Utvandringstidspunkt og marin åtferd
hjå smolt frå Lærdalselva Sjøauren i Lærdalselva;
fjordvandringar før og no.
ved
Henning Andre Urke
Torstein Kristensen NIVA Jo Arve Alfredsen NTNU
Bjørn O. Rosseland NIVA/UMB
Agenda
•
Resultat frå ulike prosjekt
– LÆST 2009- Vandringar til smolt
– AFAB 2008-2010- Vandringar vaksne aure
– OLDLØVV (merke – gjenfangst aure 1950-1965)
•
Hovedtrekka i forhold til vandringsmønster
•
Vidare arbeid
Bakgrunn
•
Behov for generell kunnskap om økologi til smolt frå Lærdalselva
–Tidspunkt for utvandring og hastigheita på utvandringa i høve til
miljøforhold.
–
Kor lang tid brukar smolten til utløpet av Sognefjorden?
–
Når bør det være minimalt med lakselus i ytre deler av Sognefjorden med tanke på å redusere negativ effekt på villaksen frå Lærdalselva?
–
Korleis presterar klekkerismolten samanlikna med villfisken?
Bakgrunn
• Auka merksemd kring sjøauren.
– Auka popularitet som sportsfisk i sjøen
– Lakselus og anna press – Redusert bestand
• Auren i Lærdalselva
– Bestand av storvokst aure og verdas største fjord med sjøaure!
– Historiske data på vekst og vandringar
– Koblingar til pågåande aktivitet knytt til G.
salaris bekjemping
2008-2010
Merke-gjenfangststudiar på aure 1950- 1965 (OLDLØVV )
Akustisk telemetri 2008-2010 (AFAB –LÆST)
Brukte/brukar auren ytre del av
Akustisk telemetri- metodikken vi bruker i dag-merker med momentan/statistikk
verdi på dybde/temperatur.
Vindedal
Fodnes
Lærdal Fish with
conventional transmitter
Received values limited to point of
transmission
Receiver/Range
Depth/temperature Transmission received Tagged fish
Principle of operation
Receiver/Range
Depth/temperature Vindedal
Fodnes
Lærdal Fish with statistical
transmitter
Received values contain historical
depth/temperature information gathered beyond receiver range
Transmission received Tagged fish
Lyttebøyer i Lærdalselva og utløp
Lyttebøyer 2008-2010
rekkevidde 100-600 m
Når vandrer smolten frå Lærdalselva?
Utvandringstidspunkt 2009
0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20
28.04.2009 05.05.2009 12.05.2009 19.05.2009 26.05.2009 02.06.2009 09.06.2009 16.06.2009 23.06.2009 30.06.2009 07.07.2009
Antal fisk / Temperatur (C)
0 20 40 60 80 100 120 140
Vassføring (m3/s)
Laks klekkeri Laks vill Aure Vassføring Temperatur (C)
Når på døgnet vandrar smolten?
Opphaldstid i elvemunningen
•
Bruker kort tid i
dette området
Laksesmolt I
ingen fisk registrert etter 6.juli
216 218 220 222 224 226 228 230 232 234 236 238 240 242 244 246 248 250 252 254
Fisk nr
26.04.2009 10.05.2009 24.05.2009 07.06.2009 21.06.2009
Bjørkum Breisnes Bruosen Erdal sør Fjord indre Fjord ytre Fodnes Gagernes Hjartholm Holme Lakssenter Naddvik Old Pastor Rock Skulehølen Urnes Vindedal Øye Stasjonsnamn
Laksesmolt II
avstand frå elvemunning
216 218 220 222 224 226 228 230 232 234 236 238 240 242 244 246 248 250 252 254
Fisk nr
-20 -10 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130
Avstand frå elvemunning (km)
Bjørkum Breisnes Bruosen Erdal sør Fjord indre Fjord ytre Fodnes Gagernes Hjartholm Holme Lakssenter Naddvik Old Pastor Rock Skulehølen Urnes Vindedal Øye Stasjonsnamn
Laksesmolt 2009- registreringer i
fjorden
Ein laksemolt
-15 -10 -5 0 5 10 15 20 25 30
Avstand frå elvemunning (km) 28.04.2009 29.04.2009 30.04.2009 01.05.2009 02.05.2009 03.05.2009 04.05.2009 05.05.2009
Dato
Bruosen Erdal sør Fjord indre Fjord ytre Gagernes Old Pastor Øye Stasjonsnamn
Villaks (ID 254, 13,7 g, 11,9 cm) merka i Old Pastor 29. april. Vandrar ut i sjøen 2.
mai, og er ut av Lærdalsfjorden same dag. Fisken vert deretter registrert ved
Lyttebøyer 2008-2010
rekkevidde 100-600 m
Klekkerilaks
•
• Klekkerilaks (ID 201,39,9 g, 15,0 cm) utsett i Rikheim 28. april.
Vert registrert på veg ned elva og ut Lærdalsfjorden 30. april. Etter han er komen til Gagernes 1.
mai, dreg han inn til Breisnes i Aurlandsfjorden 12. mai. Han er attende på rett spor ut fjorden og vert registrert på Balestrand 17.
mai.
-20 -10 0 10 20 30 40 50 60
Avstand frå elvemunning (km) 28.04.2009 30.04.2009 02.05.2009 04.05.2009 06.05.2009 08.05.2009 10.05.2009 12.05.2009 14.05.2009 16.05.2009 18.05.2009
Dato
Balestrand Breisnes Bruosen Båthølen, M Fjord indre Fjord ytre Gagernes Øye Stasjonsnamn
Klekkerilaks (ID 201,39,9 g, 15,0 cm) utsett i Rikheim 28. april. Vert registrert på veg ned elva og ut Lærdalsfjorden 30. april. Etter han er komen til Gagernes 1. mai, dreg han inn
Klekkerilaksen
176 178 180 182 184 186 188 190 192 194 196 198 200 202 204 206 208 210 212 214
Fisk nr
26.04.2009 10.05.2009 24.05.2009 07.06.2009 21.06.2009
Balestrand Breisnes Bruosen Bø Erdal sør Fjord indre Fjord ytre Fodnes Gagernes Hjartholm Holme Lakssenter Måren Rikheim Rock Urnes Vangsnes Vindedal Øye Stasjonsnamn
Klekkerilaks 2009
Symjefart i fjorden
Lengdefordeling av merka aure
10 20 30
Antal
10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 100
Lengdefordeling (cm) av merkt sjøaure 2008-2009
25 50 75
Antal
10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 100 105 110
Lengdefordeling (cm) av merkt sjøaure 1950-1965
1950-1965 2008-2010
Auresmolt 2009 -avstand frå elvemunningen
• 40 stk
• 21 vandra ut
• Dei fleste vandra over store avstandar
• Hovudperiode i sjøen frå mai til september
-20 -10 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90
Avstand frå elvemunning (km)
101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 Fisk nr
Auresmolten 2009
Aure smolt ID 136
-20 -10 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100
Avstand frå elvemunning (km) 01.04.2009 01.05.2009 01.06.2009 01.07.2009 01.08.2009 01.09.2009 01.10.2009 01.11.2009 01.12.2009 01.01.2010 01.02.2010
Balestrand Bjørkum Breisnes Bruosen Bø Erdal sør Eri Fimreite Fjord indre Fjord ytre Fluen Fodnes Gagernes Hauge Hjartholm Holme Kvernhusvika Mjølsvik Måren Naddvik Rikheim Rock Skjersbrui Skredstivik Solsnes Tønjumskvitli Urnes Vangsnes Villakssenter Vindedal Øye Stasjon
Vart merka i Rock 28. april. Vandrar i sjøen 25. juni og dreg raskt til Vindedal der han vert registrert fram til 28. august. I oktober er han så attende i elva og fartar mellom elva
Auresmolt ID 112
-10 0 10 20 30
Avstand frå elvemunning (km) 19.04.2009 29.04.2009 09.05.2009 19.05.2009 29.05.2009 08.06.2009 18.06.2009 28.06.2009 08.07.2009 18.07.2009 28.07.2009
Dato
Bruosen Erdal sør Fjord indre Fjord ytre Fodnes Holme Naddvik Rock Skulehølen Urnes Vindedal Øye Stasjonsnamn
Vandrar ut rett etter merking, og er på Urnes i Lusterfjorden i slutten av mai.
Den vender seg så utover fjorden att, og vandrar mellom Fodnes og Holme fleire
Utvandringsperiode vaksen aure, 2009
•
Dette er fisk som gjekk på elva
hausten 2008
•
Enkelte fisk bruker to veker til
Sognesjøen
•
Relevant for
beskatning i sjø?
Vaksen aure 2008- 2010
• Fisk merka hausten 2008 gjekk i hovudsak på elva (3 stk i sjøen)
• Utvandring mars-april 2009
• Merka meir fisk april 2009.
• Ein god del registreringar i midtre og ytre fjord
• Meir fisk i nordlige sidefjordar enn i Aurlandsfjorden
• Hovudperiode i sjøen frå april til august
-10 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140
Avstand frå elvemunning (km)
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 21 22 23 25 26 27 28 29 30 31 Fisk nr
130 km
Aure ID 11, merka okt 2008, 68 cm
-20 -10 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120 130 140
Avstand frå elvemunning (km)
Balestrand Bjørkum Breisnes Bruosen Bø Erdal sør Eri Fimreite Fjord indre Fjord ytre Fluen Fodnes Gagernes Hauge Hjartholm Holme Kvernhusvika Mjølsvik Måren Naddvik Rikheim Rock Skjersbrui Skredstivik Solsnes Tønjumskvitli Urnes Vangsnes Villakssenter Vindedal Øye Stasjon
Skredstivik
Vangsnes Måren
Vangsnes
Solsnes-Frønningen Måren
I gamle dager..
Merke-gjenfangststudiar 1950-1965
• Har også materiale på laksestøingar og data frå Aurlandselva
• Ser også på endringar i vekst-smoltfisering basert på skjellprøver
Gjenfangstar, 50 & 60 talet, aure
Tal gjenfanga fisk var 14 (8%) og 136 (46%) for smolt og vaksen fisk, respektivt. Høg beskatning!
7%
7%
86%
Smolt
Andre elver Lærdalselva Sjø
2%
22%
76%
Vaksen fisk
Merke-gjenfangst studiar 1950-
1965
Avstand frå elvemunning
0 25 50 75 100 125 150 175 200 225 250
Avstand frå elvemunning (km)
1950 1951 1952 1953 1954 1956 1957 1964 1965 Merkeår
200 km
Oversikt fangst 1950-65
All fisk er merka i Lærdalselva
Mykje aure fanga i ytre del av fjorden.
Fisk fanga i alle fjordarmar.
Mykje fangst i Hyllestad området
•
Smolten bruker 14 dager ut til Sognesjøen
•
Variasjoner mellom år!
•
Klekkerismolten frå Lærdalselva presterer uhøfleg bra!
•
Vandringsmønster i ytre del av Sognefjorden er ikkje kjent- spørsmålet er vel om ein treng det ?
Oppsummering laksesmolt
Oppsummering- aure
– Auren frå Lærdalselva bruker heile Sognefjorden og kystnære strøk
– Lange vandringar på begge tidspunkt: same mønster?
– Særs høg beskatning i eldre tid – Auren vandrer i sjø mars-april-
lett fangtsbytte rett etter utvandring?
– Kor stor er sjøreserven?
– Aurebestanden i
Lærdalselva er i dag i kontakt med
akvakulturverksemd i ytre delar.
– Det er usikkert kva innverknad dette kan ha på bestanden
Vidare arbeid
• Bearbeiding
– av historiske datasett på laks og aure frå
Sognefjorden
– Genetisk informasjon om Lærdalsauren (effektiv bestandsstorleik)
– av djupnedata frå
fiskemerka (2008-2010)
Temperature (oC) / Salinity (ppt)
5 10 15 20 25 30 35
Water depth (m)
-14 -12 -10 -8 -6 -4 -2 0
Salinity Temperature Fish 8, 8th june Fish 8 14th june 62,5-75%
75-87,5%
Vidare arbeid
• Utvida studie som inkluderar fleire av elvene i indre
Sognefjord- enkel sak å
supplere med fleire lyttebøyer
• Evaluering av klekkerifisk- presterer denne lika godt for andre klekkeri?
• Koblingar til hydrofysiske data (straummodellering) og
luseteljingar)
– Informasjon om påverknad
NIVA AquaStrøm
Innspel til diskusjon
•
Gjennomføre tiltak i elver og sjø på områder der slike kan iverksettast basert på dagens kunnskap
•
Få bukt med G. salaris!
– Kjemisk behandling hausten 2011
•
I gjennomføringa av siste års prosjekt har både
oppdretterane, elveeigarar og forvaltning ivra for å få kunnskap. Dette er
grunnlaget for vidare utvikling
NIVA AquaStrøm
Takk!
• Fylkesmannen i Sogn og Fjordane
• Sogn og Fjordane Fylkeskommune
• Direktoratet for Naturforvaltning
• Lærdal Elveeigarlag
• Lærdal kommune
• Marine Harvest Norway AS
• Osland Havbruk AS
• Sulefisk AS
• Østfold Energi
• SNO
Referanser
• Kristensen, T., Alfredsen, J. A. and Urke, H. A. 2010. Migratory Behaviour and swimming speed of hatchery reared Atlantic salmon (Salmo salar) compared to with wild smolts in river – fjord system.
Workshop on the swimming Physiology of Fish, FitFish, Barcelona July 2010
• Kristensen, T, Urke, H. A, Haugen, T. O., Rustadbakken, A. Alfredsen, J.A, Alfredsen, K. og Rosseland, B.O. 2011. Sjøauren i Lærdalselva; vekstmønster og fjordvandringar før og no.
• Rosseland, L. 1965. Rapport om utførte lakseundersøkelser m.v. Vedlegg til Fiskeriinspektørens årsmelding for årene 1951-1962.
• Urke, H. A. Kristensen, T., Alfredsen, K.T., Daae, K. L.D. og Alfredsen. J.A. 2010.
Utvandringstidspunkt og marin åtferd hjå smolt frå Lærdalselva. NIVA rapport. 6033-2010 48 sider
• Viljugrein, H., Staalstrøm, A., Molvær, J., Urke, H. A. and Jansen, P. A. 2009. Integration of
hydrodynamics into a statistical model on the spread of pancreas disease (PD) in salmon farming.
Diseases of Aquatic Organisms. doi: 10.3354/dao02151.
