<KDDhEZ&KZD
hd'Z//E' s >dZE d/s <Ezdd d/>
z'E EKZ> K' /^> /EE /
Forfattaav arbeidsgruppa for utgreiingav alternativkommunetilknytingfor bygdeneNorddalog Eidsdal:
ElseRagniYttredal
Merete LøvollRønneberg(leiar) FrodeRønneberg
KnutGrønningsæter
Norddalog Eidsdal 29. desember,2015
INNHALDSLISTE
INNHALDSLISTE...3
FØREORD...4
EITLITESAMANDRAG,HOVUDKONKLUSJONAROGVIDAREARBEID...5
ARBEIDSGRUPPASINEHOVUDKONKLUSJONAR................5
VIDAREARBEIDMEDALTERNATIVET...............7
0. INNLEIING...9
1. BAKGRUNN- BYGDENENORDDALOGEIDSDAL...11
1.1 GEOGRAFIOGSAMFERDSLE...............11
1.2 FOLKETAL.................. 12
1.3 NÆRINGSLIV...............12
2. PROSESSEN...14
2.1 STARTENPÅARBEIDETOGFORHOLDETTILNORDDALKOMMUNE.........14
2.2 BYGDEMØTE...............18
2.3 FORHOLDETTILFYLKESMANNEN...............18
2.4 FORHOLDETTILSTRANDAKOMMUNE............18
2.5 HØYRINGOGVIDAREFRAMDRIFT...............19
3. DATAGRUNNLAG...20
4. NORDDALELLERSTRANDA KOMMUNE?UTGREIINGAVALTERNATIVA... 21
4.1 TENESTEYTING...............22
4.2 SAMFUNNSUTVIKLING...............32
4.3 DEMOKRATI...............38
4.4 ØKONOMI................. 41
5. ARBEIDSGRUPPASINEVURDERINGARSETTI FORHOLDTILMÅLSETTINGARMEDKOMMUNEREFORMA...46
5.1 GODEOGLIKEVERDIGETENESTERTILINNBYGGJARANE............46
5.2 HEILSKAPLEGOGSAMORDNASAMFUNNSUTVIKLING............47
5.3 BEREKRAFTIGEOGØKONOMISKROBUSTEKOMMUNAR............48
5.4 STYRKALOKALDEMOKRATI...............48
6. ARBEIDSGRUPPASIOVERORDNAVURDERINGOGTILRÅDING...49
6.1 VURDERINGAVHEILSKAPEN...............49
6.2 TILRÅDING................. 50
6.3 KOMMENTARARTILANDREALTERNATIVKNYTTTILKOMMUNEINNDELING.........51
7. VEDLEGG...53
7.1 VEDLEGG1: INVITASJONOGSPØRJESKJEMA SPØRJEUNDERSØKING.........54
7.2 VEDLEGG2: INVITASJONTILKOMMUNANE............56
7.3 VEDLEGG3: SVARFRÅORDFØRARENINORDDAL............58
7.4 VEDLEGG4: E-POSTTILFYLKESMANNEN IMØREOGROMSDAL.........59
7.5 VEDLEGG5: SVARFRÅFYLKESMANNENIMØREOGROMSDAL.........61
7.6 VEDLEGG6: INVITASJONTILBYGDEMØTELEVERTTILALLEHUSSTANDARINORDDALOGEIDSDAL......64
7.7 VEDLEGG7: STEMMESETELOM UTGREIING,NYTTAPÅBYGDEMØTE.........66
FØREORD
Denneutgreiingahar kometil med utgangspunkti eit initiativ frå innbyggjaranei bygdeneEidsdalog Norddali Norddalkommune.Kommunereformprosessenog kommunestyrevedtakgjort i Norddalkommune12. februar i år dannarnoko av rammafor initiativet og for valav tidspunkt,men uavhengigav kommunereformahar det lengevore snakkaom i bygdeneå sjåpå alternativetå gåmot Stranda.Formålet med utgreiingahar vore å få ein oversiktover fordeler og ulemperfor bygdeneknytt til alternativtilknyting til Strandakommune.
Utgreiingahar sterkfolkelegstøtte, men har ikkjefinansiellstøtte og er derfor basertpå dugnadsinnsatsog gjort på fritida. Utgreiingaer gjennomførtog styrt av ei arbeidsgruppetil dette formålet, valt av innbyggjaranei Norddalog Eidsdal.
Utgreiingabestår av mangevedlegg.Normalt ville dette ikkje vore naudsynt,men arbeidsgruppa sereit behov for å dokumentereat prosessenog arbeidethar legitimitet blant innbyggjaranei bygdeneEidsdalogNorddal.
Dette har vi gjort vedgrundigå gågjennomog dokumentereprosessenfram til dennerapporten.
Arbeidsgruppa står i fellesskapbakinnhaldeti utgreiinga.
Arbeidsgruppa 29. desember,2015
Merete LøvollRønneberg FrodeRønneberg KnutGrønningsæter ElseRagniYttredal (leiar)
EIT LITE SAMANDRAG, HOVUDKONKLUSJONAR OG VIDARE ARBEID
Denne utgreiingaer skriveav ei arbeidsgruppevalt av innbyggjaranei Eidsdalog Norddalpå bygdemøtei Eidsdal9. november,2015.Formåleter få ein oversiktover fordelerog ulemperfor bygdeneNorddalog Eidsdal knytt til ein overgangfrå Norddaltil Strandakommune.Kommunereformprosessenog kommunestyrevedtak gjort i Norddalkommune 12. februar i år dannarnokoav rammafor initiativet og for val av tidspunkt,men uavhengigav kommunereformahar det lengevore snakkaom i bygdeneå sjåpå alternativetå gåmot Stranda.
Bakgrunnenfor dette er ei naturleggeografisktilknyting til Geiranger,men ogsåein aukandemisnøyemed politiskeprosessarog prioriteringari Norddalkommune.
Rapportenhar blitt omfattandeav fleire grunnar.Vi serdet somnaudsyntå gånøyeinn i materien.Vi har også følt at det har vore naudsyntå få fram både bakgrunnskunnskap,eit bilete av innbyggjaranesi meining(frå bygdemøte9. november,2015)og klart skiljeut arbeidsgruppasinevurderingar.Pådennemåtenvonervi folk kangjeresegopp ei eigameiningom saka.Forå dokumentereat initiativet har legitimitet mellom
innbyggjaranehar vi ogsåsett det somnaudsyntå skildreprosessenfram til dennerapporteninngåandeog leggogsåvedmangevedlegg.
Med bakgrunni dette synestvi det er vanskelegå lageeit fullstendigsamandragav rapporten.Vi vel derfor å flytte hovudkonklusjonanefram for å gjererapportenmeir lesarvenleg.Vi gjer det nølande,sidanvi likar å tru at konklusjonaneer eit resultatav det vi har funne ut, menpå dennemåtenkanfolk først få sjåkvavi har tenkt og såbla i rapporten for å gjeresegopp ei eigameining.Vi vonerflest mogleggjer det.
Rapportener bygdopp slik:Førstefire kapittel gir generellbakgrunnom bygdeneNorddalog Eidsdal,skildrar prosessenfram til dennerapporten,og seiernokoom datagrunnlaget.Kapittel fem er ei utgreiingav
alternativaog gårgjennomviktigesidervedkommunane: tenesteyting,samfunnsutvikling,demokratiog økonomi med tankepå sjåpå fordelerog ulempermed ei ny tilknyting til Strandafor bygdeneNorddalog Eidsdal.Alledelemna innafor kapittel fem er delt inn i tre delar:Generellbakgrunnsinformasjon,innspelfrå bygdemøtetog arbeidsgruppasinevurderingarknytt til dette feltet. I sistedel av rapporten(kap.6 og 7) gjer arbeidsgruppaut frå gjennomgangenvurderingaropp mot intensjonanemed kommunereformaog gjer ein heilskaplegvurderingav alternativtilknyting til Strandakommune.Gruppavurderertil slutt «vårt»alternativi relasjontil alternativ for omkringliggjandekommunari kommunereforma.
ARBEIDSGRUPPA SINE HOVUDKONKLUSJONAR
Politikkdreiersegom fordelingav godeog byrdari samfunnetog politiskevindarsnurfort. Arbeidsgruppakan dermedikkje vite kvasomskjeri framtida. Arbeidsgruppatilrår likevelat ein arbeidervidarefor eit skifte av kommunetilknyting til Strandakommuneav dessegrunnane:
Geiranger,Eidsdalog Norddaler ei naturlegeininggeografiskog det er tett samkvemmellombygdene, nokodet er moglegå byggjevidarepå.
BygdeneNorddalog Eidsdalog Strandakommune(medspesiellvekt på Geiranger)har delvislike, delvis supplerandenæringsstruktursomkanutnyttast. Desseer spesieltknytt til landbrukog
næringsmiddelindustriog turistnæringa.Felleskommunetilknytingvil kunnegjeredet enklareå utnytte potensialetsomliggi området.
SamankanbygdeneGeiranger,Eidsdalog Norddalveresterkarei viktigepolitiskesakerfor bygdene.
enn i Norddalkommune.Eitt element i dette er ogsåmoglegsamordningavtenestenemed Geirangerved behov.
Einy kommunetilknytinggjer det moglegå komeut av fastgroddemønsterog få ein ny start. Vi serikkjeat Norddalkommunei nærasteframtid vil endreeller demokratiseredei politiskeprosessane.Norddal kommunesi haldningtil spørsmåletom kommunetilknytingfor bygdeneNorddalog Eidsdalstadfestar dette sjølvmed eit nytt kommunestyre.
Vi serikkje at Norddalkommunei framtidavil endresentraliseringspolitikkeni kommunen. Sjølvom Senterpartietfor denneperiodenhar rekt ut ei handvedvalløftet om å sikreungdomsskulei Eidsdal,trur vi denstrammeøkonomienpå sikt vil gi vind i seglatil sentraliseringskreftene.Seinastkjem denne diskusjonenfram i budsjettdebatten for 2016.1
Vi er då likevelklar over:
At avstandentil politiskeavgjerdervert større.
At avstandentil kommunesenteretvert større.
At avstandentil nokretenestersomlegeog sjukeheimsplassartruleg vert større.
At dei økonomiskerammevilkåraikkje vert betre.
At ei ny kommunetilknytinger ressurskrevjandeog krevomstillingpå mangetenesteområde.
At potensialetfor splidogusemjemellombygdeneEidsdal,Norddalog Geirangervil verestørreved mogleg«deling»av tenesteneeller nedskjeringar.
At tilrådingakanbidra til å gjereforholdet mellombygdenepå nordsidaog sørsidaav fjorden i Norddal kommuneendåmeir betent. Vert nordsidaatt åleine,vert det truleg vanskelegareå beståsomeiga kommune.
Forein næraregjennomgangav alternativaog grunngjevingfor tilrådingasjåkapittel 7.
Forå få til eit godt samarbeidmellombygdeneer ein grunnleggjandeføresetnadat bådeGeiranger,Eidsdalog Norddal tener på samarbeid.Dersomberre ei av bygdene«vinner»,vil samarbeidetfort smuldreopp. Vi tilrår derfor at innbyggjaranevel eit partipolitisk uavhengig,felles «bygdeutval»som skalrepresenteredei tre bygdenebådepå kort og langsikt og vegeopp for ulemperknytt til ein vanskeleggeografi.Utvaletskalog bør ta føre segog bere fram sakersomangårfellesutviklingav bygdene.
Vidareer kommunikasjonarviktig.Vedny tilknyting til Strandabør ein sjånærarepå moglegheitenefor å knyte samanbygdenei indre Storfjordi ein størrearbeidsmarknad.Ferjeruterer viktige,hurtigbåt på fjorden er eitt alternativ,men det vil ogsåvereviktig å sjånærarepå tilknyting austover.
Vårutgreiinginngåri ein heilskapmed kommunereformasomramme.Arbeidsgruppahar derfor ogsåvurdert alternativetinn i ein størresamanheng.Med bakgrunni denneutgreiingaservi ei samanslåingav heile Norddal kommunemed Strandakommunesom ein fordel for bygdeneNorddal og Eidsdal– ogsåi forhold til at berre Eidsdalog Norddalgår inn i Strandakommune.Eisliksamanslåingvil kunneskapestørrefleksibilitet i tenesterog avhjelpeulemperknytt til avstandartil Stranda,spesieltinnaforhelsetenesterog
sjukeheimstenester.Det vil ogsåkunnegjeredet enklareå ta ut effektivitetsgevinstar.Samstundesvil ei slik samanslåinggjeredet moglegå samordnesamfunnsutviklingainnaforein størreregion.Vi trur ogsåat ei slik samanslåingvil styrkjeden demografiskeog demokratiskebalansenmellomperiferi og sentrumi Stranda kommune.SamordningmellombygdeneGeiranger,Eidsdalog Norddalvil ogsåi ei slikeining vereeit naturleg val.
Vi meiner ogsåat ei slik samanslåingvil vere ein fordel for heile Norddal kommune.Innbyggjarundersøkinga viserat 62 prosentav innbyggjaranei Norddalkommunetenkjer at samanslåingav Norddalkommunemed andrekommunarvil vere ein fordel (SentioResearchNorgeASNovember2015,36). Setti eit
samfunnsutviklingsperspektivservi eit godt moglegheitsromvedei samanslåingmed Stranda.Somkommunar har Norddalog Strandabådefellestrekkog kompletterande næringsliv.Strandahar sterk
næringsmiddelindustri,medanindustriarbeidsplassarer såog seiefråverandei Norddal.Derimothar Norddal kommuneMuritunet og satsarsterkt innafor natur, kultur og helse.Landbruksnæringaliggfor begge kommunarsomeit godt grunnlag.I sisteleddet har særlegStrandaeit sterkt reiseliv.BådeGeirangerog Strandafjelleter nasjonalefyrtårn på sinefelt. I tillegghar delarav dessekommunanearealinn i Sunnmørsalpane, Tafjordfjellaog Reinheimennasjonalpark.Påtoppenav dette liggden internasjonale verdsarvstatusen.
Alledessefaktoranemedverkartil at vi meiner ei samanslåingav heile Norddal kommuneog Stranda kommune er det bestealternativet. Ut frå vårt synhaddedet ogsåvore ein fordel om Stordalvar med i ein slikkonstellasjon,men Stordalvendersegi hovudsakutover i kommunereformarbeidetsjølvom dei, sliksom Norddalkommune,har vedtekeå gåvidaremed landkommunealternativet.Stordalhar ogsåvedtekeå gå vidaremed regionkommunealternativetitilleggtil alternativetå haldefram someigenkommuneog vil ikkje arbeidevidaremed alternativetIndre Storfjord.2
VIDARE ARBEID M ED ALTERNATIVET
Fristfor retningsvali kommunereformarbeideter 31. januar,2016.Arbeidsgruppaserderfor føre segat ein tidleg i januar2016gjennomførereit nytt bygdemøtefor bygdeneNorddalog Eidsdalder rapportenvert lagt fram. Seinarei januarvil arbeidsgruppaarrangereeit val/spørjegranskingder innbyggjaranekangi uttrykk for kvaalternativdei meinerer det beste.Resultatetav dette valet vil bestemmevidare framdrift.
0. INNLEIING
Kommunereforma(Innst.300 S(2013-2014))har sommål å utvikle betre og sterkarekommunar. Alle kommunarhar ei plikt til å greieut moglegheiteri dennesamanheng.Kommunestyreti Norddalkommune vedtokderfor 12. februar 2015å greieut fleire alternativ:a. At Norddalheld fram someigakommuneb. At Norddalgår inn somein del av ei storkommunepå NordreSunnmørec. At Norddalkommunegårinn i ein felles kommunemed Stranda,Stryn,Hornindalog ev.Sykkylvenog Stordald. At Norddalkommune vert delt, og sørsidagårmot Stranda/Stryn(ogev.Sykkylven),og nordsidagårmot Ålesundsregionene. At Norddal kommunegårinn i felleskommunemed Skodje,Ørskogog Stordal.
Med bakgrunni kommunestyrevedtakethar Norddalvore medpå utgreiingav tre alternativ:1. Alternativet Landkommune,beståandeav kommunaneStordal,Ørskog,Skodje,Haram,Vestnesog Sandøyi tilleggtil Norddal (Rapportfrå styringsgruppa7. september2015). 2. RegionkommuneSunnmørebeståandeav kommunaneGiske,Haram,Hareid,Norddal,Sandøy,Skodje,Stordal,Stranda,Sula,Sykkylven,Ulstein,Ørskog og Ålesund(Rapportfrå styringsgruppa21. august2015). 3. Alternativ IndreStordfjord, beståandeav
kommunaneSykkylven,Stranda,Stordalog Norddal(SunnmøreRegionråd2015). I tillegghar Møreforskingpå oppdragfrå Norddalkommuneutarbeiddein rapport somserpå fordeler og ulempervedå haldefram som eigenkommune(Halvorsen2015).
Alternativetmed delingav kommunener ikkje utgreidd.Med utgangspunkti kommunereformasendtederfor arbeidsgruppasomstår bakdennerapporten,den 7. oktober 2015, ut invitasjontil alle husstandari bygdene Norddalog Eidsdali Norddalkommune. Spørsmåletvar om det var ønskjeom å greienærareut alternativ tilknyting av bygdenetil Strandakommune(vedlegg1). Av 388personar3med røysterett svarte136på undersøkinga.125 røystafor ei utgreiing, sjurøystaimot ogfire svarteat dei ikkjevisste. Talavisereit stort engasjementfor framtida til bygdene. Forå setjedet i perspektiv: DersomNorddalog Eidsdalstemtelikt med gjennomsnitteti kommuneni kommunevalet2015ville Senterpartiethatt 100røysteri dessebygdene.4Då fekkpartiet 51 prosentav røystenei kommunenog reint fleirtal i kommunestyret. Engasjementet vart seinare understrekaav stor oppslutningom bygdemøte(83personar).
Formåletmeddenneutgreiingaer å få ein oversiktover fordeler og ulemperfor bygdeneNorddalog Eidsdal knytt til ein overgangfrå Norddaltil Strandakommune.Initiativtakaranesi haldninger at denneutgreiingaskal veredel av ein prosessfor å vurderenæraremoglegheiterfor bygdene,ikkje ei legitimeringav eit standpunkt somer gitt på førehand.Fleireinnbyggjararhar då ogsåkomeinnspelsom«Eger for ei utgreiing,men det betyr ikkje at eger for eit skifteav kommunetil Stranda.»Tankeni Eidsdalog Norddalom ei tilknyting til Strandaer likevelav eldre dato. Norddalog Eidsdaler nært koplatil Geirangergeografisk,i fritid og yrke,men skilt frå den samebygdaav kommunegrenser.Dette skaperulemperfor den vidaresamfunnsutviklinga.
Kommunereformaskaperdermedeit høvetil å ta opp ei saksomi lengretid har voresett på somei moglegheit for å fremje samfunnsutviklingaidei to bygdeneog i regionen.
Samstundesservi at dette utgreiingsarbeidetløfter fram diskusjonarom andrealternativ for Norddal kommuneknytt til kommunereforma.Vårutgreiinggårikkje direkte inn på dessealternativa,men vi kjem tilbaketil dette i konklusjonaneog avslutningsvis nettopp fordi vi serat «vår»diskusjonom tilknyting til Strandakommunevil kunneha konsekvensarfor Norddalkommunesomheilskap. Denvil ogsåmoglegvistil slutt vere nøyddtil å gåinn i ein størresamanhengom vegvalfor indre Storfjord.
Rapportener bygdopp slik:Førstefire kapittel gir generellbakgrunnom bygdeneNorddalog Eidsdal,skildrar prosessenfram til dennerapporten,og seiernokoom datagrunnlaget.Kapittelfem er ei utgreiingav
alternativaog gårgjennomviktigesiderved kommunane:tenesteyting,samfunnsutvikling,demokratiog økonomi med tankepå sjåpå fordelerog ulempermed ei ny tilknyting til Strandafor bygdeneNorddalog Eidsdal.Alledelemnainnafor kapittel fem er delt inn i tre delar:Generellbakgrunnsinformasjon,innspelfrå bygdemøtetog arbeidsgruppasinevurderingarknytt til dette feltet. I sistedel av rapportengjer arbeidsgruppa ut frå gjennomgangenvurderingarav alternativa;i kapittel seksopp mot intensjonanemed kommunereforma og i kapittel sju ei friare heilskaplegvurderingav alternativtilknyting til Strandakommune.Gruppavurderertil slutt «vårt»alternativi relasjontil alternativfor omkringliggjandekommunari kommunereforma.
1. BAKGRUNN - BYGDENE NORDDAL OG EIDSDAL
1. januar2014,før oppstartenav kommunereforma,var det 428kommunari Norge.Påsametidspunkthadde kvarkommunei gjennomsnitt11.939innbyggjarar,men 335kommunarhaddelågareinnbyggjartalenn dette.
Kommunenmed like mangestørresommindrekommunar(mediankommunen) hadde4.661innbyggjarar (Kommunal- og moderniseringsdepartementet2014,21). Norddalkommunehar per 1. januar20151.676 innbyggjarar(Kjelde:SSB)og er dermedliten, uansettmålestokk.Kommunenhar nedgangi folketalet.Stranda haddepå sametidspunkt4.605personarog liggdermedsværtnært mediankommunen.Folketalethar vore forholdsvisstabilt i alle fall siste30 år.5
1.1 GEOGRAFI OG SAMFERDSLE
Norddalkommuneligginst i Storfjordenog omfattar bygdeneEidsdal,Fjørå,Tafjord,Valldalog Norddal.
Kommunesenteretliggpå Syltei Valldal.BygdeneFjørå,Tafjordog Valldaler knytt samanmed fylkesveg92 på nordsidaav fjorden (Norddalsfjordenog Tafjorden). BygdeneEidsdalog Norddaler knytt samanmed fylkesveg 91 på sørsidaav fjorden. Eidsdalog Norddaler knytt til kommunesenteretValldalmed ferje Eidsdal Lingesom tek om lagti minutt.
Figur1: Kartutsnittet viser kommunegrenser(sjøarealet kjem ikkje fram)), bygderog vegari Norddal kommune og geografii forhold til bygdaGeirangerog kommunesenteretStrandai Strandakommune.Kjelde: Googlemaps.
BygdeneGeiranger(Strandakommune), Norddalog Eidsdaler knytt samanmed riksveg63 og fylkesveg91 og er vinterstidavhengigeav ferje Eidsdal Lingefor å kometil andrebygderog tettstader. Omsommarener
innbyggjarari Eidsdal,Norddalog Geirangeravhengigeav to ferjer: Eidsdal Lingeog Liabygda Stranda,kvar på om lagti minutt.
1.2 FOLKETAL
Norddalkommune,har somdei flesteandrekommunari innlandetav Møre og Romsdalein forholdsvisstor nedgangi folketal.
Tabell1: Folketalsendringarfor bygdenei Norddal kommune.Grunnkrinsnivå,1. januar kvart år. KjeldeSSB.Statistikkbanken.
2000 2005 2010 2015
Prosentvis nedgangi folketal
Norddal 208 179 155 146 - 30 %
Eidsdal 414 384 365 349 -16 %
Valldal 1000 949 992 925 -8 %
Fjørå 179 156 169 154 -14 %
Tafjord 157 133 120 99 -37 %
SumNorddalkommune 1960 1817 1801 1676 -14 %
Tabell1 viserfolketalsutviklingafor Norddalkommunei perioden2000 2015.Folketaleti Norddalkommune har gått ned med 14 prosenti periodenog er spesieltstor i bygdeneTafjordog Norddalog minst i Valldalder kommunesenteretSylteligg.
1.3 NÆRINGSLIV
33 prosentav sysselsettei Norddalkommuneer knytt til offentlegsektor(2013). Tilsvarandearbeider 67 prosenti privat sektor.Til samanlikningvar 34,3prosenttilsett i offentleg sektori landet somheilskapsameår (Kjelde:SSB).
Tabell2: Hovudnæringanei Norddalkommune.Talaviserprosent av totalt tal sysselsettemed bustadi Norddal kommune.Tabellen viser næringskategoriari SSBsomutgjer fem prosent eller meir av dei sysselsette.
Næring
Prosent sysselsetteetter butad
Kraftforsyning 5 %
Undervisning 7 %
Omsorgutan butilbod, barnehagarmv. 8 %
Jordbrukog tilhøyrandetenester,jakt 8 % Detaljhandel,unntak for motorvogner 9 %
Pleieog omsorgi institusjon 9 %
Helsetenester 10 %
Totalt 56 %
Tabell2 viserdei viktigastenæringanei Norddalkommune.Vi serat pleie, omsorgog helsetenesterdominerer dersomein serdesseunder eitt. Dette har mellomannasamanhengmed at Muritunet Senterfor Meistring og Rehabiligeringer, kanskjeden einaste,størrearbeidsplassenikommunenutanom kommunensjølv.
Norddalkommune er tradisjoneltei landbrukskommune.Sysselsetteilandbruketer likevel,somellesi landet, på vegned.Andelensomarbeideri landbruket,av totalt tal sysselsettebusett i kommunen, har gått ned frå 12 prosenti 2008til 8 prosenti 2014.Forutanlandbruker detaljhandel,undervisningog kraftforsyningviktig.
Næringsliveti kommunener ellessamansettav småeiningar.BerreMuritunet kanseiastå vereein større arbeidsplass.Reiseliver sett på somei potensiellvekstnæringfor kommunen,men berre 15 personarhøyrdei 2014innunderkategorienovernattingsverksemdog dette er ein nedgangpå fem personarsidan2008.
Talknytt til næringsstrukturenfor Norddalog Eidsdalisolert sett er vanskelegtilgjengeleg,men det er grunntil å tru at struktureni dessebygdeneliknar på strukturenfor kommunentotalt sett, kanskjemed ein noko sterkareposisjonfor landbruket.
2. PROSESSEN
Denneutgreiingaer eit initiativ frå innbyggjaranei Norddalog Eidsdal,men har ikkjefått tilslutningfrå Norddal kommune. I dette kapittelet vil vi derfor skildreprosessenfram til dennerapportenforholdsvisinngåande.Med dette ynskjervi å viseat initiativet har brei oppslutningi befolkningai Norddalog Eidsdalog ogsåat den er nært knytt til kommunereformprosessen i Norddalkommune.Arbeidsgruppahar ogsåheiletida hatt intensjonarom å spelemed opnekort overfor bådekommunar,befolkningaog andre.
2.1 STARTEN PÅ ARBEIDET OG FORHOLDET TIL NORDDAL KOMMUNE
Kommunestyretvedtok12/2 2015å greieut fem alternativ i det vidarearbeidetmed kommunereform.Vedtak 003/15lyddeslik:
1) Handlingsplanfor arbeidetmed kommunereformi Norddalkommuneav19.01.15vert vedtatt med dei endringanesomvart vedtatt i formannskapsmøtet26.01.15.
2) Planenskalvereeit levandedokumentog oppdaterastmed jamnemellomrom
3) Kommunestyretmeinerat ein i denneomgangmå greieut nærmarefølgjandemodellarfor ny kommunestruktur a) At Norddalheld fram someigakommune
b) At Norddalgårinn somein del av ei storkommunepå NordreSunnmøre,jamfør initiativ frå Ålesundog Haram
c) At Norddalkommunegårinn i ein felleskommunemed Stranda,Stryn,Hornindalog ev. Sykkylvenog Stordal d) At Norddalkommunevert delt, og sørsidagårmot Stranda/Stryn(ogev.Sykkylven),og nordsidagårmot
Ålesundsregionen
e) At Norddalkommunegårinn i felleskommunemed Skodje,Ørskogog Stordal.
Norddalkommunevil undervegsvereopnefor å sjåpå andrealternativ.Hermå ein ha tett dialogmed nabokommunanefor å synkroniserearbeidetmed dei, og sjåpå kva alternativsomkan vererealistiskeå få greiddut.
4) Kommunestyretber ordførarog rådmannom å ta kontakt med dei nemndekommunanefor å komei gangmed utgreiingsarbeidet.
Til no er Regionkommunealternativet(alt.b),alternativ IndreStorfjord(alt.c)og landkommunealternativet (alt.
e) utgreiddgjennomsamarbeidetmed Sunnmøreregionråd.6I tillegghar Møreforskingutarbeiddein rapport der det vert sett på fordeler og ulemperfor Norddalkommunevedå stååleine(Halvorsen2015). Alternativd er ennoikkje greiddut.
Tidlegarehaddekommunestyretgjort vedtakom å setjened ei arbeidsgruppefor å arbeidemed
kommunereforma(Sak92/14).Arbeidsgruppavar sett samanav rådmannTorHelgeStavdal,ordførarBjørn IngeRuset(Ap),varaordførarPerMagnusBerdal(Sp)og Merete LøvollRønneberg(Norddalslista).Merete LøvollRønneberg, tok i arbeidetinitiativ til å sjåpå alternativd med delingav kommunen. Dåverandeordførar BjørnIngeRuset(Ap)tok med bakgrunni dette kontakt med ordførarJanOveTryggestad(Sp)i Stranda kommune.I følgjeRønneberg, vart det referert attendeat Tryggestadhaddesvaraat «det kunnevere interessant»,men det vart ikkje tatt nokovidareinitiativ for å greieut eit slikt alternativ. Rusetsa òg at eit vidareinitiativ eventueltmåtte kome frå bygdene.Rønnebergtok derfor seinarekontakt med Tryggestad om
korleisein kunnegåfram vidare. Haldningahan haddevar at det for han ikkjevar moglegå gåinn i dette utan at det kom ein førespurnadantenfrå Norddalkommuneeller frå bygdenesjølve.
Alternativetom å gåinn i Strandakommunehar vore drøfta «påbygda»i bådeEidsdalog Norddalgjennom mangeår. Dette vert mellomannaillustrert vedeit forslagom å opprette ein minikommunebeståandeav Norddal,Eidsdalog Geiranger,eit forslagsomogsåvart fremja skriftlegunder bygdemøtetknytt til denne prosessen(vedlegg10). Bakgrunnenfor tankaneom endrakommunestrukturog tilknyting er truleg samansette,bådeat ein sernytte av å veretettare knytt mot Geiranger,og at det dei seinareår har vore stigandemisnøyemed korleisgodeog byrder vert fordelte i Norddalkommune.Bådeut frå dette og ut frå det faktum at ein no er inne i ein prosessmed ei kommunereform,meinte fleire at det var tida for å gjerenoko aktivt for å sjånærarepå alternativet.I fyrste omgangvar det drøfta med einskildelagog organisasjonaridei to bygdeneom dei kunnestå sominitiativtakarartil ein slikprosess,men ein konkluderterasktmed at ingenav dei haddemandattil ei slikoppgåvei føresegnenesine,og likeeinskunnedet vereuheldigfor omdømettil dei frivillige lagapå sikt.
Det vart difor tatt kontakt med einskildpersonarfrå dei to bygdene,og fire personarvart med i ei
arbeidsgruppefor å arbeidevidaremed alternativet.Dessevar KnutGrønningsæterog ElseRagniYttredalfrå Norddalog FrodeRønnebergog Merete LøvollRønnebergfrå Eidsdal.
Det fyrste somvart gjort var å gjennomføreei spørjeundersøkingmellominnbyggjaranei Norddalog Eidsdal(7.
oktober,2015)(sjåvedlegg1). Undersøkingahaddesomformål å sondereønsketom å få til ei nærareutgreiing av alternativetder desseto bygdenevart del av Strandakommune.Dette vart gjort fordi ein ville ha klaresignal på kvabygdefolketverkelegville, og unngåat ein gjekki gangmed ein prosessutan å ha innbyggjaranei Norddalog Eidsdali ryggen.
Ut frå ynskjeom å informere tidleg til arbeidsgruppafor kommunereformaoppnemntav Norddalkommune, vart det gjevesværtkort svarfrist,berre 4 dagar.Spørjeskjemavart sendtut på e-post sålangt det var tilgangtil mailadresser,og ellesvart det lagt flygebladi postkassenetil alle husstandari dei to bygdene.Sværtmangegav tilbakemeldingarinnafor fristen, og ein del ogsåetter fristen gjekkut. Totalt har det komeinn 136svar.Av dessesvara7 «nei»til ei utgreiing,4 svara«veit ikkje»,og resten svara«ja».Arbeidsgruppakonkludertesåleis med at det var eit solidgrunnlagfor å gåvidaremed saka.
Måndag12. oktober var det møte i kommunensi arbeidsgruppefor kommunereforma,og Merete Løvoll Rønnebergorienterte då arbeidsgruppaom initiativet somvar tatt, og signaliserteat ein ynskteeit godt samarbeidmedbådeNorddalkommuneog Strandakommunevidarei prosessen.
I brev til politiskog administrativleiingi beggekommunane13. oktober orienterte arbeidsgruppa om resultatet av spørjeundersøkingai bygdene.I brevet bad arbeidsgruppa om eit fellesmøte med beggekommunaneder ein kunnedrøfte sakaog sjåpå vidareframdrift (sjåvedlegg2). Likeeinsvart det signalisertynskjeom å ha eit bygdemøtei nær framtid ogønskjeom at bådeStrandaog Norddalkommunekunnedelta. Brevetvart følgt opp medtelefoniskkontakt med beggerådmenneneog beggeordførarane.Det vistesegat ordførareni Norddalikkje ynsktenokofellesmøte, og dette vart difor skrinlagt.
Torsdag15. oktober var det fellesmøte mellomgammaltog nytt kommunestyrei Norddalkommune.Temavar kommunereforma.Her gjekkein gjennombakgrunnenfor reformaog orienterte om dei utgreiinganesomvar gjennomførti Norddal.Ogsåpå dette møtet orienterte Merete LøvollRønnebergom initiativet på sørsidaav
RagniYttredalmøtte frå arbeidsgruppaog orienterte om bygdeinitiativet.Nokreforhold vart særskilt understreka:
Initiativet har ikkje samanhengmed valresultatet,men kom somkonsekvensav fleire andreforhold Ynskjeom høvetil aktiv deltakingfrå innbyggjarane/bygdenekringutgreiingom framtida vår Ynskjeom godt samarbeidog opendialogmed kommunen
Den1. novembervar det allereiesendtut invitasjontil bygdemøtefor Norddalog Eidsdaltil ordførar,rådmann, formannskapog gruppeleiarari Norddalog Strandakommunar.I formannskapsmøtetvart formannskapetigjen invitert og det vart lagt fram ønskjeom vidaresamarbeidom saka.Sakavart seinarei møtet drøfta i
formannskapetutan at medlemerfrå arbeidsgruppa var til stades. Svaret frå ordførarArneSandneser referert på nestesideog liggvedi vedlegg3.
Norddalkommuneorienterte arbeidsgruppasidani brev sendtpr. mail 23/11-15 om at formannskapeti si innstillingrår til å opphevekommunestyrevedtak003/15og gåvidaremed berre«Nylandkommune»(nytt alternativB)somsamanslåingsalternativ.Ellesynskjerdei alternativa: A) å haldefram someigakommuneog C) Samhandlingmed nabokommunar.Innstillingavart seinarevedtekeni kommunestyret25. november(sjå vedlegg9).
Feltetover:Ordførari Norddalkommunesitt svarpå invitasjontil å delta på bygdemøtefor Eidsdalog Norddali høvekommunereforma.
Sendtpå e-posttil arbeidsgruppa,ordførarog rådmanni Stranda,rådmanni Norddalog postmottaki Strandaog Norddalkommune,3.
november,2015.Kopi til restenav formannskapet.Sjåogsåvedlegg3.
(Egber om at dette brevet vert referert for bygdemøtet) Hei!
Egtakkarfor invitasjontil å delta på bygdemøtei Eidsdalden9.11.15 vedkomandekommunereforma.
Formannskapetdrøfta initiativet og invitasjonenpå bakgrunnavden presentasjonende gav.
Somnemnt i telefonsamtalei dagfinn egdet ikkje rett, somordførar, å delta på bygdemøtet.Det er fleire grunnartil det:
Alle utgreiingar/engasjementvedk.kommunereformamå vereforankrai kommunestyrevedtak.Dykkar initiativ kjem ikkje inn undergjeldandevedtak,dvs.pkt. 3 d i KS003/15 av 12. 02. 2015.Nemnte vedtak inneberat det vert gjort ei tilsvarandekonsekvensanalysefor norsidaavkommunen.Det liggikkje inne i initiativet dykkar. Difor må det tolkast someit nytt alternativ.Men - før eit slikt nytt arbeideventueltvert sett i gang,må det godkjennastav kommunestyret. Egleggvidaretil grunnat Norddalkommunetek eigarskap til ein eventuellprosesssliksomhar vore vanlegi dei andreutgreiinganesomhar vore sette i gangi 2015.
Fylkesmannsinmilepelsplanføresetat alt utgreiingsarbeidskalvereavsluttapr. 31.12.15.Delingavei kommuneer på alle måtar ei sværtkrevjandeoppgåve- ikkjeminst tidsmessig.Prosessener regulertav eit lovverk,dvs.Delingslova,og her vil bådeden regionalestat og rettsapparatetkunnebli trekte inn. Eghar difor vanskelegfor å sjåat det er mulegå gjennomføreei forsvarleganalysesomgrunnlagfor ei beslutninginnafor dei standardfristarsomer gitt av fylkesmann.
Til slutt stiller egspørsmålved om ei slikdeling,somdet ein her leggopp til, er i tråd med intensjonanefor kommunereforma.Vedei eventuelldelingav Norddalkommune, vil 3 bygderpåsørsidaav fjorden (ikkje 1 som i dag),måtte reisegjennomei nabokommunefor å kometil sitt eigekommunesenter.Det verkarpå megbåde ulogiskog upraktisknår hensiktener etableremeir funksjonellegrensermellom kommunar.
FormannskapetiNorddalhar bederådmannførebuei sakpå kommunerformarbeidetfor det nye kommunestyret.Den kjem opp i formannskapetden19.11og i kommunestyretden 25.11. Dervil dykkarinitiativ og bli omtalaog vurdert som grunnlagfor eit vedtak.Førstnår kommunestyrethar gjort vedtak,har egsomordførar fått ei fullmakt til å agerei forhold til eventuellnye alternativ.
Egvonarat egikkje vert oppfatta somformalistiski dette tilfellet. Det er slett ikkje meininga.Egvil tvert imot gi uttrykk for at egset pris på initiativ somkjem nedanfrå.Men - å sette i gangein prosessmedmål å splitte ei kommune,er ei sværtalvorlegsaksomberøreralle innbyggarar- uavhengigavbustad. Egvel difor å haldemegstrengttil spelereglane inntil kommunestyrethar sagtsitt.
Til lukkemed møtet!
Med vennleghelsing ArneSandnes ordførar
2.2 BYGDEMØTE
9. november,2015vart det gjennomførtbygdemøtefor bygdeneNorddalog Eidsdal.Invitasjontil bygdemøtet vart lagt i postkassenetil alle husstandar(vedlegg6), i tilleggvart invitasjonar og påminningar sendtut på e- post.Vedbutikkanei beggebygdenevar det sett opp plakatarom møtet. Innbyggjaranei Geirangervar også inviterte gjennomoppslagav plakatpå daglegvarebutikkeni bygda.83 personardeltok på møtet (deravein frå Geiranger). Alledeltakararvart registrerte. 82 personarer om lag17 prosentav det totale folketalet i Eidsdal og Norddal, og 21 prosentav dei somhar stemmeretti bygdene.
Ordførar og formannskapi kommunaneStrandaog Norddalvar inviterte til bygdemøtet. Det samevar
gruppeleiaranefrå partia somikkje er representertei formannskapet.Ordføraranevar ogsåinviterte til å halde innleggom: «Tankarkringkommunereformaog vårt alternativ».Sidanordførar i Norddalkommunetakkanei til å delta på bygdemøtet,meinte ordførar i Strandakommuneheller ikkjehankunnedelta. Berreein politikar frå formannskapeti Norddalmøtte dermedopp. Vedkomandeer ogsåinnbyggjari Eidsdal.Det var ellesikkje registrertandrerepresentantarkorkjefrå formannskap,parti eller kommunestyrei Norddaleller Stranda kommunar.
Orienteringfrå ordførarargjekkdermedut av programmetfor bygdemøtet.Møtet inneheldtdermedførst ei innleiingom kommunereformaog ulike alternativ.Hovudtyngdavar likevellagt på ei SWOT analysenærare beskrivei nestekapittel. Påbygdemøtetvart det ogsåarrangerteit valknytt til 1. Omein skullegåvidaremed å greieut moglegheitafor at Norddalog Eidsdalskalgåinn i Strandakommune.2. Firerepresentantartil ei arbeidsgruppe (to frå Norddalog to frå Eidsdal). Møtelydennytta stemmesetelog stemdeanonymt(sjå vedlegg7). Resultatfrå valet var at: 68 personarmeinte at ein skullegåvidaremed å greieut alternativet.Fire personarmeinte at ein ikkjeskullegåvidaremedutgreiingsarbeidet. Fempersonarstemteblankt på dette spørsmålet.Dessevart valdetil å arbeidevidaremed sakamed godmargin:Merete LøvollRønnebergog Frode Rønneberg(Eidsdal)og KnutGrønningsæterog ElseRagniYttredal(Norddal). Merete LøvollRønneberger vidareav arbeidsgruppavalt til leiar. Det var ogsådessesomvar med å ta initiativet. Det var ope for møtelyden å komemed andreforslag.
2.3 FORHOLDET TIL FYLKESMANNEN
Fråstartenav er Fylkesmannenorientert om initiativet. Dette med bakgrunni at ei sakmed grensejustering eller delingav ein kommuneer krevjande,og det er naudsyntå gjereting i rett rekkefølgje. Brevtil kommunane er undervegssendemedkopi til Fylkesmannen,og det har vore telefoniskkontakt med fleire.
I forkant av bygdemøtetden 9. november, hjelpte Fylkesmannentil å utforme ein presentasjonom kommunereforma.I tillegghaddevi spørsmålkringtolking av Inndelingslova.Brevetvårt og svarbrevetfrå Fylkesmannenfinst somvedleggtil rapporten(vedlegg4 og 5).
I etterkant av bygdemøtet er det sendtei oppsummeringav arbeidetsålangt til bådekommunaneog
Fylkesmannen. Arbeidsgruppahar ogsåbedt om eit møte med fylkesmannenom den vidareprosessen(vedlegg 11).
2.4 FORHOLDET TIL STRANDA KOMMUNE
derfor om eit uformelt møte med Strandakommunefor å drøfte moglegheiterogutfordringar vedei ny tilknyting til kommunen.Møtet vart gjennomført3. desemberpå Stranda.Ordførarog rådmannstilte frå Strandakommune,medanMerete LøvollRønnebergog ElseRagniYttredalrepresenterteden lokale arbeidsgruppa.
Denviktigastefunksjonentil møtet var å få betre innsyni kvarandresinetankarnår det gjeldprioriteringarav tenesteytingog satsingpå samfunnsutviklingi framtida. Samstundeshaddedet stor verdi å få meir kunnskap om drifta av Strandakommunei dag.Eiav dei størsteutfordringaneer truleg kommunikasjonar,og det vart diskutertkorleisein kanfå til forbetringarpå dette feltet vedei eventuellsamanslåing.Strandakommune har gjennomheile prosessenog ogsåi dette møtet signalisertklart at kommunenserfordelar for Stranda kommunedersomNorddalog Eidsdalvert del av kommunen.
2.5 HØYRING OG VIDARE FRAMDRIFT
Eit høyringsutkastav dennerapportenvart 15. desembersendt ut til allekjendee-post adresseri Eidsdalog Norddal.Detvart ogsålagt ut utskrifter på Coopi Eidsdalog Jokeri Norddal.Fristfor innspelvart sett til 28.
desemberfor at utgreiingaskullevereklar til utgreiingsfristenknytt til kommunereformasomer 31. desember dette året.
Det har innanhøyringsfristenkomeinn nokrefå, for det mestemunnlegekommentarartil arbeidet,men ingen forslagtil substansielleendringar.Høyringsutkasteter likevelgått gjennompå nytt og det er gjort nokremindre endringari den endelegerapportensett i forhold til høyringsutkastet.
Fristfor retningsvali kommunereformarbeideter 31. januar,2016.Arbeidsgruppaserderfor føre segat ein tidleg i januar2016gjennomførereit nytt bygdemøtefor bygdeneNorddalog Eidsdalder rapportenvert lagt fram. Seinarei januarvil arbeidsgruppaarrangereeit val/spørjegranskingder innbyggjaranekangi uttrykk for kvaalternativdei meinerer det beste.Resultatetav dette valet vil bestemmevidareframdrift.
3. DATAGRUNNLAG
Avandrehandskjelderer det i denneutgreiinganytta tilgjengelegstatistikk,først og fremst frå Statistisk Sentralbyrå(SSB)og dokumentsomårsmeldingar.I tillegg er informasjonhentafrå Strandaog Norddal kommunesinenettsider.Andrekjelderhar ogsåvoretilgjengelegepå internett.
I tilleggvart bygdemøtet9. novembernytta til datainnsamling.I bygdemøtetvart det nytta ein type SWOT analyse,der møtelydenfekkhøvetil å komemed synspunktknytt til styrkjerog svakheiterveddagenssituasjon og tilknyting til Norddalkommune,og moglegheiterog truslar dersombygdenegårinn i ei ny einingi Stranda kommune.Vi nytta gulelappari arbeidetog ei vekslingmellomindividueltarbeid,diskusjoni grupperog presentasjoni plenum.Ettersomalle skreivned sineinnspelpå gulelappar,og dessevart teknevarepå og dokumentert, fekk vi tatt varepå absoluttalle innspelai møtelyden.Slikkjem ogsåstyrkeni det folk var opptekneav forholdsvisklart fram (sjåvedlegg8 for fullstendigoversiktover innspela).
Til bygdemøtetvar alle husstandarinviterte og 83 personarmøtte fram, deravein personfrå Geiranger.82 personarsvarartil 21 prosentavdei med røysterett i EidsdalogNorddal, eit sværthøgttal. Møtelydenhadde fått informasjonom at møtet skulleinnehaldeein SWOT-analysepå førehand,men det var ikkjeslikat møtelydenkom førebudd.Det betyr at dei innspelasomkom fram ikkje var førebuddeeller grundigvurdert.
Korkjeenkeltpersonareller møtelydensomheilskapfekk høvetil å prioritere dei ulike innspela.
Fråbygdemøtei Eidsdal9. november,2015.I arbeidetvart det vekslamellomindividueltarbeid,gruppearbeidog presentasjoni plenum.Alle innspelvart skrivnenedpå lapparog dokumentert.
4. NORDDAL ELLER STRANDA KOMM UNE? UTGREIING AV ALTERNATIVA
I det følgjandevert det presentertbakgrunnsinformasjonsomkangi betre grunnlagfor å vurderekorleisulik kommunetilknytingvil påverkebygdeneEidsdalog Norddal.Arbeidsgruppa presentererogsåsine vurderingar undervegs.
Ekspertutvalet(Kommunal- og moderniseringsdepartementet2014,2014)har peikapå at kommunanesine hovudfunksjonarkandelastinn i oppgåvenetenesteytar,utøvar av mynde,samfunnsutviklarog demokratisk arena.Mangeutgreiingarknytt til kommunereformahar derfor nytta denneinndelingai sineanalysar.Dei andreutgreiinganeder Norddalkommunehar vore involvert følgjerogsåi stor graddennemalen.Sidan utøving av myndeer vanskelegå skiljefrå dei andrerollene vel vi å deleframstillingainn i tenesteyting, samfunnsutviklingog demokrati,men inkluderereit eigepunkt om økonominår vi gårgjennomog vurderer korleisulik kommunetilknyting vil påverke bygdeneEidsdalog Norddal.Vi skallikevelførst sjålitt nærarepå viktigeunderliggjandefaktorar for analysen.Dessekjem ogsåklart fram til dømesi innspelafrå bygdemøtet.
Geografi:Norddalkommuneog bygdeneNorddalog Eidsdalligginst i ein fjord, med forholdsvislange avstandartil størresentra.Geografien,sålengesamferdselsåraihovudsaker på veg,avgrensarfordelar ved samanslåingav kommunaletilbod. Geografiengjer det ogsåvanskelegå finne godesamarbeidsområdeog å ta ut effektiviseringsgevinstarvedkommunesamanslåing.
Samferdsle:Sett vekki frå Geiranger,er Norddalog Eidsdalskilt frå den nærasteomverdamed ein fjord og ei ferje. Dettegjer bådetilbod av tenesterog generellsamfunnsutviklingmeir utfordrandeenn mangeandre plassar.
Sentrumsfunksjonen: Det at ein er avhengigav ferje til kommunesentra,bådetil Valldalog til Strandaer ein ulempe.Denneulempavert forsterkaav at ingenav dessetettstadanei nokonstor gradfungerersomeit naturlegsentrumfor bygdeneNorddalog Eidsdal.Somhandelssentraer tilboda i Valldalog Strandaikkje gode nok til å vegeopp for tiltrekkingskraftafrå Ålesund.Somarbeidsstadog næringssentrumer Valldalikkje sterkt nok og Strandanokolangt unnatil å vereeit naturlegval av arbeidsstad. Somkultursentrumhar Ålesundstørre tiltrekkingskraftheile året og kanskjeogsåGeirangerstørretiltrekkingskraftsommartida.
Identitet: Eidsdalog Norddalhar hatt ei sterktilknyting til Norddalkommune,men dennehar vorte tynnsliten over tid. Samstundeshar bandettil Geirangerdei sisteåra vorte sterkaregjennomsamarbeidom idrett og andrefritidsaktivitetar.I tillegghar næringsliveti Geirangerover tid vorte tettare integrert med nabobygdene, bådefordi Geirangerhar gitt arbeidsplassartil folk frå nabobygdene,men ogsåfordi Geiranger,slikvi tolkar det, har fått eit størrebehovfor alliansepartnararfor å sikrenærings- og samfunnsutvikling.Folki Geiranger har dermeddei sisteåra,til ein vissgradvore meir opnefor å tenkje Geirangerog omlandi sametanke.
Kommuneøkonomien:Strandakommuneer på Robek-lista.Det betyr at kommunenhar sværtavgrensa økonomiskhandlingsrom,og kommunener pregaavdet. Deisisteårahar kommunenlikevelklart å få kontroll på økonomien.Norddalkommunehar historiskhatt spesieltstort handlingsrompå grunnav kraftinntekter.
Fleirefaktorar gjer at dennesituasjonener endra:Kommunenhar etter kvart opparbeiddsegsværtstor lånegjeld,og innbyggjartalethar dei seinareår gått kraftig attende, noko somsvekkjerinntektsgrunnlaget. Samstundeshar kommuneneit forholdsvishøgttenestenivå,og utmerkarsegvedå brukerelativt mykjeav midlanesinepå ikkje-lovpålagteoppgåver.
4.1 TENESTEYTING
Økonomieni Norddalkommunehar dei sisteåra vorte strammareog tenestetilbodetfor kommunengenerelt og for bygdeneEidsdalog Norddalspesielt, er i endring.Mellom annahar skule- og barnehagetilbodetendra seg.Til 31. desember,2012eksistertedet ein skule(1. 7. klasse)og ein barnehagei Norddalog ein skule(1.
10. kl) ogbarnehagei Eidsdal.Sidan1. januar,2013har Eidsdalskuledekt skulegangfor bygdeneNorddalog Eidsdalfrå 1. 10. klasse.Tilsvarandehar Dalsbygdabarnehage(i Norddal)dekt barnehagebehovetfor dei to bygdene.
Det er òg endringarinnafor omsorgstenestene,og kommunenarbeiderfor å dreie tilbodet sitt meir i retning heimetenestermed mål om førebyggingframfor pleie. Omsorgsbustadi Norddaler lagt ned,medan omsorgsnivåetvedEidsdalomsorgsbustaderer lågareenn tidlegare.
Legekontoreti Eidsdal(ein legedagi veka)har gjennommangeår vore stengtdelarav året, men sisteåra har legedageni Eidsdalfalt vekkoftare enn vanleg.I langeperiodari 2015har det ikkjevore legedagi Eidsdal.
4.1.1 OM TENESTENE
Oversiktapå neste sidevisertenestenei Norddalkommune.Framstillingaer i hovudsakbasertpå årsmeldinga til Norddalkommunefor 2014.
Tabell3 viserstatusfor tenestenefor innbyggjaranei Norddalog Eidsdalog noko informasjonom
tenestetilbodeti Strandaog Geirangertil samanlikning.Vi tek føre ossdei tenestenevi ut frå bygdemøtetog ut frå eignevurderingarserpå somviktigastå gågjennom.Tenestenei beggekommunanevil sjølvsagtkunne verei endringettersomøkonomienog prioriteringanei kommunaneendrarseg.
Interkommunaltsamarbeidhar dei sisteåra vorte ein sværtutbreidd måte å løysekommunaleoppgåver.
Norddalvar i 2013totalt involvert i 38 interkommunalesamarbeid,ni lokale,22 regionaleog fem på eit høgare nivå.Norddal kommunehar i stor gradvendt segutover mot Stordal,Ørskog,Skodjeog delvisÅlesund(Vinsand og Langset2013,10) ogheller i mindregradsøktsamarbeidmed Stranda.Strandavar på si sideinvolvert i 26 interkommunalesamarbeidi 2013,dei flesteav dessepå regionaltnivå.Med dette haddekommunennest minst interkommunalesamarbeidi fylket, nestetter Sykkylvenpå 36. plass.Norddalkommunepå si sideligg omtrent midt på treet av kommunane.
I tilleggtil tenestenesomkjem fram i oversiktog tabellar,vert ogsåandreforhold påverkaav endringav kommunetilknyting,til dømesprestegjeld,soknegrenserog straumforsyning.Vi har ikkje ei totaloversiktover alle desseforholda.
Tenester i Norddalkommune
Tenestenei Norddalkommune,ut frå årsmeldingfor Norddal kommune2014(Norddalkommune2014)og rekneskapfor NorddaleigedomsselskapKF
(https://www.norddal.kommune.no/handlers/fh.ashx?FilId=128 46)
Administrasjon
Eining/ansvarsområde:Rådmannskontor,stab.
Rådmannskontoret(3 årsverk) Servicetorg(5,7årsverk) Kommunekasse(3 årsverk) Stab(2 årsverk)
Totalekostnadar2014:14,7mill. kroner Skulefritidsordning
Eining:ValldalskuleSFOog EidsdalskuleSFO Eidsdal(0,4årsverk,kostnadar2014111.538kr) Valldal(2,2årsverk,kostnadar2014782.006kr) Grunnskule
Eining/ansvarsområde:Eidsdalskuleog Valldalskule
Eidsdalskule,elevtal65 (12årsverk,kostnadar8.425.143 kr)
Valldalskule elevtal152(21,45årsverk16.233.538) Vaksenopplæring
Eining:Valldalskule
Årsverk0,9/0,7,kostnadar268.615 Barnehage
Eining/ansvarsområde:Syltebøenbarnehageog Dalsbygda barnehage
Syltebøenbarnehage,barnetal58 (13,4årsverk,kostnad 6.475.000kr)
Dalsbygdabarnehage,barnetal18 (4,3årsverk,kostnad 2.223.422kr)
Kultur
Eining/ansvarsområde:Kulturskule,bibliotek,kultur, GodHelse, barn og unge,Kraftsenteret,beredskap
Kulturog ungdom(kostnadnetto 920.672kr)
Norddalbibliotek (årsverk1,37,kostnadnetto 1.104.610 kr)
Norddalkulturskule(årsverk3,1, kostnadnetto 1,585.110 kr)
Kyrkja,tilskot trussamfunn(kostnad1.660.000) Frivilligsentralen(kostnadnetto 201.551) Kommunehelse
Eining:Helseavdelinga
Legesekretærar(2,35årsverk)
Helsestasjoneninkl. jordmor (I int.kom. samarbmed med Ørskog)(2 årsverk)
Legarinkl. turnuslege(3 årsverk) Psykiatrisksjukepleiar(1 årsverk)
Fysioterapiteneste(kostnad1.142.709kroner) Ergoterapeut (0,6årsverk)
Totalekostnadar: 10.495.146kroner.Inkl. postane
«samhandlingsreforma»og «kurativhelsevern».) Sosialtenestene
Eining:NAVStorfjordog Storfjordenbarnevern
(Totalekostnadar12.680.486kr. (Delsummanei årsmeldinga stemmerikkje overeins med totalsum)
Pleieog omsorg
Eining/ansvarsområde:Institusjon,heimebasertetenester Samlaantal årsverk2014:78,05
HeimetenesteValldal/Fjørå/Tafjord(kostnad9.623.558kr HeimetenesteEidsdal/Norddal(kostnad5.262.687kr) Tiltakpersonarmed nedsett funksjonsevne(kostnad 5.679.696kr)
Valldalsjukeheim(kostnad25.647.523kr) Totalekostnadar:46.415.465kr Teknisketenester
Eining/ansvarsområde:TSSN(TeknisksamarbeidNorddalog Stordalkommune)
Norddal(5,5årsverk+ ein vakant) Stordal(8,5årsverkinkl. vaktmeistrar) Planbyggoppmåling(kostnad1.825.573kr) Brannog oljevern(kostnad2.034.817)
Totalekostnadar:7.723.296kr, inkl. kostnadsområde tekniskdrift sjølvkostog tekniskdrift)
Næring
Næringssjef(1 årsverk)
Næringskonsulent(tenestekjøpi FjordhagenAS) Skogbrukssjef(0,25årsverk)
Sakshandsamarvilt (0,1årsverk)
Kommuneveterinær(1 årsverk,kostnad278.428kr) Naturforvaltar(0,5årsverk)
Totalekostnadar:5.335.475kroner) Norddal eigedomsselskapKF(rekneskap2014)
Sumdriftsinntekter24.529.393(husleigefrå Norddal kommune19.021.946kr)
Lønsutgifter5.138.665kr Netto finansutgifter8.934.869kr Brutto driftsresultat2.959.690kr Langsiktiggjeld130.612.044kr
Investeringartotalt 5.387.954(ENØK tiltak SDanlegg 385.740kr, Valldal samfunnshus/prosjektny idrettshall 1.251.254kr, Valldalskule datarom125.000, Brannstasjon502.587kr, bibliotek rådhus2.926.577, inntekter leikeplassar25.000,Nødstraumsaggregat 221.796kroner.)
Avfall og slamvert handtert av ÅRIM
(Ålesundregioneninterkommunalemiljøselskap)der Stranda ogsåer ein aveigarane
BygdeneNorddalog Eidsdaleig og driv eignevassverk.
Tabell3 viserstatusfor tenestenefor innbyggjaranei Norddal og Eidsdal og noko informasjon om tenestetilbodet i Strandaog Geiranger til samanlikning.Detaljaneer sålangt arbeidsgruppahar klart å nå og det vert teke atterhald om at den kan innehaldefeil eller manglar.
Statusfor tenester til innbyggjaranei Norddalog Eidsdal7
StatusStranda8
Omsorgstenester OmsorgsbustadarEidsdal.Topersonarpå fyrste vakt og 1-2 på andrevakt
(bemanningpå andrevakt ikkjeendeleg avgjort?).Einpersonvakandenattevakt.
Personaletmå hente middagi Valldal søndagar.Lagarsjølvepå laurdag,og får tilkøyrt frå Valldaløvrigevekedagar.
Eidsdalhar 10 enkleleilegheiterog 2 doble. I tillegg2 psykiatribustadarsom vert brukt somomsorgsbustadar. Kommunenhar ein sjukeheimsomer lokaliserti Valldal.Omsorgsbustadanei Norddaler lagt ned.
Sjukeheim på Strandaog på Hellesylt.
Omsorgsbustaderi alle bygder.I Geirangerer bemanninga2-3 på dagog vakennattevakt.Der er 9 leilegheiter,avdesse2 doble.
Legeteneste,for andre
helsetenestersjå oversikt
Legekontoreti kommunenliggi Valldal sentrum. 3 årsverkinkl. turnuslege (årsmelding2014).Turnuslegeordninga fell vekk.Det er fast legedagi Eidsdalein gongi veka,mendennefell vekki lange periodari løpet av året. Kontoret manglarogsåoppdatert utstyr, bådetil administrasjons- og til helseføremål.
Femlegari 100prosentstilling,i tilleggtil turnuslegei 100prosentstilling(ein turnuslegetil skaltilsetjast).
Forholdsvisstabil legesituasjon.Einlegedagi vekai Geiranger.Tolegedagarpå Hellesylt.
Skule Frå1. januar,2013har Eidsdalskuledekt skulegangfor bygdeneNorddalog Eidsdalfor 1. 10. klasse.Skulenhar 201559 elevar(50 elevarfrå hausten 2016).Dalsbygdaskulelagt ned1. januar, 2013.UngdomsskuleniEidsdaler under pressom nedlegging.
Barneskulei alle bygdene.UngdomsskuleiStranda, Geirangerog Hellesylt.
Barnehage Frå1. januar,2013har Dalsbygda barnehage(i Norddal)dekt
barnehagebehovetfor dei to bygdene.
Barnehagenhar hausten2015mellom 15 og 18 born. EidsdalBarnehagelagt ned frå samedato.
Barnehagei alle bygder.
Teknisketenester KommunaneNorddalogStordal samarbeiderom teknisketenester.
Årsverk20145,5 + ein vakantstilling.
(Årsverk20127,9)Stillingasom planleggjarer for tida vakant.Avdei andre5,5 går1,5 til byggesak,2 til drift/anlegg,1 til oppmåling,1 til leiar (sørvarmangefelt). Elles2,5 stillingar ute, avdessegår0,5 stilling til Årim.
Ikkjei interkommunaltsamarbeid.Litt anna organiseringennNorddal.Innafor
næring/skog/plan/kart/oppmåling/bygg8 stillingar.
Innaforteknisk/uteseksjonenca.12 stillingar.Dette inbefattar m.a.gartnar,park,veg,vatn, avløp.1 planleggar ute i permisjonno. Vert opplystat tenesteneer sårbare.
Tabellforts. Statusfor tenester til innbyggjaranei Norddalog Eidsdal
Status Stranda
Brannvern Norddalkommuneer knytt til det interkommunalebrannvernetbeståande av kommunaneÅlesund,Giske,Sula, Skodje,Ørskog,Stordalog Norddal.Eit eigebrannkorpser knytt til Norddalog Eidsdal.Ny brannstasjoni Eidsdalopna 2015.* Mannskapi E/N16 stk. Av desse5 røykdykkarar.I Valldal18 personari brannkorpset.Alt avbrannmannskaper tilsett i veldigsmåstillingar.Alt mannskaphar tatt/tek utdanningsom brannkonstabel utdanningi regi DIB.
Brannkorpsai E/N ogGvert naturleg kallaut til kvarandresineområdeved fleire av utrykkingane.
Stranda:Ikkjeinterkommunaltsamarbeid.Mannskap i Geiranger:12 stk, av desse6 røykdykkarar.
Brannstasjoni sentrumav Geiranger.Innafor brann/feiinger totalt ca.44 personartilsette i Strandakommune,men dette er veldigsmåstillingar.
PPT Fråførstejuni 2012er Norddalkommune med i StorfjordenPPTi samarbeidmed dei samekommunanesomover.
Kontoreter lokalisertpå Sjøholt, kommunesentereti Ørskogkommune.*
Totalt 4,1stillingar. 0,8 fagstillingknytt til Norddal.**
Kulturskule Kontori Valldal,men desentralisertdrift.
3,1 årsverk2014.
Kontorpå Stranda.Drivkulturskulei alle bygder(I Liabygdahar drift/ikkje drift variert.) Totalt knapt4 årsverk.Berrerektor tilsett i full stilling.Omlag200 elevari 2015.Litt ventelister.Tilbodinnafortangent, gitar, tromme, fele, song,band,dans,menikkje i alle bygdene.Opplystat utkantanevert prioritert.
Sosialtenesterog barnevern
Storfjordenbarneverner ei felles barnevernstenestefor kommunane Skodje,Ørskog,Stordalog Norddal.
Kontoreter lokalisertpå Skodjerådhus.
1,6 fagstilling/årsverker knytt til Norddal kommune.Totalt er det 7,5 stillingar knytt til barneverni det interkommunale samarbeidet.
Sosialtenestene er organiserti interkommunaltsamarbeidi NAV Storfjorden(samekommunanesom barnevern).1 stillinger knytt til Norddal kommune.(Nedtil 1/2 stillingfrå 2016).
Fleireog fleire av oppgåveneer ført attendetil kommunengjennomulike prosessar.Reduksjonenkan føre til redusertopningstidpå kontoret i Valldal)
SosialtenestaiStrandahar oppgåverknytt til barnevern,psykiatriog rusomsorg,bustadsosiale tiltak, og frivilligsentral.2015om lag9 årsverktotalt.
* Informasjonener i stor gradhentafrå Norddalkommunesinenettsidereller nettsidenefor dei ulike interkommunale tenestene.
Tabell4. Utvaldenøkkeltal for ulike tenester i kommunaneStrandaog Norddal.Kjelde: I hovudsakSSB(KOSTRA,KOmmune-STtat–
Rapportering
https://www.ssb.no/statistikkbanken/selectvarval/Define.asp?subjectcode=&ProductId=&MainTable=Kostra1K3483Utva&nvl=&PLang uage=0&nyTmpVar=true&CMSSubjectArea=offentlig-sektor&KortNavnWeb=kostrahoved&StatVariant=&checked=true)
Utvaldenøkkeltalfor ulike tenester kommunaneStrandaog Norddal Norddal2014 Stranda2014 Netto driftsutgifter per innbygger1-5 år i kroner,barnehager 121539 104383
Andelbarn1-5 år med barnehageplass 85,4 88,5
Korrigertebrutto driftsutgifter i kroner per barn i kommunalbarnehage 142526 146523 Prosentstyrararogpedagogiskeleiararmed godkjentbarnehagelærarutdanning* 77,8 85,4 Netto driftsutgifter til grunnskolesektor(202,215, 222,223),per innbygger6-15 år 162055 115413
Andeleleveri grunnskolensomfår spesialundervisning 11,5 5,6
Korrigertebrutto driftsutgifter til grunnskole,skolelokalerog skoleskyssper elev 125021 112106
Gjennomsnittliggruppestørrelse,8.-10.årstrinn 9 13,1
Netto driftsutgifter pr. innbyggeri kroner,kommunehelsetjenesten 6031 2957
Legeårsverkpr 10 000innbyggere,kommunehelsetjenesten 17,9 13
Fysioterapiårsverkper 10 000innbyggere,kommunehelsetjenesten 11,3 7,6 Netto driftsutgifter pr. innbyggeri kroner,pleie- og omsorgtjenesten 30057 15995
Andelplasseri eneromi pleie- og omsorgsinstitusjoner 100 100
Andelinnbyggere80 år og over somer beboerepå institusjon 16,3 9,9
Korrigertebrutto driftsutg pr. mottaker av hjemmetjenester(i kroner) 302656 268066 Korrigertebrutto driftsutgifter, institusjon, pr. kommunalplass 930118 858907 Netto driftsutgifter til sosialtjenestenpr. innbygger20-66 år 1317 1044 Andelensosialhjelpsmottakerei alderen20-66 år, avinnbyggerne20-66 år 1,5 1,3 Netto driftsutgifter per innbygger0-17 år, barnevernstjenesten 2768 3902
Andelbarnmed barnevernstiltakift. innbyggere0-17 år 7,2 5,2
Netto driftsutgifter til administrasjonog styringi kr. pr. innb 10825 5850 Sykkel-, gangveier/turstiermv. m/kom. driftsansvarper 10 000innb 107 13
Kommunaltdisponerteboliger per 1000innbyggere 20 26
Årsverki brann- og ulykkesvernpr. 1000innbyggere 1,19 0,65
Gjennomsnittligsaksbeh.tidfor privateforslagtil detaljreg.Kalenderdager 200 490
Tabell4 samanliknarnokrenøkkeltalfor tenestenei Strandaog Norddalfor driftsåret 2014. Vi serat Norddal kommune jamt over har høgarekostnaderog fleire årsverkper brukarenn Stranda.Vi skalsjånærarepå nokre av dei ulike tenestene.
Samanliknamed Stranda…
har barnehaganei Norddali gjennomsnittnokohøgaredriftsutgifter per innbyggjar,nokolågarebrutto driftsutgifter per barn i kommunalbarnehage,nokolågaredekningog nokomindre utdannastyrararog pedagogiskeleiarar
har Norddalhøgaredriftsutgifter til skulebådeper innbyggjarog per elev,større andelav elevane somfår spesialundervisningog lågaregruppestorleikpå ungdomsskulen.
har Norddalfleire legarog fysioterapeutarper innbyggjar.
nyttar Norddalnær dobbelt såmykjepengarper innbyggjartil pleie- og omsorgsinstitusjonar,har nær dobbelt såstor andel avdei over 80 år busett i institusjonog nokohøgareutgifter per personi heimetenesten.Beggekommunanehar alle bebuarerpå pleie- og omsorgsinstitusjonarpå einerom.
har Norddalnokohøgaredriftsutgifter til sosialtenestaper innbyggjer20-66 år og ogsånokohøgareandel sosialhjelpsmottakarari forhold til innbyggjarari sameårskategori
har Norddalfleire born i forhold til tal innbyggjararmellom0-17 år knytt til barnevernet, men lågare driftsutgifter per innbyggjar0-17 år
nyttar Norddalnesten dobbelt såmykjesomStrandaper innbyggjartil administrasjon har Norddaldriftsansvarfor nestenti gongarmeir vegar,gangvegarog turstiar per innbyggjar har Norddalkommunefærre disponertebustaderper 1000innbyggjarar
har Norddalnestendobbelt såmangeårsverkper innbyggjarinnafor brannvern Har Norddallågaresaksbehandlingstidknytt til teknisketenester
4.1.2 BYGDEMØTET: STYRKJER OG SVAKHEITER VED TENESTETILBODET I NORDDAL KOMMUNE
I det følgjandevil vi sjåpå kvainnbyggjaranei Eidsdalog Norddal meinerer dei sterkeog svakesideneved å veredel av Norddalkommune- knytt til tenestene.Det er verdt å merkesegat spørsmålettil møtelydenvar genereltog at innspeladermeder sortertei etterkant. Eifullstendigoversiktover innspelaliggved i vedlegg8.
4.1.2.1 STYRKJER
Bygdemøtettrekkjer fram dessestyrkenevedtenestetilbodeti Norddal:
Skulei Eidsdal,godkvalitet,nært.
Kulturskule,godkvalitet,tilgjengeleg.
Omsorgsbustadi Eidsdal,viktig at den er nært Brannvernog ny brannstasjon
4.1.2.2 SVAKHEITER
Bygdemøtettek fram dessefaktoranesomsvakheitervedtenestetilbodeti Norddalkommune:
Omsorg:Nedbygging,dårlegkvalitet, bemanning, nedleggingav mattilbod Gatebelysning
Internett, dårlegetenester
Samferdsel:ferjetider kveldstid,nattferje (dette er ikkjekommunalteneste,mentek det likevelmed) Svaktenesteyting
Vedlikehaldgenereltog av kommunalevegar,kantslått Tiltakfor born og ungdom
Manglandekompetansei fleire kommunalesektorar, svaktenesteyting Usikkerheitom tenester,redusertetenesterpå sørsidaav fjorden Usikkerheitrundt kommunalearbeidsplassar
I punktaer alle momenttrekt fram. Deisvakheitenesomkjem klarastfram frå bygdemøteter utfordringarved legetilbod,usikkerheitrundt skuletilbodetog nedskjeringari omsorgstilbodetog usikkerheitai tenestetilbodet generelt.
4.1.3 BYGDEMØTE: MOGLEGHEITER OG TRUSLAR KNYTTTIL TENESTETILBODET VED TILKNYTING TIL STRANDA KOMMUNE
I det følgjandevil vi sjåpå kvainnbyggjaranei Eidsdalog Norddalmeinerer moglegheiterog truslar vedå gå inn i Strandakommune knytt til tenestene.Somover er det verdt å merkesegat spørsmålettil møtelydenvar genereltog at innspeladermeder sorterte i etterkant. Eifullstendigoversiktover innspelaliggvedi vedlegg8.
4.1.3.1 MOGLEGHEITER
Bygdemøtet trekte fram dessefaktoranesommoglegheitervedtilknyting til Stranda:
Legetilbod:Meir berekraftig,legekontorpå sørsidaav fjorden, betre helseteneste,betre legedekning,nye legaroglegeordning,stabilitet
Omsorg:Betreeldreomsorg.
Skule:BevareungdomsskuleniEidsdalutan truslar,samarbeidskulemed Geiranger, Utbygtpsykiskhelsevern
Samferdsel:Betresamanhengmellomferjene
Høgarekompetanse,fleire folk, i fleire sektorarog politikk Ambulansetilbod
Betrekommunaletenester,meir langsiktig jobbingmed kommunaletenester Meir kostnadseffektivt
Barnehage,behalde
SamarbeidGeirangerskule/kulturskule Vidaregåandeskule
Norddalog Eidsdalstår sterkaresamanmedGeiranger somutkant
Det var flest innspelknytt til: 1. Legetilbod,bådebetre tenester,stabilitet og legekontorpå sørsida.2. Bevare ungdomsskuleiEidsdalog 3. Omsorgstenester.Itilleggkjem moglegheitenemed ei næraretilknyting til Geiranger,somer eit gjennomgangstemai innspelaog ikkje nødvendigvisspesieltknytt til tenester.
