei kommunale skatteinntektene til Leikanger kommune vil verta 79 mill.kr., rekna i det 8. driftsåret. Kraftverket vert i utgangspunktet utan reguleringsmagasin. Dette gjer at grunnlaget for konsesjonskraft og konsesjonsavgifter fell bort. Dersom avtale om bruk av delar av Trastadalsvatnet til kraftproduksjon vert inngått med kommunen, kan også kommunen og staten få litt inntekter frå konsesjonskraft og
konsesjonsavgifter.
Sosiale o helsemessi e tilhøve
Tiltaket vi neppe få konsekvensar for sosiale eller helsemessige tilhøve.
Jakt aske ilu tsliv o turisme
Området vert relativt mykje nytta til friluftsliv. Vassverket til kommunen bandlegg nedbørfeltet til Henjaelvi ovanfor inntaket. Dette avgrensar mellom anna mogeleg hyttebygging og meir
aktivt friluftsliv. Både Henjadalen og Grindsdalen er aktuelle skiområder. Særleg er Kleppa- området med fleire anlegg mykje nytta om vinteren.
Hovuddalføra og områda kring Fjærlandssetvatnet vert vi ja av mange i sommarhalvåret. Det er svært få vatn med fiskemogelegheiter i vassdraga. Det vatnet som skil seg ut er
Fjærlandssetvatnet korfisket er godt men dette vert ikkje råka av utbygginga. Det vert også fiska litt i elvane. Stølsanlegg og hytter har også sitt og seia for friluftsaktiviteten.
Det vert drive organisert jakt både på småvilt og hjort i området. Grindselva og nedre delar av Henjaelva vert mest nytta av dei som er busett lokalt, medan Fjærlandsvatnet har også mykje å seia for friluftslivet i regional samanheng. Turisme vert drive som næring både i Leikanger og
Hermansverk. Turismen er knytta til områda vedfjorden.
Ei flytting av drikkevassinntaket til ovanfor kote 600 i Henjadalen vil føra til frigjeving av det bandlagde arealet til meir hyttebygging og meir aktivt friluftsliv der. Øvre delar av Henjadalen vil venta lettare tilgjengeleg etter at vegen der vert forlengja med 4 km. På den andre sida vil dei fleste landskapsinngrep som til dømes redusert vassføring vera ein negativ faktor for
friluftsinteressene. Bygging av den nye kraftlinja til Grindsdalen vil også føra til ein negativ påverknad.
Både Henjaelvi og Grindselvifår redusert sin verdi som fiskeelv nedanfor inntaka. Det er usikkert kor i stor grad lakse- og sjøaurefiske i Henjaelvi vert råka. Redusert vassføring kan også verka negativt inn på viltartar som er knytte til elvane. Anleggsaktivitetane vil virka
uroande for viltet. Viltbestanden av fugl i området langs den nye kraftlinja kan verta påverka pga. farefor kollisjon med linja. Truleg vert ikkje turismen skadelidande som følgje av
utbygginga.
Side 14
Avbøtende tiltak
I meldingen er det foreslått avbøtende tiltak for å redusere negative konsekvenser som følge av utbyggingen:
Det går fram av omtalen i pkt. 6 at dei største negative konsekvensane er knytta til to tilhøve.
Det eine er redusert vassføring nedanfor inntaka i dei regulerte elvane, det andre er natur- og landskapsinngrepa i samband med legging og bygging av steintipp og kraftlinje.
Kom enserin or reduserte vass ørin ar
Generelt kan aktuelle tiltak vera minstevassføring. Minstevassføring kan verta ei dyr løysing fordi energitapet kan verta stort med den relativt store fallhøgda på 600 m. Den kompenserande
verknaden av ei minstevassføring for natur, miljø og andre ålmenne omsyn må nøye vurderast opp mot det energitap dette fører til, før eit forslag om dette vert lagt fram. Kostnadene ved slepp av ulike minstevassføringsnivå vil verta oppgjeve i konsesjonssøknaden. Det vil også verta lagt fram tilhøyrande bilete med vassføringar i elva på ulike vassføringsnivå.
I Henjaelvi er det lagt inn ei viss minstevassføring for dei periodane det vert for lite tilsig ifrå restfeltet for å kunne oppfylla behovet for vatn til smoltanlegget på Hermansverk. Som omtala under pkt. 6.5 er inntaket for det kommunale vassverket føreslege flytta ovanfor det planlagde inntaket til kraftverket i Henjaelvi. Både kostnader og energitap pga. tapping til vassverket og smoltanlegget er inkludert i kostnads- ogproduksjonsutrekningane.
Dersom det syner seg at utbygginga fører tap av øvrige eksisterande vasskjelder, må desse erstattast med alternative kjelder.
Kom enserin or natur- o landska sinn e
Alle områder/areal som vert råka av prosjektet vil i størst mogeleg grad verta arrondert og revegetert etter at anleggsarbeidet er over. På denne måten vil dei landskapsmessige
konsekvensane av prosjektet gradvis venta redusert. For nokre av elvestrekningane kan det vera aktuelt med terskelbygging.
Søkers forslag til utredningsprogram
Tiltakshaver har fremmet et forslag til utredningsprogram på bakgrunn av de foreløpige vurderingene av virkningene av utbyggingen. Gjennom den offentlige høringen av meldingen har det kommet inn merknader og innspill til det foreløpige utredningsprogrammet.
Mottatte høringsuttalelser
Formålet med meldingen er å få klarlagt omfanget av konsekvensutredningene, dvs. hvilke tema som skal fokuseres på i utredningene og hvilke metoder som skal legges til grunn. I det følgende referer vi til hovedpunktene i høringsuttalelsene som er kommet inn:
Leikanger kommune (26.11.2007) behandlet saken på møte i kommunestyret 22.11.2007 og gjorde følgende enstemmige vedtak:
Krav om full konsekvensutgreiing av desse tema:
- Samfunn
- Drikkevasskvalitet - Vasstemperatur
Utgreiing av begge alternativ:
- Begge dei to alternative utbyggingane må utgreiiast fullt ut.
Leikanger kommunestyre krev at fylgjande tema vert tekne med i utgreiingsprogrammet:
Landskap
- Vegar: Plan og konsekvensar ved utbetring av eksisterande og nybygging. Samordning med jord- og skogbruksinteressene.
- Kraftlinje: Samla plan for nye og eksisterande linjer, der det særleg vert lagt vekt på å syne moglegheiter for sanering av eksisterande linjer med tilhøyrande anlegg, og bruk av
jordkabling som alternativ til nye linjer.
- Kraftstasjon: Alternativplassering i fjell . Utbyggingsplan for området i Suppham med tilstøytande bustader.
- Inntaksdammar: Materialbruk og terrengtilpassing.
- Reguleringsmagasin: Bruk av Store Trastadalsvatn som reguleringsmagasin.
- Steintippar : Plan- og visualisering. Alternativ bruk i vegbygging, badeplassar.
- Elvestrekningar : Terskelbygging i Henjaelvi i sentrum, ved Flotande og Flya.
Naturmiljø
Vilt: Tema i tråd med Leikanger jakt- og fiskelag sine ynskje, både under og etter anleggsperioden.
Flora: Bruk av helikopter i stolpereisinga.
- Fisk ogferskvassbiologi: Tema i tråd med Leikanger jakt- og fiskelag sine ynskje, både under og etter anleggsperioden.
Konsekvensar for biologisk mangfald, herunder fisk sjeldne, trua og sårbare artar (raudlisteartar ) ved ulike minstevassføringar.
Ferskvassressursar
- Vassforsyning: Dette er eit svært komplisert tema som kommunen krev ei særskilt utgreiing for, utarbeidd av fagfolk på området i nært samarbeid med vassverkseigar Leikanger
kommune og Mattilsynet som kontrollorgan. Det er under dette tema mange emne som må takast med, som plassering av inntak, auka vasstemperatur, krav til hygieniske barrierar og skilje av vatnings- og drikkevatnet.
- Smoltanlegget: Vassmengde, vasskvalitet og temperatur.
- Full konsekvensutgreiing av drikkevasskvalitet og vasstemperatur.
- Sjå på moglegheiten å se ja inn ekstra reinsetrinn slik at arealklausering ikkje vert naudsynt som hygienisk barriere.
Friluftsliv
- Endringar i motorisert ferdsel etter at vegane er opprusta og forlenga.
H dy rologi
- Vasstemperatur: Effekten av nedsett sommartemperatur i fjorden ved utløpet frå kraftstasjonen.
Side 16
Redusert vassføring: Det må innstallerast målestasjonar i Henjaelvi som syner aktuell vassføring. Dette må gjerast ved Flya og i sentrum. Dette er naudsynt for å kunna ha ei realistisk forståing av storleiken på minstevassføringar. Det må synleggjerast godt korleis elvane, inkludert fossar, faktisk vil sjå ut ved lågare vassføringsnivå.
Verknader på vassføringa ved aukande ekstremver, både større nedbørsmengder og langvarig turke.
Skred- o aumtilhøve
- Skredfare: Det ligg føre faresonekart for steinskred og snøskred for kommunen, utgitt av NGI. Leikanger kommunestyre er uroa over at hovudkoplingsstasjonen for kommunen er plassert i Grindsdalen. Det må til grundige vurderingar av skredfaren i Grindsdalen, der
ein og tek omsyn til dei varsla klimaendringane med aukande nedbør. Det same gjeld vegbygginga i Henjadalen.
- Flaumfare: Konsekvensutgreiinga må skildre kva innverknad utbygginga har på flaumfaren, som tidvis har vore eit problem i Henjaelva. Redusert vassføring gir auka
attgroing av elveløpa. Dette vil ha dramatiske konsekvensar for ekstremflaumane. Meir forventa ekstramver, med tidvis svært store nedbørsmengder, vil og kunne auke faren for flaum.
Klimarekneska
- Vurdera mellom anna C02-utsleppa både i anleggs- og driftsfasen.
Samfunn
- Leikanger kommunestyre krev at det vert gjort ei overordna vurdering av trongen for denne kraftutbygginga i dei to elvane.
Konsekvensar for reiselivsnæringa både lokalt og regionalt, og næringsinteressene knytt til hyttebygging.
- Vurdering av mogelege eigarskapsmodellar.
- Dei negative konsekvensane av inngrepa for åfå realisert Leikanger kraftverk må vegast opp mot dei positive for Leikangersamfunnet, der dei økonomiske verknadene for
kommunen på kort og lang sikt må ugreiast i full breidde. Dette må utførast med full konseskvensutgreiing av inntektspotensiale ved ulike minstevassføringar knytt til skatt, eigedomsskatt, konsesjonsavgift, konsesjonskraft, naturressursskatt, fallrettar og statlege overføringar.
- Det må også gjerast vurderingar av om endringar i bukvalitetane for Leikangersamfunnet vil ha negative konsekvensar for kommunen sitt hovudmål i kommuneplanen om å vera ein god stad å veksa opp, arbeida og bu.
Fra kommunens saksbehandling refereres følgende:
Rådmannen sine vurderin ar:
Det er viktig at dei aktuelle tema som treng utgreiing kjem med i denne høyringsrunden. I tillegg til eigne vurderingar har rådmannen lagt til grunn synspunkt som kom fram under folkemøtet og fråsegnene kommunen har fått kopi av.
Kommunen har motteke ko i av desse åse ene:
Frå grunneigar Nils Ingar Nygard i Suppham. Han er etterlyser kontakt frå Sognekraft om utbygginga. Han ber om at vurdering av støy, støv og sprenging og ulemper i anleggsperioden vert teke med i utgreiingsprogrammet. Nygard er næraste fastbuande nabo til den planlagde kraftstasjonen.
Leikanger jakt- og fiskelag har både gjort greie for sine hovudinteresseområde og komme med innspel på andre område. Dei reknar det som sjølvsagt at begge alternativa vert fullgodt
opplyste. Innan området jakt meiner dei at vurderingane i det minste må omfatta
viltte jingar/bestandsstipuleringar, beiteområde, trekkruter, kalvingsområde og konsekvensar av auka tilgjenge/ferdsel i høgfiellsområda. Når det gjeld fiske bør det omfatta konsekvensar for oppvekst og levevilkår for laks og aure i den lakseførande delen av dei to vassdraga, dei elvestrekningane som faktiske vert påverka av utbygginga og for vatn og vassdrag i fjellområda over inntaka. Dei vil ha ein oversikt over kva tiltak som kan gjennomførast som avbøtande og utviklande tiltak for fisk i desse tre ulike delene av vassdraga. Dei gjer særleg merksam på det verdifulle partiet i Henjadalenfrå Fivelhola/Flya og framover. Dei vil og ha utgreidd kva
konsekvensar ei aktiv utnytting av reguleringsmagasinet i Trastadalsvatnet har for fisket. Dei er opptekne av kva verknad massedeponia, vegtrasear, bekkeinntaka og mogeleg auka slamføring i elvane vil ha på friluftslivet og naturopplevingane. Dei nemner og tema som Henjaelvi som
drikkevasskjelde og rasfaren ulike stader i nedslags- og utbyggingsområdet.
Styringsgruppa for grunneigarane i Grindsdalen og Henjadalen ynskjer utgreidd korleis ein kan hindra flaumskade frå elvane. Det må vera nok restvatn i elvane til å sikra vatningsvatn i framtida. Vegbygginga må samordnast med krava i jord- og skogbruket. Linjetrase må utgreiast
i samarbeid med grunneigarane der skogbruksinteressene vert ivaretekne. Dei krev
visualisering av tippområda i begge dalføra. Grunneigarane ynskjer utbygd alternativet med inntaket på kote 600. Vassføringa nede i bygda bør utgreiiast ved dei ulike alternativa.
Terskelbygging bør utgreiast på Flotande og på Flya for å ta vare på vasspegelen i elva.
Kystverket Vest registrerer at bygging av Leikanger kraftverk vil innebera ei endring av ferskvasstilførsla i Sognefjorden ved at Henjaelvi og Grindselvi får redusert vassføring. Ein får
ny tilføring ved kraftstasjonen ved Suppham.
Sogn og Fjordane Turlag finn utbygginga konfliktfylt for det mykje brukte lokale
friluftsområdet. Dei peikar på at den planlagde slukeevna til kraftstasjonen er svært stor, noko som gir svært lite overløp i inntaka. Dei finn ein eventuell bruk av reguleringsmagasinet i store Trastadalsvatnet negativ, då dette vil gi ei synleg reguleringssone rundt vatnet. Dei ber NVE krevje utgreidd alternative løysingar, både med inntak på kote 365 og bygging av fleire småkraftverk. Dei er særleg opptekne av at sommarvassføringa i vassdraga vil verta sterkt redusert, då smeltevatnet frå breane vil gå til kraftverket. Restvassføringa om sommaren vil bli dramatisk redusert, særleg i Henjaelvi. Dei gir og ein kraftig auke i vasstemperaturen.
Konsekvensane for vassverket, smoltanlegget og laksestamma vil verta store. Dei er redde for at den reduserte vassføringa vil gi auka tilgroing av elveløpa, noko som kan gi dramatiske
konsekvensar ved ekstremflaum.
Lisbeth Dahle og Sarah Jane Hails tek i innspelet sitt opp trongfor 3-dimensjonale terrengmodellar som syner situasjonen i landskapet før og etter utbygginga. Dei stiller spørsmål om verknaden på naturmiljøet når det gjeldfugle-, insekt- og plantelivet. Dei etterlyser klimarekneskap og verknaden på ulike sider av turismen og for fjordaktivitetar. Dei ynskjer vurdering av lokale klimaendruingarforfruktdyrkinga, rekruttering til høgutdanna
Side 18
arbeidskraft, verknaden på den psykososiale velferda og den fysiske og psykiske helsa i lokalsamfunnet.
Vassdragsverngruppa i Leikanger (under skiping) tek opp spørsmålet om dei samla inngrepa i Systrondsfjella av kraftlinjer, hyttefelt, skogsbilvegar og andre kraft utbyggingsplanar. Dei vil ha utgreidd kva ein eventuelle verknad av endra vasstilførsel vil ha å seia for økosystemet i fjorden. Dei er opptekne av åfå vurdert mogelege klimaendringar som del av
konsekvensutgreiinga.
Fylkesmannen i Sogn og Fjordane (27.11.2007) oppsummerer innledningsvis de viktigste momentene i sin Øringsuttalelse:
Meldinga dekkjer dei viktigaste temainteresseområda, og vår vurdering er at det meste ser ut til å bli fanga opp i vidare undersøkingar m.m. Vi har likevel nokre merknader og presiseringar jf.
nedanfor. Det er svært viktig åfå kartlagt biologisk mangfald i området på ein grundig måte, med hovudvekt på sjeldne, sårbare og viktige naturtypar, ev. raudlisteartar. For ein del artar er tidspunktet for undersøkingane og spesialisert kompetanse til dei som er ute i felt avgjerande.
Vidare er det viktig å lage gode illustrasjonar som viser konsekvensar av redusert vassføring, ev. auka bruk av regulering av Trastadalsvatnet, massedeponi, inntak/dammar, vegar og kraftlinjer m.m.
Fylkesmannens vurdering av melding/forslag til utreningsprogram:
Det er lagt opp til eigne fagutgreiingar for følgjande tema: Landskap, Naturmiljø (flora og
fauna), Kulturminne- og miljø, Fisk og ferskvassbiologi, Ferskvassressursar og Friluftsliv, jakt og fiske. Utgreiingar og fagtema i søknaden som utbyggjar føreslår, må sjåast i samanheng med, og ev. supplerast, i forhold til våre vurderingar vidare i dette brevet.
Mil'ø a le e merknader
Landskap ogfriluftslivopplevingar heng saman, og er kanskje dei mest sentrale utfordringane ved den planlagde vasskraftutbygginga. Leikanger er ein liten kommune, men med ein lokalt tett busetnad medfolk som er flittige brukarar av tilstøytande utmark til fritidsføremål. Båe elvane renn gjennom mykje brukte friluftsområde. Henjaelvi ligg særleg slik til at den er sentral i forhold til bustader og daglegfriluftsliv/trimløyper. Området vidare innover i dalføret og fjellområda er både lokalt og regionalt viktige som friluftsområde. Det er difor svært viktig å
kunne illustrere korleis vassføringa i elvane blir etter ei utbygging som planlagt. Henjaelvi har for eksempel parti med grovt materiale/blokkar som gjer at svært låge vassføringar truleg blir
lite synlege. Dei ulike sideelvane er også viktige landskapselement. Som eksempel nemner vi at Traståna er godt synleg frå stien inn til Friksdal, og Friksdøla renn i nærleiken av stien og påverkar opplevinga både med "lyd og bilde ". "Grindsdalen med seterområder" er eitt av 6 nasjonalt verdifulle kulturlandskap i Sogn og Fjordane og er viktig å ta vare på både når det gjeld landskap og biologisk mangfald. Behov for gjerding i Grindsdalen, jf. under
landbruksfaglege merknader, kan kome i konflikt med ivaretaking av det førindustrielle kulturlandskapet.
Hittil har Trastadalsvatnet ikkje vore tappa/køyrt som eit vassdragsreguleringsmagasin, men berre vore senka i veldig tørre periodar (turrvintrar). I følgje kommunen kan de dreie seg om tapping med senking berre 2-3 gonger dei siste 20 åra. Dersom ein som ei vidareføring av utbyggingsprosjektet ser før seg at det er aktuelt med tapping/fylling av Trastadalsvatnet som eit tradisjonelt vasskraftmagasin, bør dette skildrast og illustrerast i søknaden, jf kap 3.3 i meldinga. Spørsmålet er også omflytting av drikkevassinntak til Traståna vil gje behov for hyppigare tapping av Trastadalsvatnet til vassforsyning. Illustrasjonar og
konsekvensvurderingar må omfatte reguleringssoner og verknader av desse både sommars og vinterstid.
"Frigjering" av Henjadalen til "meir aktivt friluftsliv" og hyttebygging, kan også bety mykje for den framtidige bruken av dalføre og føre med seg nye inngrep. Vi er noko usikre på kva eit meir aktivt friluftsliv inneber, og utbyggaren vil utgreie dette. Det kan vere viktig for innbyggjarane, brukarane og forvaltninga å ha noko meir klart føre seg kva for tiltak og endringar ei 'frigjering" inneber. For vurdering av friluftsliv viser vi elles til uttale frå Sogn og Fjordane turlag.
Det må leggjast stor vekt på å skaffe til vege gode illustrasjonar som viser konsekvensar av redusert vassføring, ev. auka bruk av regulering av Trastadalsvatnet, inntak/dammar,
massedeponi, vegar, kraftlinjer, ulike minstevassføringar osv.
Det andre heilt sentrale miljøverntema er biologisk mangfald. Alle landområde og
elvestrekningar som vert påverka av ei ev. kraftutbygging og flytting av inntak for vassverket som planlagt, må undersøkast grundig og nok ressursar må setjast av til dette. For ein del artar er tidspunktet for undersøkingane viktig. Dette gjeld for eksempelfugl som bør registrerast om våren etter at trekkfuglane har kome og det er ein periode med mykje song og lokkerop. Ein del andre artar krev svært spesialisert kompetanse. Dette gjeld for eksempel registrering av
moseartar. Det bør liggjeføre vurderingar for biologisk mangfald ved ulike minstevassføringsalternativ heilt frå bekkeinntaka til sjøen.
I samband med det særleg viktige kulturlandskapet i Grindsdalene er det viktig å ta vare på det autentiske både i landskapet og i det biologiske mangfaldet. Miljøverndepartementet og
Landbruksdepartementet har nyleg utarbeidd eit systemfor meir forpliktande oppfølging av såkalla "utvalde jordbrukslandskap ", for å sikre dei med særskilt forvaltning og økonomiske midlar til skjøtsel. Det vil verte ein prosess for å velje ut dei mest aktuelle å starte med no framover. På sikt kan det vere aktuelt med 100 område nasjonalt. I Sogn og Fjordane er det
altså tidlegare registrert 6 område som har nasjonal verdi, og "Grindsdalen med seterområder"
er eitt av dei. Det er nærliggande å rekne med at dette vil inngå blant dei 'prioriterte
jordbrukslandskapa ", og det bør difor avklarast om utbygginga vil skape konfliktar i høve til ein slik status. Gammaldagse kulturlandskap kan vere viktige leveområde for flaggermus og vi kjenner lite til biologien deira og korleis dei er knytt til elvane og den insektsproduksjonen som føregår der. Det bør difor minimum gjerast registreringar av nosituasjonen/status i området når
det gjeld flaggermus, og dersom mogleg bør det vurderast om redusert vassføring vil påverke bestand av desse og ev. andre som lever av luftplankton.
Når det gjeld undersøking av fisk må dette gjerast på relativt låg vassføring og utanom frostperiodar. Vi ber også om at det vert vurdert om endra samansetnad av vatnet i Henjaelvi
vil føre til at allereie utvandra fisk vil ha problem med å finne attende til den elva dei vandra ut av. Dette gjeld naturlegvis berre dei generasjonane som går utfør ev. utbygging og som skal attende og gyte etter utbygginga. Det bør også vurderast om det vil vere eit meir langsiktig problem omfisken blir ståande/samlar seg i utløpet frå kraftstasjonen i staden for å vandre til
elva for å gyte.
Sognefjorden er føreslege som marint verneområde og det vert no arbeidd med utgreiingar i samband med dette. Hovuddelen av vatnet frå dei to elvane skal etter planen leiast ut ifjorden på ein annan stad enn dei naturlege. I tillegg skal det dumpast 130 000 m3 tunnelmasse i
området ved kraftverksutsleppet. Konsekvensane av endraferskvasstilførsle og massedumping i sjøen bør vurderast og ev utgreiast i høve til det brakkvassmij øet og sjøområda på dei aktuelle stadane.
