Kartlegging av kystlynghei i Hordaland

(1)

2012

Kartlegging

av kystlynghei i Hordaland

FYLKESMANNEN

I HORDALAND

(2)

(3)

Innhold:

Forord 5

1.0. Innleiing 6

2.0. Kystlynghei 8

2.1. Utviklinga 9

2.2. Hos oss i dag 10

2.3. Nitrogen forureining 10

2.4. Framtida 11

3.0. Skjøtsel 11

3.1. Sviing 13

3.2. Skjøtselplan 14

4.0. Aktuelle tilskotsordningar: 15

4.1. Regionalt miljøprogram (RMP) 15

4.2. Særskilde miljøtiltak i jordbrukets (SMIL) 15

5.0. Registreringar av kystlynghei i kommunane: 16

5.1. Sveio 18

5.1.1. Kart over Sveio 20

5.1.2. Registrering av områder med lyng i Sveio 22

5.1.3. Døme på lyngområder i Sveio 28

5.2. Bømlo 32

5.2.1. Kart over Bømlo 34

5.2.2. Registrering av område med lyng i Bømlo 37

5.2.3. Døme på lyngområder i Bømlo 41

5.3. Stord 44

5.3.1. Kart over Stord 46

5.3.2. Registrering av område med lyng i Stord 47

5.3.3. Døme på lyngområder i Stord 48

5.4. Fitjar 50

5.4.1. Kart over Fitjar 52

5.4.2. Registrering av område med lyng i Fitjar 54

5.4.3. Døme på lyngområder i Fitjar 58

5.5. Austevoll 62

5.5.1. Kart over Austevoll 64

5.5.2. Registrering av område med lyng i Austevoll 66

5.5.3. Døme på lyngområder i Austevoll 68

(4)

5.6. Sund 72

5.11.1. Kart over Sund 74

5.11.2. Registrering av område med lyng i Sund 76

5.11.3. Døme på lyngområder i Sund 80

5.7. Fjell 84

5.7.1. Kart over Fjell 86

5.7.2. Registrering av område med lyng i Fjell 88

5.7.3. Døme på lyngområder i Fjell 92

5.8. Øygarden 94

5.11.1. Kart over Øygarden 96

5.11.2. Registrering av område med lyng i Øygarden 98

5.11.3. Døme på lyngområder i Øygarden 103

5.9. Askøy 106

5.5.1. Kart over Austevoll 108

5.5.2. Registrering av område med lyng i Austevoll 110

5.5.3. Døme på lyngområder i Austevoll 114

5.10. Meland 116

5.9.1. Kart over Meland 118

5.9.2. Registrering av område med lyng i Meland 120

5.9.3. Døme på lyngområder i Meland 123

5.11. Radøy 126

5.10.1. Kart over Radøy 128

5.10.2. Registrering av område med lyng i Radøy 130

5.10.3. Døme på lyngområder i Radøy 132

5.12. Fedje 136

5.6.1. Kart over Fedje 138

5.6.2. Registrering av område med lyng i Fedje 139

5.6.3. Døme på lyngområder i Fedje 141

5.13. Austrheim 144

5.5.1. Kart over Austrheim 146

5.5.2. Registrering av områder med lyng i Austrheim 148

5.5.3. Døme på lyngområder i Austrheim 154

5.14. Lindås 156

5.8.1. Kart over Lindås 158

5.8.2. Registrering av område med lyng i Lindås 160

5.8.3. Døme på lyngområder i Lindås 163

6.0. Tal på sau i kommunane 164

7.0. Vurderinger 166

7.1. Verdisetting av naturtyper i kommunane 166

7.2. Vurdering av bevaringsverdi (NINA-91) 168

8.0. Konklusjon 169

(5)

kommune 5 kystlynghei

Forord

Kystlynghei i Hordaland er ei verdifull ressurs for berekraftig jordbruksproduksjon og som utvald naturtype. Kulturmarka er ein truga naturtype som Noreg har eit internasjonalt ansvar for å sikre. I Hordaland er tradisjonelle driftsformer som beiting og lyngsviing framleis ein levande tradisjon. Attgroinga av kystlyngheiområda skjer rask med opphør av drift og ved endra arealbruk.

Rapporten som no ligg føre er eit viktig faggrunnlag om status for kystlyngheier i Hordaland, og eit viktig ledd i arbeidet med å stoppe tapet av biologisk mangfald i norsk natur.

I Regionalt miljøprogram (RMP) for perioden 2004 – 2008 og 2008 – 2012 i Hordaland vart det etablert eigne tilskotsordningar knytt til landskapsskjøtsel. Ordningane i programmet skal sikre og vidareutvikle eit produksjonsdyktig landskap og samstundes ta omsyn til samfunnsinteresser knytt til natur- og kulturhistoriske verdiar. Landskapsskjøtsel som ei produksjonsform føreset å deﬁnere gode og velfungerande landskap som eit eige mål.

I arbeidet med forvaltning og skjøtsel av naturtypen kystlynghei er det mogleg å kombinere landskapsskjøtsel med å stimulere til tradisjonelle driftsformer som produksjon av

kvalitetsprodukt av kjøt. Dermed vil både landskap, berekraftige driftsformer og regionale produkt med ei unik historie være med å gjensidig marknadsføre kvarandre og styrke næringa sine inntektsmuligheiter. Denne type driftsformer er med å halde større areal i drift, samstundes som produksjonskostnadene vert haldne nede.

Som eit ledd i oppfølging av RMP vart det etablert eit prosjekt for å kartleggje status for skjøtsel og utforming av kystlynghei i Hordaland. Resultata skulle nyttast til å målstyre prioriteringar og dei økonomiske verkemidla i fylket. Arbeidet starta opp i 2004 og vart sluttført i 2010. Til å gjennomføre arbeidet vart Aase Nøttveit frå Fitjar kommune leigd inn til å gjennomføre arbeidet med å kontakte kommunane, synfaring og kartlegging i felt og utarbeiding av rapporten som no føreligg.

I 2009 vart det vedtatt ei ny lov om forvaltning av naturens mangfald (Naturmangfaldlova).

Med heimel i lova er det no lagt fram om at Kystlynghei skal vere Utvald naturtype.

Grunnlaget som er gjort i rapporten er viktig kunnskap som kan nyttast av kommunal forvaltning knytt til bruk av lovverk som plan og bygningslova og økonomiske verkemiddel knytt til forskrift om tilskot til spesielle miljøtiltak (SMIL) og forskrift om tilskot frå

regionalt miljøprogram i Hordaland (RMP).

Kystlynghei er ein dynamisk naturtype som endrar karakter etter driftsforma. Utan aktive bønder på kysten som driv eit beitebruk er det ikkje råd på lang sikt å ta vare på

naturtypen.’

10.12.2012

Åse Vaag ,

ass. landbruksdirektør Fylkesmannens landbruksavdeling

(6)

kystlynghei 6 kommune

1.0. innleiing og metode

Gullvatnet, Sveio 2005

(7)

innleiing 7 kystlynghei

Mål og metode ved kartlegging av kystlynghei i Hordaland

Kartlegginga av kystlynghei skal vise kor det framleis er kystlynghei og korleis tilstanden er i dag.

Hovudmålet er å stimulere til meir bruk av desse verdifulle areala slik at kystlynghei som kulturmarkstype vert ivaretatt.

Kartlegginga skal og gje hjelp til forvaltarar i kommune og fylke til å målrette sitt arbeide.

I registreringa er kvar kommune skildra, kart med områdeinndeling med eigen tabell og fotodokumentasjon.

I kartet er areala delt inn i 3 område:

Orange: Kystlynghei i attgroing dvs framleis ope preg, men med tydeleg attgroing.

Med mindre det skjer snarleg endring i driftsform vil beitet sin karakter verte endra. Dette lyngbeite kan settast i stand ved rydding, sviing og beiting.

Rosa: Kystlynghei i god hevd dvs ope lynghei med lite attgroing. Område vert skjøtta med beiting eller har nylig vore skjøtta. Lynghei som er i ferd med å settast i stand ved rydding, sviing og beiting kan og være med her.

Blå skravering: spesielt ﬁnt område. dette syner at lyngbeite er i særs god hevd eller at område har andre kvalitetar som gjer det driftsmessig spesielt godt eigna som lyngbeite. Det kan være store område utan fysiske inngrep, lite utsett for spreiing av uønska planter eller høg røsslyngdominans.

Kommunane er i tabell delt inn i område med nummer og skildring av landskapet. I kvart område er dei stadene som er vurdert som aktuelle lyngbeiteareal tatt med. Kvart stad er lyngbeite skildra ut frå tilstand. Informasjonen om skjøtsel og aktuelle kommentar er tatt med.

Det har tidligare vore utarbeidd rapportar (NINA, NNI og MVA) for kartlegging av verdifulle naturtypar. Skilnaden mellom desse registreringane er at fokuset i denne rapporten ligg på verdien av kystlynghei som kulturlandskap, dvs den tradisjonelt opne kystlyngheia som produksjonsareal i jordbruket. Tidligare rapportar legg meir vekt på verdi knytt opp mot biologisk mangfald, sjeldne planter og spesielt verdifulle naturtypar.

Kartlegging er gjort ved markvandringar i terrenget, registrering frå bilvindauga og ved

bruk av ﬂyfoto. I tillegg til eigne observasjonar har ein fått hjelp frå lokale brukarar og

tilsette ved landbrukskontora. Kystlyngheia er avhengig av bruk og tilstanden vil difor være

i endring, og kartlegginga må

(8)

kystlynghei 8 kommune

Eggøy nord-aust, 2002

(9)

kommune 9 kystlynghei

2.0. kystlynghei

Kystlyngheiene er en naturtype med opne, trelause heier langs kysten, dominert av røss - lyng. Dei vert skjøtta ved beiting og jevnleg sviing. Røsslyngen trivst i fattigt jordsmonn.

Ved å svi lyngheia vert næringsstoﬀ fjerna frå bakken og det gjer gode vilkår for røsslyngen.

Dei seinare åra med mindre beitepress på kystlyngen vil sviing og motarbeide attgroing og forelding av røsslyngen.

Tradisjonelt strekte det seg eit belte med kystlynghei fra Spania i sør til polarsirkelen i nord.

Naturtypen er begrensa til sterkt oseaniske områder som gjev den vintergrøne røsslyngen lang vekstsesong, noko som fører til gode forhold for vinterbeitende husdyr. Denne naturtypen har vorte svært redusert i omfang dei siste 50 åra og er å rekne som ein trua kulturmarktype. I Norge strekker lyngheibeite seg i eit 25-40 km bredt belte langs kysten.

Dvs at i desse 5 kommunane er alt arealet innafor dette beltet. I røynda vil område som vert vinterbeita reduserast når høgd over havet kjem opp i omlag 300 m.

2.1. Utviklinga

Kystlyngheiene som ein type kultur-landskap er skapt ved menneskes bruk av ressursane.

Dette starta for om lag 5000 år sidan, den gang det voks skog heilt ut til havkanten. Over lang tid vart skogen fjerna ved ”svedjejordbruk”, dvs. skogen vart brent og marka dyrka.

Sviing og beiting er det som skal til for å ta var på kystlyngheiene. Røsslyng vart teke i bruk som fòrplante og lyngområda vart Eggøy nord-aust, 2002 utvida ved fortsatt brenning av skog og beiting av dyr. Slik vart ny skog halden nede. Da jernreidskap vart teke i bruk til oppdyrking av innmark vart nye gardsbruk rydda langs kysten i Sunnhordland. Både

innmark og utmark vart svidde, beita og slått. Begge områda var viktige for produksjon. Det største auken av lynghei var i eldre jernalder og i vikingtida. Ein kan sei at det opne

kystlandskapet som me fortsatt kjenner i dag, er det kulturlandskapet som vart skapt

gjennom sviing og beiting i om lag 3000 år. Hos oss vart lyngheiene redusert frå byrjinga av

1900 talet. Dei beste areala på fastland vart då dyrka opp til åker og eng. Etterkvart som

mekanisering og eﬀektivisering auka fra kring 1950, vart og mykje av utmarka liggjande

ubrukt. Lyngslåtten tok slutt og kunnskapen om sviing vart ikkje halde ved like. Dei

sauerasane som var tilpassa kystlandskapet og vinterbeiting vart dei ﬂeste stader bytta ut

med nye raser som ikkje hadde samme eigenskaper til utnytting av vinterbeiting i desse

karrige områda.

(10)

kystlynghei 10 innleiing

2.2. Hos oss i dag

Det er framleis opne område med kystlynghei i ytre Sunnhordland, men svært lite er i god hevd med tradisjonell skjøtsel. Dei områda som ikkje vart oppdyrka, er helst areal mot fjell, sjø og på øyane. På –60 tallet vart det planta bartre mange stader, noko som gjer

tradisjonell skjøtsel med sviing vanskeleg. Sitkagrana som var ein ny treslag i Norge hadde og eigenskapen til å frø seg på øyane lengst ute i havet. Dette er no ein trussel for det

tradisjonellt opne kulturlandskap kor det ikkje lenger er beitedyr eller beitepresset ikkje er stort nok.

I slike områder tek eineren over og tilvekst av lauvtre, særleg rogn aukar sterk. Fra 1950 auka interessa for avlsarbeid på husdyr, mellom anna for å auka dyra sin yteevne. Den norske villsaurasen, som hadde tilpassa seg klima og natur gjennom ﬂeire tusen år vart i løpet av nokre tiår omtrent borte. Berre i Austevoll var det nokre ﬂokkar att. Her var det bønder som ikkje ville bytte ut den nøysame og vare sauen med tyngre rasar. Den norske villsauen har difor fått namnet ”Austevoll sauen”mange stader.

2.3. Nitrogenskader frå nedbør

Ein del områder har gått frå å være lynghei til grashei på grunn av auka nitrogentilførsel. På 80-talet auka tilførselen av nitrogen gjennom nedbør. Størst var nedfallet i sør og sørvest- Norge. Røsslyng treng svært små mengder nitrogen. Auka tilførsel fører til at vekstperioden vert forlenga og lyngen får ikkje normal vinterkvile. Lyngen vert då utsatt for frost- og tørkeskader som dreper plantane. I slike område etablere grasarter og spesiellt blåtopp seg.

Kartet viser at Sveio er eit område som har vore særleg utsett for slike skader. Nå er nitrogen- forurensinga noko mindre, og i område der attgroing vert halde nede ved rydding, sviing og beiting, vert det spanande å sjå om røsslyngen vil ta seg opp att.

figur 1: Kartet til venstre viser at område med store skader på røsslyng og overgang til

blåtoppdominert hei er avgrensa til kystområde med nitrogen-nedfall større enn 1 kg pr daa i året.

(Birøkteren nr.9-

2002)

(11)

innleiing 11 kystlynghei

2.4. Framtida

Det er gjort forskingsarbeid (NINA-91) for å kartlegge dei lyngområda som har verneverdi på fylkes- og landsplan. Areal i kvar kommune er vurdert og verdsatt. Dette var eit viktig arbeid. Men det er opp til dei som forvalter areala og bestemme kva områd som skal være ope kystlynghei om 50 år. Dei stadene der det er interesse for tradisjonell skjøtsel og istandsetting vil sannsynlegvis framstå som verdifullt i framtida. Dei siste ti åra har interessa for villsauen auka. Villsaukjøtet har fått sitt eige merkenavn. Det skal være eit kvalitetsstempel og gje betre pris. Mykje verdifull kunnskap om bruk av lyngheiene er blitt borte, og sidan det mest ikkje har vore brent lyng dei siste 40 åra er det mykje å ta att. Det seier seg sjølv at ikkje alt kan setjast i stand. Skog har vorte planta og hytter har komne til.

På slike stader vil sviing så og sei være umogeleg.

Dei siste åra har det vore ein jamn auke av lyngområde som er kome i bruk att. Vert dei igjen verdsett som ein ressurs, då er det von om at ettertida får behalda noko av dette spesielle landskapet.

3.0. skjøtsel

Før vart lyngheiene ved kysten utnytta på mange måtar. Sau og geit beita heile året, kyr og hest om sommaren. Dei milde vintrane som gav mykje lengre beitesesong der enn i

innlandet. Om nettene var kyrne i gardﬂorenen. Då kunne gjødsla samlast opp og brukast i åkrane på innmarka. Skjærelyng vart hausta til vinterfòr og rivelyng vart nytta til

opptenning og til brenne når ﬂatbrød og lefser skulle steikast. Med jevne mellomrom vart lyngen svidd for å fornyast. Dermed vart fòrverdien på arealet halden oppe. Torva i myra vart nytta til brense, torvstrøet i fjøset og seinare som tilsetting til gjødsla.

For å skjøna kva som er rett stell av lyngheia er det naudsynt å vete kva slags syklus den har.

Erfaringer rundt dette er blitt borte. Det er ikkje sjølvsagt at ein i dag skjønar verdien av å

brenne lyng.

(12)

kystlynghei 12 innleiing 1: Lyng tidlig i pionerfasen.

2: Lyng i byggfasen

3: Lyng i moden fase.

4: Lyng i degenerasjons fasen.

Fire faser i lyngheia sin livssyklusen.

1. Pionerfasen. (2-4 år)

Etter sviing vil frøa i jorda spire pga betre lysforhold og næring frå oska. Mykje gras og urter gjev godt sommerbeite.

2. Byggefasen. (5- 15 år etter sviing)

Røsslyngen blir tettvokst og mindre lys kjem ned til bakken.

Røsslyngen vil ta over det meste av planteveksten.

3. Moden fase. (Neste 15-20 år)

Veksten blir mindre. Nå bør lyngen sviast, slik at ein ny pionerfase kan ta til. Gjer ein ikkje det vile lyngen få meir treverk og mindre grøn urtevekst. Fòrverdien vert då mindre.

4. Degenerasjonsfasen (opp mot 40-50 år)

Røsslyngen får grove greiner og lite bladverk. Lyset slepp ned til

botnen og andre arter vil spire. Etter det kjem enkelttrær og buskar,

for i neste omgang å ta over området. Neste trinn er at lyngheia er

blitt skog.

(13)

innleiing 13 kystlynghei

Sviing av kystlynghei på Fodno og område ved Skålaskog som har vore svidd.

3.1. Sviing

Å svi lyng er noko som heller få kan i dag. Difor er det viktig dei nye generasjonane skaﬀer seg erfaring og kunnskap om dette. Overgrodd lynghei, som vi har rikeleg av, brenn sterkare enn lynghei som er i god hevd. Difor er det ekstra viktig å ha eit godt samarbeid med lokalt brannvesenet. Brannvakta må vite kven som er ansvarleg for planlegging, gjennomføring og når det skal brennes. Bakken må være fuktig, eller ha tele i seg, når det vert svidd. Då brenn ikkje varmen opp jorda og skader frø som skal spire. Men lyngen være så turr at den brenn. Beste årstida er ettervinteren, (jan.-febr.) etter nokre dagar med sol og vind frå nord.

Rolig, stabil vind er bra, og skulle vinden endre retning, er det viktig å ha nok mannskap til

å sløkkja. Ein bør ikkje brenne breiare striper enn 30-50 meter, og ein må planleggje slik at

elden går mot fjell eller sjø om det er mogeleg.

(14)

kystlynghei 14 innleiing

3.2. Skjøtselplan

Det er ein fordel å lage sin eigen plan der det kjem fram kva som har skjedd før og den planlagde skjøtsel for framtida. Ein bør ikkje svi av for store område samme året, men ha lynghei i forskjellige stadier. Dersom for store arealer vert svidd av, vil det biologiske mangfaldet reduserast og fòr-tilgangen vil minke. Derom vi har eit rett antall beitedyr og passeleg areal med nysvidd mark, vil det bki eit ﬁnt mosaikk-landskap som sikrer dyra nok fòr. Er beitepresset for stort, ser ein det på auken av grasarten ﬁnnskjegg. Mange stader vil 10 vinterbeitande sau pr. 100 daa vere eit passe antall.

Registrering av kystlyng m/ Skjøtselsplan.

Navn:

Gbr.nr.:

Område (se kart)

ca. areal i daa: Antall

beitedyr Vinter - beiting/

sommer - beiting

Når vart lyngen sist svidd?

Kva veks i område?

Skriv ned planer for bruk og skjøtsel av område:

div.

1 230 15 Ca 1950 Gamal

røsslyng, einer og innslag av nye tre.

Fotsatt i bruk som beite for sau. Ønsker å svi område i løpet av dei neste 4 åra.

Vurdere etter sviing kor mykje som skal ryddast manuellt av tre og større einer. På sikt auke besetninga til 25 sau.

2 200 10 2002

(forrige sviing i 1950)

Ny - etablering av røsslyng.

Grasarter.

Ikkje for mykje beiting dei første åra. Seinare 25 sau.

3 200 25 1992 Partier

med tett røsslyng, oppstykka av myr med grasarter.

Omlag 25 sau i villsaudrift ser ut til å fungere bra.

tabell 1: Døme på skjøtselplan til bruk på eige foretak.

(15)

innleiing 15 kystlynghei

4.0. Aktuelle tilskotsordningAr til kystlynghei

4.1. Regionalt miljøprogram (RMP) for Hordaland.

Regionalt miljøprogram (RMP) i Hordaland skal stimulere til å ta vare på og utvikle det opne og særmerkte kulturlandskapet i fylket. Tilskota i miljøprogrammet er til liks med produksjonstilskot i jordbruket, ei årleg driftsstøtte til bruk som oppfyller visse vilkår.

Kven kan søkje om støtte?

Alle føretak som fyller grunnvilkåra for produksjonstilskot i jordbruket, som har land - bruks drift i Hordaland og som elles fyller vilkåra som vert stilte i dei ulike ordningane, kan søkje. Beitelag som er godkjente av kommunane i Hordaland og som oppfyller vilkåra som vert stilte, kan søkje på tilskotet til organisert beitebruk.

For alle bruk som søkjer tilskot frå RMP, er det krav om miljøplantrinn 1.

For nokre ordningar er det også krav om Miljøplan trinn 2. For areal som er kategorisert som A-område i NATRURBASE krevjast det eigen skjøtselsplan utarbeidd i samarbeid med Miljøforvaltninga hjå Fylkesmannen.

4.2. Særskilde tilskot til istandsetting av jordbrukets kulturlandskap (SMIL).

Gjennom SMIL-midler er det høve til å søkje om tilskot til spesielle miljøtiltak i jordbruket.

Har du ynske om å restaurere gammal og attgrodd kystlynghei så kan du søkje om tilskot gjennom denne ordninga. Det skal nyttast eigne søknadsskjema der tiltaket skal skildrast.

Søknaden sendast kommunen.

(16)

5.0. registrering av områder med kystlynghei i hordaland

kystlynghei 16 registrering av områder

Lynghei i bløming, Sveio

(17)

registrering av områder 17 kystlynghei

figur 2: Oversikt over

kystlyngheiområde

i Hordaland.

(18)

kystlynghei 18 Sveio kommune

Gullhaugvatnet

(19)

sveio kommune 19 kystlynghei

5.1. sveio

Sveio har namnet sitt fra ”svidjo” som er norrønt og tyder ”å svi”. Undersøkingar fortel at store område vart brende og avskoga for om lag 3800 år sidan. Kommunen er ei stor halvøy på 246 km2.

Kystlynghei-områda i Sveio er mest størst i sør og sørvest. Langs kysten i sør er det opne, verharde område med berg. Røsslyngen her vert ikkje stor, og attgroinga går seint. I sør- vest er det meir attgroing. Her er og store område med rik, fuktig lynghei med til dels store innslag av myr. Rundt 1980 var det stort nedfall av nitrogen i Sør-Norge. Det skada

røsslyngen. Vinteren 1986, vart store område i Sveio (og ytre Sunnhordland) utsett av frostskade, og mykje røsslyng vart øydelagt. Dette ser me resultatet av i dag. Då gjekk til dømes området kring Tveitefjellet over frå å vere røsslyngdominert til å verte ei

blåtoppdominert lynghei.

Dei seinare åra har områda her vore brende for å halde landskapet ope. Her er og

vinterbeiting av sau, men område er ikkje dominert av røsslyng. Det er mogeleg at den kan komme attende dersom området vert skjøtta som lynghei.

Sør-aust i Sveio er det store område med kystlynghei. Desse områda i aust kring

Vigdarvatnet vart ikkje råka av frostskade. Det ser vi ved at dette no er av dei mest røsslyng-

dominerte beitene i Sveio.

(20)

kystlynghei 20 sveio kommune Sveio kommune - nordre del

Ope lynghei

Lynghei i attgroing Områdeinndeling

Ope lynghei – med spesiell verdi Lynghei i attgroing – med spesiell verdi

(21)

sveio kommune 21 kystlynghei Sveio kommune - søre del

Ope lynghei

(22)

kystlynghei 22 kommune

Registrering av kystlynghei i Sveio

Sveio er delt opp i områder fra 1 til 10. Desse områda ﬁnn du att på kartet , i beskrivelse og foto.

NR OMRÅDE: BESKRIVELSE: SKJØTSEL: DIV:

1

Innlands-preg med mykje skog og jordbruks-areal.

Lune viker.

Lyngbeite helt i sør.

85% skog 5% lynghei 5% grasbeite og jord 5% myr

a) Flatnes sør Mykje ope lyngbeite mot sjøen. Eindel gammel lyng , men eit stort område på Finnsberg er i etableringsfasen.

Lenger inne er det furu med fin lyng i botnen..

Villsau beiter..

Ett område var svidd våren 2004, plan for vidare sviing.

Høg verdi som vinterbeite med grense til innmark og gardstun. Mye ung og næringsrik lyng i dag.

b) Flatnes nord Markert ope område med myr, lauvtre, einer og lyng.

Dalsøkka er grasdominert.

Vert beita av storfe og sau

Lyngen er ikke skjøtta og heller ikkje dominerande. Lite verdi som vinterbeite.

c) Tveite-fjellet Fjell i høgda, myr, lyng og mykje einer og lauvbusker.

Ingen beitedyr i dag, men tidligere vart det nytta som utmarksbeite.

158 moh. Låg beiteverdi, men relativt høg landskapsverdi. Auka beite og sviing vil holde område ope. Område er i attgroing med skog.

2

Ope landskap med nokre av dei finaste lyngheiområda i regionen. Her er mykje røsslyng i moden fase (langs E39), men og parti i attgroing. Lyng i tørre høgdedrag og store myrområder.

60% lynghei 15% myr 15% skog 10% grasbeite

a) Mækjeland Gamalt lyngbeite i attgroing med einer og furu. Grenser til jordbruksareal i vest og aust.

Beiting med Angus og sau

Eigar i nord ynskjer å svi. Verdi av lyngbeite er svekke pga mangel på sviing og for lite beitepress med sau.

Kan settes i stand til verdifullt vinterbeite til sau.

b) Mækjeland- fjellet

Lyngbeite med mykje einer.

Området vert nå rydda og oppgjødsla til grasbeite.

Mækjelandsfjellet (109 moh)

Beiting av storfe. Lynbeite er i overgang til grasbeite.

c) Trollavatnet Ope utmarksbeite med lyng i vest mot E39. Mye attgroing lenger aust og sør mot vegen til Kvalvåg. Veldig fin ny lyng i vest og nord.

Vinterfora sau beiter. Høg verdi som vinterbeite. Område med lyng rundt Trollvatnet er i svært god stand. Meir attgroing med lauvtre mot aust.

d) Mannavatnet - Lauvåsen

Store områder med ope lynghei og myr på austsida av Mannavatnet. Fra Lauvåsen mot Hådyrsholmen er det sterk attgroing av einer Det er plantefelt med gran i øst, som spreiier seg.

Grov lyng på tørre høgdedrag.

Lite beiting. Område gror att med lauvtre, bartre og einer.

Se NINA 91, Område aust for Mannavatnet var vurdert til å ha stor verneverdi på fylkesplan.

Kan få høg verdi som beite ved skjøtsel.

Område har mykje gode gjerde og høgere beitetrykk ville ha forbedra beitane monaleg. Område egner seg godt for sviing, beiting og beitesamarbeid

e) Aust for Trollavatnet og E39

Ope område med låg vegetasjon på høgdene og mykje attgroing med lauvtre og furu mot utkantene og mot innmark i sør og aust.

Skog i nord mot Bråtveit.

Usikker på om det er beitedyr.

Lett og nytte som vinterbeite sidan det er inngjerda og grenser mot jordbruksareal

(23)

kommune 23 kystlynghei

2

^{f) Dyngjo} Flotte opne lyngområde sør

og aust for Dyngjefjellet.

Ellers har mykje gått over til grasbeite med auka storfedrift. Område med myr, planta granskog og attgroing med einer og furu.

Beiting med kvit sau, villsau, storfe og hester. Lyngområdane sør og vest for Dyngjefjellet er i god skjøtsel. Resterande vert lite skjøtta.

Det var ein ukontrollert brann på Apelandsneset i 1930 og ein mindre brann i 1990

Verdifulle lyngbeiter i område med aktiv og variert jordbruksdrift.

g) Gullhaugavnt vest- og austsida av E39

Røsslyng dominerer områda på begge sider av E39.

Lyngbeita her er spesielt fine.

Beiting av kvit sau og villsau. Eindel småfuruer er beita i 2 meters høgde. Kan se ut som ombeite - presset er auka dei siste åra.

Vurdert som viktig (B) område i Naturbasen. Austsida bør snart sviast og småfuru må fjernast.

Kanskje det finaste lyngområda i Sveio.

Høg verdi som vinterbeite grunna stor tetthet med røsslyng.

H) Tveitaskog og Eilerås

Lokale områder med fine lyngbeiter og områder i attgroing med einer.

Myrpartier i sør. Det best skjøtta og opne området er på Berganes. Fine lyngområder nord for Tveitaskog bør sviast.

Lyngområder mot Storås er i attgroing, men kan settast i stand.

Beiting av kvit sau, villsau og storfe.

Beiteverdien er høg siden områda ligger i tilknytning til gardsbruk og kan gi vinterbeite kombinert med innmarksbeiter.

Skjøtselplan for lyngområda kan gi bedre plan for beiting og sviing.

i) Fjon- Grunnarvåg

Store opne lyng og myrområder. Einer og lauvtre rundt Grunnarvågen og mot sjøkanten. Også i nord ved Fjon og rundt Tidno er det attgrodd

Usikker på om her er beiting.

Liten tetthet av lyng, men område kan haldast ope ved rett beitepress.

3

^{Opne store}lyngheiområde. Stor variasjon mellom områder i attgroing og område som er svært hardt nedbeita.

80% lynghei 10% grasbeite 7% skog 3% myr

Krossleite I dag er område prega av lauvskog og myr. Ingen beitepreg.

Ingen skjøtsel.

Byggefelt på Krossleite ein utfordringl.

Liten verdi som lyngbeite idag

b) Kvitaberg

Fleire områder er svidd og rydda, både langs nordsida av vegen til Tveit og på Kvitaberg.

Beiting av sau og storfe.

Der det er sterkt nedbeiting står røsslyngen i fare for å gå ut. Plantefelt (halv meter høge grantrær) som var med i sviinga må fjernes.

Ser ut som om graset tar over pga hardt beitepress og oppgjødsling

c) Tveit (Hokla)

Varierer mellom ope lyngbeite med litt fjell og attgroing med einer mot innmarka på Hokle i NV og mot Tveitasundet i A

Grenser til aktivt jordbruksdrift og egner seg svært godt som heilårs beiter.

Fint ope lyngområde som er lett og svi.

Attgroing med lauvtre, furu og einer rundt.

d) Tveitfjellet Nordsida er ope lyngbeite i god stand, mens på sørsida er fjellet i attgroing.

Hard beiting om sommeren (ca 200 sau), litt vinterbeiting (ca 15 sau)

Vurdert som viktig (B) område i Naturbasen. Lyngen kjem fint opp, mest i høgden hvor beitepresset er minst. Bør sviast i sør. Mykje låg ny lyng der det er svidd i nord, men og røsslyngdominert i sør.

(24)

kystlynghei 24 kommune

e) Vigdarheim Kupert areal med lyng, myr og berg. Spredd einer i NV, sterk attgroing i aust mot Stigen og Vigdarheim med einer og furu. Lauvtre mot Vigdarvatnet.

Noko vinterbeiting (ca 35 sau) i NV.

Verdien ligger nok mest i landskapspleie og mindre i beiteverdi.

f) Gitlafjell

Store områder prega av lynghei i attgroing. Områder med lauv- og barskog, men og ope berg og fjell.

Beiting ved Nyheim Store utmarksområder kor det er bra beiteverdi.

4

Ope lyngheilandskap.

Ber preg av røsslyngdød (frostskade) på –80 talet. Eit par områdr er svidd. Røsslyngen dominerer ikkje, men kan gjerne ta over igjen med tradisjonell skjøtsel av områda.

75% lyng 10% grasbeite 10% skog 5% myr

Forevatnet -nord Store opne områder med myr og lyng i attgroing.

Spredd furu og einer.

Lauvtre i etablering.

Grenser mot skog i nord.

For det meste grov lyng, men låg på tørre høgdedrag. Mykje av område kan sviast (obs skog).

Ca 700 daa i nord mot Åsbu-haugen er gjerda inne og gror igjen. Egner seg godt som heilårsbeite til sau. Beitekvaliteten bør fornyast med sviing og auka beiting.

b) Mølstre Ope gras og lyngbeite.

Preg av hard beiting.

Eit område vart svidd i 2003. Her kjem lyngen fint opp, men hard heilårsbeiting kan føre til overgang til grasdominans.

Etablering av ny lyng ved skjøtsel. Høg beitekvalitet med ny lyng og nedbeiting av gras.

c) Ramsfjellet Ope område i attgroing med mykje fuktig lynghei, men og tørrere høgdedrag med dominans av røsslyng.

Lyngen er gammel og einer tar over. Spredd bar og lauvtre. Planteskog i aust.

Frostskade i 1986 førte til mykje død lyng.

Område bærer preg av lite beitepress, sjølv om det er noko vinterbeiting av sau.

Se NINA –91. Vart her vurdert som det finaste lyngheibeite i Sveio. Området er vurdert til å ha stor bevaringsverdi på fylkesplan. Stort behov for rydding, sviing og auka beiting. Store beiteområde som representerer verdi som utmarksbeite og vinterbeite til sau.

d) Skålaskog- Rongavatnet

Ope lyngområde med gamal lyng og mykje einer. Grenser mot vann (nord og vest), myr og jordbruk i sør og skog i aust.

Bærer preg av manglande beiting.

Område egner seg godt til restaurering med sviing.

Dominans av røsslyng kan gi godt vinterbeite, men område må setteast i stand ved sviing og beiting.

e) Vikse- Vadvatnet

Eit av dei finaste lyngbeita i kommunen, med høg dominans av røsslyng.

Lyngen er gammal og grov og med mykje einer. Område er lett og sette i stand ved sviing og beiting.

Ikkje beiting i dag.

Spesielt fint lyngheiområde Høg verdi som vinterbeite til sau.

Bærer preg av å ha vore godt skjøtta tidligare.

f) Skårevatnet (Våge)

Røsslyngdominert ope areal i aust mot R47.- Arealet mot R547 i sør vest er ikke svidd og gror att med einer.

Frostskade i 1986 førte til mye død lyng og økt innslag av bl.a blåtopp.

Ny lyng etablerere seg der det vart svidd i 2004 sjøl om det går seint. Helårsbeiting av sau i område.

Vurdert som svært viktig (A) område i Naturbasen. Området var i ferd med å gro att, men sviing har opna landskapet.

Stor verdi som vinterbeite. Må fortsette skjøtsel med sviing og auke beitepress i takt med nyetablering av lyng.

g) Skult Det meste av område er ope lyng landskap med myr og berg. Det varierer frå fint nedbeita lynghei til overgrodd grov lyngmark.

Del av område vart svidd i 2005 (SMIL).

Lyngen kjem fint opp att. Nytt område bør sviast og beitepresset oppretthaldast.

Grenser til nyetablert byggefelt i vest og jordbruksareal i N/V og S/A.

Beitesamarbeid vil være fornuftig for å unngå gjerding i beite. Beiteverdi som heilårsbeite, nær landbruksforetak med husdyr.

(25)

kommune 25 kystlynghei

5

Ope, værhardt landskap med lynghei ut mot havet.

Mykje gammel lyng, men attgroinga går langsomt her. Her er det praktisk mulig å halde fine lyngbeiter.

75% lyng 15% skog 5% myr 5% grasbeite

A) Storanes og Salhusvik.

Eit småbruk i nordenden med små slåtteteiger, spesielt fin steingard mellom inn- og utmark i nord. Lyngbeite her er svært fint. Mykje berg og viker. Elles er mye i attgroing med einer, furu og lauvtre.

Planta gran frøer seg.

Ca 200 daa på Storaneset vart svidd i 2003. Lyngbeite er i god stand. Sidan 2006 har område ikkje vore beita.

Resten av lyngområde er ikkje i bruk og gror att. Områder langs sjø kan restaurerast. Små teiger med store gran bør fjernast.

Storaneset er registrert i Naturbasen med lokal verdi C.

Svært vakkert kyst kulturlandskap.

Der det var svidd er det svært godt vinterbeite med dominans av røsslyng i moden fase. Lenger sør er lyngen grov og må settes i stand.

b) Ryvarden- Lyngholmen

Ope og svært værhardt mot sjøen. Kystlynghei med mykje berg. Mykje gamal lyng og lågtvaksande einer.

Stort område med litt beiting av sau. Område må sviast og ryddast for einer. Beitepresset må aukast.

Naturbasen B viktig. Se NINA 91 Tursti på 6 km fra Lyngholmen Ryvarden til Mølstravåg.

(Opptur Hordaland)

Der det var svidd er det svært godt vinterbeite med dominans av røsslyng i moden fase. Lenger sør er lyngen grov og må settes i stand.

c) Langa-neset Heile neset er ope lynghei mot sjøen, dominert av gammal røsslyng. Omåde er i attgroing av einer og furu.

Område beites heile året av sau som vert fòra. Mangel på sviing gjer at område har mykje gamal og forveda lyng.

Område er i attgroing på tross av beiting.

Beitepresset bør aukast og beite bør sviast.

Naturbase C: Lokalt verdi. Område er enkelt å skjøtte med sviing og er spesiellt godt egna som ope kystlyng - heibeite.

Stor verdi som beite for villsau, mykje naturlig avgrensing mot sjø og lett og skjøtte med sviing.

d) Digernes (Krokane)

Open røsslyng-dominert lynghei med mykje berg.

Lyngen er grov og gamal og område er i attgroing. einer, furu og rogn.

Ingen beitedyr og anna skjøtsel. Område er lett og restaurere og nytte til beite pga mykje naturleg avgrensing mot sjø.

Vurdert som Lokalt viktig (C) område i Naturbase..

Område er spesiellt godt egna som vinterbeite for sau.

Stort potensiale for å få høg verdi som vinterbeite pga mykje lyng og geografisk enkelt å skjøtte. Må restaurerast.

e) Trettøya Lyng og berg. Lågtvaksande lyng

som vert naturleg halde nede pga vær og vind.

Øya vart nytta som beite for værene på 60-talet.

Lite areal, men enkelt å svi. Kan framstå som eit verdifullt lyngbeite.

f) Skålaskog (vestsida av R541)

Ope røsslyng-dominert område som grenser til jord og skog i aust. Attgroing mot aust.

Noko beiting av sau.

Eit mindre område vart svidd i 2004.

Røsslyngen kjem godt igjen.

Verdi som vinterbeite har auka etter sviing.

g) Straumen Ope lyngbeite med berg og myr. Er i attgroing med einer,enkelte furu- og lauvtre.

Det er ikkje beiting av arealet i dag. Ungdyr beita fram til -80 talet.

Plan om beitesamarbeid Stor verdi og enkelt å skjøtte ved sviing. Område egner seg svært godt til heilårsbeiting med sau.

h) Vikse Ope lynghei med berg.

Varierer med nyetablert og gamal røsslyng og gras.

Område som vart svidd i 2001 er nå i god vekst. Vinterbeiting.

Høg verdi som heilårsbeite med nærhet til landbruks-eigedomar.

i) Tronnes Røsslyng-dominert lynghei.

Ope i høgdene, men attgroing med einer, furu og lauvskog mot sjø.

Bærer preg av manglande beiting.

Egner seg godt for sviing om oppslag av tre vert rydda.

Fin sti går gjennom område. Foto Høg røsslyngdominans gjer grunnlag for høg verdi som vinterbeite, men arealane må restaurerast med rydding og sviing.

(26)

kystlynghei 26 kommune

6

Ope, værhardt landskap med lynghei ut mot havet.

På Austsida, mot fjellområda er store område med røsslyng i sterk attgroing.

85% lyng 10% skog 3% grasbeite 2% myr

a) Kvitaneset Ope lyngbeite mot sjø med mykje berg.

Ikkje beiting. Område er enkelt og gjerde og svi.

Tursti til gravrøys.

Røsslyng gir noe vinterbeite, men kultulandskapsverdien er større enn beiteverdi

b) Hovdaneset/

Hovdavika

Ope kystlynghei i god skjøtsel på vestsida av rv 541 mot sjø. Område grenser til småbruk med slåttemark og lauvtre.

Beiting av Angus og noen sau. Stort behov for rydding, sviing og auka beitepress.

Enkelt område å skjøtte.

Vurdert som Lokalt viktig (C) område i Naturbase..Se NINA 91.

Norsjøløypa med 4 km tursti fra Hovda til Buavåg og Kvitaneset. (se Opptur Hordaland)

Stor beiteverdi med lyngbeite som grenser til grasbeite.

c) Nesheim Heile området bestod av tre småbruk med dyrka mark og fin lynghei mot sjøen. Store område er regulert til utbygging.

Ikkje beitedyr i dag.

Det viser igjen i sterk attgroing både langs kysten og i fjellet på austsida (sjå 6d).

Etter utbygging er lyngbeita så oppstykka at verdien som lyngbeite er redusert

d) Håvåsen / Trehovdfjellet

Store opne områder med lyng, myr, berg. Gror igjen med einer, lauvtre og furu.

Plantefelt ved jordbruksareal

Noe beiting rundt Leitefjellet men beite - presset er for lite til å unngå attgroing og etablering av skog.

Det store saman-hengjande område egner seg for sambeiting med storfe og småfe.

e) Vandaskog, Kleiva og nord mot Vardafjell

Stort område med lyng, myr og berg. Mykje er prega av attgroing med einer, lauv og bartre. Grenser til planteskog i aust. Område aust for Storavatnet vert istandsett med sviing og beiting.

Områder med attgroing og gammal lyng, men område i sør vert nå sett i stand med gjerding, sviing og auka beitepress. Ny lyng er i etablering der det vart svidd i 2008 og i 2009.

Se NINA 91. Området er vurdert til å ha stort bevaringsverdi på fylkesnivå, særskilt når område vert sett i sammenheng med område Ryvarden Lyngholmen.

Stort område som vert sett i stand vil gi godt verdifullt heilårsbeite. Egner seg for beite-samarbeid. Beiteplan skal utarbeidast for område.

f) Skiftestad Ope lynghei med noko berg og myr. Gjerde gjennom område og mot skog i sør.

Austsida vert heilårs - beita, noko som viser att i ung nærings rik lyng og nedgnagd einer. Vestsida har grov lyng, einer og etablering av furu.

Heile område har høg verdi som heilårsbeite, men vestsida treng istandsetting med sviing og beiting.

g) Åse Ope lynghei i attgroing, mye myr.. Frøing fra planta barskog i sør.

Ingen beiting i dag og er på veg til å bli skog.

Egner seg godt til heilårs beiting, men treng istandsetting og beitedyr.

7

Stor opne lyngområder, tørre i høgdedraga og myr i dalsøkk. Dei tørre opne lyngområda i høgda vert nokon stader beita hardt.

Store områder er i attgroing.

75% lyng 10% grasbeite 10% skog 5% myr

a) Kinn

Ope røsslyng-dominert beite.

Arealet i sør (Lauvås) er inngjerda og svært godt skjøtta. I nord (Kinn) er arealet prega av attgroing med einer og furu. Skogpreg nær innmark.

Arealet vert beita med geit heile året og sau vår og haust.

Arealet i sør er svært verdifullt vinterbeite. Mykje røsslyng i moden fase og i nyetablering. Grenser til jordbruksareal. Større areal kan restaurerast.

b) Lauvås Fine store areal med opne gras-dominerteo mråder SØ for Lauvås og NØ for Dillavatnet.

Lyngen er liten pga beitepress.

Heilårsbeiting med sau.

Spesielt ope beitelandskap. Verdifulle beiteareal, men lyngen vert halde nede pga beitepress. Kan etablere seg bedre med reusert beiting i perioder.

(27)

kommune 27 kystlynghei

7

^{c) Fæås} Lyngbeite med myr i låge

områder og lyng i etablering på tørre høgdedrag. Prega av attgroing med einer og furu

Villsau beiter arealane. Mykje myr og tre gir redusert verdi av område som vinterbeite. Grenser til jordbruksareal med aktiv drift med stor- og småfe

d) Sør-vest for Forevatnet.

Mykje fuktig lynghei med grov røsslyng. Attgroing med einer og spredd furu, lauvtre mot Forevt.

Ikkje preg av beiting. Grenser til Forevt som er naturreservat.

Egner seg til heilårsbeite for småfe.

e) mot Hinderli, vest for Tveita

Lyng og myr i sterk attgroing mot skog. Unntaket er området mot Bjelland som framleis er ope med gamal lyng og einer.

Ikkje beiting i lyngbeite eller utmark.

Liten verdi som vinterbeite. Mykje myr og furu/einer. Unntaket er fint beite mot innmarka på Bjelland som lett kan nyttast.

F) Håvåsen Ope fine lyngområde i høgdedrag, myr i dalsøkk.

Grenser til utbygges-område for boligformål og golfbane.

Ope område på høgdedrag (mot Åse) er delvis inngjerda og bør fortsatt beites og skjøttes. Fin tørr lynghei mellom bygjeområda. Kan sviast og beitast for å halde kulturlandskapet i hevd.

Det er mulig å ha både skjøtsel av lyngbeita og boligområde. Samarbeid mellom boligområde og beite-område er ein utfordring.

Mykje av lyngbeite er ope og kan nyttast til vinterbeiting. Krever forståing for kulturlandskapsverdi i tilknytting til byggefelt og kommersielle interesser, som golfbane.

8

Mot havet er det ope landskap med lynghei og myrområder mellom oppdyrka

jordbruksareal. På austsida er område prega av attgroing av einer og furu.

Vestsida av veg:

50% lyng 30% skog 10% myr 10% grasbeite Austsida av veg:

80% skog 10% grasbeite 5% myr 5% lyng

a)Storøya Låg øy med lyng og berg mot sjøen. Attgroing med einer, spredd furu og innslag av lauvtre.

Ingen beiting eller anna skjøtsel. Var tidlegare brukt som beite til både geit og sau.

I dag er beiteverdien låg, men område er enkelt å nytte til beiting og enkelt å svi. Stor kulturlandskapsverdi

b) Tjernagel - Lia Kupert lyng og myr område, med mykje einer og furu.

Noko berg i dagen.

Større område er innegjerda og vert beita av villsau. Furu gjer sviing vanskeleg.

Beitepresset sommerstid kan aukast.

Vinterbeiting gjer at her er ny lyng, men det er myr og gras som dominerer.

c) Kinn- Åsbu Myr, lyng, berg og einer.

Markert grense fra nord til sør kor vestsida bærer preg av beiting. Austsida er furu og granskog. .

Villsau og kvit sau beiter i område, men mest på innmark. Noe vinter-beiting i lyngbeite. Skog rundt gjer sviing vanskelig

Beitepress sommerstid kan aukast.

Vinterbeiting gjer at her er ny lyng, men det er myr og gras som dominerer.

d) Haugavika (Risøya)

Ope lyng-dominert mot sjø.

Myr, furu og mindre lyngdominans i aust.

Mindre område ved Tjernagel vert skjøtta.

Det resterande vert ikkje beita og dei finaste områda lang sjø ligg i regulert byggeområde.

Størstedelen er regulert til offentlig byggeområde i kommune-plan.

Verdifullt vinterbeite ved Tjernagel.

Bør ryddast for einer.

e) Tjernagel aust Lynghei med mykje myr og attgroing med einer og furu.

Ukontrollert brann aust for Hesthammartj viser att i ny fin lyng . Skogspreg mot vann.

Lokalt små områder er dominert av fin røsslyng. Store områder med myr og overgang til furuskog mot aust.

Små områder med fin lyng til vinter - beiting. Større områder kan setjast i stand ved rydding og sviing.

(28)

kystlynghei 28 kommune

9

Lite lynghei. Skog eller oppdyrka jordbruks - areal. Allikevel ett par mindre områder med utprega lynghei.

75% skog 10% grasbeite 9% fjell 5% lyng 1% myr

a) Trollvass-nipa og Steins-fjellet

Stigning gjennom områder med lyng, furu, einer, myr og mye bart berg mot høgaste områda.

Fra ca 200 moh. Stor einer og lyng, spredd furu og lauvtre. Myr og berg. Ett og annet lite tre veks heilt til topps.

Usikkert om en flokk villsau beiter.

Høgaste punktet i Sveio på 432 moh.

Skogen er i ferd med å spre seg oppover.

Turområde som med fordel kunne vore beita for å hemme etablering av skog lenger opp.

Liten beiteverdi i forhold til areal, men auka beiting med sau ville redusert attgroinga. Viktig natur- og turområde for Sveio.

b) aust for Litlavatnet

Område med tørr fin lynghei og berg i dagen. Mot Litlavatnet i vest er det mykje einer.

Beiting av sau. (85 vf) Vestre område er i attgroing og må ryddast, heile område må sviast.

Bør sviast, spesielt mot vest tar einer ove. Høg verdi som vinterbeite, med nærhet til anna jordbruksareal i drift.

Dette er det område i sone 10 som har vore skjøtta som lyngbeite i seinare tid.

Område er godt synleg frå E39 c) Midvikøya Ope lyngbeite med gras,

attgroing med einer.

Usikkert? Bør sviast og beitast.

Det er begrensa areal, men kan gjerne gje heilårsbeite til fire villsau. Låg beiteverdi, men høg kulturlandskapsverdi Lyng, gras og berg (40/30/30)

reg.nr 2: Gullhaugvatnet

Døme på lyngområde i Sveio

(29)

kommune 29 kystlynghei reg.nr 2: Mækjelandsfjellet

reg.nr 3: Tveitfjellet

(30)

kystlynghei 30 sveio kommune reg.nr 3: Geitaråsen

reg.nr 5: Ryvarden - Lyngholmen

reg.nr 5: Langaneset

(31)

sveio kommune 31 kystlynghei reg.nr 10: Vassli

reg.nr 8: Tjernagel

(32)

kystlynghei 32 bømlo kommune

Lyng og myr på Halleraker

(33)

bømlo kommune 33 kystlynghei

5.2. Bømlo

Bømlo er ein øykommune, med Nordsjøen som næraste nabo. Der er kring 1000 øyer når stort og smått er rekna med. Arealet er på 247 km2.

Heile kommunen er lyngområde, men kystlyngheiene er mest markert i sør, vest og nord.

Landskapet på Bømlo er tradisjonellt ope og kupert. er det Kystfuruskogen dominerer mest på austsida, men røsslyngen står likevel tett i skogbotnen og langs vegkanter.

Dei dyrka jordbruksområda ligg som grøne ﬂekker, med berg og lyngheier omkring.

Sør i Bømlo er det kalkrike bergarter. Dette gir eit stort mangfald av arter. Nokre av desse er sjeldne andre stader. I nord er det hardere grunnfjell. Dette gir eit surt og fattig jordsmonn med færre arter.

Bildet av landskapet har endra seg i seinare tid. Grana, som med stor iver vart planta frå 1950 talet av, har vakse seg stor og formere seg med frø, der den slepp til.

Tradisjonelt vert lyngheiene her også brukt til honning- produksjon. For denne

produksjonen er det svært viktig at lynghei-områdene ikkje vert redusert.

(34)

kystlynghei 34 bømlo kommune Bømlo kommune - nordre del

Ope lynghei

(35)

bømlo kommune 35 kystlynghei Bømlo kommune - austre del

Ope lynghei

(36)

kystlynghei 36 bømlo kommune Bømlo kommune - søre del

Ope lynghei

(37)

bømlo kommune 37 kystlynghei

Registrering av kystlynghei i Bømlo

Bømlo er delt opp i områder fra 1 til 10. Desse områda ﬁnn du att på kartet, i beskrivelse og foto.

1

Ope og svært kupert landskap. Kystlynghei områda er i sterk attgroing.

Espevær Gammal lyng, sterk attgroing med einer. Planta gran.

Lite beitedyr. Rydding, sviing og auke i antall beitedyr for å sette istand og skjøtte beitene.

2

Heile denne sørlegste delen av Bømlo er prega av det opne kystlynghei- landskapet.

Langevåg (Hovlandshagen)

Dominert av røsslyng. Ikke svært grov, men dette kjem av værhardt klima. Grenser til ferjeleige og

industriområde.

Samarbeid om gjerding og beiting er starta opp i 2005.

Skjøtselplan over område vert utarbeida av brukarane.

Representerer rik og varmekjær kystlynghei. Vurdert som område med svært stor bevaringsverdi på fylkes- og landsplan. Oldtidsfunn.

Stort behov for sviing og beiting.

Området er lett å skjøtte som kystlynghei beite.

Ådno- Mørkdalsfjellet

Mykje gammal lyng og myr. Ikkje beitedyr Stort behov for sviing og beiting. Området er lett å skjøtte som kystlynghei beite.

3

Kyststripa fra Langevåg i sør til Kulleseid kanalen er dominert av det opne kystlynghei- landskapet mot havet.

Værhardt, men med mange lune viker.

Eidenes - Dyrneset

Lyng i degenerasjonsfase.

Langt kome attgroing.

Skogen veks raskt.

Beiting er tatt opp i seinare tid.

Lyngen er gammel og høg. 50% død lyng. Kan settes istand med rydding, sviing og beiting.

Vikaneset Fattig og middels rik lynghei.

Dette området er det som er prega av best skjøtsel i Bømlo. Her har det vore svidd jevnlig (siste område, vinteren 2005) og beitetrykket er bra.

Villsaudrift Skog/lyngbrann på 80-talet . Brukere av område praktiserer ein god plan for skjøtsel av område. Kan brukast som referanse-område i kommunen.

Eriksfjellet Attgroing av furu og lauvtre (-90)

Stokkvika - Grutle

Kvaliteten på beitet er betre enn på 80 tallet. Ein del furu og lauvtre etablerer seg i tillegg til einer.

50-60 sau beiter i området.

Kortvokst lyng på høgdedrag pga vind.

Svært høg og grov i dalsøkk. Mykje dø lyng pga frostskade.

Sterkt behov for rydding og sviing.

Steingarder og rester etter uteløer.

Nokre hytter.

(38)

kystlynghei 38 bømlo kommune

3

^Skotningen_Nautøy

Geitung

Open kystlynghei, prega av kontinuerlig skjøtsel.

Skotningen er prega av ekstrem værtype og mindre lyng.

Vinterbeiting med sau

Toska Ope, men kupert kyst - lynghei. Varierer fra lyng i pionerfase til lyng i degenerasjonsfase.

Sommarbeiting.

Parti har vore svidd i seinare år.

Svi lyng der han er eldst.

Oppretthold beiting.

Naustvika Lyklinholmen

Open kystlynghei, prega av kontinuerlig skjøtsel

Villsaudrift

Gissøy (sør- og nord)

Øyane er opne og dominert av lyng. Lyngen vert ikkje høg avdi øya ligg værutsatt til.

Her var truleg svidd på søre Gissøy i 2002.

Preget av tradisjnell villsaudrift.

Oppretthalde beite-presset og svi mindre arealer jevnleg.

Lykling- Helvik- Vordnes

I nord (Vordnes) er lyngheia i attgroing med einer, furu og noko lauvtre. I sør er det mer myr, berg og mindre røsslyng som preger område.

Her er egen skjøtselplan for område i sør (Lykling) pga. dei gamle gullgruvene.

4

Kystfuruskog med mykje røsslyng i skogbotnen. Her er to naturreservat pga.

verning av kystfuruskog. Lengst sør er her områder med kystlynghei langs riksvegen.

Langevåg til Bergesvatnet.

Langs riksveg 541.

Kupert område med kystlynghei i sterk attgroing.

Kan settes istand med rydding, sviing og beiting.

Husa. Aust for riksveg 541

Kupert område med kystlynghei i sterk attgroing.

Kan settes istand med rydding, sviing og beiting.

5

På vestsida er det opent, treløst, lågtliggende kystlynghei som grenser til havet.

Tørr kystlyngheitype i sør og mer fuktig type lenger nord.

Hiskjo Grasbeiter i sør og lyngbeiter i nord. Sjølv om den ikkje er høg er den grov og gammal mange stader.

Beiting av sau.

Her har vore sviing i enkelte lyngområder.

Hisjo er eit spesiellt verdifullt kulturlandskap med kystlynghei, beitemark og dyrka jordbruksareal.

Egner seg godt for tradisjonell skjøtsel.

Sønstebø/

Mehus

Godt beita og skjøtta lynbeite. Beiting og sviing Spesiellt område Storneset Litlaneset har stor verdi.

Hiskholmen Kystlyng i attgroing. Ei rekke sitkagran mellom gardstun med innmark og lyngbeite.

Ingen beitedyr Her bør det ryddast, sviiast og inn med beitedyr igjen. I tillegg bør sitkagranane fjernast.

Freda gardstun. Her har vore eit stort røykeri og salteri.

Strussøy Lågtliggjande tørr lyng. Beiting av sau

(39)

bømlo kommune 39 kystlynghei

Halleråker Mosaikk-landskap med lyngbeiter, grasbeiter og myr.

Ein del store granfelt.

Beitedyr Skjøtselplan for sviing bør lagast.

Meling Kystlynghei i attgroing. Noen plantefelt med gran.

Litt beiting av sau og storfe.

Urangsvåg nord til Blåkinn

Lauvskog kring Urangsvåg.

Nordover mot Goddo er det opne, tørre

kystlyngheiområde.

Lite beitedyr Stor trong for skjøtsel. Dvs. ryddast, sviiast og antall beitedyr bør aukast.

6

Kystfuruskog med mykje røsslyng i skogbotnen.

Moster

Spissøy Områder aust for Spissøyhamn med fin open kystlynghei. Noko attgroing med einer.

Beiting av sau.

Otterøy Attgroing med høg einer.

Planta gran og buskfuru.

40 villsau i villsaudrift. Gammal kulturmark gror att. Har vore reg beitemarkssopp (A.Knutsen).

Fuglereservat i sør.

Kor stort er lyngområde? Bør ryddast og brennast. Eigar er redd for sviing pga trær. Her er bygninger og kulturminner. 40-50 pers. var busett her i 1900. Ingen i dag.?

7

Kystfuruskog med mykje røsslyng i skogbotnen. Ope lynghei på høgdedrag.

Vardafjell Skogbrann våren 2002, ca 1000 daa

Buhammar Ope lyngområde i attgroing.

Omkransa av skog.

?

Såtehaugane Ope lyngområde i attgroing.

Omkransa av skog.

?

8

Ope landskap med berg og lyng på vestsida. Skog på austsida.

Rolvsnes Svært ope med mykje berg og noko lyng på vestsida

Stonga Svært ope med mykje berg og noko lyng på vestsida.

(40)

kystlynghei 40 bømlo kommune

9

Værhardt og ope.

Attgroing med einer.

Fuktig kystlynghei dominerer. Mykje berg (50%)

Goddo Plantefelt med gran og furu i fine lyngområder øst på øya.

Bartrea her veks dårlig, men øydelegg det opne tradisjonelle landskapet.

Ikkje beiting eller anna skjøtsel.

Ligg geografisk godt til rette for beitesamarbeid. Omfattande rydding av einer, sviing og beitedyr kan setjae istand lyng- landskapet

Det er mange fine steingarder i området.

Her er sjeldent dvergbjørgområde.

Rogøy Samningsøy

Ope kystlynghei med gammel lyng. Små plantefelt med gran.

Ingen beitedyr idag, men det er plan om oppstart..

Her bør det ryddast, sviiast og inn med beitedyr igjen. Øyane er verdifulle kystlynghei områder.

10

Ope, ekstrem kysttype. Mykje lyng og grashei. Lite attgrodd.

Selsøy Store Spannsholmen.

Lynghei og grashei typisk for ekstrem kysttype. Lite attgroing.

Små plantefelt.

Villsaudrift. Nye brukere har skjøtselplan for istandsetting av kystlynghei.

Trengs moderat sviing og beiting.

Gisøy Nordre og vestre del, Skårholmen.

Lynghei og grashei typisk for ekstrem kysttype. Lite attgroing.

Enkelte mindre områder er svidd.

Beiting av sau.

Trengs moderat sviing og auka beitepress.

Ylvesøya Attgroing med skog Ingen beitedyr.

Vikøya Ope kystlynghei, gammel lyng i attgroing

Beiting av sau. Stor trong for skjøtsel. Dvs. ryddast, sviiast og antall beitedyr bør aukast.

Risøy Ope kystlynghei, gammel lyng i attgroing

Vinterbeiting av villsau Stor trong for skjøtsel. Dvs. ryddast, sviiast og antall beitedyr bør aukast.

Røyrøya (Geitøy)

Ope kystlynghei, gammel lyng i attgroing

Stor trong for skjøtsel. Dvs. ryddast, sviiast og antall beitedyr bør aukast.

(41)

bømlo kommune 41 kystlynghei reg. nr 2: Langevåg

reg. nr 1: Espevær

Døme på lyngområde i Bømlo

(42)

kystlynghei 42 kommune reg. nr 5: Halleråker reg. nr 3: Vikaneset

reg. nr 5: Hisjo

reg. nr 3: Voldnes

(43)

kommune 43 kystlynghei reg. nr 9: Goddo

reg. nr 10:

(44)

kystlynghei 44 kommune

Fossabrekko, september -05

(45)

kommune 45 kystlynghei

5.3. stord

Stord ligg på den sørlige delen av Stordøya med vegnett til Bømlo og Sveio gjennom trekantsambandet. Areal er på 144 km2.

På Stord er det lite registrert kystlynghei, sjølv om ein ser spor etter lyngbeite mange stader.

Det er bare fjellområda som har område med større lyngareal. Områda vert beita i sommar - halvåret, men ligg for høgt til vinterbeiting. Det er bare område i Fossabrekko som er registrert som kystlyngheipå austsida har vore svidd i seinare år og det er positivt sam - arbeid mellom grunneigarlaget, saueavlslaget og Jeger og ﬁskeforeninga om sviing i fjellet.

Kor stor betydning lyngen har som beiteplante for hjorten er usikker.

(46)

kystlynghei 46 stord kommune

Stord kommune

Ope lynghei

(47)

stord kommune 47 kystlynghei

Registrering av kystlynghei i Stord

Fitjar er delt opp i områder fra 8 til 11. Desse områda ﬁnn du att på kartet, i beskrivelse og foto.

NR. OMRÅDE: BESKRIVING: SKJØTSEL: DIV:

8

Stord fjellet. Ikkje trær, men fjellet veks att

med einer. Mykje gammal lyng og gras. Stigninga er såpass bratt at lite vert rekna som kystlynghei. Grensa for kystlynghei er ca 300 moh.

I 2005 vart det svidd 2-300 daa rundt Tysevatnet og Kattnakken.

Sommerbeite for sau.

Her er eit samarbeid mellom Stord Grunneiger-lag, Stord sauelag og Stord jeger og fiske-lag, for å holde attgroing nede.

Målet deira er å fornye sauebeite, og å lage gode vilkår for storfugl.

Plan om kontinuerlig sviing, og på den måten fortsette ein tradisjon.

Fjellgardane- Fossabrekko

Fuktig lynghei i ope, flatt terreng. Dominert av røsslyng. Noe død lyng, men mykje moden røsslyng. Lengst sør gror det att med einer.

Området beitast av sau i sommerhalvåret.

Sviing og auka beitepress.

9

Austsida av

Stord

Jordbruksareal og skog.

10

Vestsida av

Stord

I skogbunnen og langs vegkanten står røsslyngen tett.

11

^Huglo Litt røsslyng i høgda

kombinert med furuskog

Planer om sviing og gjerding av eit mindre areal midt på øya. Område skal brukast til beite for villsau.

(48)

kystlynghei 48 stord kommune

Døme på lyngområder i Stord

område 8: Fossabrekko, september -05

(49)

stord kommune 49 kystlynghei område 10: Vestsida av Stord

Foto til høgre; sept-05 Foto under, juni –05

område 11: Huglo

Foto under til høgre og

nederst sept-05

(50)

kystlynghei 50 stordøya

Fitjarøyane ligg på vestsida mellom Stordøya og Bømlo.

(51)

stordøya 51 kystlynghei

5.4. Fitjar

Fitjar er den nordlige halvdelen av Stordøya og er på 145 km2.

Som i dei andre kystkommunane for 100 år sidan, var det ope landskap med lite skog på øya. Etter at planting av bartre tok til rundt år 1900 har kulturlandskapet endra seg svært.

Fitjarøyane ligg i ei rekke mellom ”Storøya” og Nordsjøen. Her er mange små kystgarder med eit kulturlandskap prega av jordbruk og høg utnytting av lyngbeite.

Kystlyngheiane som framleis er der, er rekna som truga kulturlandskap. Dette øyriket var føreslått (i 1986) som nasjonalt verneområde, mellom anna for å ta vare på desse

kystlyngheiane. I dag er tilstanden varierande. Nokre øyer er planta til eller bygd ut med hytter. Dette gjer bruk og skjøtsel av lyng som beitområde vanskeleg. Andre er attgrodd med einer og einstape. Nokre har vore beita kontinuerleg og er difor enkle å setje i stand, sjølv om dei ikkje her har vore svidd lyng på over 40 år. Dei seinare åra har interessa auka for å nytte desse områdane med vinterbeiting og sviing. 4 søknader om tilskot på SMIL- midler i 2004 har vore til sviing av 1400 daa med kystlynghei.

Områda med kystlynghei ligg på vestsida og på øyane. Fjellet har tradisjonelt vore svidd og

beita, men har i seinare år vore mindre nytta og gror att enkelte stader.

(52)

kystlynghei 52 fitjar kommune Fitjar kommune - vestre del

Ope lynghei

(53)

fitjar kommune 53 kystlynghei Fitjar kommune - austre del

Ope lynghei