5.1. Sonuç
Asırlardır kültür tarihine malzeme üretmiş ve sosyal hayatın ihtiyaçlarına cevap vermede önemli rol üstlenmiş olan el sanatları, değişen yaşam standartları, günümüzün ilerleyen teknolojisi, yeni üretim sistemleri ve düşük maliyetle daha geniş ürün yelpazesi gibi nedenler karşısında yok olma tehlikesi ile yüz yüze gelmiştir. Bu yüzden de el sanatı ürünlere olan ilgi azalmakta, sabır ve titiz bir işçilik gerektiren el sanatları ile uğraşanların sayısı giderek düşmekte ve gençler tarafından da talep görmediği için bu sanatı yaşatacak elemanlar yetişmemektedir. Bahsi geçen sorunların muhatapların- dan biri de geleneksel el sanatlarından, 75 yıldan bu yana Beypazarı’nda devam ettirilen telkari işlemeciliğidir.
Beypazarı’ndaki telkari takı üreticilerinin tasarım, üretim, tanıtım ve mesleki durumlarını belirlemek amacıyla yapılan araştırmada, 50 atölye çalışanından veri toplama aracı olarak hazırlanan anket formunu cevaplandırmaları istenmiş ve araştırma bulgularına göre şu sonuçlara ulaşılmıştır.
Çoğunluğunu 30 - 40 yaş aralığında erkeklerin oluşturduğu telkari işlemecileri arasında, mezuniyeti ilköğretim olanların oranı üniversite mezunu olanlara oranla oldukça fazla olduğu görülmüştür. Günümüze değin usta-çırak ilişkisi içerisinde öğrenilerek gelmiş telkari işlemeciğiyle uğraşan ustaların bu işi severek yaptığı ancak günümüzde yeni neslin bu mesleği öğrenmeye karşı ilgisiz oldukları, bu yüzdende alanda yetişecek elemanın olmadığı ve geleceğe aktarımına yönelik sıkıntının ortaya çıkacağı görülmüştür.
Telkari atölyelerinin 1 - 6 arasında çalışan sayısına ve bu iş için yeterli donanıma sahip, sipariş usulüne göre toptan çalışan küçük işletmeler olduğu, ürün tasarımlarını
takı katalogları ve internet kanalıyla elde ettikleri, bununda benzer ürün çeşidini arttırdığından dolayı özgün, yeni ve farklı tasarımlara ihtiyaç duydukları saptanmıştır. Telkari ürünleri tercih eden müşterilerin, aldıkları ürünün geleneksel ve estetik olmasına dikkat ettikleri için atölyeciler yeni tasarımların gerekliliğine inanmaktadırlar. El işçiliği ile üretim yapanların fazla emek karşılığında az ürün elde ettikleri, emeklerinin maddi değer olarak karşılığını alamadıkları için daha az işçilik ve düşük maliyetle üretim yapmalarını sağlayan tekniğine yönelmişlerdir. Telkari işlemecilerinin yaşadıkları en önemli sorunun pazarlama yetersizliği ve kalifiye eleman sıkıntısı olduğu görülmüştür.
5.2. Öneriler
Bu araştırmada elde edilen bulgular doğrultusunda ilgililere aşağıdaki öneriler sunulmuştur.
• Erkek çalışanın çoğunlukta olduğu atölye ortamında bayan çalışan sayısının yükseltilerek, ev hanımlarının üretim sistemine dahil edilmesi kalifiye eleman sıkıntısının ortadan kaldırılmasını sağlayabilir.
• Tasarım eksikliği ve model açığının giderilmesi, ilçede bulunan Gazi Ü. Meslek Yüksekokulu Kuyumculuk ve Takı Tasarımı Programı ve diğer takı tasarımı eğitimi veren kurumlarla diyaloga geçilmesiyle mümkün olabilir.
• Kuyumculuk ve Takı Tasarımı alanında ihtisas yapmış yeni neslin özgün ve çağdaş çizgide tasarımları, günümüz modern insanının estetik kaygılarını gidererek, bu konudaki isteklerine cevap verebilir.
• Beypazarı telkari işlemecilerinin yaşadıkları satış ve pazarlama sorununa, ilçenin artan turistik cazibesinin kullanılması katkı sağlayabilir.
• Telkari üzerine yapılacak olan araştırma ve çalışmalar programlı olarak devam ettirilirse, sağlanan yarar ve birikimler kalıcı sonuçlara dönüşebilir.
Gelecek araştırmalara yönelik olarak aşağıdaki öneriler geliştirilmiştir:
• Beypazarı’nın turizme açılmasının, adını duyurmasının potansiyel avantaj ve dinamiklerini kullanarak, Beypazarı telkarisinin tasarımı, kalitesi ve el işçiliği ile farkının ortaya konulması, arzın arttırılması gerekir. Broşür, CD, internet ortamı, Televizyon ile bunun desteklenmesi, ayrıca telkarinin sürdürülebilir gelişimini sağlayabilmek için telkarinin desteklendiği kurumsal bir yapının oluşturulması
gerekmektedir. Halk Eğitim Merkezi yapısı gereği telkari gelişimi için uygun olabilir.
• Rekabetin ürün çeşitliliği ve farklılığı ile yapılması fiyatlarla yapılmaması gerekir. Telkari üreticileri alışageldikleri model, tasarım ve motifsel bezemelerin dışında yeni model ve tasarım yaratma konusundaki tutum ve çekingenliklerini, anlam verilemeyen ısrarlarını bir kenara bırakmaları sorunlarına çözüm olabilir.
• El becerisine dayalı bu sanat dalı, dantel ve örgü becerisine sahip olan ev hanımları tarafından sabır ve titizlikle uygulanabilir. Ev hanımlarının bu mesleğe yönlendirilmesi ekonomiye katkı, el işçiliğinin devam etmesi ve kalifiye eleman sıkıntısının ortadan kaldırılması gibi faydalar sağlayabilir.
KAYNAKÇA
Akar, A. ve Keskiner, C. (1978). Türk Süsleme Sanatlarında Desen ve Motif. İstanbul: Tercüman Sanat ve Kültür Yayınları 2.
Anonim. (2004). Yaşayan Anadolu Takıları. İstanbul: Atasay Kuyumculuk
Anonim. (2000). Altın Takı Üretimi Teknik El Kitabı. İstanbul: Dünya Altın Konseyi Aras, N. (1996). Modern Kuyumculuk. İstanbul: Fatih Ofset.
Arlı, M. (1989). Beypazarı’nda Telkari Üzerine Bir Araştırma. Ankara: A.Ü. Yayınları
Arseven, C. E. (1971). Türk Sanatı. İstanbul: Cem Yayınları. Arseven, C. E. (1975). Türk Sanatı Ansiklopedisi. İstanbul: M.E.B.
Ayter, A. (1996). Kuyumculuk Meslek Bilgisi ve Mücevherat Sanatı. İstanbul: Arset. Barışta, Ö. (1998). Türk El Sanatları. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Birol, İ. ve Derman, Ç. (1995). Türk Tezyini Sanatlarında Motifler. İstanbul:
Kubbealtı Neşriyat
Bodur, F. (1987). Türk Maden Sanatı. İstanbul: Türk Kültürüne Hizmet Vakfı Yayınları
Bozcan, Z. (2000). Kuyumculukta Kullanılan Kıymetli ve Yarı Kıymetli Bazı Süs
Taşlarının Özellikleri ve Örnekleri. Mersin: M.Ü.
Demirtaş, P. (1996). Takı Kültürü ve Tasarımı Üzerine Bir Araştırma. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
Durgut, F. (1999). Gaziantep İli Merkez İlçesi Mekikli Kilim Dokumacılığı Teknik
ve Desen Özellikleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara.
Efendi, S.R. (2000). Azerbaycan’ın Geleneksel El Sanatlarında Türk Motiflerinin
Kökeni ve Gelişimi. Isparta: Türk Dünyası Kültür ve Sanat Sempozyumu,
Süleyman Demirel Üniversitesi.
Enginova, N. (1990). Kuyumculuk Sanatı. İstanbul: Kuyumcu Sanatkârları Derneği. Erginsoy, Ü. (1978). İslam Maden Sanatının Gelişmesi. İstanbul: Kültür Bakanlığı
Yayınları.
Ethem, M.Y. (1990). A’dan Z’ye Kıymetli ve Yarı Kıymetli Taşlar. Ankara: Mars Matbaası.
Erginsoy, Ü. (1993). Türk Maden Sanatı. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Gürbüz, M. (2002). Gemoloji Ders Notları. Mersin: Mersin Üniversitesi.
Kılıçkan, H. (2004). Orta Asya’dan Anadolu’ya Türk Bezeme Sanatı ve Örnekleri. İstanbul: İnkılâp Kitabevi Yayın.
Köroğlu, G. (2004). Anadolu Uygarlıklarında Takı. İstanbul: Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Yayınları.
Kurfeyz, N. (2003). Emek Sabır ve Sevgi... Tezhip. İstanbul: Tatav Yayınları.
Kuşoğlu, Z. (1994). Türk Kuyumculuk Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Ötüken Neşriyat Kuşoğlu, Z. (1986). Telkari “vav işi – çift işi”. İlgi Dergisi. (45). 32-35.
Melleart, J. (1967). Çatal Höyük a Neolithic Townin Anatolia. London.
Meriç, A. (1993). Ankara’nın Sanat Pazarı Beypazarı’nda Gümüşün Bir Başka
Öyküsü “Telkari”. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
Mert, S. L. (2004). Nakışlanmış Madenlerin Sanatı Telkari. Akademi Dergisi. 30-32. Öz, T. (1998). İstanbul Camileri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları
Öztürk, İ. (1998). Geleneksel Türk El Sanatlarına Giriş. Ankara: Ürün Yayınları Özbağı, T. (1993). Geleneksel Kadın Takıları -1. Türkiye’de Yaygın Eğitim Ve Sanat
Dergisi. (5). 53.
Özbağı, T. (2002). Geleneksel Türk Takıları Türkiye, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
Özer, H. ve Büyükboğa. (2004). Kuyumculuk Meslek Bilgisi. İstanbul: Devlet Kitapları Müdürlüğü.
Özkan, S. (1984). Filigran – Telkari. İlgi Dergisi. (34). 33-35.
Pakalın, M. Z. ( 1971). Osmanlı Tarih Deyimleri Sözlüğü. (3). İstanbul.
Parlak, T. (2001). Erzurum’da Oltu Taşı ve Kuyumculuk Sanatı. Erzurum: Oltu. Payzın, S. (1985). Anadolu Takıları. Antika Dergisi. (1). 44.
Sakaoğlu, N. ve Akbayar, N. (2002). Osmanlıda Zanaattan Sanata. İstanbul: Creative Yayıncılık. Cilt II.
Savaşçın, M. Y. (1987). Süs Taşları. İzmir: DEÜ. İzmir MYO.
Savaşçın, M. Y. (1985). Anadolu Takıları Tarihsel - Teknolojik Gelişim. Antika
Dergisi. (8).
Savaşçın, M.Y. ve Türe, A. (1986). Takı Malzemeleri ve Teknikleri II. Antika Dergisi. (20).
Savaşçın, M.Y. ve Türe, A. (1986). Takı Malzemeleri ve Teknikleri III. Antika Dergisi. (24).
Sokullu, Ö. (2003). Antik Dönem Ege Kültüründe Takı Sanatı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir. Şener, Y. (1997). Beypazarı Tarihte ve Bugün. Ankara: Töyko Matbaası.
Tezcan, R. (2007). Metaller Kimyası. (1. Basım). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Torun, E. (2004). Bilinen ve Bilinmeyen Yönleriyle Beypazarı. Ankara: Bey Ofset. Türe, A. (2005). Dünya Kuyumculuk Tarihi I. İstanbul: Goldaş Kültür Yayınları 4. Türe, A. Ve Savaşçın, M.Y. (2000). Kuyumculuğun Doğuşu. İstanbul: Goldaş Kültür
Yayınları
Umar, B. (1993). Türkiye’deki Tarihsel Adlar. İstanbul.
Untracht, O. (1988). Jewelry Concepts and Technology. London: Robert Hale Ltd. Ülger, N. (1994). Ankara İli Beypazarı İlçesinde Üretilen Gümüş Bilezik Örnekleri
ve Yeni Tasarımlar. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Vitiello, L. (1995). Modern Teknik ve Pratik Kuyumculuk. Ankara: M.E.B. Yılmaz, S. (2004). Kuyumculuk Sanatı. (2. Basım). Mersin.
EKLER